Úrskurður fjármála- og efnahagsráðuneytis vegna synjunar Skattsins á lækkun tekjuskattsstofns vegna skerts gjaldþols kæranda

Hinn 8. september 2025 barst ráðuneytinu stjórnsýslukæra […]. Farið er fram á að synjun Skattsins á lækkun tekjuskattsstofns gjaldárin 2021-2024 vegna kostnaðar af lögfræðiþjónustu verði hrundið þar sem um tapaðar kröfur sé að ræða. Jafnframt er kærð ólögleg innheimta gjalds fyrir ljósrit.

Með kærunni fylgdi gjaldskrá fyrir ljósrit eða afrit sem veitt eru á grundvelli stjórnsýslulaga, nr. 37/1993, skattframtöl áranna 2021-2024, kæra á álagningu opinberra gjalda gjaldárin 2021-2024, dags. 28. nóv. 2024, afgreiðsla Skattsins á erindi kæranda, dags. 4. feb. 2025, kæra til yfirskattanefndar, dags. 27. feb. 2025, umsögn Skattsins til yfirskattanefndar, dags. 6. mars 2025 og endurrit úr gerðarbók sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu, dags. 21. maí 2025.

Málavextir.

Málavextir eru þeir að þann 4. febrúar 2025 hafnaði Skatturinn beiðni kæranda um lækkun tekjuskattsstofns gjaldárin 2021, 2022, 2023 og 2024 vegna kostnaðar af lögfræðiþjónustu, sbr. 1. tölul. 1. mgr. 65. gr. laga um tekjuskatt, nr. 90/2003. Í ákvörðuninni var vísað til þess að Skatturinn hefði synjað samhljóða erindi kæranda vegna gjaldáranna 2021-2023 með úrskurði, dags. 24. október 2023. Ekki hefðu verið lagðar fram nýjar upplýsingar eða gögn af hálfu kæranda og því væri kröfu hans um lækkun tekjuskattsstofns hafnað. Þá væri kæra vegna álagningar opinberra gjalda kæranda gjaldárið 2024 fram komin að liðnum kærufresti skv. 1. mgr. 99. gr. laga um tekjuskatt sem runnið hefði út 2. september 2024, en kæra kæranda hefði borist ríkisskattstjóra 28. nóvember sama ár og því verið tekin til meðferðar sem skatterindi skv. 2. mgr. 101. gr. laga um tekjuskatt. Erindi kæranda væri án tilefnis og væri því vísað frá.

Kærandi kærði synjun Skattsins til yfirskattanefndar sem vísaði málinu frá með úrskurði […], dags. 20. maí 2025. Í frávísunarúrskurðinum kemur fram að í úrskurðaframkvæmd hafi verið litið svo á að synjun ríkisskattstjóra á að neyta heimildar sinnar til að endurákvarða áður álögð opinber gjöld, sbr. 2. mgr. 101. gr. laga nr. 90/2003, sé ekki ákvörðun sem kæranleg sé til yfirskattanefndar skv. 1. mgr. 3. gr. laga um yfirskattanefnd, nr. 30/1992. Leiði það af niðurlagsákvæði 2. mgr. 101. gr. laga nr. 90/2003 þar sem fram komi að skattaðila sé heimilt að kæra breytingar ríkisskattstjóra til yfirskattanefndar.

Kærandi kvartaði yfir úrskurði yfirskattanefndar til umboðsmanns Alþingis sem lauk máli sínu, nr. […], með bréfi, dags. 2. júlí 2025. Í áliti umboðsmanns Alþingis kemur fram að í ljósi þess að ríkisskattstjóri hefði upplýst um að fyrirhugað væri að leiðbeina þeim sem synjað verði um breytingu á ákvörðun skattstofns um kæruleið til fjármála- og efnahagsráðuneytisins og að staðfest væri af ráðuneytinu að sú leið væri fyrir hendi, voru ekki talin uppfyllt skilyrði til að umboðsmaður gæti tekið kvörtunina til frekari athugunar að svo stöddu.

Kærandi kærði synjun Skattsins á lækkun tekjuskattsstofns til fjármála- og efnahagsráðuneytis þann 8. september 2025 þar sem farið er fram á að synjun Skattsins á lækkun tekjuskattsstofns gjaldárin 2021-2024 vegna kostnaðar af lögfræðiþjónustu verði hrundið þar sem um tapaðar kröfur sé að ræða. Jafnframt er kærð ólögleg innheimta gjalds fyrir ljósrit.

Málsástæður, lagarök og mótbárur kæranda.

Í kæru kemur fram að kærð sé sú ákvörðun Skattsins að synja kæranda um breytingar á skattframtölum áranna 2021, 2022, 2023 og 2024. Krafist sé lækkunar á tekjuskatti vegna tapaðra krafna sem séu til komnar vegna lögfræði- og  málskostnaðar að fjárhæð rúmlega 10 milljónir kr. Jafnframt er kærð ólögleg innheimta Skattsins vegna ljósrita. Skatturinn hafi rukkað 300 kr. fyrir hverja blaðsíðu en ekki 20 kr. eins og lög kveði á um.

Umsögn Skattsins.

Með bréfi, dags. 10. september 2025, óskaði ráðuneytið eftir umsögn Skattsins í málinu og barst hún þann 23. september sl. Í umsögninni er málavöxtum lýst og tekið fram að kröfum kæranda um ívilnun hafi verið hafnað með úrskurði Skattsins, dags. 24. október 2023, með almennri vísan til þess að ekki væri talið að nein þau atriði kæmu fram í kæru sem fallið gætu undir ákvæði 65. gr. laga um tekjuskatt, nr. 90/2003. Þá komi fram í úrskurði Skattsins, dags. 4. febrúar 2025, að málsatvik hafi verið heimfærð undir 1. tölul. 1. mgr. 65. gr. laga um tekjuskatt, nr. 90/2003, þrátt fyrir að áður hafi verið ályktað sem svo að atvik máls teldust ekki til þeirra réttaratvika sem tilgreind væru í 65. gr. laganna.

Að því er varðar innheimtu Skattsins á gjaldi vegna ljósritunar gagna tekur embættið fram að skv. 1. mgr. 17. gr. laga um aukatekjur ríkissjóðs, nr. 88/1991, skuli greiða 300 kr. fyrir endurrit eða ljósrit fyrir hverja vélritaða síðu. Á grundvelli 3. málsl. 1. mgr. 15. gr. stjórnsýslulaga, nr. 37/1993, hafi verið sett gjaldskrá nr. 307/2009, fyrir ljósrit eða afrit sem veitt eru á grundvelli stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Fjárhæð gjalds fyrir slíka þjónustu sé ýmist 20 kr., sbr. 2. gr. eða 300 kr., sbr. 3. gr. gjaldskrárinnar. Það sé þó gert að skilyrði í 1. gr. að aðili óski eftir gögnum með vísan til IV. kafla stjórnsýslulaga en ekkert liggi fyrir um að beiðni kæranda hafi verið sett fram í þeim búningi. Af þeim sökum kunni að hafa verið innheimt gjald í samræmi við meginreglu 1. mgr. 17. gr. laga um aukatekjur ríkissjóðs, nr. 88/1991, þ.e. 300 kr. fyrir hverja blaðsíðu.

Athugasemdir kæranda við umsögn Skattsins.

Með tölvupósti, dags. 30. september 2025, var kæranda gefinn kostur á því að gera athugasemdir við umsögn Skattsins, dags. 23. september sl. og var frestur veittur til 14. október sl. Engar athugasemdir bárust.

Forsendur og niðurstaða.

Umboðsmaður Alþingis víkur í fyrrnefndu áliti sínu, nr. […], að kærufresti til fjármála- og efnahagsráðuneytisins. Þar kemur fram að ákvörðun ríkisskattstjóra hafi verið tilkynnt kæranda 4. febrúar sl. og liggi því fyrir að þriggja mánaða kærufrestur sé þegar liðinn. Af því tilefni bendir umboðsmaður á að í 1. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga, nr. 37/1993, sé fjallað um þau tilvik þegar kæra berst að liðnum kærufresti. Þar sé kveðið á um að vísa skuli kæru frá, hafi hún borist að liðnum kærufresti, nema afsakanlegt verði talið að kæran hafi ekki borist fyrr, sbr. 1. tölul. 1. mgr., eða veigamiklar ástæður mæli með því að kæran verði tekin til meðferðar, sbr. 2. tölulið sömu málsgreinar. Vanræksla á að veita kæruleiðbeiningar séu dæmi um tilvik sem falli undir 1. tölulið, en eins og fram sé komið hafi kæranda ekki verið veittar kæruleiðbeiningar.

Með vísan til framangreinds og þeirra aðstæðna sem lýst er í álitinu og varða frumvarp fjármála- og efnahagsráðherra, þar sem gert er ráð fyrir að skattaðila verði heimilt að kæra ákvarðanir Skattsins skv. 2. mgr. 101. gr. laga um tekjuskatt, nr. 90/2003, til yfirskattanefndar, og ekki er orðið að lögum, þykir rétt að taka málið til úrskurðar í ráðuneytinu.

Kæra í málinu sem hér um ræðir er til komin vegna þeirrar ákvörðunar Skattsins að vísa frá erindi kæranda um lækkun á tekjuskattsstofni vegna tapaðs lögfræðikostnaðar gjaldárin 2021-2024 á grundvelli heimildarákvæða 1. tölul. 1. mgr. 65. gr. laga um tekjuskatt, nr. 90/2003, sbr. 2. mgr. 101. gr. sömu laga með bréfi, dags. 4. febrúar 2025.

Samkvæmt 2. mgr. 101. gr. laga um tekjuskatt, nr. 90/2003, er Skattinum heimilt að taka til greina beiðni skattaðila um breytingu á ákvörðun um skattstofn eða skattálagningu, þó lengst sex tekjuár aftur í tímann, talið frá því ári þegar beiðni kemur fram, enda liggi verulegir hagsmunir að baki slíkri beiðni. Beiðni skal byggjast á nýjum gögnum og upplýsingum. Þá skulu skilyrði 96. gr. laganna uppfyllt ef um hækkun er að ræða. Víkja má frá þessum tímamörkum ef sérstakar ástæður eru fyrir hendi. Ákvarðanir Skattsins lúta þannig annars vegar að því að taka upp álagningu til hækkunar og hins vegar lækkunar að beiðni gjaldanda enda sé verulegt tilefni til, t.d. þar sem ný gögn og upplýsingar hafi borist að lokinni almennri álagningu og kærufrestir liðnir.

Eins og fram kemur í umsögn Skattsins, dags. 23. september 2025, tók embættið til meðferðar í úrskurði sínum, dags. 24. október 2023, kæru vegna álagningar opinberra gjalda gjaldárið 2023, í tilefni kæru sem barst 24. maí 2023, þar sem óskað var eftir lækkun tekjuskattsstofns vegna skulda við innheimtumann ríkissjóðs sem hefðu myndast vegna ofnýtingar persónuafsláttar um margra ára skeið. Auk þess var krafist ívilnunar vegna eignatjóns í tilefni lögfræðikostnaðar sem kærandi innti af hendi. Kröfum kæranda var hafnað með almennri vísan til þess að ekki væri talið að nein þau atriði kæmu fram í kæru sem fallið gætu undir heimildarákvæði 65. gr. laga um tekjuskatt, nr. 90/2003. Með tölvupósti 28. nóvember 2024 barst Skattinum erindi kæranda þar sem kærð var álagning vegna gjaldáranna 2021, 2022, 2023 og 2024. Í úrskurði Skattsins, dags. 4. febrúar 2025, kemur fram að kærandi hafi óskað eftir lækkun á tekjuskattsstofni á grundvelli 1. tölul. 1. mgr. 65. gr. Vísað var til þess að samhljóða erindi skattaðila vegna gjaldáranna 2021–2023 hafi verið synjað með úrskurði Skattsins þann 24. október 2023. Kröfu kæranda var vísað frá með þeim rökum að ekki hefðu verið lögð fram ný gögn eða veittar nýjar upplýsingar, eins og gerður væri áskilnaður um í 2. mgr. 101. gr. laga nr. 90/2003. Varðandi gjaldárið 2024 kemur fram í úrskurði ríkisskattstjóra að kæran hefði borist að liðnum þriggja mánaða kærufresti, sbr. 1. mgr. 99. gr. laga nr. 90/2003. Var erindið því tekið til afgreiðslu á grundvelli 2. mgr. 101. gr. en því vísað frá enda krafan ekki studd nýjum gögnum eða upplýsingum.

Í áðurnefndri umsögn Skattsins er að finna skýringu á innheimtu gjalds vegna ljósritunar en að mati kæranda hefði embættið átt að innheimta 20 kr. fyrir hverja blaðsíðu í stað 300 kr. Skatturinn tekur fram að skv. 1. mgr. 17. gr. laga um aukatekjur ríkissjóðs, nr. 88/1991, skuli greiða 300 kr. fyrir endurrit eða ljósrit fyrir hverja vélritaða síðu. Á grundvelli 3. málsl. 1. mgr. 15. gr. stjórnsýslulaga, nr. 37/1993, hafi verið sett gjaldskrá nr. 307/2009, fyrir ljósrit eða afrit sem veitt séu á grundvelli stjórnsýslulaga, nr. 37/1993. Fjárhæð gjalds fyrir slíka þjónustu sé ýmist 20 kr., sbr. 2. gr. eða 300 kr., sbr. 3. gr. gjaldskrárinnar. Það sé þó gert að skilyrði í 1. gr. að aðili óski eftir gögnum með vísan til IV. kafla stjórnsýslulaga en ekkert liggi fyrir um að beiðni kæranda hafi verið sett fram í þeim búningi. Af þeim sökum kunni að hafa verið innheimt gjald í samræmi við meginreglu 1. mgr. 17. gr. laga nr. 88/1991, þ.e. 300 kr. fyrir hverja blaðsíðu.

Með vísan til framangreindrar umfjöllunar og gagna málsins liggur fyrir höfnun Skattsins á ívilnun skv. 65. gr. laga um tekjuskatt, nr. 90/2003, þar sem kröfur kæranda falla ekki undir heimildarákvæðið og engin ný gögn eða upplýsingar hafa verið lagðar fram í málinu eins og áskilið er í 2. mgr. 101. gr. laga um tekjuskatt, nr. 90/2003. Fjármála- og efnahagsráðuneytið tekur undir niðurstöðu Skattsins og er það afstaða ráðuneytisins að ákvörðun embættisins hafi verið byggð á lögmætum sjónarmiðum sem eigi sér stoð í lögum um tekjuskatt, nr. 90/2003. Þá hafi málsmeðferð og túlkun réttarheimilda jafnframt verið í samræmi við gildandi lög og úrskurðaframkvæmd. Að því er varðar innheimtu gjalds vegna ljósritunar þá liggja engin gögn fyrir í málinu sem sýna fram á að kærandi hafi óskað eftir gögnum með vísan til IV. kafla stjórnsýslulaga, nr. 37/1993, eins og 1. gr. gjaldskrár fyrir ljósrit eða afrit sem veitt eru á grundvelli upplýsingalaga, nr. 50/1996, kveður á um og jafnframt má sjá í heiti hennar. Þegar af þeirri ástæðu var innheimt gjald að fjárhæð 300 kr. fyrir hverja ljósritaða blaðsíðu í samræmi við 1. mgr. 17. gr. laga um aukatekjur ríkissjóðs, nr. 88/1991.

 

Úrskurðarorð.

Ákvörðun Skattsins, dags. 4. febrúar 2025, um frávísun erindis kæranda, er staðfest.