Nefnd um fæðuöryggi fundar í Róm

Hungruðum og fæðuóöruggum í heiminum fer heldur fækkandi að mati nefndar Sameinuðu þjóðanna um fæðuöryggi – Committee on World Food Security - sem er fremsti alþjóðlegi milliríkjavettvangur umræðu um fæðuöryggi og næringu í heiminum. Nefndin hélt árlegan fund sinn í Róm vikuna 20-25. október og kynnti þar m.a. skýrslu sína og stofnana Sameinuðu þjóðanna um stöðu og horfur „The State of Food Security and Nutrition in the World – Addressing High Food Price Inflation for Food Security and Nutrition“i.

Í skýrslunnni kemur fram kemur mat og greining á fjölda þeirra sem líða fyrir hungur, fæðuóöryggi eða ófullnægjandi næringu. Slík tölfræðileg greining veitir yfirsýn og upplýsingar um ætlaða punktstöðu en leiðir einnig fram vísbendingar um leitni og þróun yfir tíma. Niðurstöðurnar þetta árið eru í takt við fyrra mat, en hægt er greina jákvæðar breytingar:

Talið er að 8,2% mannkyns, 673 milljónir mann, hafi liðið hungur á árinu 2024. Það er lækkun um 0,3% á milli ára, eftir 0,2% lækkun árið áður.

Áfram dregur með marktækum hætti úr hungri og fæðuóöryggi á stórum svæðum í heiminum: í Suðaustur Asíu, sunnanverðri Asíu og Latnesku Ameríku. Það er framhald á viðvarandi jákvæðri þróun. Hungur fer hins vegar áfram vaxandi í Afríku og í vestanverðri Asíu.

Eitt er að líða hungur, annað að eiga það á hættu. Áætlað er að 2,3 milljarðar fólks hafi verið nokkuð eða mjög fæðuóörugg á árinu 2024. Flestir sem líða fyrir skort á fæðuöryggi eru í Afríku, þar versnar staðan á meðan hún fer batnandi annars staðar.

Þeim sem ekki höfðu ráð á heilnæmri fæðu fækkaði um 170 milljónir manna frá 2019 til 2024, í 2,6 ma. manna. Enn sker Afríka sig úr – þar fjölgar þeim umtalsvert og telja 1 ma. manna.

Hungraðir og fæðuóöruggir búa frekar í dreifbýli en þéttbýli og eru kvenkyns frekar en karlkyns.

Sérstaklega er fjallað um áhrif og afleiðingar hungurs og næringarskorts hjá börnum en mikill fjöldi barna í heiminum líður þroskahamlandi næringarskort. Dregið hefur úr útbreiðslu vannæringar síðasta áratuginn en tíðni vanþrifa (child wasting) og offitu meðal barna er lítið breytt.

Skýrslan staðfestir jákvæða og mjög umtalsverðafjölgun ungbarna, þ.e. barna undir 6 mánaða aldri, sem nærast á brjóstamjólk - sem hefur afgerandi áhrif á heilsufar og upptöku næringar fyrir lífstíð.

Nýr mælikvarði hefur verið tekinn upp varðandi heimsmarkmið #2.2 um að draga úr vannæringu og vanþrifum barna undir 5 ára aldri. Sá mælir að hvaða marki fjölbreytni í næringarfræðilegu tilliti mætir viðmiðum þar um. Niðurstaðan er að aðeins þriðjungur barna að 24 mánaða aldri og tveir þriðju mæðra á aldrinum15 til 49 ára sé yfir þeim lágmarksviðmiðum.


Skýrsluhöfundar benda á að heimsfaraldur kórónaveiru hefur haft mikil áhrif á þróun fæðuöryggis í heiminum og heldur áfram að gera það. Eftir að faraldurinn braust út stöðvaðist viðvarandi þróun í átt til aukins öryggis, minna hungurs, sem verið hafði viðvarandi um alllangt skeið. Nú, að faraldrinum afstöðnum, eru það afleiðingar þeirra ráðstafana sem gripið var til til að mæta neikvæðum hagrænum afleiðingum faraldursins sem geta grafið undan fæðuöryggi í heimunum. Efnahagsaðgerðir sem gripið var til víða um heim og slökun á sviði peningamála hafa getið af sér verðbólgu og hækkandi matvælaverð. Vísitala matvælaverðs á heimsvísu hækkaði um 11% á milli áranna 2020 og 2023 - sem hefur bein áhrif á færi hinna fátækari til að tryggja sér og sínum nauðsynlega næringu – en ástæður þessarar hækkunar eru margvíslegar og samverkandi. Meðalkostnaður á heimsvísu við að afla einstaklingi nauðsynlegrar næringar á dag er metinn til 4,46 Bandaríkjadala. Heimsfaraldurinn er talinn eiga þátt í hækkun matvælaverðs og bitna á þeim sem síst skyldi. Eins og bent hefur verið á gildir það einnig um áhrif innrásarstríðs Rússa í Úkraínu - sem hefur leitt til hækkana á verði á korni um allan heim.

Umræða á fundum nefndarinnar beindist m.a. að leiðum til að tryggja verðstöðugleika og nægt framboð á matvöru hvarvetna. Sér í lagi að veita þeim berskjölduðustu varnir gegn verðsveiflum og hækkun nauðsynjavara. Til að tryggja fæðuöryggi þurfi að horfa til peningamálastefnu, efnahagslegra og hagrænna þátta ekki síður en pólitískra eða félagslegra. Rætt var um mikilvægi þess að fjármálakerfi styðji við fjárfestingu í fæðukerfum og að styrkja framboðshliðina; aðgangur að lánsfé og fjármögnun er grundvallaratriði, sér í lagi fyrir smábændur og konur. Markaðs- og viðskiptalegir innviðir þurfa að vera fyrir hendi. Viðnámsgeta fæðukerfa verður æ krítískari – leiðir til að bæta hana eru margvíslegar, ekki síst vistkerfis- og loftslagstengdar. Rannsóknir og gagnasöfnun og miðlun hagnýtanlegrar þekkingar til að bæta og auka fæðuframleiðslu á sjálfbærum forsendum. Hér er fátt eitt talið.

Ljóst er að heimsmarkmið #2, um veröld án hungurs árið 2030, mun ekki nást og skýrslan staðfestir það - er því spáð að árið 2030 verði enn um hálfur milljarður manna undir hungurmörkum og þar af verði 60% í Afríku. Þekkt er að það eru ekki síst ófriður og átök sem eru orsök þess að ekki miðar betur en raun ber vitni í rétta átt . Fæðuöryggi er lakast á átakasvæðum og eru þau fleiri og fjölmennari en verið hefur síðustu áratugi. Hungur og fæðunauð eru ekki síst pólitískt vandamál – og úrlausnarefni.

Sérlegur erindreki Íslands í málefnum hafsins, Jón Erlingur Jónasson, sem jafnframt er í forsvari fyrir svokallað Bláfæðubandalag (Blue Aquatic Food Coalition), sótti ársfundinn ásamt fastanefnd Íslands í Róm. Ísland flutti tvö ávörp á fundinum um mikilvægi bláfæðu (fæða úr höfum og vatni), með áherslu á að viðurkenna og auka þátt hennar í baráttunni við hungur og fæðuóöryggi.

Í lok fundarins var skýrsla um niðurstöður nefndarinnar samþykkt af öllum þáttökulöndunum nema Bandaríkjunum sem sögðu sig frá henni vegna orðalags sem ný stefna þeirra heimilar ekki að sé notað.

Hlekkur á skýrsluna