1321/2025. Úrskurður frá 5. desember 2025

Hinn 5. desember 2025 kvað úrskurðarnefnd um upplýsingamál upp svohljóðandi úrskurð nr. 1321/2025 í máli ÚNU 25030019.
 

Kæra og málsatvik

Með erindi, dags. 19. mars 2025, kærði Menntamiðstöðin ehf. til úrskurðarnefndar um upplýs­inga­mál ákvörðun Menntaskólans í Kópavogi í tilefni af beiðni kæranda um aðgang að gögnum.
 
Með erindi til Menntaskólans í Kópavogi, dags. 13. janúar 2025, óskaði kærandi eftir öllum gögn­um um rekstur Leiðsöguskóla Íslands, að minnsta kosti síðastliðin tíu ár, sem sýndu fram á að hann væri sjálfstætt starfandi skóli með aðskilinni kennitölu, líkt og Menntaskólinn í Kópavogi hefði hald­ið fram. Kærandi óskaði eftir ársreikningum Leiðsöguskóla Íslands og öðrum fyrir­liggjandi gögn­um sem sýndu að ekki væri verið að samnýta mannvirki, mannauð eða annað án þess að greiðsla kæmi til handa Menntaskólanum í Kópavogi, og þá upplýsingar um þau verð sem Leið­söguskóli Ís­lands greiddi fyrir notkun á mannvirkjum, mannauð eða öðru sem tilheyrði rekstri Mennta­skól­ans í Kópavogi. Þá væri óskað eftir að Leiðsöguskóli Íslands veitti aðgang að upplýs­ing­um um hvaða kennarar hefðu á framangreindu tímabili sinnt störfum bæði hjá Menntaskólanum í Kópa­vogi og Leiðsöguskóla Íslands, vinnustundafjölda þeirra og hvernig skipting á launa­greiðsl­um þeirra hefði verið háttað. Í öllu falli væri óskað eftir aðgangi að eftirfarandi gögnum:
 

1. Afriti af öllum ársreikningum Menntaskólans í Kópavogi frá 2015 til 2024.
2. Afriti af öllum ársreikningum Leiðsöguskóla Íslands.
3. Þjónustusamningum eða annars konar samningum sem gerðir hefðu verið á milli Mennta­skól­ans í Kópa­vogi og Leiðsöguskóla Íslands.
4. Öðrum fyrirliggjandi gögnum sem vörðuðu aðskilnað Leiðsöguskóla Íslands frá Mennta­skól­an­um í Kópavogi, þ.m.t. öllum gögnum um greiðslur fyrir afnot af mannvirkjum, mannauð, að­búnað o.fl.

 
Menntaskólinn í Kópavogi brást við beiðni kæranda með erindi, dags. 19. febrúar 2025. Í erindinu var kæranda bent á að ársreikningar Menntaskólans í Kópavogi væru aðgengilegir á vef skólans fyrir árin 2015–2023; ársreikningur fyrir árið 2024 lægi ekki fyrir. Ársreikningar hefðu ekki verið gefnir formlega út fyrir Leiðsöguskóla Íslands og lægju þeir því ekki fyrir. Sömuleiðis hefðu ekki verið gerðir formlegir þjónustusamningar milli Mennta­skólans í Kópavogi og Leiðsöguskóla Íslands. Gögn þar um lægju því ekki fyrir.
 
Varðandi 4. tölulið beiðni kæranda afhenti Menntaskólinn í Kópavogi kæranda ráðningarsamning við fagstjóra Leiðsöguskóla Íslands, sem væri eini fasti starfsmaður hans. Kærandi fékk einnig af­henta skrá yfir kennara sem kennt hefðu í Menntaskólanum í Kópavogi og tekið að sér stunda­kennslu í Leiðsöguskóla Íslands samtímis. Í skránni væru upplýsingar um fjölda vinnustunda þeirra eftir almanaksárum. Kennarar í Leiðsöguskóla Íslands væru að meginstefnu stundakennarar sem fengju greiddar kennslustundir. Þeir kenndu ekki í Menntaskólanum í Kópavogi. Loks kom fram að Menntaskólinn í Kópavogi teldi sér ekki skylt á grundvelli upplýsingalaga að búa til ný gögn með upplýsingum sem féllu undir beiðnina að öðru leyti. Bókhald og fjárreiður varðandi Leiðsögu­skóla Íslands væru aðgreindar frá rekstri Menntaskólans í Kópavogi. Reksturinn væri aðgreindur með sérstöku viðfangi fyrir Leiðsöguskóla Íslands auk þess sem hann hefði sérstaka kennitölu. Mennta­skólinn í Kópavogi gæti fylgst með stöðu Leiðsöguskóla Íslands en hefði ekki tekið saman upp­lýsingar fyrir viðfang hans. Að mati skólans lægju gögnin því ekki fyrir í skilningi upplýsinga­laga.
 
Kærandi brást við erindi Menntaskólans í Kópavogi með erindi, dags. 11. mars 2025. Í erindinu var ítrekuð sú krafa að afhentir yrðu ársreikningar eða bókhald fyrir Leiðsöguskóla Íslands. Þá var ítrekuð sú krafa að öll fyrirliggjandi gögn um rekstur Leiðsöguskóla Íslands, að minnsta kosti síðast­liðin tíu ár, yrðu afhent svo hægt væri að staðreyna að Leiðsöguskóli Íslands væri sjálfstætt starf­andi skóli með sérstaka kennitölu. Þá var óskað eftir upplýsingum um námsgjöld nemenda við Leið­söguskóla Íslands og fjölda nemenda síðastliðin tíu ár. Þá benti kærandi á að auk ársreikninga gæti upplýsingaréttur náð til annarra gagna sem sýndu að ekki væri verið að samnýta mannvirki, mann­auð eða annað án þess að greiðsla kæmi á móti til Menntaskólans í Kópavogi. Slík gögn gætu t.d. verið bréfaskipti, samningar og önnur samskipti við menntamálayfirvöld eða Ríkisendur­skoð­un. Ósk um öll fyrir­liggjandi gögn um rekstur Leiðsöguskóla Íslands sem kynnu að skýra nánar stöðu skólans gagn­vart Menntaskólanum í Kópavogi var ítrekuð.
 
Menntaskólinn í Kópavogi svaraði erindi kæranda með erindi, dags. 17. mars 2025. Í svarinu kom fram að vegna mikilla anna í skólastarfinu reyndist ekki unnt að svara erindi kæranda fyrr en 31. mars.
 

Málsmeðferð

Kæran var kynnt Menntaskólanum í Kópavogi með erindi, dags. 28. mars 2025, og skólanum gef­inn kostur á að koma á fram­færi umsögn um kæruna. Þá var þess óskað að skólinn afhenti úr­skurð­ar­nefnd um upp­lýs­inga­mál þau gögn sem kær­an varðar.
 
Í erindi til kæranda, dags. 28. mars 2025, tók úrskurðarnefndin fram að litið væri svo á að kærð væri ákvörðun Menntaskólans í Kópavogi frá 19. febrúar 2025. Varðandi erindi félagsins, dags. 11. mars 2025, þar sem beiðnin væri ítrekuð og frekari upplýsinga óskað, og samskipti félagsins við skólann í framhaldi af því erindi, dags. 13.–17. mars 2025, liti nefndin svo á að þar sem Mennta­skólinn í Kópavogi hefði upplýst félagið um að vegna anna í skólastarfinu væri ákvörðunar að vænta 31. mars 2025, sbr. 1. mgr. 17. gr. upplýsingalaga, nr. 140/2012, væri ekki um að ræða óhóf­legan drátt á afgreiðslu erindisins frá 11. mars. Yrði beiðnin ekki afgreidd 31. mars, eða ef sú af­greiðsla væri ófullnægjandi, gæti Menntamiðstöðin ehf. leitað til úrskurðarnefndarinnar varð­andi þann þátt málsins.
 
Umsögn Menntaskólans í Kópavogi barst úrskurðarnefndinni 9. apríl 2025. Í umsögn­inni kom fram að Menntaskólinn í Kópavogi hefði afhent kæranda gögn samkvæmt beiðni hans frá 13. jan­úar 2025 sem þá hefðu legið fyrir í skilningi upplýsingalaga. Þegar beiðni kæranda var lögð fram hafði skólinn ekki tekið saman upplýsingar fyrir viðfang Leiðsöguskólans og því teldi skólinn sér ekki skylt að útbúa ný gögn sem féllu undir beiðnina. Beiðni kæranda var afgreidd 19. febrúar 2025. Í framhaldi af beiðni kæranda hefði skólinn leitað til Fjársýslunnar sem aðstoðaði skólann við að sækja gögn um fjárhagsstöðu viðfangs Leiðsöguskólans. Yfirlit yfir stöðu tegunda hvers árs fyrir Leiðsöguskólann og hreyfingalistar fjárhags viðfangs Leiðsöguskólans hefðu verið sendar á kæranda með erindi, dags. 9. apríl 2025. Varðandi beiðni um afhendingu ársreikninga Leiðsögu­skólans lægju þeir ekki fyrir í skilningi upplýsingalaga.
 
Með erindi, dags. 16. apríl 2025, kom kærandi á framfæri nánari athugasemdum um málatilbúnað sinn. Í erindinu var bent á að samkvæmt lögum um ársreikninga bæri að standa skil á ársreikning­um Leiðsöguskóla Íslands sem opinberri stofnun alfarið í ríkiseigu. Af þeim gögnum og upplýs­ingum sem þegar hefði verið veittur aðgangur að gengju opinberu aðilarnir sjálfir út frá þessari skyldu. Afgreiðsla Menntaskólans í Kópavogi stæðist ekki skoðun í ljósi þeirrar skyldu sem hvíldi á skólanum, bæði samkvæmt lögum og samningi við menntamálaráðuneytið um gerð ársreikninga og að halda úti gögnum um fjárhagsbókhald skólans sem sýndi rétta fjárhagsstöðu hans á hverjum tíma. Þá bæri að líta til stefnu um fjárhagslegan aðskilnað í rekstri stofnana ríkisins, þar sem segði að stofnunum sem stunduðu umtalsverðan samkeppnisrekstur bæri að aðgreina þann samkeppnis­rekstur fjárhagslega frá öðrum rekstri sínum.
 
Af afhentum gögnum væri ljóst að Leiðsöguskólanum væri á engan hátt gerð sérstök reikningsskil eða aðskilnaður á þeirri sjálfstæðu starfsemi sem Menntaskólinn í Kópavogi stundi með rekstri Leið­sögu­skólans né hann tilgreindur sem tengdur aðili. Hreyfingalistar fjárhags sem afhentir hefðu verið 9. apríl 2025 væru augljóslega ekki þær upplýsingar sem óskað hefði verið eftir. Umfang rekst­urs Leiðsöguskólans væri mikið og sú skylda Menntaskólans í Kópavogi væri augljós að tryggja að­grein­ingu tekna og útgjalda í bókhaldi með gerð sérstaks ársreiknings fyrir Leiðsögu­skólann. Af­greiðsla Mennta­skólans í Kópavogi hefði verið ófullnægjandi enda bæri stofnunum að tryggja að um­rædd gögn væru tiltæk í skilningi upplýsingalaga.
 
Óskað var eftir að umbeðin gögn yrðu afhent eða þá að úrskurðarnefndin hlutaðist til um að fá full­nægjandi skýringar á því á hvaða grundvelli umbeðin gögn væru ekki fyrirliggjandi þrátt fyrir skýra og ótvíræða skyldu samkvæmt lögum og gerðum samningum.
 
Athugasemdir kæranda voru kynntar Menntaskólanum í Kópavogi með erindi, dags. 16. apríl 2025, og skólanum gefinn kostur á að bregðast við þeim. Þær bárust 29. apríl 2025. Í þeim kemur fram að varðandi beiðni um gögn um fjárhagslegan aðskilnað sé vísað í svar Menntaskólans í Kópa­vogi og gögn sem send hafi verið kæranda 9. apríl 2025. Ítrekað sé að ársreikningar Leiðsögu­skól­ans liggi ekki fyrir.
 

Niðurstaða

1.

Mál þetta varðar beiðni kæranda um gögn í vörslu Menntaskólans í Kópavogi sem sýni fram á að Leiðsöguskóli Íslands sé sjálfstætt starfandi skóli með aðskilinni kennitölu. Með ákvörðun um af­greiðslu beiðni kæranda, dags. 19. febrúar 2025, var kæranda veittur aðgangur að tilteknum gögn­um en að öðru leyti vísað til þess að gögn sem óskað væri eftir lægju ekki fyrir og að skólan­um væri óskylt að búa til ný gögn samkvæmt upplýsingalögum. Líkt og kemur fram í málsmeðferðar­kafla þessa úrskurðar hefur úrskurðarnefndin lagt til grundvallar, og kærandi ekki gert athugasemd við það, að kærð sé ákvörðun skólans frá 19. febrúar 2025. Enn fremur telur úrskurðarnefndin af gögn­um málsins að efni kærunnar teljist vera afgreiðsla Menntaskólans í Kópavogi á 2. og 4. tölu­lið beiðni kæranda frá 13. janúar 2025 og að ekki sé ágreiningur um hvernig skólinn afgreiddi 1. og 3. tölulið beiðninnar. Niðurstaða nefndarinnar tekur mið af þessari afmörkun.
 
Í 2. tölulið beiðni kæranda óskaði hann eftir afriti af öllum ársreikningum Leiðsöguskóla Íslands. Menntaskólinn í Kópavogi vísaði til þess að ársreikningar fyrir skólann hefðu ekki verið gefnir formlega út og því lægju þeir ekki fyrir.
 
Í 1. mgr. 5. gr. upplýsingalaga, nr. 140/2012, er mælt fyrir um að upplýsingaréttur almennings nái til fyrirliggjandi gagna sem varða tiltekið mál og tiltekinna fyrirliggjandi gagna. Samkvæmt 3. málsl. 1. mgr. er ekki skylt að útbúa ný skjöl eða önnur gögn í ríkari mæli en leiðir af 3. mgr. 5. gr. laganna þar sem mælt er fyrir um að ef ákvæði 6.–10. gr. laganna eigi aðeins við um hluta gagns skuli veita aðgang að öðrum hlutum þess. Í athugasemdum við 5. gr. með frum­varpi því sem varð að upplýsingalögum, nr. 140/2012, segir að skilyrði þess að gagn sé undir­orpið upplýsinga­rétti sé að það liggi fyrir hjá þeim sem fær beiðni um aðgang til afgreiðslu. Þá seg­ir enn fremur að réttur til aðgangs að gögnum nái þannig aðeins til þeirra gagna sem til eru og fyrir liggja á þeim tímapunkti þegar beiðni um aðgang er sett fram og í þeirri mynd sem þau eru á þeim tíma.
 
Úrskurðarnefndin hefur ekki forsendur til að draga í efa þá fullyrðingu Menntaskólans í Kópavogi að ársreikningar Leiðsöguskóla Íslands liggi ekki fyrir í vörslu menntaskólans. Kærandi telur að Menntaskólanum í Kópavogi beri að hlutast til um að ársreikningar fyrir Leiðsöguskóla Íslands verði gerðir og að ef umbeðin gögn liggi ekki fyrir eigi úrskurðarnefndin að afla full­nægjandi skýringa á því hvers vegna svo sé ekki.
 
Í tilefni af þessum sjónarmiðum tekur úrskurðarnefndin fram að úrskurðarvald nefndar­inn­ar er afmarkað við að skera úr um rétt til aðgangs að fyrirliggjandi gögnum samkvæmt upplýs­inga­lögum. Nefndin hefur almennt hvorki heimildir né úrræði til að hafa eftirlit með því hvort stjórn­völd eða aðrir opinberir aðilar uppfylli skyldur sínar samkvæmt lögum um opinber fjármál, lög­um um bókhald, lögum um ársreikninga eða stefnu um fjárhagslegan aðskilnað í rekstri stofn­ana ríkisins, né til að leggja fyrir stjórnvöld að hlutast til um að tiltekin gögn, svo sem árs­reikn­ing­ar, verði búin til. Þá telur nefndin ekki ástæðu í málinu til að afla skýringa frá Menntaskólanum í Kópa­vogi um hvers vegna tiltekin gögn liggi ekki fyrir í vörslu skólans.
 
Að þessu virtu og með vísan til 1. mgr. 5. gr. upplýsingalaga verður lagt til grundvallar að gögn sem málið varðar liggi ekki fyrir hjá Menntaskólanum í Kópavogi. Þar af leiðandi liggja ekki fyrir gögn sem réttur kæranda gæti náð til og verður ákvörðun skólans því staðfest að þessu leyti.
 

2.

Í 4. tölulið beiðni kæranda til Menntaskólans í Kópavogi var óskað eftir öðrum fyrirliggjandi gögn­um sem vörðuðu aðskilnað Leiðsöguskóla Íslands frá Mennta­skól­an­um í Kópavogi, þ.m.t. öll­um gögnum um greiðslur fyrir afnot af mannvirkjum, mannauð, að­búnaði o.fl. Skólinn af­greiddi þennan hluta beiðninnar með því að afhenda ráðningarsamning við fagstjóra Leiðsögu­skóla Íslands og skrá yfir kennara sem kennt hefðu í Menntaskólanum í Kópavogi og tekið að sér stunda­kennslu í Leiðsöguskóla Íslands samtímis. Að öðru leyti vísaði skólinn til þess að hann teldi sér ekki skylt að búa til ný gögn með upplýsingum sem féllu undir beiðnina að öðru leyti.
 
Fyrir liggur að með erindi, dags. 9. apríl 2025, voru kæranda afhent gögn um fjárhagsstöðu við­fangs Leiðsöguskóla Íslands, sem Menntaskólinn í Kópavogi hafði aflað í tilefni af beiðni kæranda, og gefið til kynna að skólinn teldi gögnin falla undir framangreinda beiðni kæranda.
 
Í 1. mgr. 15. gr. upplýsingalaga er mælt fyrir um að sá sem fer fram á aðgang að gögnum skuli tilgreina þau eða efni þess máls sem þau tilheyra með nægjanlega skýrum hætti til að hægt sé, án veru­legrar fyrirhafnar, að afmarka beiðni við tiltekin gögn eða tiltekið mál. Í 3. mgr. sömu laga­grein­ar kemur fram að beiðni megi vísa frá ef ekki sé talið mögulegt á grundvelli fyrirliggjandi upp­lýsinga að afmarka hana við tiltekin gögn eða tiltekið mál. Áður en til þess kemur beri að veita máls­aðila leiðbeiningar og gefa honum færi á að afmarka beiðni sína nánar. Eftir atvikum beri að af­henda aðila lista yfir mál sem ætla má að beiðni hans geti beinst að í þeim tilgangi að hann geti til­greint það mál þar sem hann óskar eftir aðgangi að gögnum. Í athugasemdum við 15. gr. með frum­varpinu sem varð að upplýsingalögum, nr. 140/2012, segir að ætlunin með 3. mgr. sé að árétta þá leiðbeiningarskyldu sem hvíli á stjórnvöldum á grundvelli 1. mgr. 7. gr. stjórnsýslulaga, nr. 37/1993.
 
Ljóst er af 4. tölulið beiðni kæranda til Menntaskólans í Kópavogi, dags. 13. janúar 2025, að með honum var þess ekki óskað að gögn yrðu búin til heldur var óskað eftir gögnum sem þegar lægju fyrir í vörslu skólans um aðskilnað Leiðsöguskóla Íslands frá Menntaskólanum í Kópavogi. Úr­skurð­arnefndin telur að framsetning og orðalag 4. töluliðar beiðninnar hafi verið það opið og almennt að Menntaskólanum í Kópavogi hefði verið rétt, áður en ákvörðun var tekin um afgreiðslu beiðn­innar, að hefja samtal við kæranda með það fyrir augum að afmarka beiðnina frekar, t.d. um hvaða tegundir gagna hann hefði hug á að fá afhent eða frá hvaða tímabili, og hvort hann í reynd gerði þá kröfu að gögn yrðu búin til, sbr. þá leiðbeiningarskyldu sem mælt er fyrir um í 3. mgr. 15. gr. upplýsingalaga.
 
Ákvörðun Menntaskólans í Kópavogi um afgreiðslu þessa töluliðar beiðni kæranda var samkvæmt framangreindu ekki í samræmi við ákvæði upplýsingalaga. Því er rétt að fella úr gildi ákvörðun skólans að þessu leyti og leggja fyrir skólann að taka 4. tölulið beiðni kær­anda til nýrrar meðferðar og afgreiðslu.
 

Úrskurðarorð

Beiðni kæranda, Menntamiðstöðvarinnar ehf., dags. 13. janúar 2025, um aðgang að öðrum fyrir­liggj­andi gögnum sem varða aðskilnað Leiðsöguskóla Íslands frá Menntaskólanum í Kópa­vogi, er vísað til Menntaskólans í Kópavogi til nýrrar meðferðar og afgreiðslu. Staðfest er synjun skólans, dags. 19. febrúar 2025, á beiðni um afrit af öllum ársreikningum Leiðsöguskóla Íslands.
 
 
 
 
Trausti Fannar Valsson, formaður
Sigríður Árnadóttir