Úrskurður nr. 940/2025

Hinn 11. desember 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 940/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU24120130

Kæra [...]

Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 27. desember 2024 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Írak (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 16. desember 2024, um að synja honum um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðun Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu fór kærandi frá Írak til Spánar 28. nóvember 2023 og þaðan til Belgíu, Lúxemborg og Hollands áður en hann kom til Íslands 17. desember 2023. Lagði kærandi fram umsókn um alþjóðlega vernd hér á landi 16. júlí 2024. Kvaðst kærandi sækja um vernd þar sem litið væri á hann sem svikara fyrir að hafa unnið fyrir Bandaríkin og þeir sem það hafi gert hafi ýmist verið pyntaðir eða drepnir.

Kærandi kom til viðtals hjá Útlendingastofnun 24. október 2024 ásamt löglærðum talsmanni sínum og greindi frá helstu ástæðum flótta síns. Kvaðst kærandi hafa starfað sem túlkur fyrir hersveitir NATO, einkum spænskar, í Írak árin 2017 til 2020 og óttast ofsóknir af þeim sökum af hálfu vopnaðra hópa og nefndi kærandi sérstaklega Hezbollah. Kvaðst kærandi einnig hafa tekið þátt í mótmælum árið 2019. Eftir að kærandi hafi látið af störfum sem túlkur hafi hann farið huldu höfði í Bagdad þar til hann fékk útgefna áritun til Spánar.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kæranda var jafnframt brottvísað frá landinu og ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar 27. desember 2024. Greinargerð barst kærunefnd 9. apríl 2025.

Greinargerð til kærunefndar

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kæranda og fylgiskjöl og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Í ljósi niðurstöðu nefndarinnar er ekki ástæða til að reifa þau nánar.

Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga

Í greinargerð kæranda eru færð rök fyrir því að ekki hafi verið farið að málsmeðferðarreglum við málsmeðferð og ákvarðanatöku Útlendingastofnunar. Telur kærandi að málsmeðferð stofnunarinnar og hin kærða ákvörðun brjóti gegn 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga, sbr. 13. gr. stjórnsýslulaga.

Rannsóknarregla 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 mælir fyrir um að stjórnvald afli þeirra gagna sem eru nauðsynleg svo mál sé nægilega upplýst áður en ákvörðun er tekin. Gerð er krafa um að rannsókn fari fram sem er fullnægjandi grundvöllur ákvörðunar stjórnvalda en hvorki er gerð krafa um að aflað sé allra upplýsinga sem varpað gætu ljósi á málið né að stjórnvald afli ófáanlegra gagna. Þá segir í 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga að við meðferð mála vegna umsókna um alþjóðlega vernd skuli Útlendingastofnun afla nauðsynlegra og aðgengilegra upplýsinga. Mál telst nægilega rannsakað þegar þeirra upplýsinga hefur verið aflað sem nauðsynlegar eru til þess að hægt sé að taka efnislega rétta ákvörðun í því. Kröfur til rannsóknar í hverju máli ráðast af lagagrundvelli málsins og einstaklingsbundnum aðstæðum kæranda, þ.m.t. þeim málsástæðum sem hann ber fyrir sig.

Af gögnum málsina og ákvörðun Útlendingastofnunar verður ráðið að stofnunin hafi lagt til grundvallar þá frásögn kæranda að hann hafi starfað sem túlkur fyrir hersveitir NATO í Írak árin 2017 til 2020. Bar kærandi fyrir sig að óttast ofsóknir vegna þeirra starfa af hálfu tilgreindra vopnahópa í Írak. Fær sú málsástæða stoð í landaheimildum líkt og rakið er í hinni kærðu ákvörðun. Af ákvörðun Útlendingastofnunar verður ráðið að niðurstaða stofnunarinnar hafi byggst á því að að kærandi hafi yfirgefið Írak 20. september 2023 og snúið til baka 3. október s.á. áður en hann hafi yfirgefið Írak á ný 28. nóvember 2023. Taldi stofnunin það ótrúverðugt að kærandi hafi getað yfirgefið landið með þessum hætti vegna viðveru vopnahópa á flugvellinum og vísar einnig til þess að kærandi hafi getað dvalist í þrjú ár í Bagdad eftir að hann hætti störfum sem túlkur.

Af gögnum málsins verður ekki ráðið að Útlendingastofnun hafi spurt kæranda út í umræddar ferðir til og frá Írak eða gefið honum tækifæri á að koma á framfæri skýringum á þeim. Auk þess vekur athygli að stofnunin taldi ekki ástæðu til þess að kalla eftir upplýsingum um umsókn kæranda um áritun til Spánar sem þó er heimilt og fullt tilefni til að gera í máli kæranda miðað við málavexti og niðurstöðu stofnunarinnar. Þá var kærandi ekki spurður nánar um hótanir sem hann kvaðst hafa fengið svo sem frá hverjum, innihald og með hvaða hætti honum hafi borist hótanirnar.

Þá er og óumdeilt í málinu að einstaklingar sem hafa starfað sem túlkar fyrir hersveitir NATO í Írak geta átt á hættu ofsóknir af hálfu vopnahópa, en samkvæmt landaupplýsingum eru hóparnir um 60 talsins með mismunandi bakgrunn og áhrif. Útlendingastofnun féllst einnig á að kærandi hafi í reynd starfað sem túlkur og verður því að gera þá kröfu til stofnunarinnar að meta ekki aðeins hvort kærandi hafi orðið fyrir ofsóknum heldur einnig hvort hann eigi þær á hættu snúi hann til baka. Var það ekki gert í ákvörðun Útlendingastofnunar heldur einungis byggt á því að kærandi hafi getað dvalið og yfirgefið Írak án þess að verða fyrir áreiti vopnahópa. Fríar slík niðurstaða, sem er í þessu máli að mati nefndarinnar háð annmörkum einkum með tilliti til andmælareglu og rannsóknarreglu, stjórnvald ekki frá því að meta einstaklingsbundnar aðstæður einstaklings snúi hann til baka. Skoðast sú niðurstaða í þessu máli sérstaklega í því ljósi að Útlendingastofnun féllst á frásögn kæranda um að hafa starfað sem túlkur fyrir hersveitir NATO og þess að landaupplýsingar styðja við að einstaklingar í þeirri stöðu geti átt á hættu ofsóknir af hálfu vopnahópa sem yfirvöld hafi ekki vilja eða getu til að stjórna eða draga til ábyrgðar. Er það niðurstaða nefndarinnar að kærandi hafi að þessu leyti ekki fengið fullnægjandi málsmeðferð og rannsókn hvað varðar meginmálsástæðu sína, þ.e. að eiga á hættu ofsóknir vegna starfa sinna fyrir hersveitir NATO í heimaríki.

Meginmarkmið stjórnsýslukæru er að tryggja réttaröryggi borgara með því að gera þeim kleift að fá umfjöllun um mál sín á tveimur stjórnsýslustigum. Framangreind ákvörðun Útlendingastofnunar í máli kæranda ber með sér að ekki hafi farið fram viðhlítandi mat á aðstæðum hans. Annmarkar voru á rannsókn stofnunarinnar þar sem aðstæður kæranda voru ekki skoðaðar með einstaklingsbundnum hætti með hliðsjón af aðstæðum í Írak, m.a. möguleika hans á vernd þarlendra yfirvalda. Málsmeðferð Útlendingastofnunar og rökstuðningur ákvörðunar í máli kæranda, með vísan til framangreinds, er enn fremur ekki í samræmi við reglur stjórnsýsluréttar, m.a. 10. og 22. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Framangreindir annmarkar á málsmeðferð Útlendingastofnunar eru verulegir og er ekki unnt að bæta úr þeim á kærustigi og því rétt að mál kæranda hljóti nýja meðferð hjá Útlendingastofnun.

Með vísan til framangreinds er hin kærða ákvörðun felld úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka umsókn kæranda um alþjóðlega vernd til nýrrar meðferðar. Í ljósi framangreindrar niðurstöðu er ekki tilefni til umfjöllunar um aðrar málsástæður kæranda.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er felld úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka mál kæranda til meðferðar á ný.

The decision of the Directorate of Immigration is vacated. The Directorate is instructed to re-examine the case.

F.h. kærunefndar útlendingamála, skv. 3. mgr. 8. gr. laga um útlendinga,

Vera Dögg Guðmundsdóttir