Ráðherra beinir athyglinni að mögulegu hruni veltihringrásarinnar á COP30

Jóhann Páll Jóhannsson, umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra, beindi sjónum að loftslagsvendipunktum og þeirri alvarlegu hættu sem felst í hnignun eða hugsanlegu hruni veltihringrásar Atlantshafsins (AMOC) í ávarpi sínu á þrítugasta aðildarríkjaþing Loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna (COP30) í Bélem í Brasilíu þar sem yfir 190 ríki koma saman.

„Þessi vendipunktur gæti orðið á líftíma barna okkar,“ sagði Jóhann Páll og benti á að breytingar á hafstraumum í kringum Ísland gætu haft afdrifarík áhrif og valdið umtalsverðri röskun á innviðum, hagkerfi, vistkerfum og lífskjörum almennings. Ríkisstjórn Íslands hafi þegar brugðist við og nálgist málið sem þjóðaröryggisógn. Nýlegar vísindarannsóknir benda til þess að hættan á verulegri röskun AMOC fari vaxandi ef ekki takist að draga hraðar úr losun gróðurhúsalofttegunda á heimsvísu. Ráðherra sagði góðu fréttirnar vera þær að þessi þróun sé ekki óumflýjanleg. Þær ákvarðanir sem við tökum í dag og aðgerðir sem við grípum til saman skipti sköpum fyrir framtíðina.

„Við verðum að draga hraðar úr losun og forgangsraða loftslagsaðgerðum með fjölþættan ávinning. Við verðum líka að fjárfesta duglega í nýsköpun og tækniþróun, allt frá ofurheitum jarðhita til föngunar og niðurdælingar kolefnis. Við skulum ryðja burt hindrunum og stórauka framleiðslu á endurnýjanlegri orku,“ sagði Jóhann Páll í ávarpi sínu. „Síðast en ekki síst skiptir öllu að við verndum kerfin sem vernda okkur, skógana, hafið og votlendið.“

Ávarpið í heild sinni má finna hér.

Þátttaka og áherslur Íslands á COP30

Jóhann Páll sækir fundinn fyrir hönd íslenskra stjórnvalda. Þar mun hann eiga tvíhliða fundi með ráðherrum annarra ríkja og leiðtogum alþjóðastofnana, m.a. umhverfisráðherra Finnlands, umhverfis- og orkuráðherra Ítalíu og loftslags- og orkumálaráðherra Nýja Sjálands.

Á fundum sínum mun ráðherra m.a. leggja áherslur á mikilvægi samstarfs ríkja í loftslagsmálum, hnignun veltihringrásararinnar, nýsköpun, föngun og förgun kolefnis og ofurheitan jarðhita. Ráðherra boðar einnig til sérstaks viðburðar um AMOC veltihringrásina og mögulega hnignun hennar í svokölluðum Cryosphere skála, fimmtudaginn 20. nóvember kl. 14 að staðartíma, þar sem meðal annars Dr. Stefan Rahmstrof mun halda erindi.

Líkt og áður leggur Ísland áherslu á að bestu fáanlegu vísindi séu nýtt til ákvarðanatöku þjóða, að ekki verði vikið frá markmiði Parísarsamningsins um að halda hlýnun jarðar frá iðnbyltingu vel innan við  2°C, og leitast verði við að takmarka hana við 1,5°C. Þar að auki þurfi að hraða orkuskiptum með því að styðja við uppbyggingu hreinnar, endurnýjanlegrar orku, fasa út jarðefnaeldsneyti og hætta niðurgreiðslum á notkun þess.

Ísland heldur ennfremur málefnum freðhvolfsins (cryosphere) á lofti á aðildaríkjaþinginu, sem og hættunum sem að því steðja, málefnum hafsins, að mannréttindi séu virt og að jafnréttismál séu í hávegum höfð. 

Í ár eiga aðildarríki loftslagssamningsins að leggja fram uppfærð landsframlög sín (NDC) varðandi markmið í loftslagsmálum sem umræða fer fram um á fundinum. Ísland hefur þegar skilgreint skuldbindingar sínar.

Samkvæmt nýuppfærðu landsframlagi skuldbindur Ísland sig til að ná 50–55% samdrætti í  samfélagslosun fyrir árið 2035 miðað við árið 2005, en þar undir fellur m.a. samdráttur í losun frá vegasamgöngum, orkuvinnslu, sjávarútvegi, landbúnaði og úrgangsstjórnun. Það að auki  ætlar Ísland að ná árlegum samdrætti í losun frá landi upp á 400-500 þúsund tonn CO₂ árið 2035, jafnframt því  að stefnt er að verulegum samdrætti í losun frá iðnaði sem fellur undir ETS-kerfi Evrópusambandsins, með því að styðja við margskonar tæknilausnir til að draga úr losun kolefnis í framleiðslu.

Opinber sendinefnd Íslands er skipuð fjórum fulltrúum umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytisins, þar af ráðherra og aðstoðarmanni, tveimur fulltrúum frá utanríkisráðuneytinu og ungmennafulltrúa, en umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytið hefur undanfarin ár styrkt fulltrúa ungmenna til þátttöku á fundinum og hefð myndast fyrir því að fulltrúi ungmenna sé í hinni opinberu sendinefnd.

Auk hinnar formlegu sendinefndar sóttu þingmenn og fulltrúar Loftslagsráðs og Landverndar viðburði í fyrri viku þingsins sem tengjast loftslagsráðstefnunni beint eða óbeint. Þá voru Grænvangur og Landsvirkjun í viðskiptasendinefnd fyrirtækja á sviði loftslags- og orkumála, en um 16 þátttakendur frá Íslandi voru skráð á COP30 og tengda viðburði. Áætlað er að í kringum 45-50 þúsund manns taki þátt í loftslagsráðstefnunni og tengdum viðburðum í Bélem. 

Aðildarríkjaþing Loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna (COP30) stendur yfir til 21. nóvember og má finna nánari upplýsingar um fundinn á vef COP 30.