Úrskurður félags- og húsnæðismálaráðuneytis 28/2025

 

Fimmtudaginn 11. desember 2025, var í félags- og húsnæðismálaráðuneytinu kveðinn upp svohljóðandi

 

Ú R S K U R Ð U R:

 

Með erindi til félags- og vinnumarkaðsráðuneytis, nú félags- og húsnæðismálaráðuneyti, sbr. forsetaúrskurð nr. 4/2025, um skiptingu Stjórnarráðs Íslands í ráðuneyti, dags. 18. janúar 2024, kærði Jóhann Tómas Sigurðsson, lögmaður, fyrir hönd Lisa Spa ehf., kt. 610223-2570, og A, sem er víetnamskur ríkisborgari, fd. […], ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 20. desember 2023, um synjun á veitingu tímabundins atvinnuleyfis til handa A í því skyni að ráða sig til starfa hjá Lisa Spa ehf.

 

I. Málavextir og málsástæður.

Mál þetta varðar ákvörðun Vinnumálastofnunar um synjun á veitingu tímabundins atvinnuleyfis til handa A, sem er víetnamskur ríkisborgari, í því skyni að ráða sig til starfa hjá Lisa Spa ehf. Sótt hafði verið um umrætt atvinnuleyfi á grundvelli 8. gr. laga nr. 97/2002, um atvinnuréttindi útlendinga, vegna starfs sem krefst sérfræðiþekkingar.

 

Fyrrnefndri ákvörðun vildu kærendur ekki una og kærðu þeir ákvörðunina til ráðuneytisins með erindi, dags. 18. janúar 2024, þar sem kærendur krefjast þess að ákvörðunin verði felld úr gildi og að umsókn kærenda um tímabundið atvinnuleyfi hér á landi verði samþykkt eða að Vinnumálastofnun verði gert að samþykkja umsókn kærenda um fyrrnefnt leyfi. Til vara krefjast kærendur þess að hin umrædda ákvörðun Vinnumálastofnunar verði ógild og að málinu verði vísað til nýrrar meðferðar hjá Vinnumálastofnun.

 

Í erindi kærenda kemur fram að viðkomandi útlendingur hafi lokið þriggja ára námi í snyrtifræði í Víetnam og að í náminu hafi falist naglafræði og meðferð augnhára. Í kjölfarið hafi viðkomandi hafið störf á snyrtistofu og starfað þar sem sérfræðingur í naglafræði og við meðferð augnhára frá árinu 2017 til ársins 2023 eða í sex ár. Í starfinu hafi falist ásetning, mótun og snyrting gelnagla, fótsnyrting með gellökkun og augnháralengingar. Enn fremur kemur fram í erindi kærenda að nám og starfsreynsla viðkomandi útlendings hafi verið metin af íslenskum stjórnvöldum og talin fullnægjandi þannig að viðkomandi hafi fengið útgefið starfsleyfi hér á landi. Þá kemur fram í erindi kærenda að fyrir liggi að umsókn hlutaðeigandi atvinnurekanda um rekstrarleyfi bíði afgreiðslu Reykjavíkurborgar.

 

Í erindi kærenda eru gerðar athugasemdir við hina kærðu ákvörðun Vinnumálastofnunar og benda kærendur í því sambandi á að viðkomandi útlendingur hafi lokið þriggja ára námi í snyrtifræði í Víetnam og uppfylli þannig að þeirra mati þær kröfur sem gerðar séu til snyrtifræðinga á Íslandi. Þá hafi hluti af námi viðkomandi útlendings í Víetnam falið í sér sérnám í naglafræði, sem sé ekki hluti af kennsluefni í snyrtifræði á Íslandi. Snyrtifræðingar sem útskrifist úr námi í snyrtifræði hér á landi búi þannig ekki yfir slíkri viðbótarþekkingu. Fram kemur að það sé mat kærenda að Vinnumálastofnun hafi því ekki getað byggt ákvörðun sína á því að 25 snyrtifræðingar hafi verið skráðir án atvinnu hér á landi, enda hafi með öllu verið óljóst hvort þeir aðilar hafi búi yfir þeirri sérfræðiþekkingu og reynslu sem gerðar séu til þess einstaklings sem gegna eigi því starfi sem hér um ræði.

 

Í erindi kærenda kemur jafnframt fram að í hinni kærðu ákvörðun Vinnumálastofnunar sé á því byggt að umrætt starf geri ekki kröfu um sérfræðiþekkingu í skilningi d-liðar 1. mgr. 8. gr. laga um atvinnuréttindi útlendinga. Af lestri ákvörðunarinnar telja kærendur ljóst að fyrrnefnt mat Vinnumálastofnunar hafi eingöngu byggt á könnun stofnunarinnar sem sýnt hafi fram á að unnt sé að læra allt sem nauðsynlegt sé til að gegna starfinu á stuttu námskeiði. Þessu hafna kærendur og telja þeir ljóst að einstaklingur geti ekki gegnt umræddu starfi eftir að hafa eingöngu lokið námskeiði. Í því sambandi benda kærendur á að þar sem naglafræði sé kennd á Íslandi sé almennt um að ræða sex til tólf vikna nám. Að mati kærenda þurfi að gera skýran greinarmun á skólum þar sem kennd sé naglafræði og svokölluðum „diploma“ námskeiðum. Þá árétta kærendur í erindi sínu að umrætt starf krefjist sannarlega þeirrar sérfræðiþekkingar sem viðkomandi útlendingur hafi aflað sér í námi sínu í Víetnam en viðkomandi útlendingur búi auk þess yfir sex ára reynslu í sambærilegu starfi. Það sé því fráleitt að mati kærenda að einstaklingur geti náð sömu færni og viðkomandi útlendingur búi yfir með því að sækja stutt námskeið.

 

Í erindi kærenda kemur enn fremur fram að í hinni kærðu ákvörðun hafi verið vísað til þess að á höfuðborgarsvæðinu hafi verið starfandi um 50 snyrtistofur sem bjóði upp á sambærilegar meðferðir. Þá hafi einnig verið vísað til þess að á þeim degi sem Vinnumálastofnun hafi tekið umrædda ákvörðun hafi um 25 menntaðir snyrtifræðingar verið skráðir án atvinnu hjá stofnuninni. Virðist þannig að mati kærenda að Vinnumálastofnun hafi talið að skilyrði a-liðar 1. mgr. 7. gr. laga nr. 97/2002, um atvinnuréttindi útlendinga, hafi ekki verið uppfyllt. Því andmæla kærendur og benda í erindi sínu á að ekkert liggi fyrir um hvort eða hvernig Vinnumálastofnun hafi rannsakað hvaða kröfur tilvitnaðar snyrtistofur geri til starfsfólks sem veiti umrædda þjónustu eða hvort sú þjónusta sem hlutaðeigandi atvinnurekandi hafi í hyggju að veita sé sambærileg við þjónustu umræddra snyrtistofa. Þá liggi að mati kærenda hvergi fyrir að Vinnumálastofnun hafi aflað nánari og ítarlegri upplýsinga um hvað felist í umræddu starfi, þ.m.t. hvaða kröfur hlutaðeigandi atvinnurekandi geri til starfsmanna sinna. Auk þess liggi að mati kærenda ekki fyrir hvort um sé að ræða fyrirtæki sem leigi út aðstöðu til verktaka eða hafi með höndum hefðbundinn atvinnurekstur með starfsfólki sem ráðið hefur verið til starfa.

 

Jafnframt kemur fram að kærendur telji að fullyrðing Vinnumálastofnunar, þess efnis að um 25 einstaklingar með menntun sem snyrtifræðingar hafi verið skráðir án atvinnu hjá stofnuninni þegar stofnunin hafi tekið umrædda ákvörðun, hafi ekki þýðingu í málinu þar sem órannsakað sé hvort umræddir aðilar hafi þá sérfræðiþekkingu og reynslu sem þurfi til að sinna því starfi sem um ræðir. Telja kærendur að Vinnumálastofnun hafi borið að rannsaka slíkt sérstaklega.

 

Þá kemur fram í erindi kærenda að það sé mat kærenda að Vinnumálastofnun hafi í ákvörðun sinni byggt á því að hlutaðeigandi atvinnurekandi hafi ekki enn fengið rekstrarleyfi til að stunda þá starfsemi sem um ræðir. Þeirri málsástæðu mótmæla kærendur og telja þeir hana skorta lagastoð. Í því sambandi telja kærendur að fjöldi fordæma sé fyrir því að atvinnuleyfi séu veitt í aðdraganda rekstrar atvinnurekenda. Þannig telja kærendur að útgefið rekstrarleyfi til hlutaðeigandi atvinnurekanda sé ekki forsenda fyrir veitingu atvinnuleyfis í máli þessu.

 

Erindi kærenda var sent Vinnumálastofnun til umsagnar með bréfi ráðuneytisins, dags. 5. febrúar 2024, og var stofnuninni veittur frestur til 20. febrúar 2024 til að veita umbeðna umsögn. Með tölvupósti til ráðuneytisins, dags. 23. febrúar 2024, óskaði Vinnumálastofnun eftir frekari fresti til að skila umbeðinni umsögn til ráðuneytisins og var viðbótarfrestur veittur til 8. mars sama ár, sbr. tölvupóst ráðuneytisins til Vinnumálastofnunar, dags. 1. mars sama ár. Þar sem umsögn Vinnumálastofnunar barst ráðuneytinu ekki innan þess frests sem veittur hafði verið ítrekaði ráðuneytið beiðni sína um umsögn stofnunarinnar með bréfum, dags. 12. apríl og 22. maí 2024.

 

Í umsögn Vinnumálastofnunar, dags. 5. september 2024, kemur meðal annars fram að kærendur hafi sótt um tímabundið atvinnuleyfi vegna starfs sem krefst sérfræðiþekkingar á grundvelli 8. gr. laga um atvinnuréttindi útlendinga en viðkomandi útlendingur hafi fengið viðurkenningu á starfsréttindum hér á landi til að gegna starfi snyrtifræðings. Samkvæmt starfslýsingu felist í starfinu ásetning, mótun og snyrting gelnagla, fótsnyrting með gellökkun ýmis konar og augnháralengingar. Fram kemur í umsögn Vinnumálastofnunar að það sé mat stofnunarinnar að hægt sé að afla þekkingar til að gegna umræddu starfi með þátttöku í einstökum námskeiðum og hafi úrvinnsla umsóknar kærenda hjá stofnuninni tekið mið af því. Að mati Vinnumálastofnunar geri það starf sem viðkomandi útlendingi sé ætlað að gegna almennt ekki kröfu um að viðkomandi búi yfir sérfræðiþekkingu í skilningi d-liðar 1. mgr. 8. gr. laga um atvinnuréttindi útlendinga, enda þótt slík menntun geti talist kostur. Verði því ekki séð að mati Vinnumálastofnunar að um sé að ræða starf sem krefst sérfræðiþekkingar eða að einungis þeir sem hafi tiltekna sérfræðiþekkingu í formi háskóla-, iðn-, list- eða tæknimenntunar geti gegnt því.

 

Þá bendir Vinnumálastofnun í umsögn sinni á að við könnun stofnunarinnar á fjölda fyrirtækja sem veita sambærilega þjónustu og hlutaðeigandi atvinnurekandi hafi í hyggju að veita hafi verið gerð einföld leit á netinu, svo sem á tímabókunarappinu Noona. Hafi þar verið skráðar um 114 snyrtistofur á höfuðborgarsvæðinu sem hafi boðið upp á sambærilega þjónustu. Þar hafi jafnframt mátt finna stofur sem hafi boðið upp á kennslu í nagla og/eða augnháraásetningu. Þar að auki hafi við einfalda leit á netinu mátt finna fjölda slíkra námskeiða sem og upplýsingar um tímalengd þeirra og fyrirkomulag en það sé mat Vinnumálastofnunar að þekking sem útlendingur kann að afla sér með þátttöku í einstökum námskeiðum verði ekki lögð að jöfnu við sérfræðiþekkingu í skilningi d-liðar 1. mgr. 8. gr. laga um atvinnuréttindi útlendinga eða starfsreynslu sem jafnist á við slíka sérfræðiþekkingu. Þá kemur fram að við mat á því hvort starf krefjist sérfræðiþekkingar styðjist Vinnumálastofnun bæði við upplýsingar sem fram komi í umsóknargögnum sem og þær kröfur sem almennt séu gerðar samkvæmt gildandi lögum eða venju hér á landi til einstaklinga sem gegna sambærilegum störfum hérlendis.

 

Í umsögn Vinnumálastofnunar kemur jafnframt fram að skilyrði fyrir því að atvinnuleyfi skv. 8. gr. laga um atvinnuréttindi útlendinga sé veitt sé enn fremur að leitað hafi verið, með aðstoð Vinnumálastofnunar, eftir starfsfólki á innlendum vinnumarkaði og innan Evrópska efnahagssvæðisins nema það sé mat Vinnumálastofnunar að slík leit sé fyrirsjáanlega árangurslaus.

 

Fram kemur að Vinnumálastofnun sé falið að meta hvort þörf sé á starfsfólki hverju sinni og beri stofnuninni við slíkt mat meðal annars að líta til aðstæðna á innlendum vinnumarkaði auk skuldbindinga íslenskra stjórnvalda samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Á þeim degi sem Vinnumálastofnun hafi tekið ákvörðun í máli þessu hafi um 10 einstaklingar verið skráðir án atvinnu hjá stofnuninni með starfsreynslu af sambærilegum störfum og hér um ræðir auk þess að hafa lokið námskeiðum í augnháraásetningu og/eða ásetningu gervinagla. Þegar umsögn Vinnumálastofnunar hafi verið rituð hafi um 12 einstaklingar verið skráðir án atvinnu hjá stofnuninni með lögheimili á höfuðborgarsvæðinu sem óskað hafi eftir og/eða hafi haft reynslu af sambærilegu starfi og um ræðir í máli þessu.

 

Í umsögn sinni vísar Vinnumálastofnun enn fremur til þess að atvinnuleysi á Evrópska efnahagssvæðinu hafi numið 6,0% í júlí 2024. Þá hafi 6.781 einstaklingur verið skráður án atvinnu á Íslandi að hluta eða öllu leyti í júlí 2024. Með hliðsjón af eðli þess starfs sem hér um ræðir sem og framboðs á starfsfólki innan Evrópska efnahagssvæðisins og innanlands verði því að mati stofnunarinnar ekki talið að sýnt hafi verið fram á skort á starfsfólki til að gegna umræddu starfi. Það sé jafnframt mat Vinnumálastofnunar að leit að starfsmanni innanlands og innan Evrópska efnahagssvæðisins til að gegna umræddu starfi yrði ekki árangurslaus og að ekki hafi verið til staðar sérstakar aðstæður sem réttlæti að vikið verði frá meginreglu 1. mgr. 7. gr laga um atvinnuréttindi útlendinga um forgangsrétt ríkisborgara aðildarríkja Evrópska efnahagssvæðisins að lausum störfum hér á landi.

 

Með bréfi ráðuneytisins, dags. 16. september 2024, var kærendum gefinn kostur á að koma á framfæri við ráðuneytið athugasemdum við umsögn Vinnumálastofnunar og var frestur veittur til 1. október 2024.

 

Í svarbréfi kærenda, dags. 1. október 2024, ítreka kærendur áður fram komin sjónarmið sín í málinu, meðal annars þess efnis að í gögnum málsins sé að finna staðfestingu á að viðkomandi útlendingur hafi lokið námi í snyrtifræði í heimalandi sínu og að fyrir liggi viðurkenningarbréf frá íslenskum stjórnvöldum sem veiti viðkomandi réttindi til að starfa við snyrtifræði hér á landi. Telja kærendur óumdeilt að viðkomandi útlendingur uppfylli því þær kröfur sem gerðar séu til sérfræðinga í skilningi 8. gr. laga um atvinnuréttindi útlendinga. Þá liggi einnig fyrir í gögnum málsins ráðningarsamningur milli kærenda þar sem fram komi að viðkomandi útlendingur sé ráðinn til að gegna starfi snyrtifræðings hjá hlutaðeigandi atvinnurekanda.

 

Í svarbréfi kærenda kemur jafnframt fram að í gögnum málsins sé að finna staðfestingu þess efnis að hlutaðeigandi atvinnurekandi hafi sótt um starfsleyfi til Heilbrigðiseftirlits Reykjavíkur. Kærendur telja þó engu máli skipta þótt hlutaðeigandi atvinnurekandi hafi ekki fengið útgefið starfsleyfi á þeim tíma sem hin kærða ákvörðun hafi verið tekin og að ekki sé lagastoð fyrir því að synja umsókn um tímabundið atvinnuleyfi á þeim forsendum að starfsleyfi liggi ekki fyrir auk þess sem fordæmi séu fyrir því að slík leyfi hafi verið veitt áður en starfsemi atvinnurekenda hefjist.

 

Í svarbréfi kæranda kemur enn fremur fram að kærendur mótmæli því sem fram komi í umsögn Vinnumálastofnunar þess efnis að ekki hafi verið skortur á starfsfólki og að ekki hafi verið leitað eftir starfsfólki með aðstoð Vinnumálastofnunar. Jafnframt benda kærendur á að ekkert hafi komið fram í umsögn Vinnumálastofnunar um þá einstaklinga sem stofnunin bendi á að hafi verið skráðir án atvinnu hjá stofnuninni á þeim tíma þegar umrædd ákvörðun hafi verið tekin eða hvort þeir hafi fengið viðurkenningu sem snyrtifræðingar hér á landi. Þá telja kærendur það ekki gefa vísbendingu um hvort skortur hafi verið á starfsfólki sem búi yfir sömu sérfræðiþekkingu og viðkomandi útlendingur þótt tiltekinn fjöldi einstaklinga hafi verið skráður án atvinnu hjá Vinnumálastofnun, enda sé hvergi sýnt fram á að umræddir einstaklingar hafi búið yfir sömu menntun og reynslu og viðkomandi útlendingur. Telja kærendur því óskýrt hvaða forsendur hafi legið að baki hinni kærðu ákvörðun og að vel kunni að vera að skortur hafi verið á starfsfólki í viðkomandi starfsgrein.

 

Þá kemur fram í svarbréfi kærenda að Vinnumálastofnun hafi hvergi leiðbeint kærendum um nauðsyn þess að leita eftir starfsfólki með aðstoð Vinnumálastofnunar líkt og stofnunin telji nú nauðsynlegt. Benda kærendur í því sambandi á að Vinnumálastofnun hafi í fjölda tilvika veitt sambærileg atvinnuleyfi án þess að hafa talið ástæðu til að auglýsa eftir starfsfólki bæði hér á landi og innan Evrópska efnahagssvæðisins.

 

II. Niðurstaða.

Samkvæmt 1. mgr. 34. gr. laga nr. 97/2002, um atvinnuréttindi útlendinga, er atvinnurekanda og útlendingi sameiginlega heimilt að kæra til félags- og húsnæðismálaráðuneytis ákvörðun Vinnumálastofnunar á grundvelli laganna. Í máli þessu er kærð ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 20. desember 2023, um synjun á veitingu tímabundins atvinnuleyfis vegna starfs sem krefst sérfræðiþekkingar, sbr. 8. gr. laga nr. 97/2002, um atvinnuréttindi útlendinga.

 

Atvinnuleyfi vegna starfa útlendinga á innlendum vinnumarkaði eru veitt í samræmi við lög um atvinnuréttindi útlendinga, reglugerðir sem settar hafa verið með heimild í þeim lögum og stefnu íslenskra stjórnvalda hverju sinni að teknu tilliti til alþjóðlegra skuldbindinga þeirra. Svo unnt sé að veita atvinnuleyfi á grundvelli laga um atvinnuréttindi útlendinga þurfa almenn skilyrði sem tilgreind eru í 7. gr. laganna að vera uppfyllt sem og sértæk skilyrði þeirrar tegundar atvinnuleyfis sem sótt er um hverju sinni.

 

Samkvæmt 8. gr. laga um atvinnuréttindi útlendinga er heimilt að veita tímabundið atvinnuleyfi vegna tiltekins starfs hér á landi sem krefst sérfræðiþekkingar. Skilyrði fyrir veitingu atvinnuleyfis samkvæmt ákvæðinu eru meðal annars að starfið sé samkvæmt lögum eða venju hér á landi þess eðlis að það krefjist þess að sá sem gegnir því búi yfir tiltekinni sérfræðiþekkingu sem og að sérfræðiþekking þess útlendings sem í hlut á hverju sinni sé nauðsynleg hlutaðeigandi fyrirtæki og feli í sér háskóla-, iðn-, list- eða tæknimenntun sem viðurkennd er hér á landi, sbr. b-, c- og d-lið 1. mgr. ákvæðisins. Samkvæmt ákvæðinu skal Vinnumálastofnun óska eftir staðfestingu á menntun útlendingsins með viðeigandi skilríkjum í samræmi við íslenskar reglur telji stofnunin slíkt nauðsynlegt.

 

Fram kemur í gögnum málsins að sótt hafi verið um atvinnuleyfi vegna starfs snyrtifræðings á snyrtistofu. Einnig kemur fram í gögnum málsins að rekstur umræddrar snyrtistofu hafi ekki verið hafinn þegar Vinnumálastofnun tók umrædda ákvörðun. Þá kemur fram í gögnum málsins að hlutaðeigandi atvinnurekandi hafi verið búinn að sækja um rekstrarleyfi til að stunda fyrirhugaða starfsemi sem lýst er í gögnum málsins en fram kemur að þar til bær aðili hafi þó ekki verið búinn að veita slíkt leyfi þegar Vinnumálastofnun tók umrædda ákvörðun.

 

Lög um atvinnuréttindi útlendinga gera ávallt ráð fyrir að veitt séu tímabundin atvinnuleyfi til handa ríkisborgurum, sem óheimilt er að starfa á innlendum vinnumarkaði án slíks leyfis, til að gegna tilteknum fyrirliggjandi störfum, enda séu önnur skilyrði laganna uppfyllt. Að mati ráðuneytisins er það því ófrávíkjanlegt skilyrði fyrir veitingu tímabundins atvinnuleyfis á grundvelli laga um atvinnuréttindi útlendinga að fyrirliggjandi sé tiltekið starf sem þeim útlendingi sem um ræðir hverju sinni er veitt heimild til að gegna með veitingu tímabundins atvinnuleyfis til handa viðkomandi, enda séu önnur skilyrði laganna uppfyllt.

 

Í máli því sem hér um ræðir var fyrirhugaður atvinnurekstur ekki hafinn auk þess sem tilskilin leyfi fyrir atvinnurekstrinum lágu ekki fyrir. Það er því mat ráðuneytisins að í ljósi aðstæðna hafi í máli þessu ekki verið uppfyllt skilyrði 8. gr. laga um atvinnuréttindi útlendinga þess efnis að fyrirliggjandi hafi verið tiltekið starf sem krefst sérfræðiþekkingar þannig að unnt hafi verið að veita tímabundið atvinnuleyfi til handa viðkomandi útlendingi.

 

Það er því jafnframt mat ráðuneytisins að í ljósi þess að tiltekið starf hafi ekki verið fyrirliggjandi í máli þessu sé ekki tilefni til að leggja mat á hvort skilyrði fyrrnefndrar 8. gr. laga um atvinnuréttindi útlendinga, vegna starfs sem krefst sérfræðiþekkingar, hafi verið uppfyllt að öðru leyti.

 

Í ljósi alls framangreinds er það niðurstaða ráðuneytisins að ákvörðun Vinnumálastofnunar um synjun á veitingu tímabundins atvinnuleyfis í máli þessu skuli standa.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð:

 

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 20. desember 2023, um synjun á veitingu tímabundins atvinnuleyfis til handa A, sem er víetnamskur ríkisborgari, í því skyni að ráða sig til starfa hjá Lisa Spa ehf., skal standa.