Mál nr. 668/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 668/2025

Fimmtudaginn 4. desember 2025

A

gegn

Kópavogsbæ

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 14. október 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Kópavogsbæjar, dags. 9. september 2025, um að rifta húsaleigusamningi hans við sveitarfélagið.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi hefur verið búsettur í félagslegu leiguhúsnæði hjá Kópavogsbæ um árabil. Með bréfi Kópavogsbæjar, dags. 9. september 2025, var kæranda tilkynnt um riftun á húsaleigusamningi hans vegna vanrækslu á skyldum til að standa í skilum á leigugreiðslum.

Kærandi lagði fram kæru hjá úrskurðarnefnd velferðarmála 14. október 2025. Með bréfi, dags. 21. október 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir gögnum frá Kópavogsbæ vegna kærunnar. Umbeðin gögn bárust með bréfi Kópavogsbæjar, dags. 3. nóvember 2025. Þann 11. og 13. nóvember 2025 bárust frekari upplýsingar frá kæranda.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi tekur fram að hann kæri ákvörðun Kópavogsbæjar, dags. 9. september 2025, um riftun á húsaleigusamningi vegna vangoldinna leigugreiðslna. Um sé að ræða leigusamning frá 1. maí 2020. Í riftunarbréfi hafi verið skorað á kæranda að rýma íbúðina innan 14 daga frá dagsetningu bréfsins. Þar komi fram að verði það ekki gert verði leitað atbeina dómstóla um útburð. Engin dagsetning fyrir útburð hafi enn verið gefin upp. Ákvörðunin hafi mjög alvarlegar afleiðingar fyrir kæranda þar sem hann hafi hvorki aðgang að öðru húsnæði né stuðningsneti. Kærandi sé nú í erfiðum félagslegum og fjárhagslegum aðstæðum sem rekja megi til barnæsku hans. Kærandi hafi orðið fyrir miklu andlegu ofbeldi og vanrækslu frá unga aldri af hálfu foreldra, fósturföður og síðar í samböndum við barnsmæður. Það hafi haft djúpstæð áhrif á andlega heilsu kæranda og getu til að standa í skilum fjárhagslega. Kærandi hafi þurft að standa á eigin fótum frá unglingsaldri án fjölskyldustuðnings, sem hafi leitt til þess að hann hafi sífellt þurft að elta skottið á sér skuldalega séð. Kærandi sé nú að vinna markvisst í því að fá yfirsýn yfir skuldir sínar og leita lausna til að koma sér í stöðugri stöðu. Hann hafi ekki gefist upp á að ná sér á gott strik fjárhagslega og hafi raunverulegan vilja til að bæta stöðuna. Útburður á þessum tímapunkti myndi setja kæranda í mjög viðkvæma stöðu og gæti haft óafturkræfar félagslegar og andlegar afleiðingar.

Kærandi óski sérstaklega eftir því að nefndin fresti réttaráhrifum riftunarinnar á meðan kæran sé til meðferðar, þannig að Kópavogsbær geti ekki gripið til frekari aðgerða eða útburðar fyrr en niðurstaða liggi fyrir.

III.  Sjónarmið Kópavogsbæjar

Í bréfi Kópavogsbæjar, dags. 3. nóvember 2025, kemur fram að riftun á húsaleigusamningi komi til vegna langvarandi vanskila kæranda við húsnæðisnefnd Kópabvogs þar sem reglulega hafi verið samið um vanskil en ekkert verið staðið við greiðslur og/eða leigugreiðslur. Kærandi hafi ekkert greitt síðan í maí 2025, hvorki af vanskilum samkvæmt samkomulagi né húsaleigu fyrir fasteignina. Kærandi hafi meðal annars komist hjá riftun og útburði með gerð samkomulags um greiðslu vanskila í október 2024, sem hann sem fyrr segi hafi hætt að greiða af í maí 2025, auk áfallinnar leigu fyrir fasteignina.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Kópavogsbæjar, dags. 9. september 2025, um að rifta húsaleigusamningi kæranda vegna félagslegs leiguhúsnæðis. Í bréfinu var skorað á kæranda að rýma íbúðina innan 14 daga frá dagsetningu bréfsins. Yrði það ekki gert yrði leitað atbeina dómstóla um útburð.

Í kæru til úrskurðarnefndar velferðarmála, dags. 14. október 2025, fór kærandi fram á að nefndin myndi fresta réttaráhrifum riftunarinnar á meðan kæran væri til meðferðar þannig að Kópavogsbær gæti ekki gripið til frekari aðgerða eða útburðar fyrr en niðurstaða lægi fyrir. Úrskurðarnefndin telur ekki ástæðu til að úrskurða eða fjalla sérstaklega um þá kröfu kæranda þar sem nefndin ákvað að flýta málinu eins og kostur var.

Um húsnæðismál er fjallað í 45. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Samkvæmt ákvæðinu skulu sveitarstjórnir, eftir því sem kostur er og þörf er á, tryggja framboð af leiguhúsnæði, félagslegu kaupleiguhúsnæði og/eða félagslegum eignaríbúðum handa þeim fjölskyldum og einstaklingum sem ekki eru á annan hátt færir um að sjá sér fyrir húsnæði sökum lágra launa, þungrar framfærslubyrðar eða annarra félagslegra aðstæðna. Í 47. gr. laganna segir að um uppsögn leigusamnings um húsnæði sem hefur verið úthlutað á grundvelli laganna gildi sömu reglur og um úthlutun þess.

Í reglum Kópavogsbæjar um félagslegar leiguíbúðir er kveðið á um útfærslu á þjónustu sem sveitarfélögum er skylt að veita, sbr. 45. gr. laga nr. 40/1991. Í 1. gr. reglnanna segir að félagslegar leiguíbúðir séu ætlaðar þeim fjölskyldum og einstaklingum sem þurfi tímabundið sérstaka aðstoð til að sjá sér fyrir húsnæði sökum lágra tekna, þungrar framfærslu eða annarra félagslegra erfiðleika. Samkvæmt 2. gr. er réttur til að komast á biðlista eftir félagslegu leiguhúsnæði, fá úthlutað leiguhúsnæði og til áframhaldandi leiguréttar bundinn skilyrðum um tekju- og eignamörk og félagslegum aðstæðum sem séu metnar út frá ákveðnum viðmiðum sbr. matsreglur í viðauka við reglurnar.

Í IV. kafla reglnanna er kveðið á um réttindi og skyldur leigutaka. Þar segir í 1. mgr. 13. gr. að starfsmaður skrifstofu félagslegs húsnæðis annist gerð og frágang leigusamninga. Um þá gildi ákvæði húsaleigulaga nr. 36/1994 sem skuli beitt samhliða stjórnsýslulögum að því marki sem unnt sé.

Í 2. mgr. 13. gr. reglnanna kemur fram að leigutaki og heimilismenn skuli á tólf mánaða fresti gangast undir mat því hvort skilyrði búsetu í húsnæðinu skv. 4. gr. séu uppfyllt. Leigutaka sé skylt að leggja fram nauðsynleg gögn og sækja viðtal í því skyni. Virði leigutaki beiðni um gögn og viðtal að vettugi, þrátt fyrir skriflegar ítrekanir þar um, geti það leitt til uppsagnar á leigusamningi. Þá segir í 3. mgr. 13. að ef leigutaki uppfylli ekki lengur skilyrði 4. gr. sé leigusamningi sagt upp með sex mánaða uppsagnarfresti. Gæta skuli þess að lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga, reglunum um félagslegar leiguíbúðir, ákvæðum húsaleigulaga og reglum stjórnsýsluréttar, skráðum og óskráðum, við undirbúning og töku slíkrar ákvörðunar sé fylgt eftir.

Fyrir liggur að kærandi fékk á árinu 2019 úthlutað félagslegu leiguhúsnæði að B, Kópavogi. Í gögnum málsins eru tveir leigusamningar sem kærandi hefur gert við Kópavogsbæ vegna þeirrar úthlutunar, dags. 9. maí 2019 og 1. maí 2020. Af seinni samningnum má ráða að kærandi hafi þá verið kominn með ótímabundinn leigusamning. Í þeim samningi kemur fram að húsnæðisnefnd Kópavos sé heimilt að segja upp ótímabundnum leigusamningi með þriggja mánaða uppsagnarfresti þegar leigjandi uppfylli ekki lengur lögmæt og málefnaleg skilyrði fyrir leigu á húsnæði. Uppsögn skuli vera skrifleg og send með sannanlegum hætti. Þá segir að um riftun leigusamnings gildi ákvæði XII. kafla húsaleigulaga. Það á sér stoð í 18. gr. framangreindra reglna Kópavogsbæjar þar sem segir að riftun leigusamnings fari eftir 61. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994. Í leigusamningnum er einnig að finna sérákvæði húsnæðisnefndar Kópavogsbæjar. Þar segir í kafla 13.2 að leigjanda sem hefur gerst brotlegur við húsaleigulög, svo sem vegna vanskila á húsaleigu eða ítrekaðra brota á húsreglum, verði send skrifleg aðvörun. Ef aðvörun sé ekki sinnt sendi leigusali lokaaðvörun um rýmingu íbúðarinnar.

Af gögnum málsins verður ekki annað séð en að leigusamningi kæranda við Kópavogsbæ hafi verið rift á grundvelli húsaleigulaga nr. 36/1994 vegna langvarandi vanskila á leigu, en ekki sagt upp vegna þess að hann uppfyllti ekki lengur skilyrði reglna sveitarfélagsins um félagslegar leiguíbúðir til áframhaldandi leiguréttar, sbr. t.d. greiðsluáskorun frá 13. ágúst 2025.

Hlutverk úrskurðarnefndar velferðarmála er að úrskurða í kærumálum vegna stjórnvaldsákvarðana eftir því sem mælt er fyrir um í lögum sem kveða á um málskot til nefndarinnar, sbr. 1. gr. laga nr. 85/2015 um úrskurðarnefnd velferðarmála. Í 1. málsl. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga kemur fram að aðila máls hjá félagsþjónustu sveitarfélaga sé heimilt að kæra stjórnvaldsákvarðanir sem teknar eru samkvæmt lögunum til úrskurðarnefndar velferðarmála. Þannig er grundvöllur þess að úrskurðarnefndin geti tekið kæru til efnislegrar meðferðar að fyrir liggi stjórnvaldsákvörðun. Um stjórnvaldsákvörðun er að ræða þegar stjórnvöld taka ákvarðanir um rétt eða skyldur manna í skjóli stjórnsýsluvalds, sbr. 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Þær ákvarðanir stjórnvalda sem ekki eru teknar í skjóli stjórnsýsluvalds, til dæmis þær sem eru einkaréttarlegs eðlis, teljast ekki stjórnvaldsákvarðanir.

Með vísan til þess sem að framan greinir um lok leigusamnings kæranda við Kópavogsbæ verður ekki séð að þar sé um stjórnvaldsákvörðun að ræða sem er kæranleg til úrskurðarnefndar velferðarmála. Að mati úrskurðarnefndar er um að ræða ákvörðun einkaréttarlegs eðlis sem tekin var á grundvelli húsaleigulaga nr. 36/1994 en slíkar ákvarðanir sæta ekki kæru til nefndarinnar. Að því virtu er mál kæranda ekki tækt til efnismeðferðar og er kærunni því vísað frá úrskurðarnefnd velferðarmála.

 

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Kæru A, er vísað frá úrskurðarnefnd velferðarmála.

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir