Mál nr. 618/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 618/2025

Fimmtudaginn 11. desember 2025

A

gegn

Reykjavíkurborg

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 26. september 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 10. september 2025, um að synja umsókn hennar um fjárhagsaðstoð.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með umsókn, dags. 25. júlí 2025, sótti kærandi um fjárhagsaðstoð til framfærslu fyrir tímabilið 1. til 31. júlí 2025. Umsókn kæranda var synjað og staðfesti áfrýjunarnefnd velferðarráðs þá niðurstöðu með ákvörðun, dags. 10. september 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 26. september 2025. Með bréfi, dags. 1. október 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Reykjavíkurborgar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Reykjavíkurborgar barst 9. október 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 13. október 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að hún hafi starfað á B fyrir faraldurinn Covid-19. Að sögn kæranda hafi aðstæður á vinnumarkaði breyst verulega í kjölfar faraldursins og margir misst störf sín, þar á meðal hún sjálf. Í framhaldinu hafi hún þurft að sækja um atvinnuleysisbætur og félagslega aðstoð en reynslan af því hafi verið erfið. Kærandi bendi á að áhersla á íslenskukunnáttu á vinnumarkaði hafi aukist verulega og það hafi takmarkað möguleika innflytjenda til að fá starf, þar með talið fyrir hana sjálfa. Kærandi hafi sótt reglulega um störf og fylgt fyrirmælum félagsþjónustu. Um tíma hafi kærandi dvalið hjá vinum en þegar það fyrirkomulag hefði ekki lengur gengið hafi hún þurft að flytja til Reykjavíkur og dvelja þar hjá vinum. Af þeim sökum hafi kærandi átt erfitt með að mæta á fundi og „skrá sig inn“ þar sem hún hafi ekki haft bifreið til umráða. Kærandi greinir frá því að hún hafi upplýst félagsþjónustu um flutninginn og ekki gert neitt til að leyna því. Hún hafi jafnframt ekki verið meðvituð um að félagsaðstoð væri tengd við póstnúmer lögheimilis.

Kæranda hafi orðið ljóst að félagsþjónusta Reykjanesbæjar hefði viljað flytja hana til Reykjavíkur og hafi sagt henni að hún þyrfti að sækja um löglega búsetu þar. Eftir það hafi kæranda verið synjað um fjárhagsaðstoð sem hafi enn frekar aukið erfiðleika hennar. Kærandi hafi ekki verið með fast heimilisfang til að skrá og því endað með að skrá sig á ótilgreint heimilisfang í póstnúmerinu 101 Reykjavík.

Eftir að hafa verið án fjárhagsaðstoðar frá Reykjanesbæ í tvo mánuði og staða hennar orðin mjög slæm hafi hún, að hvatningu Reykjanesbæjar, sótt um fjárhagsaðstoð í Reykjavík þar sem hún hefði þá verið komin með lögheimili þar. Þeirri umsókn hafi verið synjað á þeirri forsendu að hún ætti fjármagn á bankareikningi. Kærandi hafni þeirri forsendu og segi stöðuna þannig að eina innistæðan hafi verið framlög frá vini svo hún gæti keypt sér mat. Þá hafi verið vísað til þess að sameiginlegur fjárhagur hennar og meints maka hefði farið yfir tilgreind viðmið. Það sé rangt þar sem hún sé einhleyp og ein á Íslandi. Kærandi hafi einungis fengið aðstoð frá fyrrum vinnufélögum. Kærandi telji að með þessu sé ábyrgð á félagslegri aðstoð í raun varpað yfir á óskylda einstaklinga sem stígi inn til að aðstoða. Að hennar mati sé slíkt í andstöðu við anda velferðarlöggjafarinnar sem eigi að tryggja gagnkvæma aðstoð samfélagsins í stað þess að neyða fólk til að reiða sig á vini eða kunningja.

Kærandi hafi verið í óvissuástandi síðustu þrjá mánuði, á milli félagsþjónustu tveggja sveitarfélaga og án tekna eða aðstoðar. Hún geti þó dvalið tímabundið í núverandi húsnæði án greiðslu. Kærandi biðli til úrskurðarnefndarinnar um að líta til neyðarástands hennar fremur en formsatriða og að veita henni þá fjárhagsaðstoð sem hún hafi óskað eftir og telji sig í brýnni þörf fyrir. Kærandi bendi á að hún hafi unnið af heilindum í góðu starfi og vilji setjast að hér á landi en upplifi að félagsþjónustan sýni ekki skilning eða umhyggju fyrir stöðu innflytjanda í slíkri aðstöðu. Hún óski því eftir að mál hennar verði endurmetið og að hún fái aðstoð til að verða sjálfbjarga á ný. Kærandi árétti að enginn geti lifað án tekna eða aðstoðar til lengdar án þess að brotna andlega og telji sig nálgast þann punkt.

III.  Sjónarmið Reykjavíkurborgar

Í greinargerð Reykjavíkurborgar kemur fram að kærandi sé X ára gömul einhleyp kona. Hún sé frá C og hafi flutt þaðan til Íslands árið 2018. Kærandi hafi fyrst flutt í Reykjanesbæ þar sem hún hafi búið og starfað en hún hafi unnið á B í fimm ár áður en hún hafði misst vinnuna. Í kjölfarið hafi hún þegið atvinnuleysisbætur frá Vinnumálastofnun. Kærandi hafi þegið fjárhagsaðstoð til framfærslu frá Reykjanesbæ allt árið 2024 og fyrir tímabilið 1. janúar 2025 til 30. apríl 2025. Kærandi hafi ekki fengið fjárhagsaðstoð til framfærslu fyrir tímabilið 1. maí 2025 til 30. júní 2025 þar sem hún hafi dvalið mikið í Reykjavík á því tímabili. Kærandi hafi fært lögheimili sitt til Reykjavíkur 5. júlí 2025 og lögheimili hennar sé skráð sem ótilgreint í Reykjavík en hún leigi herbergi hjá vini sínum. Kærandi hafi ekki glímt við félagslegan vanda en fjölskylda hennar hafi komið í heimsókn frá C og hún eigi góða vini á Íslandi. Kærandi hafi þó haft fjárhagsáhyggjur undanfarið.

Kærandi hafi sótt um fjárhagsaðstoð til framfærslu með umsókn, dags. 25. júlí 2025, vegna tímabilsins 1. júlí 2025 til 31. júlí 2025. Framangreindri umsókn hafi verið synjað með bréfi þann 31. júlí 2025. Kærandi hafi skotið framangreindri synjun til áfrýjunarnefndar velferðarráðs og óskað eftir undanþágu frá tekjum. Áfrýjunarnefnd velferðarráðs hafi tekið málið fyrir á fundi sínum þann 10. september 2025 og afgreitt það með eftirfarandi bókun:

„Áfrýjunarnefnd velferðarráðs staðfesti synjun starfsmanna á Rafrænni miðstöð Reykjavíkurborgar um undanþágu frá tekjum vegna fjárhagsaðstoðar tímabilið 1. júlí 2025 til 31. júlí 2025, skv. 2. mgr. 12. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg.“

Kærandi hafi nú skotið framangreindri ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðráðs Reykjavíkurborgar til úrskurðarnefndar velferðarmála.

Núgildandi reglur um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg með áorðnum breytingum hafi tekið gildi þann 1. apríl 2021 og verið samþykktar á fundi velferðarráðs Reykjavíkurborgar þann 24. febrúar 2021 og á fundi borgarráðs þann 4. mars 2021. Umræddar reglur séu settar á grundvelli 21. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Litið sé svo á að fjárhagsaðstoð til framfærslu frá sveitarfélagi sé neyðaraðstoð sem ekki beri að veita nema engar aðrar bjargir séu fyrir hendi. Í 1. gr. reglnanna komi fram að skylt sé að veita fjárhagsaðstoð til framfærslu einstaklinga og fjölskyldna sem ekki geti séð sér og sínum farborða án aðstoðar, sbr. IV. og VI. kafla laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, með síðari breytingum, sbr. og III. kafla reglnanna. Um fjárhagsaðstoð til framfærslu frá Reykjavíkurborg gildi sú meginregla að umsækjandi fái einungis greidda fjárhagsaðstoð til framfærslu ef hann geti ekki framfleytt sér. Umrædd meginregla eigi sér stoð í 2. gr. reglna um fjárhagsaðstoð, sbr. 19. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, sem kveði meðal annars á um skyldu hvers og eins að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára.

Í III. kafla reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg sé að finna ákvæði sem lúti að rétti til fjárhagsaðstoðar. Við mat á því hvort umsækjandi geti átt rétt til fjárhagsaðstoðar samkvæmt reglunum skuli meðal annars horft til 12. gr. reglnanna sem kveði á um hvernig skuli litið til tekna og eigna umsækjanda.

Í 2. mgr. 12. gr. reglna um fjárhagsaðstoð í Reykjavík segi:

„Allar tekjur einstaklingsins/maka, í þeim mánuði sem sótt er um og mánuðinn á undan, aðrar en greiðslur vegna barna og húsnæðis-/vaxtabætur og/eða sérstakur húsnæðisstuðningur, koma til frádráttar við ákvörðun um upphæð fjárhagsaðstoðar. Mæðra- og feðralaun reiknast umsækjanda til tekna. Eigi umsækjandi rétt á atvinnuleysisbótum, skal reikna atvinnuleysisbætur honum til tekna. Hið sama á við ef umsækjandi á rétt á greiðslum frá öðrum aðilum.“

Upphæð fjárhagsaðstoðar til framfærslu til einstaklings sem búi með öðrum, leigi húsnæði án þinglýsts leigusamnings eða hafi ekki aðgang að húsnæði geti numið allt að 208.591 kr., sbr. 4. mgr. 10. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg. Kærandi leigi herbergi hjá vini sínum. Óskað hafi verið eftir innborgunaryfirliti á reikningum kæranda og hafi hún verið með innborganir á reikningi sínum í júlí mánuði, samtals að upphæð 235.000 kr. Litið hafi verið til framangreindra innborgana við ákvörðun fjárhagsaðstoðar til framfærslu. Umsókn kæranda hafi verið því synjað fyrir framangreint tímabil. Að sögn kæranda hafi umræddar innborganir verið lán frá vini hennar sem hún búi með sem hún ætli að greiða til baka þegar hún hafi fengið vinnu. Fagfundur hafi ekki mælt með undanþágu frá tekjum fyrir tímabilið 1. júlí 2025 til 31. júlí 2025 fyrir áfrýjunarnefnd velferðarráðs þar sem kærandi glími ekki við félagslegan vanda, sé með gott stuðningsnet og sé í öruggu húsnæði þar sem hún greiði lága leigu. Áfrýjunarnefndar velferðarráðs hafi tekið undir framangreint og staðfest synjun starfsmanna Rafrænna miðstöðvar um undanþágu frá tekjum vegna tímabilsins 1. júlí 2025 til 31. júlí 2025, sbr. 2. mgr. 12. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg.

Með hliðsjón af öllu framansögðu hafi áfrýjunarnefnd velferðarráðs talið rétt að líta til inneignar í banka samkvæmt reikningsyfirliti sem tekjur sem komi til frádráttar við ákvörðun um upphæð fjárhagsaðstoðar til framfærslu. Með vísan til framangreinds hafi áfrýjunarnefnd velferðarráðs því staðfest synjun starfsmanna Rafrænnar miðstöðvar á fjárhagsaðstoð til framfærslu fyrir tímabilið 1. júlí 2025 til 31. júlí 2025, sbr. 2. mgr. 12. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg.

Með vísan til alls framangreinds verði að telja að ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar hafi hvorki brotið gegn fyrrgreindum reglum um fjárhagsaðstoð, sbr. 21. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, né öðrum ákvæðum laga nr. 40/1991 eða ákvæðum stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 10. september 2025, um að synja umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð fyrir tímabilið 1. til 31. júlí 2025.

Markmið félagsþjónustu á vegum sveitarfélaga er að tryggja fjárhagslegt og félagslegt öryggi og stuðla að velferð íbúa á grundvelli samhjálpar, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laganna skal þess gætt við framkvæmd félagsþjónustunnar að hvetja einstaklinginn til ábyrgðar á sjálfum sér og öðrum, virða sjálfsákvörðunarrétt hans og styrkja hann til sjálfshjálpar. Um leið skulu við framkvæmd félagsþjónustunnar sköpuð skilyrði til að einstaklingurinn geti tekið virkan þátt í samfélaginu á eigin forsendum. Félagsleg þjónusta skuli í heild sinni miða að valdeflingu og miðast við einstaklingsbundnar þarfir og aðstæður. Með félagsþjónustu er átt við þjónustu, aðstoð og ráðgjöf, meðal annars í tengslum við fjárhagsaðstoð, sbr. 1. mgr. 2. gr. laganna.

Í 1. mgr. 12. gr. laganna kemur fram að sveitarfélag skuli sjá um að veita íbúum þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og jafnframt tryggja að þeir geti séð fyrir sér og sínum. Sveitarfélög skuli tryggja að stuðningur við íbúa sem hafi barn á framfæri sé í samræmi við það sem sé barninu fyrir bestu. Þá segir í 2. mgr. 12. gr. að aðstoð og þjónusta skuli jöfnum höndum vera til þess fallin að bæta úr vanda og koma í veg fyrir að einstaklingar og fjölskyldur komist í þá aðstöðu að geta ekki ráðið fram úr málum sínum sjálf. Í athugasemdum með ákvæði 12. gr. í frumvarpi til laga nr. 40/1991 kemur fram að skyldur sveitarfélaga miðist annars vegar við að veita þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og hins vegar að tryggja að íbúar geti séð fyrir sér og fjölskyldum sínum.

Í VI. kafla laga nr. 40/1991 er kveðið á um fjárhagsaðstoð en í 19. gr. laganna kemur fram sú grundvallarregla að hverjum manni sé skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára. Samkvæmt 21. gr. laganna skal sveitarstjórn setja reglur um framkvæmd fjárhagsaðstoðar að fengnum tillögum félagsmálanefndar er metur þörf og ákveður fjárhagsaðstoð til einstaklinga í samræmi við reglur sveitarstjórnar, sbr. 2. mgr. sömu greinar. Lög nr. 40/1991 veita þannig sveitarfélögum ákveðið svigrúm til útfærslu á fjárhagsaðstoð til einstaklinga. Í samræmi við það og ákvæði stjórnarskrárinnar um sjálfstjórn sveitarfélaga er mat á þeirri útfærslu að meginstefnu til lagt í hendur hverrar sveitarstjórnar er þjónustuna veitir. Verður ekki við því mati hróflað af hálfu úrskurðarnefndar velferðarmála, svo fremi það byggi á lögmætum sjónarmiðum og sé í samræmi við lög að öðru leyti.

Í 1. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg er kveðið á um lagagrundvöll fjárhagsaðstoðar. Þar kemur fram í 1. mgr. að skylt sé að veita fjárhagsaðstoð til framfærslu einstaklinga og fjölskyldna sem ekki geta séð sér og sínum farborða án aðstoðar. Í 2. gr. reglnanna kemur einnig fram sama grundvallarregla og í 19. gr. laga nr. 40/1991 að hverjum manni sé skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára.

Samkvæmt 3. gr. framangreindra reglna skal við ákvörðun á fjárhagsaðstoð leggja til grundvallar grunnfjárþörf til framfærslu og frá henni dregnar heildartekjur. Grunnfjárhæð fjárhagsaðstoðar til einstaklings sem býr með öðrum, leigir húsnæði án þinglýsts leigusamnings eða hefur ekki aðgang að húsnæði er 208.591 kr., sbr. 4. mgr. 10. gr. reglnanna. Með tekjum er átt við allar tekjur einstaklings/maka sem ekki eru sérstaklega til framfærslu barna, þ.e. atvinnutekjur, allar skattskyldar tekjur frá Tryggingastofnun ríkisins, greiðslur úr lífeyrissjóðum, atvinnuleysisbætur, leigutekjur o.fl., sbr. 1. mgr. 12. gr. reglnanna.

Í 2. mgr. 12. gr. reglnanna kemur fram að allar tekjur einstaklingsins eða maka, í þeim mánuði sem sótt sé um og mánuðinn á undan, aðrar en greiðslur vegna barna og húsnæðis-eða vaxtabætur og/eða sérstakur húsnæðisstuðningur, komi til frádráttar við ákvörðun um upphæð fjárhagsaðstoðar. Mæðra- og feðralaun reiknist umsækjanda til tekna. Eigi umsækjandi rétt á atvinnuleysisbótum, skuli reikna atvinnuleysisbætur honum til tekna. Hið sama á við ef umsækjandi eigi rétt á greiðslum frá öðrum aðilum.

Í 9. mgr. 12. gr. reglnanna kemur fram að eigi umsækjandi, maki hans eða sambýlingur, eignir umfram íbúðarhúsnæði til eigin nota og eina bifreið, eða hafi hann nýlega selt eignir sínar, skuli honum vísað á lánafyrirgreiðslu banka og sparisjóða, þó að tekjur hans séu lægri en grunnfjárhæð. Ef umsækjandi, maki hans eða sambýlisaðili, eigi eignir sem nýst geta til framfærslu eigi hann ekki rétt á fjárhagsaðstoð.

Reglur Reykjavíkurborgar um fjárhagsaðstoð ganga út frá því að nýta beri allar tekjur, aðrar en greiðslur vegna barna og húsnæðis-/vaxtabætur og allar eignir, aðrar en íbúðarhúsnæði til eigin nota og bifreið, sér til framfærslu áður en fengin er fjárhagsaðstoð frá sveitarfélaginu. Fjárhagsaðstoðin er þannig neyðarúrræði fyrir þá sem hafa ekki aðgang að fjármunum sér til framfærslu.

Samkvæmt gögnum málsins átti kærandi 235.000 kr. á bankareikningi sínum í júlí 2025. Reykjavíkurborg leit til þeirrar fjárhæðar við mat á umsókn kæranda og taldi að henni bæri að nýta hana til framfærslu í júlí 2025 áður en til fjárhagsaðstoðar kæmi frá sveitarfélaginu. Sú ákvörðun var í samræmi við reglur Reykjavíkurborgar um fjárhagsaðstoð, sbr. það sem að framan hefur verið rakið. Með vísan til þess er ákvörðun Reykjavíkurborgar um að synja umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð fyrir tímabilið 1. til 31. júlí 2025 því staðfest.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 10. september 2025, um að synja umsókn A, um fjárhagsaðstoð fyrir tímabilið 1. til 31. júlí 2025, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir