03 desember 2025
/
Nr. 908/2025 Úrskurður
Hinn
úrskurður nr. 908/2025
í stjórnsýslumáli nr. KNU25070244
Kæra [...]
I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild
Hinn 24. júlí 2025 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Bandaríkjanna og Ungverjalands (hér eftir kærandi), ákvörðun Lögreglustjórans á Suðurnesjum, dags. 11. júlí 2025, um frávísun frá Íslandi.
Kærandi krefst þess að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi.
Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.
Lagagrundvöllur
Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017, reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins 2016/399 um för yfir landamæri (Schengen-landamærareglurnar), stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.
II. Málsatvik og málsmeðferð
Í hinni kærðu ákvörðun kemur fram að kæranda hafi verið frávísað frá Íslandi á grundvelli c-, og d-liða 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Í athugasemdum kemur fram að kærandi hefði ekki sýnt fram á næg fjárráð fyrir dvöl sinni og þar af leiðandi hefði hún ekki leitt líkur að tilgangi heimsóknar sinnar á Schengen-svæðið.
Samkvæmt skýrslu lögreglu, dags. 11. júlí 2025, hafi kærandi framvísað bandarísku vegabréfi í vegabréfaskoðun á Keflavíkurflugvelli. Aðspurð hugðist kærandi dvelja á landinu í nokkra daga og halda síðan ferð sinni áfram til Frankfurt, Þýskalandi. Kæranda hafi verið boðið í aðstöðu lögreglu á Keflavíkurflugvelli til frekara viðtals. Kæranda var kynntur réttur sinn til að leita sér aðstoðar lögmanns á eigin kostnað samkvæmt 11. gr. laga um útlendinga.
Lögregla hafi spurt kæranda hvað hún hafi ætlað að gera á Íslandi, í Frankfurt, og Búdapest, Ungverjalandi, og hversu lengi hún hygðist dvelja á hverjum stað. Aðspurð kvaðst kærandi ekki hafa ákveðið dvalartíma á Íslandi og í Frankfurt, en ætlað að dvelja eins lengi og hún vildi í Búdapest þar sem hún væri frá Ungverjalandi og ætti fjölskyldu þar. Aðspurð hafi kærandi kveðist hvorki vera með tvöfalt ríkisfang né dvalarleyfi í Ungverjalandi. Aðspurð um gistingu og skyldmenni í Ungverjalandi kvaðst kærandi ekki þekkja fólkið sitt þar. Þá hafi kærandi hvorki bókað gistingu á Íslandi né í Frankfurt. Aðspurð um fjármuni vegna dvalarinnar kvaðst kærandi hafa minna en 1.000 bandaríkjadali á bankareikningi og ekkert reiðufé undir höndum.
Í kjölfarið hafi lögregla tekið ákvörðun um að frávísa kæranda á grundvelli c-, og d-liða 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Lagði lögregla til grundvallar að kærandi hefði engar gistingar bókaðar og hafi ekki getað sýnt fram á dvalarleyfi eða vegabréf til staðfestingar á ungverskum uppruna. Þá hefði hún sýnt fram á takmörkuð fjárráð og ætti ekki bókaðan farmiða til heimaríkis.
Kærandi lagði fram kæru ásamt fylgigögnum til kærunefndar 24. júlí 2025. Hinn 27. október 2025 var kæranda skipaður talsmaður samkvæmt 3. mgr. 13. gr. laga um útlendinga. Greinargerð kæranda barst 12. nóvember 2025. Gögn frá lögreglu bárust kærunefnd 5. september 2025. Með vísan til framlagðra gagna kæranda um að hún sé ungverskur ríkisborgari óskaði kærunefnd með tölvubréfum, dags. 3. og 4. nóvember 2025, eftir upplýsingum úr búkmyndavélum lögreglu sem samkvæmt skýrslu lögreglu urðu til við meðferð málsins. Hinn 10. nóvember 2025 tilkynnti lögregla kærunefnd að upplýsingataka af kæranda hefði ekki verið tekin upp á myndband.
III. Málsástæður og rök kæranda
Í greinargerð kemur fram að kærandi hafi verið stöðvuð við vegabréfaeftirlit á Keflavíkurflugvelli eftir komu frá Seattle, Bandaríkjunum. Kærandi hafi ætlað að dvelja á Íslandi í nokkra daga áður en hún héldi til Frankfurt og síðar til Búdapest. Fram kemur að kærandi hafi ítrekað við lögreglu að hún væri ungverskur ríkisborgari, sbr. afrit fyrirliggjandi vegabréfs og nafnskírteinis. Þá hafi kærandi upplifað andleg veikindi og orðið fyrir verulegu fjárhagslegu tjóni, sbr. röksemdir sem lagðar voru fram samhliða kæru. Kærandi vísar til skilyrða fyrir frávísun EES- og EFTA-borgara. Þar sem kærandi sé ungverskur ríkisborgari hafi lögreglu borið að byggja ákvörðun sína á grundvelli 94. gr. en ekki 106. gr. laga um útlendinga. Vísar kærandi einnig til 6. mgr. 81. gr. laganna um sanngjarnan frest aðila til að fá gögn send eða framburð staðfestan eða viðurkennt á annan hátt að þeir falli undir rétt til frjálsrar farar og dvalar. Hafi lögregla ekki veitt kæranda slíkan frest til þess að afla eða leggja fram gögn til staðfestingar á rétti sínum til frjálsrar farar og dvalar, heldur hafi lögregla tekið ákvörðun um frávísun án tafar. Með þessu hafi lögregla brotið gegn skýru ákvæði 6. mgr. 81. gr. laga um útlendinga sem og almennri leiðbeiningarskyldu stjórnvalda, sbr. 7. gr. stjórnsýslulaga. Ákvæði 6. mgr. 81. gr. laga um útlendinga eigi sér tengsl við rannsóknarreglu stjórnsýsluréttarins og leggur þá skyldu á stjórnvöld að sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun sé tekin í því. Tilgangur ákvæðisins sé enda að tryggja að EES-borgari verði ekki sviptur rétti sínum til frjálsrar farar sökum formgalla sem auðvelt væri að leysa úr.
Þá hafi lögregla allt að sjö sólarhringa til þess að taka ákvörðun um frávísun, sbr. 1. mgr. 94. gr. laga um útlendinga, og því hafi enginn asi verið að taka ákvörðun samstundis við landamærin. Veitir fresturinn stjórnvöldum svigrúm til nægilegrar rannsóknar. Þar sem kæranda hafi ekki verið veittur frestur til þess að afla sönnunar um ríkisfang sitt hafi lögregla brugðist rannsóknarskyldu sinni. Samkvæmt framangreindu hafi ákvörðunin verið tekin á ófullnægjandi grundvelli og sé auk þess ósamrýmanleg meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga.
Verði ekki fallist á málatilbúnað kæranda um rétt til frjálsrar farar og dvalar á grundvelli EES-réttarins byggir kærandi á því að skilyrði c-, og d-liða 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga séu ekki uppfyllt í málinu. Kærandi hafi upplýst um tilgang dvalar sem hafi verið að ferðast um landið og ekki sé unnt að gera þá kröfu að allir ferðamenn hafi nákvæmlega skrásetta ferðaáætlun. Bandarískir ríkisborgarar þurfi ekki áritanir til ferða um Ísland enda séu Bandaríkin aðili að samningi um áritunarfrelsi og mega borgarar ríkisins dvelja á Schengen-svæðinu í allt að 90 daga á hverju 180 daga tímabili. Hvað d-lið 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga varðar játi kærandi að hún hafi haft lítið fjármagn meðferðis en ferðalag hennar hérlendis hafi eingöngu átt að standa yfir í nokkra daga. Ódýrara verðlag væri í Frankfurt og síðan ætti kærandi fjölskyldu í Búdapest sem myndi aðstoða hana.
Máli sínu til stuðnings vísar kærandi til úrskurðar kærunefndar nr. 603/2025, dags. 21. ágúst 2025, og byggir á því að málsatvik séu áþekk. Kærandi hafi ekki komið við sögu lögreglu áður, ekki dvalið hérlendis með ólögmætum hætti eða stundað ólögmæta atvinnu. Hafi því ekki verið tilefni fyrir lögreglu til þess að gera strangari kröfur til framlagningar gagna eða trúverðugleika framburðar kæranda. Þá sé ekkert í gögnum málsins sem bendi til þess að tilgangur dvalar kæranda hafi verið annar en framburður hennar hafi borið með sér. Hafi nefndin slegið því föstu að 1.000 evrur nægðu fyrir fimm daga dvöl og telur kærandi að ekkert mæli gegn því að 1.000 bandaríkjadalir dugi fyrir nokkurra daga dvöl.
Samhliða kæru lagði kærandi fram röksemdir með kærunni. Að sögn kæranda hefði hún tvöfalt ríkisfang, þ.e. bandarískt og ungverskt. Sem ríkisborgari Ungverjalands nyti hún ríkisborgararéttar innan Evrópusambandsins og nyti því réttar til frjálsrar farar og dvalar innan Schengen-svæðisins. Að sögn kæranda hefði hún margítrekað við lögreglu á Keflavíkurflugvelli að hún væri ungverskur ríkisborgari. Meðal fylgigagna kæranda var afrit af ungversku vegabréfi nr. [...], útgefið [...] 2018 með gildistíma til [...] 2027. Kærandi lagði einnig fram afrit af ungversku auðkennisskírteini nr. [...], sem rann út [...] 2024. Að sögn kæranda hafi hún ætlað að endurnýja skilríkin þegar hún kæmi til Ungverjalands.
IV. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála
Bandarískir ríkisborgarar þurfa ekki vegabréfsáritun til landgöngu og er heimilt að dvelja hér á landi í 90 daga frá komu til landsins, sbr. 1. mgr. 49. gr. laga um útlendinga. Dvöl í öðru ríki sem tekur þátt í Schengen-samstarfinu telst jafngilda dvöl hér á landi. Um dvöl ungverskra ríkisborgara gilda ákvæði XI. kafla laga um útlendinga sem fjalla um sérreglur um útlendinga sem falla undir samninginn um Evrópska efnahagssvæðið og stofnsamning Fríverslunarsamtaka Evrópu. Fjallað er um komu og dvöl, og rétt til dvalar í allt að þrjá mánuði í 81. og 83. gr. laga um útlendinga. Á grundvelli 84. gr. laganna geta EES- og EFTA-borgarar jafnframt dvalið lengur en í þrjá mánuði. Um frávísun EES- og EFTA-borgara fer samkvæmt ákvæðum 94. gr. laga um útlendinga. Um frávísun ríkisborgara þriðju ríkja fer eftir ákvæðum 106. gr. laga um útlendinga.
Í samantekt lögreglu kemur fram að lögregla hafi spurt kæranda hvort hún hefði tvöfalt ríkisfang en kærandi svarað því neitandi. Að sögn kæranda hafi hún á hinn bóginn margítrekað við lögreglu að hún væri ungverskur ríkisborgari. Meðal þeirra gagna sem kærandi lagði fram á kærustigi er afrit af ungversku vegabréfi hennar sem gefur til kynna að hún sé ungverskur ríkisborgari. Samkvæmt framangreindu er misræmi í framburði og gögnum kæranda og umfjöllunar í skýrslu lögreglu. Í samantekt lögreglu liggur ekki skýrlega fyrir hvort búkmyndavélin hafi verið notuð þegar lögreglan aflaði almennra upplýsinga um málið í aðstöðu lögreglu en svo virðist sem að samskipti kæranda við lögreglu hafi einungis verið tekin upp þegar henni var kynnt ákvörðun um frávísun. Með vísan til framlagðra gagna kæranda um að hún sé ungverskur ríkisborgari og framangreinds misræmis óskaði kærunefnd eftir upplýsingum úr búkmyndavélum lögreglu sem samkvæmt lögregluskýrslu voru notaðar við kynningu á frávísun kæranda. Í svari lögreglu, dags. 10. nóvember 2025, kemur fram að upplýsingataka af kæranda hafi ekki verið tekin upp á myndband í þessu máli. Framburður kæranda á kærustigi og framlögð gögn bera líkt og áður segir með sér að hún sé ungverskur ríkisborgari. Í ljósi framlagðra gagna kæranda og þeirrar staðreyndar að framburður hennar var ekki tekin upp við meðferð málsins verður ekki hjá því komist en að láta lögreglu bera hallann af umræddu misræmi. Ákvörðun um frávísun er íþyngjandi stjórnvaldsákvörðun og verður að túlka allan vafa kæranda í hag.
Ákvörðun lögreglu var tekin á grundvelli 106. gr. laga um útlendinga. Með vísan til framangreinds er lagt til grundvallar að kærandi sé ungverskur ríkisborgari sem nýtur réttar til frjálsrar farar og dvalar eftir ákvæðum XI. kafla um laga um útlendinga. Var lögreglu því ekki heimilt að frávísa kæranda nema það yrði gert á grundvelli 94. gr. laga um útlendinga. Að þessu virtu byggðist ákvörðun lögreglu á röngum lagagrundvelli og verður hún af þeirri ástæðu felld úr gildi.
Úrskurðarorð:
Ákvörðun Lögreglustjórans á Suðurnesjum er felld úr gildi.
The decision of the Police Commissioner of Suðurnes District is vacated.