Ákvörðun Fiskistofu um niðurfellingu aflahlutdeilda.

     Föstudaginn, 7. nóvember 2025, var í atvinnuvegaráðuneytinu

    kveðinn upp svohljóðandi úrskurður:

 

Stjórnsýslukæra

Með erindi, dags. 16. maí 2023, kærði A f.h. B ehf., ákvörðun Fiskistofu, dags. 16. desember 2022, um að aflahlutdeildir sem voru á skipinu C í lok fiskveiðiársins 2021/2022 skyldu felldar niður á grundvelli 6. mgr. 15. gr. laga nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða.

Kæruheimild er í 1. mgr. 26. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Kærufrestur er þrír mánuðir, sbr. 1. mgr. 27. gr. sömu laga en með tölvupósti, dags. 13. mars 2023, veitti ráðuneytið kæranda viðbótarfrest til að skila stjórnsýslukæru til og með 16. maí 2023, sbr. 6. mgr. 27. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

 

Kröfur kæranda

Kærandi krefst þess að ákvörðun Fiskistofu, dags. 16. desember 2022, um að fella niður aflahlutdeildir skipsins C sem nánar eru tilgreindar í ákvörðuninni verði felld úr gildi.

 

Málsatvik

Hinn 2. júní 2021 úthlutaði Fiskistofa skipinu C (hér eftir „C“) krókaaflamarki í makríl á grundvelli aflahlutdeilda skipsins. Skipið fékk þá úthlutað 13.553 kg. af aflamarki í makríl eða 2.710 þorskígildi (þíg) á grundvelli 0,0106563% hlutdeildar skipsins í makríl en auk þess var 1 kg flutt frá fyrra ári og hafði skipið því samtals til ráðstöfunar 13.554 kg. af aflamarki í makríl.

Daginn fyrir þá úthlutun hafði kærandi keypt skipið C en samkvæmt kaupsamningi, dags. 1. júní 2021, fylgdu engin veiðiréttindi með kaupunum. Í samræmi við það var send tilkynning til Fiskistofu um flutning aflahlutdeildanna og aflamarksins af skipinu til tveggja annarra skipa, annars vegar til E og hins vegar D (hér eftir „E“ og „D“). Flutningarnir tóku þó ekki gildi fyrr en við staðfestingu Fiskistofu sem var ekki fyrr en 22. júní það ár, þ.e. eftir að skipið hafði fengið úthlutað áðurnefndu aflamarki í makríl sem jafnframt stofnaði veiðiskyldu á skipið samkvæmt 6. mgr. 15. gr. laga nr. 116/2006.

Óumdeilt er að skipið C veiddi ekkert af úthlutuðu aflamarki sínu árið 2021, hvorki í makríl né öðrum tegundum og hvort sem litið er til fiskveiðiársins (2020/2021 eða 2021/2022) eða almanaksársins (2021). Þá er ekki deilt um það að eftir að Fiskistofa staðfesti flutningana í lok júní 2021 voru engar aflahlutdeildir á skipinu, hvorki við lok fiskveiðiársins 2020/2021 né lok almanaksársins 2021.

Ári síðar, hinn 21. júní 2022 staðfesti Fiskistofa flutning hlutdeilda í þorski, ýsu, ufsa, karfa/gullkarfa, löngu, keilu, steinbít og makríl af skipinu D til C og eru það hlutdeildir sem voru á skipinu í lok fiskveiðiársins 2021/2022. Þar sem þessar aflahlutdeildir voru fluttar til skipsins eftir úthlutun aflamarks í þeim á fiskveiðiárinu 2021/2022 og almanaksárinu 2022 var ekki veiðiskylda á C vegna þeirra á tímabilinu og reiknuðust því ekki með við útreikning veiðiskyldu skipsins í lok þess fiskveiðiárs.

Hinn 30. júní 2022 tilkynnti Fiskistofa kæranda um að aflaskráningarkerfi stofnunarinnar gæfi til kynna að skipið C hefði veitt minna en sem næmi 50% af úthlutuðu aflamarki í makríl og aflamarki sem flutt hefði verið frá fyrra fiskveiðiári. Var kærandi upplýstur um að ef skipinu tækist ekki að veiða að minnsta kosti 50% af umræddu aflamarki fyrir lok fiskveiðiársins gæti komið til þess að aflahlutdeild þess yrði felld niður. Í tilkynningunni var vakin athygli á því að tefðist skip frá veiðum í a.m.k. fjóra mánuði vegna tjóns, meiriháttar bilana eða endurbóta hefði afli þess fiskveiðiárs ekki áhrif til niðurfellingar aflahlutdeildar/krókaaflahlutdeildar, skv. 7. mgr. 15. gr. laga nr. 116/2006. Þá kom fram að mælst væri til þess að tilkynningar um slíkt bærust fyrir 1. ágúst ásamt viðeigandi gögnum, s.s. staðfestingu frá viðgerðaraðila, tryggingafélagi o.þ.h., þegar sýnt væri að skilyrði ákvæðisins væru uppfyllt. Þann 19. júlí 2022 var erindi Fiskistofu ítrekað á ný.

Kærandi sendi Fiskistofu í kjölfarið erindi, dags. 26. ágúst 2022, þar sem kærandi kvaðst hafa tekið eftir því að samkvæmt vef Fiskistofu væri skipið C með virka veiðiskyldu sem gæti ekki staðist þar sem skipið hefði ekki verið með aflahlutdeildir í byrjun fiskveiðiársins 2021/2022. Allar aflahlutdeildir og aflamark hefði verið flutt á tvö önnur skip fyrir upphaf fiskveiðiársins í lok júní 2021 og þau skip þá yfirtekið veiðiskyldu C í heild sinni. Vísaði kærandi í þeim efnum til fyrri afgreiðslna stofnunarinnar í sambærilegum málum. Óskaði kærandi eftir leiðréttingu á þessu, en kærandi virðist hafa talið að um mistök væri að ræða. Í svörum Fiskistofu sama dag kom fram að um væri að ræða veiðiskyldu vegna úthlutunar á makríl 2021 þar sem almanaksárið teldi.

Fiskistofa úthlutaði engu aflamarki á skipið C við upphaf fiskveiðiársins 2022/2023 á þeim grundvelli að skipið hefði ekki uppfyllt veiðiskyldu á því krókaaflamarki sem úthlutað hefði verið til skipsins á árinu 2021 og því kæmi til greina að fella aflahlutdeildir skipsins niður.

Fiskistofa gaf kæranda kost á að andmæla fyrirhugaðri ákvörðun með bréfi, dags. 15. september 2022. Í bréfinu kom fram að skipið hefði veitt minna en næmi 50% veiðiskyldu og að áformað væri að fella niður aflahlutdeildir þess þar sem það hefði ekki uppfyllt veiðiskyldu vegna krókaaflamarksins sem var úthlutað 2. júní 2021, á fiskveiðiárinu 2020/2021. Kærandi skilaði athugasemdum með tölvupóstum á tímabilinu ágúst til október 2022.

Með bréfi, dags. 21. október 2022, tilkynnti Fiskistofa kæranda ákvörðun sína um að fella niður aflahlutdeildir C. Nánar tiltekið felldi Fiskistofa niður eftirfarandi aflahlutdeildir skipsins C: þorskur 0,0219648%, ýsa 0,0623246%, ufsi 0,0760239%, karfi/gullkarfi 0,0045083%, langa 0,0117653%, keila 0,0105671%, steinbítur, 0,0199063% og makríll 0,0003956%.

Þann 21. október 2022 óskaði kærandi eftir öllum gögnum málsins og voru þau afhent kæranda 4. nóvember 2022.

Kærandi óskaði eftir endurupptöku ákvörðunarinnar 9. nóvember 2022 þar sem honum hefðu ekki verið kynnt tiltekin gögn áður en ákvörðunin var tekin, m.a. minnisblað Fiskistofu til ráðuneytisins, dags. 28. maí 2010, og nýjar verklagsreglur frá ágúst 2022. Fiskistofa afhenti kæranda þessi gögn en auk þess lagði kærandi fram tiltekin gögn um tjón á skipinu, þ.e. tjónatilkynningu og yfirlit frá tryggingafélagi.

Fiskistofa féllst á endurupptöku málsins og með bréfi, dags. 16. desember 2022, var kæranda tilkynnt ákvörðun Fiskistofu sem var sama efnis og sú fyrri, þ.e. að fella aflahlutdeildir skipsins C niður.

Í ákvörðun Fiskistofu kom fram að kannað væri hvort veiðiskylda fiskiskipa væri uppfyllt um fiskveiðiáramót í samræmi við 6. mgr. 15. gr. laga nr. 116/2006. Samkvæmt útreikningum Fiskistofu hefði veiðiskylda skipsins C verið 1.355 þíg. á árinu 2021 vegna úthlutunar aflamarks í makríl það ár. Samkvæmt upplýsingum stofnunarinnar hefði skipið síðast landað afla 28. júlí 2015. Í 6. mgr. 15. gr. laga nr. 116/2006 kæmi fram að ef fiskiskip veiddi minna en 50% á fiskveiðiári af úthlutuðu aflamarki sínu og aflamarki sem flutt hefði verið frá fyrra fiskveiðiári í þorskígildum talið, félli aflahlutdeild þess niður og skyldi aflahlutdeild annarra skipa í viðkomandi tegundum hækka sem því næmi. Hið sama ætti við þegar skipi væri haldið til veiða utan lögsögu á tegundum sem samið hefði verið um veiðistjórn á og ekki teldust til deilistofna. Tefðist skip frá veiðum í a.m.k. fjóra mánuði vegna tjóns, meiri háttar bilana eða endurbóta hefði afli þess fiskveiðiárs ekki áhrif til niðurfellingar hlutdeilda skv. 7. mgr. 15. gr. sömu laga. Kæranda hefði verið gefinn kostur á að koma á framfæri athugasemdum og sjónarmiðum fyrir 30. september 2022 áður en tekin yrði afstaða til þess hvort fella bæri niður þær hlutdeildir sem voru á skipinu í lok fiskveiðiársins 2021/2022. Þá vísaði Fiskistofa til tölvupóstsamskipta við kæranda á tímabilinu 26. ágúst til 21. október 2022, minnisblaðs veiðieftirlitsmanns Fiskistofu um ástand skipsins sem skoðað var 20. október 2022 auk gagna sem tengdust kæranda og var að finna í öðrum málum hjá stofnuninni. Fiskistofa vísaði til sjónarmiða í erindi kæranda, dags. 9. nóvember 2022 og til fylgiskjala og gagna með því erindi, auk ársreikninga sem kærandi og þjónustuaðili kæranda hafi skilað til Skattsins fyrir árin 2020 og 2021.

Með hliðsjón af framangreindu taldi Fiskistofa vera forsendur til að fella niður þær hlutdeildir sem voru á skipinu C í lok fiskveiðiársins 2021/2022, skv. 6. mgr. 15. gr. laga nr. 116/2006 og kæmi því ekki til úthlutunar aflamarks á grundvelli þeirra til skipsins.

Um atvik máls vísast að öðru leyti til þess sem segir í hinni kærðu ákvörðun.

 

Málsmeðferð ráðuneytisins

Ráðuneytinu barst upphaflega erindi frá kæranda hinn 9. mars 2023 þar sem upplýst var um að til stæði að kæra umrædda ákvörðun Fiskistofu frá 16. desember 2022. Óskaði kærandi eftir framlengdum kærufresti á grundvelli 6. mgr. 27. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 með vísan til þess að Fiskistofa hefði ekki enn afgreitt beiðni kæranda um aðgang að öllum gögnum málsins. Var óskað eftir tveggja mánaða viðbótarkærufresti. Með erindi 13. mars 2023 tilkynnti ráðuneytið kæranda um að kærufrestur hefði verið lengdur til og með 16. maí 2023. Kæra barst innan veitts frests hinn 16. maí 2023 ásamt fylgiskjölum.

Ráðuneytið óskaði eftir umsögn Fiskistofu um stjórnsýslukæruna hinn 9. júní 2023 ásamt staðfestu afriti af hinni kærðu ákvörðun auk annarra gagna sem Fiskistofa kynni að hafa um málið. Umsögn Fiskistofu barst ráðuneytinu hinn 26. júní 2023 og gögn málsins voru send í sérstöku erindi degi síðar hinn 27. júní 2023.

Kæranda var gefinn kostur á að gera athugasemdir við umsögn Fiskistofu og gögn málsins með erindi hinn 17. júlí 2023. Athugasemdir kæranda bárust með erindum, dags. 29. og 31. ágúst og 24. september 2023.

Hinn 3. janúar 2024 óskaði kærandi eftir frestun réttaráhrifa vegna ákvörðunar Fiskistofu frá 16. desember 2022. Ráðuneytið óskaði eftir umsögn Fiskistofu um framkomna beiðni kæranda með erindi, dags. 22. janúar 2024. Umsögn Fiskistofu barst ráðuneytinu 9. febrúar 2024 og var kæranda í kjölfarið gefinn kostur á að koma á framfæri athugasemdum við hana og bárust þær hinn 26. febrúar s.á. Með ákvörðun til kæranda, dags. 19. apríl 2024, hafnaði ráðuneytið beiðni um frestun réttaráhrifa hinnar kærðu ákvörðunar. Um sjónarmið að baki þeirri afstöðu ráðuneytisins vísast nánar til þeirra forsendna sem raktar eru í tilvísuðu bréfi frá 19. apríl 2024.

Kærandi sendi ráðuneytinu viðbótarsjónarmið með erindi 26. febrúar 2024 og óskaði ráðuneytið eftir umsögn Fiskistofu vegna þeirra upplýsinga sem þar komu fram með erindi 8. mars s.á. Með bréfi, dags. 16. apríl 2024, bárust ráðuneytinu athugasemdir Fiskistofu við viðbótarsjónarmið kæranda ásamt viðbótargögnum. Kæranda var í kjölfarið gefinn kostur á að gera athugasemdir við umsögn Fiskistofu frá 16. apríl 2024 og fram komin gögn, með erindi ráðuneytisins 23. þess mánaðar.  Athugasemdir kæranda við umsögnina bárust 8. maí 2024.

 

Málsástæður og sjónarmið kæranda

Í stjórnsýslukærunni segir að þess sé krafist að ákvörðun Fiskistofu, dags. 16. desember 2022, um að fella niður aflahlutdeildir af skipinu C verði felld úr gildi og er krafan byggð á eftirfarandi málsástæðum og sjónarmiðum, sem einnig koma fram í athugasemdum kæranda, dags. 29. ágúst 2023, viðbótarsjónarmiðum í bréfi, dags. 26. febrúar 2024 og bréfi, dags. 8. maí 2024. Kærandi gerir fjölmargar athugasemdir við hina kærðu ákvörðun og lúta þær bæði að efni og formi. Gerð verður grein fyrir þeim meginmálsástæðum og sjónarmiðum sem kærandi byggir á hér á eftir og þýðingu hafa fyrir úrlausn málsins.

Í fyrsta lagi byggir kærandi á því að túlkun Fiskistofu á inntaki 6. mgr. 15. gr. laga nr. 116/2006 sé ekki í samræmi við lög. Samkvæmt orðalagi ákvæðisins miðist veiðiskyldan við fiskveiðiár en ekki annað tímabil. Önnur túlkun sé ekki í samræmi við kröfuna um skýrleika og örugga lagastoð íþyngjandi reglna. Þá vísar kærandi til þess að Fiskistofa hafi fram til þessa túlkað veiðiskylduákvæði 6. mgr. 15. gr. laganna eftir orðanna hljóðan þess en með þeirri túlkun sem lögð hafi verið til grundvallar í hinni kærðu ákvörðun víki stofnunin frá eigin framkvæmd. Kærandi vísar m.a. í þeim efnum til minnisblaðs Fiskistofu til ráðuneytisins frá 28. maí 2010 sem beri yfirskriftina „Minnisblað Fiskistofu um túlkun „veiðiskylduákvæðis“. Þar komi fram að Fiskistofa líti svo á að veiðiskyldan taki til þess aflamarks sem skipi sé úthlutað á viðkomandi fiskveiðiári, hvort sem úthlutun eigi sér stað við upphaf viðkomandi fiskveiðiárs eða síðar á því fiskveiðiári.  Breyting á þeirri framkvæmd sé óbirt og ófyrirsjáanleg fyrir borgarana. Þá telur kærandi að leiðbeiningar og upplýsingar Fiskistofu, þ.m.t. eyðublöð og upplýsingar í aflaskráningarkerfi um skip kæranda, gefi til kynna að makríll á krókaaflamarksbátum tilheyri fiskveiðiárinu en ekki almanaksári.

Í öðru lagi byggir kærandi á því að Fiskistofa hafi vikið frá fyrri framkvæmd og túlkun sinni á 7. mgr. 15. gr. laga nr. 116/2006, sem fjallar um frátafir frá veiðum, í hinni kærðu ákvörðun. Þannig hafi Fiskistofa túlkað frátafaákvæðið með öðrum og þrengri hætti en í sambærilegum málum. Þá hafnar kærandi þeirri forsendu Fiskistofu að einungis geti verið um frátafir að ræða sé skip á annað borð með veiðileyfi. Kærandi bendir á að fallist hafi verið á frátafir í öðrum tilvikum þar sem skip hafi verið án veiðileyfis og að það brjóti gegn jafnræðisreglu stjórnsýsluréttarins að beita öðrum sjónarmiðum í máli kæranda. Einnig bendir kærandi á að Fiskistofa hafi komist að þeirri niðurstöðu að um frátafir væri að ræða en tímabilið hafi ekki náð fjórum mánuðum. Við úrlausn um það hafi verið byggt á því að tímabilið gæti ekki náð yfir fiskveiðiáramót sem sé ekki í samræmi við það sem komi fram í lögskýringargögnum.

Kærandi vísar í þriðja lagi til þess að hin kærða ákvörðun hafi verið reist á ómálefnalegum sjónarmiðum. Kærandi tekur fram að ágreiningslaust sé að enginn B-makríll hafi veiðst í beinni sókn árið 2021 en sá litli afli sem hafi komið að landi hafi í öllum tilfellum verið meðafli frá öðrum veiðum. Fiskistofa hafi í hinni kærðu ákvörðun litið til þess hvort kærandi hafi sýnt viðleitni til þess að veiða umrædda tegund án þess að sömu atvik annarra útgerðaraðila í sömu stöðu hafi haft nokkrar lögfylgjur í för með sér. Kærandi telur það andstætt jafnræðisreglu, réttmætisreglu og lögmætisreglu stjórnsýsluréttarins.

Í fjórða lagi byggir kærandi á því að skort hafi á upplýsingagjöf og leiðbeiningar Fiskistofu í aðdraganda og undir rekstri málsins. Þá byggir kærandi loks á því í fimmta lagi að Fiskistofa hafi ekki afhent öll umbeðin gögn málsins og kærandi hafi þar af leiðandi ekki getað gætt hagsmuna sinna með fullnægjandi hætti undir rekstri þess.

Kærandi telur málsmeðferð og vinnubrögð Fiskistofu gefa tilefni til að draga í efa að hann hafi fengið notið réttlátrar og óhlutdrægrar málsmeðferðar í málinu. Í því sambandi gerir kærandi jafnframt athugasemdir við hæfi starfsmanns Fiskistofu sem kom að meðferð og ákvörðun málsins. Vísar kærandi til ítrekaðra og að mati kæranda óviðeigandi ummæla hlutaðeigandi starfsmanns í samskiptum við kæranda í tengslum við málið.

Þá vísar kærandi til álits umboðsmanns Alþingis í máli nr. 12291/2023 og telur að tiltekin sjónarmið sem þar sé fjallað um eigi við í þessu máli.

Um sjónarmið kæranda vísast að öðru leyti til þess sem stendur í kæru og viðbótarerindum kæranda frá 29. ágúst 2023 og 26. febrúar og 8. maí 2024.

 

Sjónarmið Fiskistofu

Sjónarmið Fiskistofu koma fram í hinni kærðu ákvörðun frá 16. desember 2022 og umsögnum Fiskistofu frá 26. júní 2023 og 16. apríl 2024.

Hvað varðar túlkun 6. mgr. 15. gr. laga nr. 116/2006 kemur fram í ákvörðun Fiskistofu frá 16. desember 2022 að þegar Fiskistofa meti hvort skip hafi uppfyllt veiðiskyldu, þ.e. hvort skip hafi veitt a.m.k. 50% af úthlutuðu aflamarki þess, taki það til afla allra tegunda sem lúti aflamarksstjórn. Þar sem veiðitímabil tegunda sé mismunandi, flestar tegundir hafi veiðitímabil frá 1. september til 31. ágúst en sumar frá 1. janúar til 31. desember, sé metið hvort veiðiskylda hafi verið uppfyllt eftir að bæði tímabilin séu búin og veiðiskyldan gerð upp í einu lagi fyrir allar tegundir sem lúti aflamarksstjórn um fiskveiðiáramót 1. september ár hvert. Þetta þýði að við mat á veiðiskyldu um fiskveiðiáramótin 2022/2023 þá hafi verið skoðuð þau veiðitímabil sem enduðu frá 1. september 2021 til 31. ágúst 2022, þ.e. fiskveiðiárið 2021/2022, og almanaksárið 2021. Makríll sem hafi verið úthlutað á almanaksárinu 2021 telji því til veiðiskyldu um fiskveiðiáramótin 2022/2023 og hafi skipið þá haft til 31. desember 2021 til að veiða makríl upp í veiðiskylduna og fiskveiðiárstegundir s.s. þorsk og ýsu fram til 31. ágúst 2022.

Til stuðnings framangreindri túlkun vísar Fiskistofa m.a. til þess að samkvæmt 1. málsl. 2. mgr. 3. gr. laga nr. 116/2006 skuli leyfður heildarafli botnfisktegunda miðaður við veiðar á 12 mánaða tímabili, frá 1. september ár hvert til 31. ágúst á næsta ári, og nefnist það tímabil fiskveiðiár. Aflamarki í botnfisktegundum sé að jafnaði úthlutað við upphaf fiskveiðiárs 1. september ár hvert og því hafi skip að jafnaði 12 mánuði til að uppfylla veiðiskyldu í þeim tegundum. Heildarafli annarra tegunda sjávardýra, s.s. makríls, skuli á hinn bóginn ákveðinn með hæfilegum fyrirvara fyrir upphaf viðkomandi vertíðar eða veiðitímabils og sé ráðherra heimilt að auka hann eða minnka á meðan vertíð eða veiðitímabil vari, sbr. 4. málsl. 2. mgr. 3. gr. laganna. Ráðherra hafi með reglugerð um veiðar á makríl nr. 640/2021 ákveðið að veiðitímabil makríls væri almanaksárið frá 1. janúar til 31. desember 2021.

Þá kemur fram í hinni kærðu ákvörðun að Fiskistofa hafi meginreglur stjórnsýsluréttarins í huga við framkvæmd og túlkun veiðiskylduákvæðisins, m.a. um jafnræði og meðalhóf. Yrði ákvæði 6. mgr. 15. gr. laga nr. 116/2006 skýrt til samræmis við orðanna hljóðan væri fyrirséð að slík túlkun myndi brjóta gegn jafnræðis- og meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar gagnvart eigendum og útgerðaraðilum skipa sem stundi fiskveiðar í atvinnuskyni og hafi aflaheimildir í tegundum sem hafi annað veiðitímabil en 1. september til 31. ágúst.

Enn fremur taki túlkun Fiskistofu mið af þeim tilgangi löggjafans að veita skipum sem stundi veiðar í atvinnuskyni ákveðið svigrúm til þess að veiða tilskilið hlutfall af úthlutuðu aflamarki. Væri eingöngu tekið mið af texta ákvæðisins hefðu skip sem fengu úthlutað aflamarki í makríl árið 2021 eingöngu þrjá mánuði til að veiða a.m.k. 50% af úthlutuðu aflamarki skips í makríl, en tvo mánuði í raun þar sem makrílvertíðin hafi hafist í júlí það ár.

Loks styðjist Fiskistofa ekki eingöngu við orðalag ákvæðisins heldur telji stofnunin óhjákvæmilegt að líta til þeirrar grundvallar skyldu stjórnvalda að framkvæma lögin í samræmi við þau markmið sem löggjafinn hyggist ná fram með setningu þeirra. Þá sé framkvæmd Fiskistofu og túlkun veiðiskylduákvæðisins ívilnandi fyrir skip sem stundi veiðar í atvinnuskyni en kunni að vera íþyngjandi fyrir skip sem stundi ekki veiðar. Tilgangur ákvæðisins sé einmitt sá að sporna gegn því að skip, sem bundin séu við bryggju eða liggi uppi á kambi, geti verið notuð til spákaupmennsku með veiðiheimildir. Með hliðsjón af framangreindu telji Fiskistofa umrædda framkvæmd og túlkun ákvæðisins vera í samræmi við viðurkennd lögskýringarsjónarmið og meginreglur stjórnsýsluréttarins.

Í hinni kærðu ákvörðun kemur fram að með hliðsjón af meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar hafi komið til skoðunar hvort eingöngu ætti að fella niður þær hlutdeildir sem úthlutun aflamarks í makríl byggði á og skipi kæranda hafi ekki tekist að uppfylla veiðiskyldu fyrir. Í því samhengi hafi verið litið til þess að lög kveði ekki á um takmörkun á flutningi hlutdeilda á milli skipa þar til veiðiskyldan hefur verið uppfyllt. Þannig geti aflaheimildir sem voru grundvöllur úthlutunar aflamarks verið fluttar á milli skipa óháð því hvort veiðiskyldan hafi verið uppfyllt. Vísar Fiskistofa í þeim efnum til athugasemda við 4. mgr. 12. gr. í frumvarpi því er varð að lögum nr. 38/1990 en þar komi fram að veiðiheimildir falli niður við upphaf þess fiskveiðiárs sem hefjist næst á eftir þeim tveimur árum sem aflaheimildir séu ekki nýttar á. Falli þær endanlega niður og að öllu leyti. Því verði að líta svo á að komi til beitingar ákvæðisins séu þær hlutdeildir sem séu á skipinu felldar niður óháð því hvernig þær séu tilkomnar, nema sérstaklega standi á.

Um túlkun Fiskistofu og beitingu 7. mgr. 15. gr. laga nr. 116/2006 um frátafir frá veiðum byggir Fiskistofa á því að við mat á því hvort undanþágan eigi við sé litið til þess að ákvæðinu sé ætlað að koma til móts við þá sem lendi í frátöfum frá veiðum vegna tjóns, bilana eða endurbóta. Kærandi þurfi að sýna fram á að tjón eða meiri háttar bilun hafi orðið á skipinu og að tjónið eða bilunin hafi tafið skipið frá veiðum. Fiskistofa líti til þess að skip kæranda hafi ekki verið með haffærisskírteini á þeim tíma sem kærandi kveðst hafa ætlað að halda því til veiða. Einnig verði að líta til þess að kærandi hafi flutt allt aflamark af skipinu og ekki flutt aflamark til þess. Þá verði ekki hjá því komist að líta til þess hvernig útgerð skipsins hafi verið háttað undanfarin ár þar sem C hafi ekki veitt það aflamark sem skipinu var úthlutað fiskveiðiárin 2020/2021, 2018/2019 og 2016/2017 á grundvelli aflahlutdeilda skipsins. Með hliðsjón af því væru fullyrðingar kæranda um að skipið hafi tafist frá veiðum vegna tjóns eða meiri háttar bilunar haustið 2021 ótrúverðugar.

Fiskistofa bendir á að enginn megi stunda veiðar í atvinnuskyni við Ísland nema hafa fengið til þess almennt veiðileyfi, sbr. 1. mgr. 4. gr. laga nr. 116/2006. Leyfi skipsins C hafi verið fellt niður þann 4. nóvember 2021 þar sem skipinu hefði ekki verið haldið til fiskveiða í atvinnuskyni í meira en 12 mánuði frá útgáfu síðasta leyfis, en skipið hafi síðast landað afla 28. júlí 2015. Skipið hafi fengið veiðileyfi á ný þann 14. maí 2022. Með hliðsjón af ákvæði 1. mgr. 4. gr. laganna verði að líta svo á að á meðan skip sé með leyfi til veiða í atvinnuskyni geti það stundað veiðar í atvinnuskyni. Einungis þegar skip hafi veiðileyfi og geti á grundvelli þess stundað veiðar í atvinnuskyni geti verið um að ræða frátafir frá veiðum af þeim ástæðum sem tilgreindar séu í 7. mgr. 15. gr. laganna. Um sé að ræða undanþáguákvæði sem beri að túlka þröngt.

Frá niðurfellingu veiðileyfis skipsins þann 4. nóvember 2021 til veitingar þess á ný 14. maí 2022 hafi skipinu C ekki verið heimilt að stunda veiðar í atvinnuskyni. Á þeim tíma sem skip séu ekki með veiðileyfi geti eðli málsins samkvæmt ekki verið um að ræða frátafir frá veiðum þar sem veiðileyfislausum skipum sé ekki heimilt að stunda veiðar í atvinnuskyni. Fyrirliggjandi gögn gefi til kynna að C hafi tafist frá veiðum í um þrjá og hálfan mánuð, þ.e. frá því að skipið hafi fengið veiðileyfi 14. maí 2022 til fiskveiðiáramóta 1. september 2022 vegna tjóns sem hafi orðið á olíutanki skipsins. Undanþáguákvæði 7. mgr. 15. gr. laganna eigi því ekki við eins og atvikum málsins sé háttað þar sem frátafir skipsins frá veiðum nái ekki a.m.k. fjórum mánuðum.

Þá hafnar Fiskistofa því að ákvörðunin hafi brotið gegn jafnræðisreglu stjórnarskrár og stjórnsýsluréttar vegna afgreiðslu stofnunarinnar í öðru máli þar sem fallist hafði verið á undanþágu frá veiðiskyldu á grundvelli 7. mgr. 15. gr. laga nr. 116/2006. Fiskistofa meti hvert og eitt tilvik fyrir sig. Með hliðsjón af því hvernig útgerð skipsins í því máli hafi verið háttað, þ.e. að skipinu hafði verið haldið til veiða þar til skipið bilaði hafi það verið mat Fiskistofu að skipið væri í frátöfum frá veiðum vegna bilana. Við mat á því hvort undanþága 7. mgr. 15. gr. eigi við sé litið til þess að ákvæðinu sé ætlað að koma til móts við þá sem lendi í frátöfum frá veiðum vegna tjóns, bilana eða endurbóta. Umrætt skip hafi sannarlega verið gert út og hafið yfir vafa að bilunin hafi orsakað frátafir skipsins frá veiðum. Sú staða hafi ekki verið uppi hjá kæranda og atvik með engu móti sambærileg þar sem skipi kæranda hafi ekki verið haldið til veiða.

Í hinni kærðu ákvörðun er einnig fjallað um athugasemdir kæranda um að óréttmætt sé að fella niður aflahlutdeildir á grundvelli 6. mgr. 15. gr. laga nr. 116/2006 vegna veiða á B-makríl á árinu 2021 þar sem enginn B-makríll hafi veiðst á því veiðitímabili. Fiskistofa telji málefnalegt að líta til þess hvort útgerðaraðili skips hafi sýnt viðleitni til þess að veiða upp í veiðiskylduna. Fiskistofa hafi við mat á þessu litið til þess að skipinu C hafi ekki verið haldið til veiða í atvinnuskyni síðan það hafi síðast landað afla 28. júlí 2015. Af þeim sökum telji Fiskistofa ekki forsendur til að líta til þess við beitingu ákvæðis 6. mgr. 15. gr. laganna að makríll hafi ekki veiðst að neinu ráði á veiðitímabili makríls 2021. Fiskistofa fái ekki séð að ástæður þess að skipinu hafi ekki verið haldið til veiða hafi áhrif á framangreint mat.

Fiskistofa hafnar því að réttmætar ástæður séu til að draga í efa að málsmeðferð stofnunarinnar sé réttlát, óhlutdræg og sanngjörn og að fiskistofustjóri hafi með ákvörðun sinni, dags. 2. júní 2023, um að færa mál kæranda á annað svið Fiskistofu og að tiltekinn starfsmaður Fiskistofu komi ekki frekar að málum kæranda, tekið undir þessi sjónarmið kæranda.

Fiskistofa telji að tilvísun til álits umboðsmanns Alþingis í máli nr. 12291/2023 eigi ekki við.

 

 

Forsendur og niðurstaða

Lagagrundvöll hinnar kærðu ákvörðunar er að finna í 6. mgr. 15. gr. laga nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, sem er svohljóðandi:

„Veiði fiskiskip minna en 50% á fiskveiðiári af úthlutuðu aflamarki sínu og aflamarki sem flutt hefur verið frá fyrra fiskveiðiári, í þorskígildum talið, fellur aflahlutdeild þess niður og skal aflahlutdeild annarra skipa í viðkomandi tegundum hækka sem því nemur. Skal við mat á þessu hlutfalli miðað við verðmæti einstakra tegunda í aflamarki skips í samræmi við verðmætahlutföll þeirra, sbr. 19. gr. Viðmiðunarhlutfall, sem ákveðið er í þessari málsgrein, lækkar þó um 5% fyrir hverja fulla 30 daga sem skipi er haldið til veiða utan fiskveiðilandhelgi Íslands á fiskveiðiárinu á þeim tegundum sem ekki hefur verið samið um veiðistjórn á. Hið sama á við þegar skipi er haldið til veiða utan lögsögu á tegundum sem samið hefur verið um veiðistjórn á og ekki teljast til deilistofna. Ráðherra er heimilt með reglugerð að undanskilja grásleppu frá ákvæði þessu ef aðstæður á markaði leiða til þess að afli verður óvenjulítill.“

Af rökstuðningi hinnar kærðu ákvörðunar verður ráðið að Fiskistofa hafi ekki talið fært við úrlausn málsins að skýra framangreint ákvæði samkvæmt hljóðan orða þess. Um þetta segir m.a. í rökstuðningi ákvörðunarinnar:

„Yrði ákvæðið skýrt samkvæmt orðanna hljóðan er fyrirséð að slík túlkun myndi brjóta gegn jafnræðis- og meðalhófsreglu stjórnsýsluréttarins gagnvart eigendum og útgerðaraðilum skipa sem stunda fiskveiðar í atvinnuskyni og hafa aflaheimildir í tegundum sem hafa annað veiðitímabil en 1. september til 31. ágúst.“

Þá segir þar jafnframt:

„Sé eingöngu tekið mið af texta ákvæðisins hefðu skip sem fengu úthlutað aflamarki í makríl í júní árið 2021 eingöngu þrjá mánuði til að veiða a.m.k. 50% af úthlutuðu aflamarki skips í makríl, en tvo mánuði í raun þar sem makrílvertíðin hófst í júlí það ár.

Við beitingu 6. mgr. 15. gr. laga nr. 116/2006 styðst Fiskistofa ekki eingöngu við orðalag ákvæðisins heldur telur Fiskistofa óhjákvæmilegt að líta til þeirrar grundvallar skyldu stjórnvalda að framkvæma lögin í samræmi við þau markmið sem löggjafinn hyggst ná fram með setningu þeirra.“

Ályktunum Fiskistofu um inntak lagagrundvallarins að virtum framanröktum forsendum er lýst svo í hinni kærðu ákvörðun:

„Þegar Fiskistofa metur hvort skip hafi uppfyllt veiðiskyldu, þ.e. hvort skip hafi veitt a.m.k. 50% af úthlutuðu aflamarki þess, tekur það til afla allra tegunda sem lúta aflamarksstjórn. Þar sem veiðitímabil tegunda er mismunandi, flestar tegundir hafa veiðitímabil frá 1. september til 31. ágúst en sumar frá 1. janúar til 31. desember, þá er metið hvort veiðiskylda hafi verið uppfyllt eftir að bæði tímabilin eru búin og veiðiskyldan gerð upp í einu lagi fyrir allar tegundir sem lúta aflamarksstjórn um fiskveiðiáramót 1. september ár hvert. Þetta þýðir að við mat á veiðiskyldu um fiskveiðiáramótin 2022/2023 þá voru skoðuð þau veiðitímabil sem enduðu frá 1. september 2021 til 31. ágúst 2022, þ.e. fiskveiðiárið 2021/2022 og almanaksárið 2021. Þetta þýðir að makríll sem var úthlutað á almanaksárinu 2021 telur til veiðiskyldu um fiskveiðiáramótin 2022/2023 og skipið hafði til 31. desember 2021 til að veiða makríl upp í veiðiskylduna og fiskveiðiárstegundir s.s. þorsk og ýsu fram til 31. ágúst 2022.“

Líkt og Fiskistofa leggur sjálf til grundvallar í hinni kærðu ákvörðun eiga framanraktar forsendur ákvörðunarinnar ekki stoð í orðalagi 6. mgr. 15. gr. laga nr. 116/2006. Öndvert við þessar forsendur hinnar kærðu ákvörðunar er orðalag ákvæðisins ótvírætt um að viðmiðunartímabil þess er fiskveiðiárið. Kemur það fram bæði í 1. málsl. ákvæðisins, þar sem vísað er til úthlutaðs aflamarks „á fiskveiðiári“ og aflamarks sem flutt hefur verið „frá fyrra fiskveiðiári“, og í 3. málsl. þess þar sem kveðið er á um lækkun viðmiðunarhlutfalls samkvæmt 1. málsl. um 5% fyrir hverja fulla 30 daga sem skipi er haldið til nánar tilgreindra veiða „á fiskveiðiárinu“. Við fiskveiðiárið er einnig miðað í 7. mgr. 15. gr. þar sem kveðið er á um undantekningar frá 6. mgr. Þar er tekið fram að „afli þess fiskveiðiárs“ hafi ekki áhrif til niðurfellingar aflahlutdeildar samkvæmt 6. mgr. að nánar tilgreindum skilyrðum uppfylltum.

Ótvírætt er að orðalagið „fiskveiðiár“ í lögum nr. 116/2006 vísar til tímabilsins frá 1. september ár hvert til 31. ágúst á næsta ári, sbr. 1. málsl. 2. mgr. 3. gr. laganna. Í lögunum er gert ráð fyrir því að veiðitímabil annarra tegunda en botnfisktegunda kunni að vera annað en fiskveiðiárið og endurspeglast sú löggjafarforsenda m.a. í 3. málsl. sömu málsgreinar þar sem tekið er fram að heildarafli annarra tegunda sjávardýra skuli ákveðinn með hæfilegum fyrirvara fyrir upphaf „viðkomandi vertíðar eða veiðitímabils“. Í ákvæðinu er þannig gerður greinarmunur á „fiskveiðiári“, „veiðitímabili“ og „vertíð“. Sá greinarmunur endurspeglast í öðrum ákvæðum laganna, þ.m.t. í 3. mgr. 8. gr. þar sem aflamark veiðiskipa er miðað við „fiskveiðiár, veiðitímabil eða vertíð“, 1. mgr. 12. gr. þar sem greint er milli upphafs næsta „fiskveiðiárs eða veiðitímabils“ og 13. gr. þar sem fjallað er um verðmætahlutföll einstakra tegunda „á viðkomandi fiskveiðiári eða veiðitímabili“.

Í öðrum ákvæðum laganna er orðalagið „veiðitímabil“ notað sem yfirheiti yfir fiskveiðiárið og önnur veiðitímabil. Meðal þessara ákvæða er 15. gr. laganna þar sem orðalagið „veiðitímabil“ er notað í 1., 4. og 10. mgr. Í 2. málsl. 1. mgr. segir að tilkynning um flutning aflamarks skuli hafa borist Fiskistofu „eigi síðar en 15 dögum eftir að veiðitímabili lýkur“. Í 2. málsl. 4. mgr. segir að ráðherra sé heimilt að flytja ónýtt aflamark í makríl úr B-flokki yfir í A-flokk eftir 15. september ár hvert „að teknu tilliti til tegundartilfærslna og flutningsréttar milli veiðitímabila“. Loks segir í 2. málsl. 10. mgr. að ráðherra sé heimilt að kveða á um flutning á aflamarki í grásleppu milli veiðisvæða „á yfirstandandi veiðitímabili“.

Þegar framangreind framsetning ákvæða laga nr. 116/2006 er virt heildstætt er útilokað að gefa orðalagi 6. mgr. 15. gr. laganna aðra merkingu en þá að sú veiðiskylda sem þar er mælt fyrir um miðist við tímabilið 1. september ár hvert til 31. ágúst á næsta ári. Áréttað skal í því sambandi að þessa lögskýringu leiðir ekki aðeins af þeirri skilgreiningu á hugtakinu „fiskveiðiár“ sem fram kemur í 2. mgr. 3. gr. laganna heldur jafnframt af þeim greinarmun sem þar er gerður á „fiskveiðiári“ og „veiðitímabili“ og ólíkri notkun þessara hugtaka í öðrum ákvæðum laganna, þ.m.t. í öðrum málsgreinum 15. gr. þeirra.

Líkt og Fiskistofa bendir á, og lagt er til grundvallar í hinni kærðu ákvörðun, getur framangreind skýring 6. mgr. 15. gr. samkvæmt orðanna hljóðan leitt til þess eftir atvikum að fiskiskip hafi skemmri tíma en ella til að fullnægja veiðiskyldu vegna tegunda sem hafa annað veiðitímabil en fiskveiðiárið. Við því verður hins vegar ekki brugðist, líkt og Fiskistofa gerði í hinni kærðu ákvörðun, með því að túlka ákvæðið andstætt skýru og ótvíræðu orðalagi þess. Hin kærða ákvörðun er að þessu leyti ekki reist á réttum lagagrundvelli.

Samkvæmt framanröktu verður ákvæði 6. mgr. 15. gr. laga nr. 116/2006 ekki túlkað með öðrum hætti en þeim að viðmiðunartímabil ákvæðisins sé fiskveiðiárið og að mat á því hvort veiðiskip hafi fullnægt veiðiskyldu sinni miðist við lok fiskveiðiárs og það aflamark sem hlutaðeigandi skip hefur fengið úthlutað á því fiskveiðiári að viðbættu því aflamarki sem flutt hefur verið á skipið frá fyrra fiskveiðiári. Hafi fiskiskip veitt minna en 50% framangreinds aflamarks á því tímamarki eru uppfyllt þau skilyrði sem sett eru í ákvæðinu fyrir niðurfellingu aflahlutdeildar þess og samsvarandi hækkun aflahlutdeilda annarra skipa í viðkomandi tegundum.

Ákvæði 15. gr. laga nr. 116/2006 miðar samkvæmt efni sínu við aflamark sem úthlutað hefur verið til skips á grundvelli þeirra aflahlutdeilda sem skráðar eru á skipið þegar úthlutun fer fram og aflamark sem flutt hefur verið á skipið frá fyrra fiskveiðiári. Sú veiðiskylda sem kveðið er á um í 6. mgr. ákvæðisins miðast við þessa þætti. Réttaráhrif þess að henni er ekki fullnægt lúta hins vegar ekki að því aflamarki sem skipi hefur verið úthlutað á liðnu fiskveiðiári eða flutt til þess frá fyrra fiskveiðiári heldur að aflahlutdeild skipsins. Þessi réttaráhrif eru samkvæmt orðalagi ákvæðisins hvorki tímabundin né bundin við aflahlutdeild skipsins í einstakri tegund eða tegundum heldur eru þau varanleg og miðast við allar aflahlutdeildir sem skráðar eru á skipið. Réttaráhrif þess að veiðiskyldu samkvæmt 6. mgr. 15. gr. telst ekki fullnægt eru þannig þau að allar aflahlutdeildir hlutaðeigandi skips falla varanlega niður.

Ljóst er að í framangreindu felst verulega íþyngjandi inngrip í réttindi og hagsmuni hlutaðeigandi útgerðar sem njóta verndar 72. og 75. gr. stjórnarskrárinnar. Tekið skal fram í því sambandi að þótt úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum nr. 116/2006 myndi ekki beinan eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir slíkum heimildum, sbr. 1. gr. laganna, og þótt þau réttindi sem slíkar heimildir veita handhöfum þeirra afmarkist af ákvæðum laganna, þ.m.t. af ákvæðum 6. mgr. 15. gr. þeirra, felur niðurfelling á þessum grundvelli engu að síður í sér verulegt inngrip í atvinnuréttindi sem njóta verndar framangreindra ákvæða stjórnarskrárinnar.

Þegar ákvæði 6. mgr. 15. gr. laga nr. 116/2006 eru túlkuð í ljósi framangreinds verður að leggja til grundvallar að niðurfelling á grundvelli ákvæðisins geti ekki náð til annarra aflahlutdeilda en þeirra sem skráðar eru á skip á því tímamarki þegar heimild til niðurfellingar verður virk, þ.e. í lok hlutaðeigandi fiskveiðiárs. Hafi aflahlutdeildir verið framseldar og skráðar á annað skip fyrir það tímamark, þannig að engar aflahlutdeildir eru skráðar á skip í lok fiskveiðiárs þrátt fyrir að aflamarki hafi verið úthlutað til skipsins í upphafi þess eða fluttar á það frá fyrra fiskveiðiári með tilheyrandi veiðiskyldu, er ljóst í slíkum tilvikum að engin aflahlutdeild er fyrir hendi hjá viðkomandi skipi sem unnt er að fella niður á því tímamarki.

Af lögskýringargögnum að baki lögum nr. 116/2006, sem áður voru lög nr. 38/1990 áður en þau voru endurútgefin árið 2006 með framangreindu númeri, er ljóst að löggjafinn hefur lengi verið meðvitaður um að mögulegt geti verið að komast hjá niðurfellingu aflahlutdeildar á grundvelli 6. mgr. 15. gr. laga nr. 116/2006 með framangreindum hætti án þess að það hafi leitt af sér varanlegar breytingar á ákvæðum laganna að þessu leyti. Við þessu var m.a. reynt að bregðast með breytingarlögum nr. 87/1994 þar sem réttaráhrif  þess að uppfylla ekki veiðiskyldu voru hert þannig að auk þess að fella niður aflahlutdeildir viðkomandi skips skyldi það jafnframt missa veiðileyfi sitt. Í athugasemdum við hlutaðeigandi ákvæði frumvarpsins til laganna sagði eftirfarandi um það:

„Í gildandi lögum er ákvæði um að sé a.m.k. 25% af aflamarki skips ekki veitt tvö ár í röð falli aflahlutdeild þess niður. Er tilgangur þessa ákvæðis að knýja útgerðarmenn til að sameina aflaheimildir skipa og koma í veg fyrir að skipum sem lítt eða ekki er haldið til veiða sé úthlutað aflamarki ár eftir ár. Í ljós hefur komið að unnt er að fara í kringum gildandi ákvæði með því að flytja aflahlutdeild tímabundið af viðkomandi skipi. Er hér lagt til að þeirri smugu verði lokað með því að kveða á um að bæði veiðileyfi og aflamark skips falli varanlega niður þegar svo er ástatt sem í greininni segir.“

Þessu ákvæði var hins vegar breytt aftur í fyrra horf með breytingarlögum nr. 1/1999 án skýringa og án þess að önnur úrræði hafi tekið við til að mæta þessari stöðu. Það að löggjafinn hafi lengi verið meðvitaður um þetta rennir enn frekari stoðum undir þá lögskýringu að ákvæðum 6. mgr. 15. gr. verði ekki beitt til að fella niður aflahlutdeildir sem framseldar hafa verið og skráðar á annað skip fyrir lok fiskveiðiárs.

Samkvæmt öllu því sem að framan er rakið telur ráðuneytið að skýra beri 6. mgr. 15. gr. laga nr. 116/2006 samkvæmt orðanna hljóðan á þann veg að viðmiðunartímabil ákvæðisins sé fiskveiðiárið. Jafnframt telur ráðuneytið, með hliðsjón af eðli þeirra réttinda sem niðurfelling samkvæmt ákvæðinu lýtur að, að niðurfelling á grundvelli þess geti ekki náð til annarra aflahlutdeilda en þeirra sem skráðar eru á viðkomandi skip í lok hlutaðeigandi fiskveiðiárs.

Samkvæmt gögnum málsins fékk kærandi úthlutað aflamarki í makríl á skipið C sem nemur 2.710 þíg. á því fiskveiðiári sem lauk 31. ágúst 2021. Fyrir liggur að skipið veiddi ekki umrætt aflamark og fullnægði þar með ekki þeirri veiðiskyldu sem á því hvíldi samkvæmt 6. mgr. 15. gr. laga nr. 116/2006 vegna þessa aflamarks. Var Fiskistofu heimilt í samræmi við það að fella niður þær aflahlutdeildir sem skráðar voru á skipið á því tímamarki, enda hefði öðrum skilyrðum verið fullnægt. Samkvæmt gögnum málsins voru engar aflahlutdeildir skráðar á skipið á því tímamarki, en þær höfðu áður verið framseldar og skráðar á tvö önnur skip með staðfestingu Fiskistofu hinn 22. júní 2021. Þótt skipið hafi ekki fullnægt þeirri veiðiskyldu sem á því hvíldi fiskveiðiárið 2020/2021 voru þannig ekki til staðar neinar aflahlutdeildir á skipinu við lok þess sem unnt var að fella niður á því tímamarki á grundvelli 6. mgr. 15. gr. laga nr. 116/2006.

Fiskistofa lagði til grundvallar í hinni kærðu ákvörðun að miða bæri við þær aflahlutdeildir sem skráðar voru á skipið í lok fiskveiðiársins 2021/2022 hinn 31. ágúst 2022. Þessi forsenda hinnar kærðu ákvörðunar er ekki í samræmi við gögn málsins, en fyrir liggur að því aflamarki sem myndaði þá veiðiskyldu sem hin kærða ákvörðun laut að var úthlutað á fiskveiðiárinu 2020/2021, nánar tiltekið í júní 2021, en ekki á fiskveiðiárinu 2021/2022. Hvað sem kann að hafa liðið heimildum kæranda til að halda makrílveiðum áfram eftir fiskveiðiáramótin 1. september 2021 á grundvelli úthlutunar í júní það ár er ágreiningslaust  að kæranda var rétt að hefja veiðar umrædds afla á því fiskveiðiári sem úthlutunin átti sér stað innan, þ.e. 2020/2021. Þá hefur því ekki verið haldið fram í málinu að almennt sé ómögulegt, vegna tímamarks úthlutunarinnar sem er alla jafna í júní hvert ár, að fullnægja veiðiskyldu á grundvelli hennar fyrir lok yfirstandandi fiskveiðiárs hinn 31. ágúst á ári hverju.

Síðastgreind forsenda hinnar kærðu ákvörðunar er heldur ekki í samræmi við þá afstöðu Fiskistofu að ekki sé unnt að ljúka uppgjöri veiðiskyldu fyrr en að afloknu bæði fiskveiði- og almanaksári. Úthlutun þess aflamarks sem mál þetta lýtur að fór sem fyrr segir fram á fiskveiðiárinu 2020/2021 og almanaksárinu 2021. Þessum veiðitímabilum lauk annars vegar 31. ágúst 2021 og hins vegar 31. desember sama ár. Hefði Fiskistofu á annað borð verið rétt að miða ákvörðun sína við síðara tímamarkið var það því 31. desember 2021 en ekki 31. ágúst 2022 líkt og gert var í þessu tilviki. Sem fyrr segir er hvorugt þessara tímamarka hins vegar í samræmi við ótvírætt orðalag 6. mgr. 15. gr. laga nr. 116/2006 sem áskilur að miðað sé við lok þess fiskveiðiárs þegar úthlutun fór fram. Í því tilviki sem hér er til úrlausnar leikur enginn vafi á að miða bar við lok fiskveiðiársins 2020/2021 hinn 31. ágúst 2021. Þótt Fiskistofa hafi samkvæmt framansögðu beðið með uppgjör veiðanna þangað til í september 2022 gat það ekki breytt því við hvaða tímamark veiðiskyldan var miðuð né hvaða aflahlutdeildir gátu verið andlag niðurfellingarinnar.

Samkvæmt öllu framanröktu er hin kærða ákvörðun reist á röngum lagagrundvelli. Samkvæmt réttum lagagrundvelli málsins brestur skilyrði til niðurfellingar aflahlutdeilda skipsins samkvæmt 6. mgr. 15. gr. laga nr. 116/2006 þegar af þeirri ástæðu að engar aflahlutdeildir voru skráðar á skipið hinn 31. ágúst 2021 þegar heimild til niðurfellingar á grundvelli veiðiskyldu sem myndaðist vegna aflamarks sem úthlutað var á fiskveiðiárinu 2020/2021 eða flutt á skip frá fiskveiðiárinu 2019/2020 varð virk. Þar sem engar niðurfellanlegar aflahlutdeildir voru skráðar á skipið á því tímamarki ber að fella hina kærðu ákvörðun úr gildi og leggja fyrir Fiskistofu að færa þær hlutdeildir sem felldar voru niður með hinni kærðu ákvörðun aftur á skipið.

Að fenginni þessari niðurstöðu er ekki þörf á að ráða frekar úr öðrum málsástæðum enda hefur úrlausn þeirra ekki áhrif á niðurstöðu málsins.

Beðist er velvirðingar á þeim töfum sem hafa orðið á uppkvaðningu þessa úrskurðar en þær er að rekja til mikilla anna í ráðuneytinu.

 

Úrskurðarorð

Ákvörðun Fiskistofu, dags. 16. desember 2022, um að aflahlutdeildir sem voru á skipinu C, og nánar eru tilgreindar í ákvörðuninni, skuli felldar niður á grundvelli 6. mgr. 15. gr. laga nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, er felld úr gildi.

 

Lagt er fyrir Fiskistofu að flytja eftirfarandi aflahlutdeildir aftur á skipið C: þorskur, 0,0219648%, ýsa, 0,0623246%, ufsi, 0,0760239%, karfi/gullkarfi 0,0045083%, langa 0,0117653%, keila 0,0105671%, steinbítur 0,0199063%, makríll 0,0003956%.