Mál nr. 559/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 559/2025

Föstudaginn 12. desember 2025

 

 

A

gegn

 

umboðsmanni skuldara

 

 

ÚRSKURÐUR

 

Mál þetta úrskurða Kári Gunndórsson lögfræðingur, Björn Jóhannesson lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Þann 4. september 2025 barst úrskurðarnefnd velferðarmála kæra A. Kærð var ákvörðun umboðsmanns skuldara, dags. 2. september 2025, um niðurfellingu á heimild til greiðsluaðlögunar.

 

I. Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi er fæddur árið X. Heildarskuldir kæranda samkvæmt yfirliti umboðsmanns skuldara, dags. 13. janúar 2025, eru 8.954.027 krónur.

 

Með ákvörðun umboðsmanns skuldara þann 13. janúar 2025 var kæranda veitt heimild til að leita greiðsluaðlögunar og hófst þá tímabundin frestun greiðslna samkvæmt 11. gr. laga nr. 101/2010 um greiðsluaðlögun einstaklinga (lge.). Í framhaldinu var kæranda skipaður umsjónarmaður með greiðsluaðlögunarumleitunum sínum. Í ákvörðun umboðsmanns og sérstöku fylgiskjali með henni var upplýst um skyldur skuldara við greiðsluaðlögun samkvæmt 12. gr. lge.

 

Í bréfi umsjónarmanns með greiðsluaðlögunarumleitunum kæranda til umboðsmanns skuldara, dags. 6. júní 2025 tilkynnti umsjónarmaður að hún teldi að fram væru komnar upplýsingar sem ætla mætti að hindruðu að greiðsluaðlögun væri heimil á grundvelli lge., sbr. a-lið 1. mgr. 12. gr. lge. Því væri það mat umsjónarmanns að fella ætti niður greiðsluaðlögunarumleitanir kæranda á grundvelli 15. gr. lge.

 

Með bréfi umboðsmanns skuldara til kæranda, dags. 16. júlí 2025, var honum gefinn kostur á að tjá sig um mat umsjónarmanns innan tilskilins frests og leggja fram frekari gögn áður en umboðsmaður skuldara tæki ákvörðun um hvort fella skyldi niður heimild hans til greiðsluaðlögunarumleitana. Í bréfi umboðsmanns kom fram að á grundvelli fyrirliggjandi gagna taldi embættið að upp á tilskilinn sparnað kæranda vantaði alls 500.033 krónur. Engin viðbrögð bárust frá kæranda.

 

Með ákvörðun 2. september 2025 felldi umboðsmaður skuldara niður greiðsluaðlögunarumleitanir kæranda með vísan til 15. gr., sbr. a-lið 1. mgr. 12. gr. lge.

 

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála með bréfum, dags. 4. september 2025. Með bréfi, dags. 17. september 2025, óskaði úrskurðarnefnd eftir greinargerð umboðsmanns skuldara. Greinargerð umboðsmanns skuldara barst með bréfi, dags. 25. september 2025 og var hún send kæranda til kynningar með bréfi, dags. 29. september 2025. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II. Sjónarmið kæranda

 

Kærandi gerir ekki sérstakar kröfur í málinu en skilja verður kæru hans svo að þess sé krafist að ákvörðun umboðsmanns skuldara um niðurfellingu á heimild til greiðsluaðlögunar verði felld úr gildi.

 

Í kæru kemur fram heimild kæranda til greiðsluaðlögunar hafi verið felld niður vegna eins mánaðar þar sem kærandi fékk bónus í maímánuði. Kærandi kveðst ekki hafa vitað að hann hafi átt nota þennan bónus til að greiða inn á greiðsluaðlögunina. Hann hafi gert ráð fyrir að honum hafi verið heimilt að ráðstafa þessum fjármunum. Kærandi kveðst telja að þetta hafi farið forgörðum í þýðingu, þar sem íslenskan hans sé ekki mjög góð.

Kærandi hafi fjóra mánuði á undan lagt til hliðar þá fjárhæð sem honum var sagt að spara. Kærandi kveðst ekki hafa vitað að bónusar teldust með í greiðsluáætluninni.
Að mati kæranda sé strangt að allt sé fellt niður og líf hans sett aftur á byrjunarreit vegna einna mistaka hans.

 

 

III. Sjónarmið umboðsmanns skuldara

Í greinargerð umboðsmanns skuldara kemur fram að með ákvörðun umboðsmanns skuldara, dags. 13. janúar 2025, hafi kæranda verið veitt heimild til að leita greiðsluaðlögunar samkvæmt lge. og umsjónarmaður verið skipaður með greiðsluaðlögunarumleitunum. Við samþykki umsóknar kæranda hjá embættinu hafi legið fyrir að mánaðarleg greiðslugeta skuldara væri áætluð um 73.965 kr. Í febrúar, mars og apríl 2025 hafi verið tekið mið af lækkuðum tekjum og umsjónarmaður leiðbeint kæranda um að leggja til hliðar til samræmis við útborgaðar tekjur sínar. Þar sem tekjur skuldara hafi verið breytilegar á milli mánaða hafi umsjónarmaður óskað eftir afriti af launaseðlum hans í upphafi hvers mánaðar og kærandi jafnframt fengið leiðbeiningar í tölvupósti um hversu háa fjárhæð honum bæri að leggja til hliðar að teknu tilliti til útborgaðra tekna.

Umboðsmanni skuldara hafi borist tilkynning frá umsjónarmanni, dags. 6. júní [2025], þar sem lagt hafi verið til að greiðsluaðlögunarumleitanir kæranda yrðu felldar niður á grundvelli 15. gr., sbr. a-lið 1. mgr. 12. gr. lge.

Kæranda hafi verið sent ábyrgðarbréf af hálfu embættisins þann 16. júlí [2025], þar sem honum hafi verið gefinn kostur á að láta álit sitt í ljós innan tilskilins frests, varðandi tillögu umsjónarmanns um niðurfellingu á greiðsluaðlögunarumleitunum og leggja fram frekari gögn í málinu. Bréfið hafi verið jafnframt sent kæranda í tölvupósti þann sama dag.

Þann 2. september [2025] hafi kæranda verið send ákvörðun um niðurfellingu greiðsluaðlögunar, bæði í ábyrgðarpósti og með tölvupósti. Með hinni kærðu ákvörðun hafi heimild kæranda til greiðsluaðlögunar verið felld niður með vísan til 15. gr. sbr. a-lið 1. mgr. 12. gr. lge. Um málsatvik og forsendur vísist að öðru leyti til hinnar kærðu ákvörðunar.

Í 1. mgr. 15. gr. lge. segi að ef fram komi upplýsingar sem ætla megi að hindri að greiðsluaðlögun sé heimil á grundvelli laganna skuli umsjónarmaður tilkynna um slíkt til umboðsmanns skuldara sem í kjölfarið taki afstöðu til málsins með rökstuddri ákvörðun. Skuldara skuli gefið tækifæri til að láta álit sitt í ljós áður en slík ákvörðun er tekin.

Í hinni kærðu ákvörðun sé ítarlegur rökstuðningur fyrir niðurfellingu greiðsluaðlögunarumleitana með vísan til a-liðar 1. mgr. 12. gr. lge. Í hinni kærðu ákvörðun sé farið yfir atvik málsins og hvernig þau heimfærist undir umrædd ákvæði.

Af kæru megi ráða að kærandi hafi misskilið skyldu sína til að leggja til hliðar í greiðsluskjóli og ekki talið sig þurfa að leggja til hliðar bónusgreiðslur sem hann hafi fengið útgreiddar í maí mánuði 2025. Að mati embættisins sé ekki hægt að taka tillit til þess að kærandi hafi misskilið skyldu sína til að leggja til hliðar. Farið hafi verið vel yfir þá skyldur áður en umsókn hafi verið samþykkt. Þá hafi skuldari fengið leiðbeiningar um skyldur í greiðsluskjóli með ákvörðun um samþykki á umsókn. Auk þess hafi sú skylda verið ítrekuð í tölvupóstum frá umsjónarmanni t.a.m. frá 5. febrúar, 18. mars, 3. apríl og 9. maí 2025.

Við meðferð málsins hafi kæranda verið veitt færi á að gera athugasemdir og leggja fram gögn í málinu vegna þeirra atriða sem hafi þótt geta leitt til niðurfellingar heimildar til greiðsluaðlögunarumleitana. Eftir að hafa skoðað upplýsingar frá kæranda og gögn málsins hafi umboðsmaður skuldara engu að síður komist að þeirri niðurstöðu að rétt væri að fella niður heimild kæranda til greiðsluaðlögunar. Í hinni kærðu ákvörðun sé sú niðurstaða rökstudd og með því hafi verið tekin afstaða til framkominna upplýsinga og gagna.

Með vísan til forsendna hinnar kærðu ákvörðunar fari umboðsmaður skuldara fram á hún verði staðfest.

IV. Niðurstaða

Ákvörðun umboðsmanns skuldara byggist á 15. gr. lge. með vísan til a-liðar 1. mgr. 12. gr. lge. þar sem fjallað er um skyldur skuldara á meðan leitað er greiðsluaðlögunar.

 

Samkvæmt a-lið 1. mgr. 12. gr. lge. skal skuldari leggja til hliðar af launum og öðrum tekjum sínum það fé sem er umfram það sem hann þarf til að sjá sér og fjölskyldu sinni farborða samkvæmt útreiknuðum framfærslukostnaði frá umboðsmanni skuldara. Í 2. mgr. 12. gr. kemur fram að telji umsjónarmaður að skuldari hafi brugðist skyldum sínum skuli hann óska þess við umboðsmann skuldara að greiðsluaðlögunarumleitanir verði felldar niður samkvæmt 15. gr. lge.

 

Í 1. mgr. 15. gr. lge. segir m.a. að ef fram koma upplýsingar sem ætla má að hindri að greiðsluaðlögun sé heimil á grundvelli laganna skal umsjónarmaður tilkynna um slíkt til umboðsmanns skuldara sem í kjölfarið tekur afstöðu til málsins með rökstuddri ákvörðun. Skuldara skal gefið tækifæri til að láta álit sitt í ljós áður en slík ákvörðun er tekin.

 

Samkvæmt gögnum málsins tilkynnti umsjónarmaður með bréfi til umboðsmanns skuldara, dags. 6. júní 2025, að hún teldi að fram væru komnar upplýsingar sem bentu til þess að kærandi hefði brugðist skyldum sínum samkvæmt a-lið 1. mgr. 12. gr. þar sem en kærandi hafði ekki lagt nægilega fjármuni á því tímabili sem frestun greiðslna stóð yfir. Umboðsmaður skuldara óskaði skýringa kæranda sbr. bréf, dags. 16. júlí 2025. Kærandi brást ekki við bréfi umboðsmanns og var heimild kæranda til greiðsluaðlögunar felld úr gildi með hinni kærðu ákvörðun, dags. 2. september 2025.

 

Í 1. mgr. 11. gr. lge. kemur fram að frestun greiðslna, svokallað greiðsluskjól, hefjist þegar umboðsmaður skuldara hefur samþykkt umsókn til greiðsluaðlögunar. Bar kæranda því að virða skyldur sínar samkvæmt 12. gr. laganna strax eftir að umsókn hans var samþykkt hjá umboðsmanni skuldara. Samkvæmt gögnum málsins var kærandi upplýstur um skyldur sínar samkvæmt a-lið 1. mgr. 12. gr. lge.

 

Að mati umboðsmanns skuldara hefði kærandi átt að leggja til hliðar 469.842 krónur frá því að umsókn hans um greiðsluaðlögun var samþykkt, eða allt frá 13. janúar 2025 til og með 16. júlí 2025. Hjálagt fé samkvæmt upplýsingum frá kæranda var 102.000 kr. þegar hin kærða ákvörðun var tekin. Uppá hjálagt fé hafi því skort 367.842 kr.

 

Með vísan til fyrirliggjandi gagna í málinu og að framangreindu virtu þykir að mati úrskurðarnefndarinnar sýnt að kærandi hafi brotið gegn skyldum sínum samkvæmt a-lið 1. mgr. 12. gr. lge. með því að hafa ekki lagt til hliðar þá fjármuni sem gagnast gætu lánardrottnum sem greiðsla. Þá telur úrskurðarnefndin að kæranda hafi verið nægilega leiðbeint um skyldur hans og með skýrum hætti.

 

Með vísan til alls þess, sem hér hefur verið rakið, bar að fella niður heimild kæranda til greiðsluaðlögunar á grundvelli 1. mgr. 15. gr. lge., sbr. a-lið 1. mgr. 12. gr. lge. Ákvörðun umboðsmanns skuldara er samkvæmt því staðfest.

 

ÚRSKURÐARORÐ

Ákvörðun umboðsmanns skuldara um að fella niður heimild A, til greiðsluaðlögunar, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Kári Gunndórsson