Mikilvægi mannréttinda og áskoranir í útlendingamálum til umræðu í Strassborg

Þorbjörg S. Gunnlaugsdóttir dómsmálaráðherra sótti í dag óformlegan ráðherrafund Evrópuráðsins í Strassborg þar sem ráðherrarnir ræddu fólksflutninga í ljósi Mannréttindasáttmála Evrópu. Tildrög fundarins voru meðal annars áhyggjur tiltekinna aðildarríkja af framkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu.

Markmið fundarins var að hefja undirbúning yfirlýsingar sem vonir standa til að ráðherrar Evrópuráðsins geti sammælst um á fundi sínum í Moldóvu í maí 2026. Yfirlýsingunni er ætlað að árétta skuldbindingu aðildarríkja Evrópuráðsins til að tryggja að allir innan lögsögu þeirra njóti þeirra réttinda sem mannréttindasáttmálinn kveður á um samhliða því að horfast í augu við áskoranir sem ríkin standa frammi fyrir, einkum í tengslum við óreglulega fólksflutninga, útlendinga sem gerast sekir um alvarleg afbrot og brottvísanir. Þá er sérstaklega höfð í huga sú ábyrgð sem hvílir á stjórnvöldum aðildarríkjanna að tryggja öryggi og almannaheill.

„Mannréttindasáttmálinn og mannréttindadómstóllinn eru grunnstoðir mannréttinda í Evrópu. Dómstóllinn hefur reynst Íslendingum vel, hefur stuðlað að jákvæðum og mikilvægum breytingum hér á landi og veitt stjórnvöldum aðhald. Á því leikur enginn vafi. Á sama tíma er mikilvægt að loka ekki augunum fyrir þeirri ógn sem skipulögð brotastarfsemi og misnotkun á viðkvæmum hópum felur í sér,“ segir Þorbjörg S. Gunnlaugsdóttir dómsmálaráðherra.

Ísland meðal 27 ríkja sem standa að sameiginlegri yfirlýsingu

Á fundinum lagði dómsmálaráðherra ríka áherslu á mikilvægi Mannréttindasáttmála Evrópu og Mannréttindadómstóls Evrópu, sem hafa haft víðtæk áhrif á eflingu og vernd mannréttinda og verið hornsteinar frelsis, friðar, þróunar og réttlætis um alla Evrópu.

„Sáttmálinn hefur svo sannarlega haft víðtæk áhrif á Íslandi. Má þar meðal annars nefna áhrif á íslenskt réttarfar og dómskerfi, lögfestingu sáttmálans í heild sinni árið 1994 og þau áhrif sem sáttmálinn hafði á mannréttindakafla stjórnarskrárinnar við endurskoðun hans árið 1995. Þá hefur dómaframkvæmd Mannréttindadómstólsins haft mikil áhrif á túlkun dómstóla á ýmsum réttindum – og þannig haft jákvæð áhrif á réttindi okkar hér á landi,” segir ráðherra.

Íslensk stjórnvöld hafa unnið að því að gæta samræmis í útlendingamálum við nágrannaríki og í því ljósi er náið samstarf við Norðurlönd mikilvægt. Alls hafa 27 ríki, þar á meðal öll Norðurlöndin, stutt sameiginlega yfirlýsingu í tengslum við fundinn í dag. Í yfirlýsingunni er miklum stuðningi lýst yfir við Evrópuráðið og mikilvægi sáttmálans og sjálfstæði dómstólsins er áréttað. Yfirlýsingin beinir einnig sjónum að áskorunum aðildarríkjanna í útlendingamálum og hvernig ríkin geti best tekist á við þær með hliðsjón af Mannréttindasáttmála Evrópu og að teknu tilliti til sjálfstæðis Mannréttindadómstólsins.

Á fundinum áréttaði ráðherra mikilvægi þess að aðildarríki eigi opið og uppbyggilegt samtal á vettvangi Evrópuráðsins um nýjar áskoranir í útlendingamálum og um leið tryggja samstöðu ríkjanna gagnvart mikilvægi mannréttinda og trausti til Mannréttindadómstólsins.

„Traust og samheldni ríkja í Evrópu skiptir miklu máli. Það hafa verið miklir umbrotatímar í Evrópu undanfarin ár og grundvallargildi um mannréttindi, lýðræði og réttarríki hafa átt undir högg að sækja. Mörg ríki standa frammi fyrir ýmsum áskorunum vegna örrar þróunar innan álfunnar í málefnum umsækjenda um alþjóðlega vernd og einstaklinga í ólögmætri för, einkum vegna ógna í tengslum við smygl á farandfólki og skipulagða brotastarfsemi. Öll Norðurlöndin hafa áhyggjur af þessu og tóku þátt í sameiginlegri yfirlýsingu. Sú samheldni er Íslandi mikilvæg. Við munum vera þátttakendur og skiptast á skoðunum til að tryggja að mannréttindum sé framfylgt og að sáttmálinn og dómaframkvæmd Mannréttindadómstólsins taki mið af þessum áskorunum. Deilur um samninginn og framkvæmd hans mega ekki leiða til mikillar óánægju almennings eða vantrausts ríkja.“