Vegna fjölmiðlaumfjöllunar um skýrslu um menntamál

Mennta- og barnamálaráðuneytið birti frétt um útgáfu skýrslu Eurydice-samstarfs 37 Evrópuríkja um viðbrögð við minnkandi grunnfærni nemenda um miðjan október. Mánuði síðar eða í gær birti Morgunblaðið forsíðugrein þar sem gefið er til kynna að verið sé að halda aftur upplýsingum í fréttaflutningi ráðuneytisins. Í ljósi þess er vert að vekja athygli á eftirfarandi:

Í frétt mennta- og barnamálaráðuneytisins undir niðurstöðum kemur fram að Ísland komi vel út í samanburði við aðrar þjóðir hvað varðar viðbrögð, stefnu og aðgerðir. Er þar verið að vitna í þá staðreynd að Ísland hefur brugðist við dvínandi færni nemenda með stefnum og aðgerðaáætlunum sem sumar aðrar þjóðir hafa ekki gert. Það er meginviðfangsefni skýrslunnar, að kanna hvort þátttökuríki hafi brugðist við þróuninni, sem sýnir dvínandi grunnhæfni nemenda innan OECD, með stefnum og aðgerðaáætlunum. Hér er ekki verið að „hampa“ skýrslu heldur að taka fram staðreynd út frá innihaldi hennar.

Mælikvarðar og mælitæki á árangri eru ekki meginviðfangsefni skýrslunnar og eru ekki nýjar upplýsingar. Það hefur komið fram í eldri skýrslum á vegum OECD og í íslenskum fjölmiðlum, einkum Morgunblaðinu, að mælitæki á borð við samræmd könnunarpróf hafa ekki verið í notkun hérlendis frá og með árinu 2022.

Þess má geta að þegar gagnasöfnun lauk í lok maí fyrir Eurydice-skýrsluna var ekki búið að birta aðra aðgerðaáætlun menntastefnu fyrir tímabilið 2025–2027 sem birt var um sumarið. Vinna að nánari útfærslu aðgerðanna og skilgreiningu á mælanlegum mælikvörðum fyrir framvindu þeirra stendur nú yfir í ráðuneytinu. Jafnframt er innleiðing Matsferils komin til framkvæmda og verða ný samræmd próf lögð fyrir í öllum grunnskólum landsins í mars sem veita stjórnvöldum betri upplýsingar en áður um hvar nemendur standa. Auk þessara nýju stöðu- og framvinduprófa mun Matsferill bjóða upp á fleiri og fjölbreyttari matstæki til að fylgjast með námsframvindu nemenda en áður tíðkaðist með áframhaldandi þróun hans.

Að auki vísar ráðuneytið endurtekinni staðhæfingu Morgunblaðsins á bug sem gefur til kynna að nýjum samræmdum prófum Matsferils hafi verið flýtt vegna umfjöllunar fjölmiðilsins. Áform mennta- og barnamálaráðuneytisins, eins og fram kom í Samráðsgátt stjórnvalda vorið 2023 og sumarið 2024, voru að taka þau í notkun í byrjun árs 2025. Miðstöð menntunar og skólaþjónustu taldi það ekki raunhæft og taldi sig þurfa lengri tíma til undirbúnings. Niðurstaðan var að leggja þau fyrir vorið 2026 eða ári seinna en upphaflega stóð til.

Öflugt menntakerfi er eitt mikilvægasta hagsmunamál þjóðarinnar. Alþjóðlegar rannsóknir sýna minnkandi grunnfærni nemenda innan OECD. Sú þróun er meira áberandi á Íslandi og við henni verður að bregðast. Það er jákvætt að virk umræða sé um menntamál í samfélaginu og á sú umræða að vera gagnrýnin en einnig málefnaleg.