Mál nr. 669/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 669/2025

Miðvikudaginn 5. nóvember 2025

A

gegn

Tryggingastofnun ríkisins

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Rakel Þorsteinsdóttir lögfræðingur, Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur og Unnþór Jónsson lögfræðingur.

Með rafrænni kæru, móttekinni 14. október 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 10. apríl 2025, um að synja umsókn kæranda um örorkulífeyri.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með bréfi Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 10. apríl 2025, var umsókn kæranda um örorkulífeyri synjað á þeim grundvelli að skilyrði örorkustaðals væru ekki uppfyllt. Í bréfinu var kæranda leiðbeint um að kanna hvort endurhæfingarúrræði gætu staðið til boða sem gætu orðið grunnur að endurhæfingaráætlun. Kærandi sótti um endurhæfingarlífeyri en var synjað um greiðslur með bréfi, dags. 15. júlí 2025.

Kæra á synjun á umsókn um örorkulífeyri barst úrskurðarnefnd velferðarmála 14. október 2025. Með bréfi, dags. 16. október 2025, var kæranda tilkynnt að kæra hefði borist að liðnum kærufresti og var henni gefinn kostur á að koma að athugasemdum og/eða gögnum, teldi hún að skilyrði, sem fram kæmu í 1. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, gætu átt við í málinu. Athugasemdir og gögn bárust frá kæranda 27. október 2025.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru er vísað til vottorðs B geðlæknis, dags. 13. október 2025, og greinargerðar C sálfræðings. Óskað er eftir örorkulífeyri á grundvelli framangreindra gagna.

Í athugasemdum kæranda kemur fram að kærandi óski eftir að ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 10. apríl 2025, um að synja umsókn hennar um örorkulífeyri verði endurskoðuð með vísan til 28. gr stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Með bréfi, dags. 10. apríl 2025, hafi kæranda verið tilkynnt um að umsókn hennar um örorkulífeyri hefði verið synjað. Í sama bréfi hafi henni verið bent á að kanna hvort hún gæti fengið endurhæfingarlífeyri, sem og hún hafi gert.  Þar sem um umsókn til sömu stofnunar hafi verið  að ræða, hafi kærandi ekki áttað sig á því að henni bæri jafnframt að kæra ákvörðunina um synjun á meðan önnur umsókn um framfærslu væri í ferli innan sömu stofnunar. Niðurstaða umsóknar um endurhæfingarlífeyri hafi borist kæranda með bréfi, dags. 15. júlí 2025, og kæranda hafi verið synjað á þeirri forsendu að hún væri óvinnufær, en þá hafi kærufrestur um örorkulífeyri verið útrunninn samkvæmt þeirri túlkun sem nú liggi fyrir. Kærandi hafi sent kæruna innan þriggja mánaða frá niðurstöðu um synjun á endurhæfingarlífeyri. Kæranda hefði fundist eðlilegt að það hefði komið skýrt fram í niðurstöðunni frá 10. apríl 2025 hvernig þessu sé háttað og að hún þyrfti að gæta sérstaklega að kærufresti, en það hafi ekki komið fram í meginmáli.

Í ákvörðun Tryggingastofnunar frá 10. apríl 2025 sé byggt á læknisvottorði frá heimilislækni sem kærandi hafi hitt einu sinni og rætt við í rúman klukkutíma. Það hafi hins vegar ekkert tillit verið tekið til umsagnar og álits geðlæknis hennar, sem hún hafi verið hjá í tæp fimm ár, um andlega getu hennar til að vera á vinnumarkaði eða til niðurstöðu læknis á vegum VIRK sem hafi útskrifað hana sem 50% öryrkja.

Þegar kærandi hafi útskrifast frá VIRK hafi hún verið komin með 50% vinnu, en verið sagt upp eftir tæpa þrjá mánuði. Þá sé niðurstaða stofnunarinnar sú að kærandi eigi ekki rétt á framfærslu þar sem hún ætti hugsanlega að geta farið út á vinnumarkaðinn með réttri endurhæfingu. Í ákvörðun Tryggingastofnunar frá 15. júlí 2025 sé hins vegar byggt á umsögn og áliti geðlæknis kæranda og komist að þeirri niðurstöðu að hún sé óvinnufær og að litlar líkur séu á að breyting verði þar á. Í dag hafi kærandi enga framfærslu aðra en mánaðarlegan örorkustyrk frá Tryggingastofnun að fjárhæð 38.873 kr. og lífeyrisgreiðslur að fjárhæð 55.000 kr.

Réttur til örorkulífeyris sé bundinn því skilyrði að geta umsækjanda til virkni á vinnumarkaði samkvæmt samþættu sérfræðimati sé metin 25% eða minni til langframa vegna langvarandi eða alvarlegs heilsubrests eða fötlunar samkvæmt lögum nr. 100/2007 um almannatryggingar. Með hliðsjón af niðurstöðu Tryggingastofnunar frá 15. júlí 2025 ásamt vottorði frá B geðlækni frá 13. október 2025 og umsögn frá C sálfræðingi frá 15. október 2025, þar sem niðurstaða allra sé sú sama, þ.e. að kærandi sé óvinnufær og endurhæfing teljist fullreynd, óski kærandi eindregið eftir því að synjun Tryggingastofnunar á umsókn hennar um 100% örorkulífeyri verði tekin til endurskoðunar og henni úrskurðuð framfærsla, sem hún telji sig eiga rétt á.

III.  Niðurstaða

Mál þetta varðar ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 10. apríl 2025, um að synja umsókn kæranda um örorkulífeyri.

Samkvæmt 2. mgr. 13. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar, með síðari breytingum, sbr. 5. gr. laga nr. 85/2015 um úrskurðarnefnd velferðarmála, skal kæra til úrskurðarnefndar vera skrifleg og skal hún borin fram innan þriggja mánaða frá því að aðila var tilkynnt um ákvörðun.

Samkvæmt gögnum málsins liðu rúmlega sex mánuðir frá því að kæranda var tilkynnt um hina kærðu ákvörðun, dags. 10. apríl 2025, þar til kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 14. október 2025. Kærufrestur samkvæmt 2. mgr. 13. gr. laga um almannatryggingar var því liðinn þegar kæran barst nefndinni.

Í 5. mgr. 7. gr. laga um úrskurðarnefnd velferðarmála er vísað til þess að um málsmeðferð, sem ekki er kveðið á um í lögunum, fari samkvæmt ákvæðum stjórnsýslulaga og ákvæðum laga sem málskotsréttur til nefndarinnar byggist á hverju sinni.

Í 28. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 segir:

„Hafi kæra borist að liðnum kærufresti skal vísa henni frá nema:

1. afsakanlegt verði talið að kæran hafi ekki borist fyrr, eða

2. veigamiklar ástæður mæla með því að kæran verði tekin til meðferðar.

Kæru skal þó ekki sinnt ef meira en ár er liðið frá því að ákvörðun var tilkynnt aðila.“

Með vísan til þessa er nauðsynlegt að taka til skoðunar hvort atvik séu með þeim hætti að afsakanlegt verði talið að kæran hafi borist að liðnum kærufresti eða hvort veigamiklar ástæður mæli með því að kæran verði tekin til meðferðar, sbr. 1. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga, en ákvæðið mælir fyrir um skyldubundið mat stjórnvalds á því hvort atvik séu með þeim hætti að rétt sé að taka stjórnsýslukæru til efnislegrar meðferðar, þrátt fyrir að lögbundinn kærufrestur sé liðinn.

Fyrir liggur að í hinni kærðu ákvörðun frá 10. apríl 2025 var kæranda leiðbeint um kæruheimild til úrskurðarnefndar velferðarmála og um tímalengd kærufrests. Í kæru er ekki að finna útskýringu á því hvers vegna kæran barst ekki til úrskurðarnefndarinnar innan kærufrests. Með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 16. október 2025, var kæranda veittur kostur á að koma að athugasemdum og/eða gögnum teldi hún að skilyrði, sem fram kæmu í 1. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga, gætu átt við í málinu. Í athugasemdum kæranda kemur fram að hún hafi ekki áttað sig á að hún þyrfti að kæra ákvörðun um synjun á örorkulífeyri á meðan önnur umsókn um framfærslu hafi verið í ferli innan sömu stofnunar. Þegar kæranda hafi borist synjun á umsókn um endurhæfingarlífeyri hafi kærufrestur verið liðinn vegna hinnar kærðu ákvörðunar, en hún hafi kært innan þriggja mánaða frá síðari synjuninni.

Í ljósi þess að kæranda var leiðbeint um tímalengd kærufrests í hinni kærðu ákvörðun er það mat úrskurðarnefndar velferðarmála að ekki sé afsakanlegt að kæra hafi ekki borist fyrr. Þá verður ekki heldur séð að veigamiklar ástæður mæli með því að kæran verði tekin til meðferðar, enda virðist ekkert vera því til fyrirstöðu að kærandi sæki um örorkulífeyri að nýju.

Með hliðsjón af framangreindu er kærunni vísað frá úrskurðarnefnd velferðarmála.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Kæru A, er vísað frá úrskurðarnefnd velferðarmála.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Rakel Þorsteinsdóttir