06 nóvember 2025
/
Nr. 841/2025 Úrskurður
Hinn
úrskurður nr. 841/2025
í stjórnsýslumálum nr. KNU25060141 og KNU25060142
Kæra [...] og barns hennar
I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild
Dagana
K krefst þess að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi og að málinu verði vísað til Útlendingastofnunar til meðferðar á ný. Fyrir hönd A krefst K þess aðallega að ákvörðunin verði felld úr gildi og að honum verði veitt dvalarleyfi. Til vara er þess krafist að ákvörðunin verði felld úr gildi og að málinu verði vísað til Útlendingastofnunar til nýrrar meðferðar.
Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.
Lagagrundvöllur
Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.
II. Málsatvik og málsmeðferð
Við meðferð umsóknanna kom í ljós að hjónavígslugögn með umsókn K væru ekki í samræmi við samanburðargögn frá heimaríki. Með bréfi, dags. 23. febrúar 2024, sendi Útlendingastofnun umrædd gögn í áreiðanleikakönnun til Lögreglustjórans á Suðurnesjum. Í skjalarannsóknarskýrslu, dags. 6. júní 2024, kom fram að líklegt þætti að hjónavígsluvottorð K væri falsað. Með bréfi Útlendingastofnunar, dags. 11. apríl 2025, var K upplýst um niðurstöðu skýrslunnar og henni veitt færi á að leggja fram andmæli vegna málsins. K lagði fram andmæli með bréfi, dags. 21. maí 2025. Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 12. júní 2025, var umsóknum K og A synjað. Fram kom í ákvörðun Útlendingastofnunar að K hefði lagt fram fölsuð skjöl. Með háttseminni hefði K vísvitandi veitt rangar upplýsingar og uppfyllti því ekki grunnskilyrði dvalarleyfis, sbr. d-lið 1. mgr. 55. gr. laga um útlendinga. Í ákvörðunarorði kom fram að umsókn A væri einnig synjað. Ákvörðunin var birt fyrir K samdægurs.
Ákvarðanirnar voru kærðar til kærunefndar útlendingamála 25. og 26. júní og bárust greinargerðir K og A 9. júlí 2025. Þá lagði K fram viðbótargögn 27. ágúst 2025.
III. Málsástæður og rök kærenda
Í greinargerð greinir K frá atvikum málsins, aðstæðum sínum og hinni kærðu ákvörðun Útlendingastofnunar. K byggir á því að skilyrði til brottvísunar á grundvelli 98.-100. gr. laga um útlendinga verði að vera uppfyllt ef beita eigi d-lið 1. mgr. 55. gr. sömu laga. Ákvörðun um brottvísun verði aðeins tekin ef 102. gr. laganna standi ekki í vegi fyrir brottvísun. Vísar K í því sambandi til úrskurðar kærunefndar nr. 170/2019, dags. 23. apríl 2019. K vísar til niðurstaðna áreiðanleikakönnunar Lögreglustjórans á Suðurnesjum og ákvörðunar Útlendingastofnunar. K telur það mat Útlendingastofnunar að hún hafi lagt fram fölsuð skjöl vega of þungt sé tekið mið af efni skjalarannsóknarskýrslu lögreglu.
K vísar til meðalhófsreglu stjórnsýsluréttarins en samkvæmt henni beri stjórnvaldi ekki að taka ákvörðun sem gangi lengra en gögn málsins gefi tilefni til. K byggir á því að fyrirliggjandi hjúskaparvottorð sé ófalsað og verði því að líta svo á að Útlendingastofnun hafi ekki sýnt fram á að um fölsuð gögn sé að ræða. K telur nauðsyn að greina á milli fölsunar gagna og fölsunar eigin undirskriftar. Það sé eðlisólíkt og eigi að hafa ólíkar lagalegar afleiðingar. Undirskrift aðilans lýsi hans vilja á meðan að aðrir þættir, t.a.m. grunnfölsuð atriði lúti að alvarlegri brotum gegn lögum. Þar sem einungis liggi fyrir að maki K hafi ekki undirritað vottorðið sjálfur leiki vafi á því hvort upplýsingarnar séu efnislega rangar eða augljóslega villandi. Þá verði ekki fullyrt að K hafi vísvitandi veitt rangar upplýsingar. Þá feli hjúskaparvottorðið ekki í sér vottorð um hjónavígsluna heldur staðfestingu á skráðu hjónabandi, þ.e. endurútgáfa skjals. Þess sé hvorki krafist með íslenskum né víetnömskum lögum að aðilar endurstaðfesti vilja sinn til hjúskapar við hverja beiðni um endurútgáfu hjúskaparvottorðs. Hafi Útlendingastofnun ekki tekið þessi atriði til endurskoðunar.
Maki K byggir á því að hann hafi af gáleysi látið annan mann undirrita skjalið, þar sem hann hafi talið undirskriftina eingöngu nauðsynlega í tengslum við endurútgáfu hjúskaparvottorðs. Hann viðurkenni að það hafi verið rangt. Hann kveðst ekki hafa haft færi á að snúa aftur til heimaríkis vegna atvinnu sinnar hérlendis. Biðjist hann afsökunar á mistökum sínum en leggi áherslu á að hann hafi ekki haft vitneskju um þýðingu undirskriftarinnar.
Að framangreindu virtu megi ráða að hjúskaparvottorðið sé ekki falsað og beri að líta svo á að undirskriftin hafi litla sem enga þýðingu fyrir gildi vottorðsins. Byggt sé á því að K og maki hennar hafi kynnst árið 1996 og verið í sambúð frá árinu 1998. Eigi þau rétt til dvalarleyfis samkvæmt 1. mgr. 70. gr. laga um útlendinga enda hafi þau verið í sambúð lengur en eitt ár. Hafi Útlendingastofnun ekki tekið afstöðu til þess hvort skilyrði fyrir dvalarleyfi fyrir sambúðarmaka séu uppfyllt. Hafi skortur á rannsókn stofnunarinnar leitt til niðurstöðu sem teljist ólögmæt og ósanngjörn gagnvart K.
K byggir einnig á því að 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga standi í vegi fyrir beitingu b-liðar 1. mgr. 98. gr., sbr. og d-lið 1. mgr. 55. gr. laga um útlendinga. Í hinni kærðu ákvörðun hafi Útlendingastofnun ekki tekið afstöðu til ákvæðisins. Í úrskurði kærunefndar nr. 170/2019 komi fram það mat kærunefndar að túlka beri orðalag d-liðar 1. mgr. 55. gr. laganna þannig að við beitingu ákvæðisins fari fram sama mat og við töku ákvörðunar um brottvísun á grundvelli 98.-100. gr. laganna. Verði umsókn því ekki synjað af þeirri ástæðu einni að aðstæðurnar falli undir 98.-100. gr., heldur verði að leggja mat á hvort ákvæði sem takmarki heimild til brottvísunar komi í veg fyrir slíka ráðstöfun. K eigi maka hér á landi og þótt hjúskaparvottorðið sé ófullnægjandi, dugi það ekki eitt og sér til að líta fram hjá þeirri staðreynd að K og maki hafi verið í sambúð í 27 ár. Þau eigi saman barn sem fætt sé árið 2008. Verði því að álíta tengslin sérstaklega sterk þar sem um langt og raunverulegt fjölskyldulíf sé að ræða. Að auki dvelji K ekki á landinu og því komi brottvísun ekki til greina, sbr. orðalag 1. mgr. 98. gr. og 2. tölul. 3. gr. laga um útlendinga.
K vísar til lögmætisreglunnar sem eigi að tryggja að málsmeðferð og efni ákvarðana stjórnvalda séu í samræmi við lög. Það dugi ekki að niðurstaðan sé rétt að efninu til, einnig þurfi að tryggja að rökstuðningur og forsendur ákvörðunar séu í samræmi við lög. K líti svo á að hjúskaparvottorðið hafi verið ófullnægjandi. Réttmætt hefði verið af hálfu Útlendingastofnunar að gefa K kost á að bæta úr ágöllum þess. Einnig hefði stofnunin átt að gefa K kost á að leggja fram frekari gögn sem sýni fram á stöðu þeirra sem sambúðarmaka. Á hinn bóginn sé ólögmætt að synja umsókninni á grundvelli d-liðar 1. mgr. 55. gr. laga um útlendinga, þar sem skilyrði fyrir beitingu ákvæðisins hafi ekki verið fyrir hendi.
K lagði fram sérstaka greinargerð til stuðnings kröfum A. Í greinargerðinni komi fram að brotið hafi verið gegn málshraðareglu stjórnsýsluréttarins við úrlausn málsins enda hafi tekið um 24 mánuði að ljúka málinu. A sé barn og hafi því sérstaka hagsmuni af því að málið sé afgreitt eins fljótt og auðið er. Er m.a. byggt á því að ekki hafi verið þörf á sérstakri umsagnarleit vegna A, honum hafi ekki verið gefinn kostur á að koma að andmælum, auk þess sem veiting dvalarleyfis honum til handa sé óháð útgáfu dvalarleyfis K.
Byggt er á því að ekki hafi verið réttmætt að taka ákvörðun um A í sama máli og máli K. Þá hafi ákvörðunina skort rökstuðning og tilvísun til þeirra réttarreglna sem ákvörðunin byggist á. Hafi Útlendingastofnun ekki sýnt fram á að hafa uppfyllt rannsóknarskyldu sína, sbr. m.a. d-lið 1. mgr. 55. gr., b-lið 1. mgr. 98. gr., og 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga. Byggir A á því að ekkert er lúti að hans umsókn um dvalarleyfi hafi verið vefengt.
Málatilbúnaður A byggist á útgáfu dvalarleyfis á grundvelli 71. gr. laga um útlendinga. Faðir A hafi ótímabundið dvalarleyfi hér á landi og fari með forsjá A auk þess sem fyrir liggi samþykki K. Ekki hafi verið tekið tillit til réttar A sem barn til fjölskyldusameiningar, m.a. með hliðsjón af barnalögum nr. 76/2003.
IV. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála
Í 69. gr. laga um útlendinga er fjallað um skilyrði fyrir dvalarleyfi vegna fjölskyldusameiningar eins og ákvæðinu var breytt með 7. gr. laga nr. 68/2024. Í 1. mgr. ákvæðisins segir að nánasti aðstandandi íslensks eða annars norræns ríkisborgara sem sé með fasta búsetu hér á landi eða útlendings sem dvelst hér á landi á grundvelli dvalarleyfis skv. 61.-65., 70., 2. mgr. 73., og 78. gr. eða ótímabundins dvalarleyfis skv. 58. gr. geti með umsókn fengið dvalarleyfi á grundvelli fjölskyldusameiningar að fullnægðum skilyrðum 55. gr. og VIII. kafla laganna. Í 3. málsl. sama ákvæðis segir að til nánustu aðstandenda teljist maki, sambúðarmaki, börn viðkomandi yngri en 18 ára í forsjá hans og á framfæri og foreldrar 67 ára eða eldri.
Meðal grunnskilyrða dvalarleyfis er að ekki liggi fyrir atvik sem valdið geta því að útlendingi verði meinuð landganga hér á landi eða dvöl samkvæmt ákvæðum laganna, sbr. d-lið 1. mgr. 55. gr. laga um útlendinga. Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi því er varð að lögum um útlendinga segir m.a. að þau atvik sem geti leitt til synjunar séu ákvæði laganna um frávísun og brottvísun.
Í XII. kafla laga um útlendinga er fjallað um brottvísun og frávísun. Í 98.-100. gr. laganna er mælt fyrir um hvaða atvik geti orðið grundvöllur þess að útlendingi sé vísað úr landi. Séu atvik með þeim hætti sem þar greinir getur stjórnvöldum verið heimilt að vísa útlendingi úr landi. Í b-lið 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga kemur fram að heimilt sé að vísa útlendingi úr landi sem er án dvalarleyfis ef hann hefur brotið alvarlega eða margsinnis gegn einu eða fleiri ákvæðum laganna, hefur af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi gefið efnislega rangar eða augljóslega villandi upplýsingar í máli samkvæmt lögunum eða komið sér hjá að hlíta ákvörðun sem felur í sér að hann skuli yfirgefa landið. Ákvörðun um brottvísun verður hins vegar aðeins tekin ef fyrir liggur að ákvæði 102. gr. laga um útlendinga um vernd gegn frávísun og brottvísun og takmarkanir á ákvörðun á brottvísun standi ekki í vegi fyrir brottvísun. Í því samhengi kemur helst til skoðunar ákvæði 3. mgr. 102. gr., en samkvæmt ákvæðinu skal brottvísun ekki ákveða ef hún, með hliðsjón af málsatvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Þá segir að sérstaklega skuli taka tillit til þess ef um barn eða nánasta aðstandanda barns er að ræða og skuli það sem barni er fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðun.
Ákvörðun um hvort útlendingi verði synjað um dvalarleyfi á grundvelli þess að skilyrði d-liðar 1. mgr. 55. gr. laga um útlendinga séu ekki uppfyllt verður eins og áður greinir aðeins reist á því að ekki liggi fyrir atvik sem geti valdið því að útlendingi verði meinuð landganga hér á landi eða dvöl samkvæmt öðrum ákvæðum laga um útlendinga. Í hinni kærðu ákvörðun er vísað til þess að K hafi lagt fram fölsuð skjöl vegna umsóknar um dvalarleyfi. K hafi þannig, af ásetningi, veitt rangar upplýsingar í máli samkvæmt lögum um útlendinga, en slíkt geti varðað brottvísun útlendings sem er án dvalarleyfis samkvæmt b-lið 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Með vísan til framangreinds var það niðurstaða Útlendingastofnunar að K uppfyllti ekki grunnskilyrði dvalarleyfis, sbr. d-lið 1. mgr. 55. gr. laga um útlendinga.
Líkt og að framan greinir verður ákvörðun um brottvísun á grundvelli 98.-100. gr. laga um útlendinga aðeins tekin ef útlendingur nýtur ekki verndar gegn brottvísun og brottvísun felur ekki í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart honum eða nánustu aðstandendum hans, sbr. 102. gr. laga um útlendinga. Í úrskurðaframkvæmd kærunefndar, sbr. til hliðsjónar úrskurð nefndarinnar nr. 170/2019, dags. 23. apríl 2019, hefur orðalag d-liðar 1. mgr. 55. gr. laga um útlendinga, um að ekki liggi fyrir atvik sem valdið geti því að útlendingi verði meinuð dvöl hér á landi, á þann hátt að við beitingu ákvæðisins fari fram sama mat og við töku ákvörðunar um brottvísun á grundvelli 98.-100. gr. laga um útlendinga. Umsókn útlendings um dvalarleyfi verði því ekki synjað á þeim grundvelli einum að aðstæður hans falli undir 98.-100. gr. laga um útlendinga, heldur verði jafnframt að leggja mat á hvort ákvæði sem takmarka ákvörðun um brottvísun, sbr. t.d. 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga, kæmi í veg fyrir að slík ákvörðun yrði tekin. Í hinni kærðu ákvörðun var ekki lagt mat á það hjá Útlendingastofnun hvort atvik í máli K myndu valda því að hún nyti verndar gegn brottvísun eða frávísun, sbr. síðastnefnd lagaákvæði.
Í hinni kærðu ákvörðun lagði Útlendingastofnun til grundvallar að K hefði af ásetningi veitt rangar upplýsingar með því að leggja fram fölsuð skjöl í málinu. Var umsókn K því synjað með vísan til d-liðar 1. mgr. 55. gr. laga um útlendinga.
Samkvæmt gögnum málsins hefur K ekki dvalið á Íslandi og hefur henni hvorki verið brottvísað frá landinu né gert að sæta endurkomubanni. Meðal gagna málsins er skjalarannsóknarskýrsla lögreglu en í ályktun skýrslunnar kemur fram að líklegt þyki að hjónavígsluvottorð K sé falsað. Ekki hafa verið lögð fram gögn eða skýringar sem hrinda skjalarannsóknarskýrslu lögreglu um áreiðanleika og gildi skjalsins. Málsástæða K um að fölsunin sé lítilfjörleg og varði eingöngu undirskrift er henni ekki til málsbóta og verður ekki byggt á henni í málinu. Það liggur í hlutarins eðli að ekki sé unnt að gefa út dvalarleyfi vegna umsóknar sem byggi á fölsuðum fylgigögnum. Þrátt fyrir framangreint geti framlagning slíkra gagna ekki orðið eini grundvöllur synjunar sé ætlunin að beita ákvæði d-liðar 1. mgr. 55. gr. laga um útlendinga. Til þess að unnt sé að beita ákvæðinu þarf meira að koma til, t.a.m. virkt endurkomubann eða yfirgnæfandi líkur á frávísun eða brottvísun strax við komu til landsins. Með vísan til framangreinds var Útlendingastofnun ekki unnt að synja umsókn K um dvalarleyfi á grundvelli d-liðar 1. mgr. 55. laga um útlendinga.
Samkvæmt framangreindu hefur K ekki sýnt fram á að uppfylla skilyrði fyrir útgáfu dvalarleyfis vegna hjúskapar enda byggist umsóknin á líklega fölsuðu hjónavígsluvottorði og verður ekki á því byggt við úrlausn málsins. Annmarkinn á hinni kærðu ákvörðun er þó af slíkum toga að ekki verður bætt úr honum á kærustigi, svo sem með nýrri ákvörðun á nýjum lagagrundvelli. Bryti það gegn meginreglu íslensks réttar um að stjórnvöld starfi á tveimur stigum, sbr. til hliðsjónar 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga.
Í ljósi framangreinds er hin kærða ákvörðun felld úr gildi og lagt fyrir Útlendingastofnun að taka málið til nýrrar meðferðar.
Umsókn A um dvalarleyfi
Í ákvörðunarorði hinnar kærðu ákvörðunar kom fram að umsókn A væri einnig synjað. Meginmál ákvörðunarinnar innihélt ekki umfjöllun um meðferð málsins eða efnislegar forsendur ákvörðunar varðandi umsókn A. Í umsókninni kemur fram að hann eigi föður sem hafi dvalarleyfi á Íslandi. Með vísan til 69. og 71. gr. laga um útlendinga kann A að eiga rétt á fjölskyldusameiningu við föður sem sé óháður niðurstöðu í máli K. Af gögnum málsins verður ekki ráðið að Útlendingastofnun hafi rannsakað þann þátt málsins með nánari hætti eða leiðbeint A um sjálfstæðan rétt sinn til fjölskyldusameiningar við föður, sbr. 7. og 10. gr. stjórnsýslulaga. Hafi stofnunin ekki heldur veitt A færi á að leggja fram andmæli vegna málsins. Var málsmeðferðin að þessu leyti ekki í samræmi við ákvæði stjórnsýslulaga og laga um útlendinga. Beinir kærunefnd því til Útlendingastofnunar að gæta að framangreindu við meðferð málsins að nýju.
Er hin kærða ákvörðun í máli A því felld úr gildi og lagt fyrir Útlendingastofnun að taka málið til nýrrar meðferðar.
Athugasemdir við málsmeðferð Útlendingastofnunar
Samkvæmt gögnum málsins voru umsóknir K og A lagðar fram 28. júní 2023. Fyrir liggur að Útlendingastofnun óskaði eftir álits annars stjórnvalds. Skjalarannsóknarskýrsla lögreglu lá fyrir 6. júní 2024 en ákvörðun í málunum ekki tekin fyrr en 12. júní 2025. Í ljósi framangreinds er málshraðinn aðfinnsluverður, m.a. með hliðsjón af 9. gr. stjórnsýslulaga. Brot gegn málshraðareglu leiðir þó ekki sjálfkrafa til þess að fallast skuli á umsókn K en Útlendingastofnun er leiðbeint að hraða vinnslu sambærilegra mála.
Úrskurðarorð:
Ákvörðun Útlendingastofnunar er felld úr gildi. Lagt er fyrir stofnunina að taka mál K og A til meðferðar á ný.
The decision of the Directorate of Immigration is vacated. The Directorate is instructed to re-examine the appellant‘s cases.