11 desember 2025

Mál nr.573/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 573/2025

Fimmtudaginn 11. desember 2025

A

gegn

Reykjavíkurborg

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 10. september 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun velferðarsviðs Reykjavíkurborgar, dags. 2. júlí 2025, um að synja umsókn hans um akstursþjónustu fatlaðs fólks.

I. Málsatvik og málsmeðferð

Með umsókn, dags. 4. júní 2025, sótti kærandi um akstursþjónustu fatlaðs fólks. Með bréfi Reykjavíkurborgar, dags. 6. júní 2025, var umsókn kæranda synjað og var sú ákvörðun staðfest af áfrýjunarnefnd velferðarráðs 2. júlí 2025. Kærandi fór fram á rökstuðning fyrir þeirri ákvörðun og var hann veittur með bréfi Reykjavíkurborgar, dags. 25. ágúst 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 10. september 2025. Með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 17. september 2025, var óskað eftir greinargerð Reykjavíkurborgar ásamt gögnum málsins. Rökstuðningur fyrir kæru barst 26. september 2025 og var hann sendur Reykjavíkurborg 1. október 2025. Greinargerð barst úrskurðarnefndinni 2. október 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 6. október 2025. Athugasemdir bárust ekki. Þann 4. nóvember 2025 barst úrskurðarnefndinni læknisvottorð, dags. 8. október 2025. Með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 7. nóvember 2025, var óskað eftir upplýsingum frá Reykjavíkurborg um hvort borgin hefði kannað hvaða akstursþjónusta stæði kæranda til boða hjá hjúkrunarheimilinu B og læknisvottorðið sent borginni til kynningar. Svar barst frá Reykjavíkurborg 14. nóvember 2025 og var það kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 19. nóvember 2025. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II. Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að í rökstuðningi Reykjavíkurborgar fyrir synjun um akstursþjónustu sé vísað til þess að hann eigi rétt á akstursþjónustu frá hjúkrunarheimili og í því samhengi vísað í kröfulýsingu fyrir hjúkrunarrými og dvalarrými frá því í september 2016. Í þeirri kröfulýsingu komi fram að hjúkrunarheimilið skuli leitast við að gefa kost á ferðum út í samfélagið á eigin kostnað íbúa. Kærandi skilji því ekki hvernig hægt sé að líta svo á að hann eigi rétt á niðurgreiddri akstursþjónustu frá hjúkrunarheimilinu. Kærandi bendi einnig á að í Handbók SFV fyrir íbúa hjúkrunarheimila komi fram að ferðalög í einkaerindum utan heimilis innanlands sem og erlendis sé alfarið á kostnað og ábyrgð íbúa. Sérstaklega sé tilgreint að akstur í einkaerindum og akstur til tannlæknis sé ekki innfalinn í dvalargjaldi.

Kærandi tekur fram að hann hafi innritast í hjúkrunarrými á hjúkrunarheimilinu B 27. maí 2025 eftir að hafa gengist undir færni- og heilsumat þar sem metið hafi verið að ekki væri hægt að mæta þjónustuþörfum í heimahúsi. Kærandi hafi búið bæði í Reykjavík og Hafnarfirði og þá haft aðgengi að akstursþjónustu eftir að hreyfifærni hafi farið að skerðast og notkun á almenningssamgöngum hafi ekki lengur gengið. Kærandi eigi fáa ættingja og félagsnet sé lítið þannig þar sé ekki að finna aðila sem geti veitt aðstoð við akstur milli staða. Einnig sé vert að benda á að breyting verði á tekjum við flutning á hjúkrunarheimili þannig í tilviki kæranda hafi lífeyrisgreiðslur Tryggingastofnunar fallið niður og við tekið ráðstöfunarfé. Þessi lækkun á tekjum geri það að verkum að nánast ógerlegt sé að ráða við kostnað vegna leigubíla. Ákvörðun velferðarráðs Reykjavíkurborgar sé því verulega íþyngjandi fyrir kæranda.

III. Sjónarmið Reykjavíkurborgar

Í greinargerð Reykjavíkurborgar er vísað til þess að kærandi sé X ára gamall maður. Hann sé ógiftur og búi á hjúkrunarheimilinu B. Hann þiggi lífeyrisgreiðslur sér til framfærslu. Kærandi sé greindur með aðsóknargeðklofa, taugasjúkdóm, hjarta- og lungnasjúkdóm og sé með skerta hreyfigetu. Þá hafi hann glímt við félagslegan vanda. Kærandi hafi glímt við endurtekin geðræn veikindi sem hafi leitt til innlagnar á geðdeild Landspítala fram til þess að hann hafi fengið pláss á B árið 2025. Kærandi hafi verið með akstursþjónustu fatlaðs fólks á árunum 2017 til 2023 en hafi þá flutt til Hafnarfjarðar og að sögn einnig fengið akstursþjónustu fatlaðs fólks samþykkta í Hafnarfirði.

Með umsókn þann 4. júní 2025 hafi kærandi sótt um akstursþjónustu fatlaðs fólks sem hafi verið synjað með bréfi, dags. 6. júní 2025, þar sem hann eigi rétt á niðurgreiddri akstursþjónustu frá öðrum aðilum eða rétt á akstri samkvæmt öðrum lögum, reglugerðum eða reglum, sbr. 1. mgr. gr. reglna um sameiginlega akstursþjónustu við fatlað fólk á höfuðborgarsvæðinu. Kærandi hafi skotið framangreindri synjun til áfrýjunarnefndar velferðarráðs sem hafi tekið málið fyrir á fundi sínum þann 2. júlí 2025 og afgreitt það með eftirfarandi bókun:

„Áfrýjunarnefnd velferðarráðs staðfesti synjun starfsmanna á Rafrænni miðstöð Reykjavíkurborgar um akstursþjónustu fatlaðs fólks skv. 1. gr. reglna fyrir sameiginlega akstursþjónustu fatlaðs fólks á höfuðborgarsvæðinu.“

Kærandi hafi óskað eftir rökstuðningi sem hafi verið sendur honum þann 25. ágúst 2025. Kærandi hafi nú skotið ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar til úrskurðarnefndar velferðarmála.

Fram komi í 29. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga að fatlað fólk skuli eiga kost á akstursþjónustu sem miði að því að það geti farið allra sinna ferða með þeim hætti sem það kjósi, á þeim tíma sem það velji og gegn viðráðanlegu gjaldi. Markmið akstursþjónustu sé að gera þeim sem ekki geti nýtt sér almenningsfarartæki vegna fötlunar kleift að stunda atvinnu og nám og njóta tómstunda. Þá komi fram í 3. mgr. 29. gr. framangreindra laga að ráðherra setji nánari leiðbeiningar. Núgildandi reglur um sameiginlega akstursþjónustu fatlaðs fólks á höfuðborgarsvæðinu hafi tekið gildi 1. júlí 2020, verið samþykktar á fundi velferðarráðs Reykjavíkurborgar þann 12. febrúar 2020 og á fundi borgarráðs þann 20. febrúar 2020. Fyrrgreindar reglur séu settar með stoð í 29. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga og III. kafla laga nr. 38/2018 um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir.

Með umsókn, dags. 4. júní 2025, hafi kærandi sótt um akstursþjónustu fatlaðs fólks í 24 mánuði. Með bréfi frá rafrænni miðstöð Reykjavíkurborgar, dags. 6. júní 2025, hafi framangreindri umsókn verið synjað þar sem kærandi ætti rétt á niðurgreiddri akstursþjónustu frá öðrum aðilum eða rétt á akstri samkvæmt öðrum lögum, reglugerðum eða reglum, sbr. 1. mgr. 1. gr. reglna um sameiginlega akstursþjónustu við fatlað fólk á höfuðborgarsvæðinu.

Eftirfarandi komi fram í 1. mgr. 1. gr. reglna um sameiginlega akstursþjónustu við fatlað fólk á höfuðborgarsvæðinu:

„Akstursþjónusta fatlaðs fólks er ætluð til afnota fyrir þá íbúa Reykjavíkur, Garðabæjar, Mosfellsbæjar og Seltjarnarness sem uppfylla það skilyrði að fötlun þeirra falli að skilgreiningu 2. gr. laga um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir nr. 38/2018, og að þeir eigi ekki rétt á niðurgreiddri akstursþjónustu frá öðrum aðilum eða rétt á akstri samkvæmt öðrum lögum, reglugerðum eða reglum.“

Líkt og tekið sé fram í 1. mgr. 1. gr. framangreindra reglna skuli umsækjendur ekki eiga rétt á niðurgreiddri akstursþjónustu frá öðrum aðilum eða rétt á akstri samkvæmt öðrum lögum, reglugerðum eða reglum. Þar sem kærandi búi á hjúkrunarheimili eigi hann rétt á akstursþjónustu frá hjúkrunarheimilinu og uppfylli því ekki skilyrði 1. mgr. 1. gr. reglna. Í því samhengi megi benda á kröfulýsingu fyrir hjúkrunarrými og dvalarrými frá því í september 2016. Í kafla 2.1.4.2 um læknisþjónustu komi m.a. fram að íbúum skuli séð fyrir nauðsynlegri læknisþjónustu. Þá komi eftirfarandi fram undir liðum 45. og 46 í framangreindum kafla:

„45. Læknisþjónusta. Íbúum á hjúkrunarheimilum skal séð fyrir nauðsynlegri læknisþjónustu. Læknar sem sinna íbúum hjúkrunarheimila bera faglega ábyrgð á því að íbúar njóti þeirrar læknisþjónustu sem þeir þarfnast. Þeir sinna reglubundnu eftirliti, greina og meðhöndla bráðavanda, fylgja eftir langvinnum sjúkdómum, líknar- og lífslokameðferð, fötlun og færniskerðingu. Læknir skilgreinir markmið meðferðar í samvinnu við íbúa og aðstandendur og beitir gagnreyndri þekkingu við meðferð sjúkdóma og lyfjanotkun íbúa. Læknir metur þörf fyrir læknisfræðilega sérfræðiþjónustu utan heimilisins og hefur milligöngu um hana ef þörf krefur. Læknir þarf að vera tiltækur til að meta ástand íbúa brátt þegar þörf er á eða vísa annað ef við á. Læknir hefur þekkingu á RAI-mælitækinu og getur nýtt sér þær upplýsingar sem það gefur. Teymisvinna með hjúkrunarfræðingum og öðrum starfsstéttum er forsenda góðrar læknisþjónustu á hjúkrunarheimili.

46. Tannlæknaþjónusta. Mikilvægt er að rekstraraðili setji sér stefnu um tannhirðu og tannlækningar. Rekstraraðili skal sjá til þess að íbúar fái nauðsynlega tannlæknaþjónustu. Um greiðslur fer samkvæmt reglugerð nr. 451/2013, um þátttöku sjúkratrygginga í kostnaði við tannlækningar.“

Í umræddri kröfulýsingu sé jafnframt tekið fram að hjúkrunar- og dvalarrými skuli leitast við að gefa kost á ferðum út í samfélagið. Í kafla 2.1.4.5 varðandi virkni/félagsstarf og sálgæslu komi eftirfarandi fram undir lið 53:

„53. Virkni/félagsstarf. Íbúum skal standa til boða félagsstarf og tómstundaiðja sem stuðlar að virkni og auknum lífsgæðum. Íbúar skulu eiga þess kost að sækja virknistarf og þjálfun utan heimiliseiningar sinnar. Jafnframt skal leitast við að gefa kost á ferðum út í samfélagið á eigin kostnað íbúa svo komið verði til móts við þarfir sem flestra til félagslegra samskipta og samveru. Auk þess skulu þeir eiga kost á aðgengi að svæði til útiveru með aðstoð starfsfólks og/eða aðstandenda. Félagsstarf skal taka mið af óskum og líðan einstaklingsins á hverjum tíma.“

Í læknisvottorði, dags. 11. júní 2025, komi fram að kærandi sé með taugasjúkdóm, hjarta- og lungnasjúkdóm og skerta hreyfigetu. Þá komi fram að hann geti einungis gengið stuttar vegalengdir með stuðningi og þurfi stuðning við ýmsar flóknari athafnir daglegs lífs. Þá sé jafnframt tekið fram að hann búi á hjúkrunarheimili og þurfi að komast til vina sinna og sækja heilbrigðisþjónustu sem ekki sé unnt að nálgast á hjúkrunarheimilinu, svo sem tannlækni, augnlækni o. fl. Einnig sé í framangreindu læknisvottorði tekið fram að kærandi þurfi að komast til vina og vandamanna. Líkt og kveðið sé á um í framangreindri kröfulýsingu fyrir hjúkrunar-og dvalarrými, undir liðum 45. og 46., skuli læknir hafa milligöngu um læknisfræðilega sérþjónustu utan heimilisins ef þörf krefji. Læknir kæranda beri því að hlutast til um að kærandi fái nauðsynlega læknisþjónustu sem ekki sé veitt á heimili kæranda, þ.e. hjúkrunarheimilinu B. Þá sé í framangreindri kröfulýsingu jafnframt tekið fram, undir lið 53., að leitast skuli við að gefa kost á ferðum út í samfélagið á eigin kostnað íbúa svo komið verði til móts við þarfir sem flestra til félagslegra samskipta og samveru. Áfrýjunarnefnd velferðarráðs hafi því tekið undir mat starfsmanna miðstöðvar Reykjavíkurborgar að samþykkja ekki framangreinda umsókn um akstursþjónustu fyrir fatlað fólk.

Með hliðsjón af öllu framangreindu hafi það verið mat áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar að staðfesta bæri synjun rafrænnar miðstöðvar, dags. 6. júní 2025, varðandi umsókn kæranda um akstursþjónustu fatlaðs fólks þar sem kærandi ætti rétt á niðurgreiddri akstursþjónustu frá öðrum aðilum eða rétt á akstri samkvæmt öðrum lögum, reglugerðum eða reglum, sbr. 1. mgr. 1. gr. reglna um sameiginlega aksturþjónustu við fatlað fólk á höfuðborgarsvæðinu.

Með hliðsjón af öllu því sem að framan greini sé ljóst að ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar hafi hvorki brotið gegn fyrrgreindum reglum Reykjavíkurborgar fyrir sameiginlega akstursþjónustu við fatlað fólk á höfuðborgarsvæðinu, lögum nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, lögum nr. 38/2018 um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir eða ákvæðum annarra laga eða reglna. Þá beri að nefna að áfrýjunarnefnd velferðarráðs Reykjavíkurborgar telji að málsmeðferð í máli kæranda hafi verið í samræmi við 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Í svari Reykjavíkurborgar frá 14. nóvember 2025 kemur fram að nokkuð sé um að umsóknir um akstursþjónustu fyrir fatlað fólk berist frá einstaklingum sem búi á hjúkrunarheimilum. Í VII. kafla laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga sé fjallað um stuðningsþjónustu og vikið sé að akstursþjónustu fyrir fatlað fólk í framangreindum kafla, þ.e. 29. gr. laganna. Akstursþjónusta fyrir fatlað fólk falli því undir stuðningsþjónustu í skilningi laganna. Fjallað sé um skyldur sveitarfélaga hvað varði stuðningsþjónustu í 26. gr. laganna en í 2. mgr. 26. gr. komi fram að þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. 26. gr. sé sveitarfélagi ekki skylt að veita stuðningsþjónustu á stofnunum, svo sem sjúkrahúsi og öldrunarstofnun. Fötluðu fólki sem dvelji á hjúkrunarheimilum sé því almennt synjað um akstursþjónustu. Með vísan til þessa hafi ýmis mál er varði akstursþjónustu fatlaðs fólks sem búi á hjúkrunarheimilum komið til meðferðar áfrýjunarnefndar velferðarráðs.

Líkt og tilgreint sé m.a. í 1. mgr. 1. gr. reglna fyrir sameiginlega akstursþjónustu við fatlað fólk á höfuðborgarsvæðinu sé akstursþjónusta fatlaðs fólks ætluð til afnota fyrir þá íbúa sem uppfylli það skilyrði að fötlun þeirra falli að skilgreiningu 2. gr. laga nr. 38/2018 um þjónustu við fatlað fólks með langvarandi stuðningsþarfir og að þeir eigi ekki rétt á niðurgreiddri akstursþjónustu frá öðrum aðilum eða rétt á akstri samkvæmt öðrum lögum, reglugerðum eða reglum. Líkt og kveðið hafi verið á um í greinargerð áfrýjunarnefndar velferðarráðs, dags. 1. október 2025, sé í kafla 2.1.4.2 í kröfulýsingu fyrir hjúkrunarrými-og dvalarrými frá því í september 2016 tilgreint að íbúum skuli séð fyrir nauðsynlegri læknisþjónustu. Miðað við framangreint ættu því hjúkrunarheimili að sjá til þess að íbúar fái nauðsynlega læknisþjónustu ef ekki sé unnt að veita hana á því hjúkrunarheimili sem íbúi dvelji. Í því hljóti að felast aðstoð, þ.e. akstursþjónusta, til íbúa við að komast til þess læknis sem veiti þjónustuna sé hún ekki veitt á hjúkrunarheimilinu. Þá sé jafnframt tekið fram í kafla 2.1.4.5 í framangreindri kröfulýsingu að hjúkrunar- og dvalarrými skuli leitast við að gefa kost á ferðum út í samfélagið, nánar tiltekið til félagslegra samskipta og samveru. Í því samhengi sé áréttað það sem fram komi í 2. mgr. 26. gr. laga um félagsþjónustu sveitarfélaga um að sveitarfélagi sé ekki skylt að veita stuðningsþjónustu á stofnunum, svo sem sjúkrahúsi og öldrunarstofnun. Þá sé ekki fjallað um skyldu sveitarfélaga í lögum, reglugerðum eða reglum til að veita akstursþjónustu til íbúa á hjúkrunarheimilum. Með vísan til framangreinds hafi umsóknum um akstursþjónustu fatlaðs fólks frá einstaklingum sem búi á hjúkrunarheimili almennt verið synjað af hálfu velferðarsviðs Reykjavíkurborgar. Þrátt fyrir framangreint hafi áfrýjunarnefnd velferðarráðs Reykjavíkurborgar í undantekningartilvikum komið til móts við fjölda íbúa hjúkrunarheimila vegna sérstakra aðstæðna sem metnar séu hverju sinni.

Hvað varði fyrirspurn úrskurðarnefndar velferðarmála um það hvort kannað hafi verið hvaða akstursþjónusta stæði kæranda til boða hjá hjúkrunarheimilinu B áður en ákvörðun um synjun hafi verið tekin og hvort Reykjavíkurborg hafi óskað eftir upplýsingum um hvers eðlis sú þjónusta væri þá hafi velferðarsvið kannað afstöðu hjúkrunarheimila í málum er varða akstursþjónustu íbúa sem dvelji hjá þeim. Afstaða hjúkrunarheimila sé iðulega sú að akstur hjúkrunarheimila sé einungis til sérfræðilækna og tannlækna sem hjúkrunarheimilin séu með samninga við, auk þess sem hjúkrunarheimilin sinni ekki akstri í félagslegum tilgangi. Í umræddu máli virtist kæranda ekki standa til boða akstur af hálfu B hjúkrunarheimili til að sinna nauðsynlegri heilbrigðisþjónustu sem ekki sé veitt á umræddu hjúkrunarheimili, sbr. læknisvottorð, dags. 11. júní 2025 og 8. október 2025. Miðað við framangreind svör frá hjúkrunarheimilum verði að ætla að sú þjónusta sem veitt sé á hjúkrunarheimilum sé ekki að fullu í samræmi við kröfulýsingu fyrir hjúkrunarrými-og dvalarrými, sbr. það sem að framan sé rakið. Það að hjúkrunarheimili veiti ekki slíka þjónustu feli ekki í sér að auknar skyldur verði lagðar á sveitarfélög. Líkt og að framan sé rakið sé skýrt tilgreint í lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga að stuðningsþjónusta sé ekki veitt á stofnunum, sbr. 2. mgr. 26. gr. framangreindra laga.

Til upplýsinga hafi kærandi sótt að nýju um akstursþjónustu fatlaðs fólks með umsókn, dags. 28. október 2025, sem hafi verið synjað á Rafrænni miðstöð með bréfi, dags. 3. nóvember 2025, skv. 1. mgr. 1. gr. reglna fyrir sameiginlega akstursþjónustu við fatlað fólk á höfuðborgarsvæðinu. Kærandi hafi skotið framangreindri synjun til áfrýjunarnefndar velferðarráðs sem hafi tekið málið fyrir á fundi sínum þann 12. nóvember 2025 og samþykkt að veita kæranda akstursþjónustu fatlaðs fólks í 24 mánuði. Þess megi geta að á framangreindum fundi áfrýjunarnefndar velferðarráðs hafi nýtt gagn verið lagt til grundvallar sem hafi verið talið varpa betra ljósi á aðstæður kæranda, þ.e. umrætt læknisvottorð, dags. 8. október 2025.

IV. Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 2. júlí 2025, um að synja umsókn um akstursþjónustu fatlaðs fólks. Samkvæmt upplýsingum frá Reykjavíkurborg sótti kærandi aftur um akstursþjónustu 28. október 2025 á meðan mál hans var enn til meðferðar hjá úrskurðarnefnd velferðarmála og lagði fram nýtt læknisvottorð með þeirri umsókn. Fyrir liggur að áfrýjunarnefnd velferðarráðs samþykkti að veita kæranda akstursþjónustu fatlaðs fólks í 24 mánuði, sbr. ákvörðun þess efnis frá 12. nóvember 2025.

Hlutverk úrskurðarnefndar velferðarmála er að úrskurða í kærumálum vegna stjórnvaldsákvarðana eftir því sem mælt er fyrir um í lögum sem kveða á um málskot til nefndarinnar, sbr. 1. gr. laga nr. 85/2015 um úrskurðarnefnd velferðarmála. Samkvæmt 6. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga er heimilt að kæra stjórnvaldsákvarðanir sem teknar eru á grundvelli laganna til úrskurðarnefndarinnar. Nefndin metur að nýju alla þætti kærumáls, getur fellt úr gildi ógildanlegar ákvarðanir í heild eða að hluta en ekki tekið nýja ákvörðun í máli fyrir hönd sveitarfélags.

Í ljósi þess að kærandi hefur nú þegar fengið samþykkta umsókn um akstursþjónustu og framangreinds hlutverks úrskurðarnefndarinnar er það mat nefndarinnar að lögvarðir hagsmunir kæranda af efnislegri úrlausn málsins séu ekki lengur til staðar. Kærunni er því vísað frá úrskurðarnefnd velferðarmála.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Kæru A, er vísað frá úrskurðarnefnd velferðarmála.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir