Mál nr. 648/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 648/2025

Föstudaginn 12. desember 2025

 

 

A

 

gegn

 

umboðsmanni skuldara

 

 

ÚRSKURÐUR

 

Mál þetta úrskurða Kári Gunndórsson lögfræðingur, Björn Jóhannesson lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Þann 7. október 2025 barst úrskurðarnefnd velferðarmála kæra A. Kærð var ákvörðun umboðsmanns skuldara, dags. 22. september 2025, um niðurfellingu á heimild til greiðsluaðlögunar.

 

I. Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi er fædd árið X. Heildarskuldir kæranda samkvæmt yfirliti umboðsmanns skuldara, dags. 31. mars 2025, eru 3.724.696 krónur.

 

Með ákvörðun umboðsmanns skuldara þann 31. mars 2025 var kæranda veitt heimild til að leita greiðsluaðlögunar og hófst þá tímabundin frestun greiðslna samkvæmt 11. gr. laga nr. 101/2010 um greiðsluaðlögun einstaklinga (lge.). Í framhaldinu var kæranda skipaður umsjónarmaður með greiðsluaðlögunarumleitunum sínum. Í ákvörðun umboðsmanns og sérstöku fylgiskjali með henni var upplýst um skyldur skuldara við greiðsluaðlögun samkvæmt 12. gr. lge.

 

Í bréfi umsjónarmanns með greiðsluaðlögunarumleitunum kæranda til umboðsmanns skuldara, dags. 28. maí 2025 tilkynnti umsjónarmaður að hún teldi að fram væru komnar upplýsingar sem ætla mætti að hindruðu að greiðsluaðlögun væri heimil á grundvelli lge., sbr. a-lið 1. mgr. 12. gr. lge. Því væri það mat umsjónarmanns að fella ætti niður greiðsluaðlögunarumleitanir kæranda á grundvelli 15. gr. lge.

 

Með bréfi umboðsmanns skuldara til kæranda, dags. 2. júlí 2025, var henni gefinn kostur á að tjá sig um mat umsjónarmanns innan tilskilins frests og leggja fram frekari gögn áður en umboðsmaður skuldara tæki ákvörðun um hvort fella skyldi niður heimild hennar til greiðsluaðlögunarumleitana. Í bréfi umboðsmanns kom fram að á grundvelli fyrirliggjandi gangna taldi embættið að upp á tilskilinn sparnað kæranda vantaði alls 604.723 krónur. Kærandi lagði fram gögn á tímabilinu 24. júlí 2025 til 1. september 2025.

 

Með ákvörðun 22. september 2025 felldi umboðsmaður skuldara niður greiðsluaðlögunarumleitanir kæranda með vísan til 15. gr., sbr. a-lið 1. mgr. 12. gr. lge.

 

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála með bréfum, dags. 7. október 2025. Með bréfi, dags. 9. október 2025, óskaði úrskurðarnefnd eftir greinargerð umboðsmanns skuldara. Greinargerð umboðsmanns skuldara barst með bréfi, dags. 22. október 2025 og var hún send kæranda til kynningar með bréfi, dags. 29. október 2025. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II. Sjónarmið kæranda

 

Kærandi gerir ekki sérstakar kröfur í málinu en skilja verður kæru hennar svo að þess sé krafist að ákvörðun umboðsmanns skuldara um niðurfellingu á heimild til greiðsluaðlögunar verði felld úr gildi.

 

III. Sjónarmið umboðsmanns skuldara

Í greinargerð umboðsmanns skuldara kemur fram að með ákvörðun umboðsmanns skuldara, dags. 31. mars 2025, hafi kæranda verið veitt heimild til að leita greiðsluaðlögunar samkvæmt lge. og umsjónarmaður verið skipaður með greiðsluaðlögunarumleitunum.

Undir vinnslu málsins hafi umsjónarmaður óskað eftir upplýsingum frá kæranda um hjálagt fé í greiðsluskjóli. Samkvæmt útreikningum umsjónarmanns hafi verið áætlað að kærandi ætti að hafa lagt fyrir samtals 217.134 kr. á tímabili greiðsluskjóls. Þar að auki hafi kærandi átt að eiga til viðbótar 169.964 kr. vegna greiðslu barnabóta sem skuldari hafi fengið til greiðslu í maímánuði. Í tölvupósti dags. 22. maí 2025 hafi umsjónarmaður óskað eftir staðfestingu á því frá kæranda að framangreindur sparnaður væri til staðar. Í tölvupósti kæranda dags. 26. maí 2025, hafi komið fram að hún ætti ekki sparnað og hefði hún nýtt fjármunina til eigin framfærslu, m.a. hefði hún keypt föt í afmælisgjöf handa barninu sínu. Því til stuðnings hafi kærandi lagt fram tvær kvittanir vegna kaupa hjá B, aðra, dags. 30. apríl 2025, að fjárhæð 34.980 kr. og hina, dags. 19. maí 2025, að fjárhæð 37.980 kr. Með tölvupóstinum hafi einnig fylgt mynd af sýklalyfjum og kostnaði vegna þeirra að fjárhæð 4.533 kr. Þann 28. maí 2025 hafi umsjónarmaður kallað eftir gögnum frá Íslandsbanka sem hafi staðfest innstæðu á bankareikningi X að fjárhæð 15 kr. Skuldari hafði áður vísað á framangreindan reikning sem sparnaðarreikning.

Umboðsmanni skuldara hafi borist tilkynning frá umsjónarmanni þann 28. maí 2025 þar sem lagt hafi verið til að heimild skuldara til greiðsluaðlögunar yrði felld niður á grundvelli 15. gr., sbr, a-lið 1. mgr. 12. gr. lge.

Vakin sé athygli á að í ákvörðun embættisins, dags. 22. september 2025, hafi komið fram að skuldari hafi lagt fram gögn er staðfestu kaup á lyfjakostnaði að fjárhæð 2.658 kr. en rétt fjárhæð sé 4.533 kr. og leiðréttist það hér með, sbr. ofangreint.

Kæranda hafi verið sent ábyrgðarbréf af hálfu embættisins, dags. 2. júlí 2025, þar sem henni hafi verið gefin kostur á að láta álit sitt í ljós innan tilskilins frests, varðandi tillögu umsjónarmanns um niðurfellingu á greiðsluaðlögunarheimild og leggja fram frekari gögn í málinu og láta álit sitt í ljós. Bréfið hafi jafnframt verið sent kæranda og umboðshafa í málinu með tölvupósti þann 4. júlí 2025.

Þann 23. júlí [2025] hafi starfsmaður embættisins átt samtal við kæranda í síma sem hafi óskað eftir frekari fresti til að veita svör við bréfinu og leggja fram gögn. Í samtalinu hafi komið fram að kærandi teldi mánaðarlegan framfærslukostnað hennar vera mun hærri en gert hafi verið ráð fyrir í útreikningum embættisins. Kæranda hafi verið leiðbeint um að leggja fram gögn til stuðnings hærri mánaðarlegum útgjöldum. Kærandi hafi fengið frest til og með 4. ágúst 2025 til veita svör við ofangreindu bréfi embættisins.

Á tímabilinu 24. júlí til og með 11. ágúst 2025 hafi skuldari lagt fram eftirfarandi gögn í tölvupóstum, sbr. neðangreint yfirlit.

Dagsetning	Kröfuhafi	Fjárhæð	Athugasemd
8.8.2023	C	68.500 kr	Reikningur
17.8.2023	D	146.565 kr	Reikningur
2.6.2025	E	10.400 kr	Reikningur úr Abler - vantar kvittun
18.6.2025	F	20.900 kr	Reikningur úr Abler - vantar kvittun
1.7.2025	G	153.316 kr	Ógreiddur reikningur skv. Heimabanka
15.7.2025	H	10.830 kr	Falinn reikningur skv. heimabanka

 

Einnig hafi kærandi lagt fram tilkynningu um sekt frá Lögreglustjóra I, dags. 11. ágúst 2025. Þann 1. september 2025 hafi borist tölvupóstur frá kæranda þar sem hún greindi frá því að hún byggi í óíbúðarhæfu húsnæði. Með póstinum fylgdi skýrsla frá Heilbrigðiseftirlitinu ásamt skjáskoti af ógreiddi kröfu frá Nova að fjárhæð 24.590 kr.

Kærandi lagði ekki fram frekari skýringar eða gögn varðandi skort á sparnaði.

Þann 22. september 2024 hafi kæranda verið send ákvörðun um niðurfellingu greiðsluaðlögunar, bæði í ábyrgðarpósti og með tölvupósti. Með hinni kærðu ákvörðun hafi heimild kæranda til greiðsluaðlögunar verið felld niður með vísan til 15. gr., sbr. a-lið 1. mgr. 12. gr. lge. Um málsatvik og forsendur vísist að öðru leyti til hinnar kærðu ákvörðunar.

Í 1. mgr. 15. gr. lge. sé kveðið á um að ef fram komi upplýsingar sem ætla megi að hindri að greiðsluaðlögun sé heimili á grundvelli laga um greiðsluaðlögun skuli umsjónarmaður tilkynna um slíkt til umboðsmanns skuldara sem í kjölfarið tekur afstöðu til málsins með rökstuddri ákvörðun. Skuldara skuli gefið tækifæri til að láta álit sitt í ljós áður en slík ákvörðun sé tekin. Í hinni kærðu ákvörðun hafi verið ítarlegur rökstuðningur fyrir niðurfellingu greiðsluaðlögunarumleitana með vísan til a-liðar 1. mgr. 12. gr. lge. Í hinni kærðu ákvörðun hafi verið farið yfir atvik málsins og hvernig þau heimfærast undir umrædd ákvæði.

Samkvæmt útreikningum embættisins hafi greiðslugeta kæranda á tímabilinu apríl til og með 22. september 2025, þegar ákvörðun um niðurfellingu á heimild til greiðsluaðlögunar var tekin, verið samtals 672.341 kr. Þá hafi staða á sparnaðarreikningi skuldara verið samtals 67.618 kr. þann 15. september 2025. Með vísan til framangreinds hafi það verið mat embættisins að kærandi hafi ekki staðið við skyldur sínar í greiðsluskjóli skv. a-lið 1. mgr. 12. gr. lge. Enda hafi ekki komið fram viðhlítandi skýringar á skorti á sparnaði af hálfu kæranda.

Við samþykki á umsókn um greiðsluaðlögun hafi kærandi fengið ítarlegar upplýsingar um þær skyldur sem hvíla á skuldara samkvæmt 1. mgr. 12. gr. lge. Annars vegar í tölvupósti umsjónarmanns þann 31. mars 2025 og hins vegar hafi fylgt með ákvörðun embættisins skriflegar leiðbeiningar um skyldur skv. 12. gr. lge. Þar að auki hafi umsjónarmaður átt samtal við umboðshafa í síma þann 1. mars 2025 þar sem farið hafi verið yfir samþykki umsóknar og skyldur í greiðsluskjóli.

Við meðferð málsins hafi kæranda veitt færi á að gera athugasemdir og leggja fram gögn varðandi þau atriði sem hafi þótt geta leitt til niðurfellingar heimildar til greiðsluaðlögunarumleitana. Þrátt fyrir framkomin gögn og upplýsingar frá kæranda hafi það engu að síður verið mat umboðsmanns skuldara að rétt væri að fella niður heimild kæranda til greiðsluaðlögunar. Í hinni kærðu ákvörðun hafi sú niðurstaða verið rökstudd og með því tekin afstaða til framkominna upplýsinga og gagna.

Með vísan til forsendna hinnar kærðu ákvörðunar fari umboðsmaður skuldara fram á að hún verði staðfest.

IV. Niðurstaða

Ákvörðun umboðsmanns skuldara byggist á 15. gr. lge. með vísan til a-liðar 1. mgr. 12. gr. lge. þar sem fjallað er um skyldur skuldara á meðan leitað er greiðsluaðlögunar.

 

Samkvæmt a-lið 1. mgr. 12. gr. lge. skal skuldari leggja til hliðar af launum og öðrum tekjum sínum það fé sem er umfram það sem hann þarf til að sjá sér og fjölskyldu sinni farborða samkvæmt útreiknuðum framfærslukostnaði frá umboðsmanni skuldara. Í 2. mgr. 12. gr. kemur fram að telji umsjónarmaður að skuldari hafi brugðist skyldum sínum skuli hann óska þess við umboðsmann skuldara að greiðsluaðlögunarumleitanir verði felldar niður samkvæmt 15. gr. lge.

 

Í 1. mgr. 15. gr. lge. segir m.a. að ef fram koma upplýsingar sem ætla má að hindri að greiðsluaðlögun sé heimil á grundvelli laganna skal umsjónarmaður tilkynna um slíkt til umboðsmanns skuldara sem í kjölfarið tekur afstöðu til málsins með rökstuddri ákvörðun. Skuldara skal gefið tækifæri til að láta álit sitt í ljós áður en slík ákvörðun er tekin.

 

Samkvæmt gögnum málsins tilkynnti umsjónarmaður með bréfi til umboðsmanns skuldara, dags. 28. maí 2025, að hún teldi að fram væru komnar upplýsingar sem bentu til þess að kærandi hefði brugðist skyldum sínum samkvæmt a-lið 1. mgr. 12. gr. þar sem en kærandi hafði ekki lagt nægilega fjármuni á því tímabili sem frestun greiðslna stóð yfir. Umboðsmaður skuldara óskaði skýringa kæranda sbr. bréf, dags. 2. júlí 2025. Kærandi brást við bréfi umboðsmanns og sendi embættinu skýringar og gögn. Heimild kæranda til greiðsluaðlögunar var felld úr gildi með hinni kærðu ákvörðun, dags. 22. september 2025.

 

Í 1. mgr. 11. gr. lge. kemur fram að frestun greiðslna, svokallað greiðsluskjól, hefjist þegar umboðsmaður skuldara hefur samþykkt umsókn til greiðsluaðlögunar. Bar kæranda því að virða skyldur sínar samkvæmt 12. gr. laganna strax eftir að umsókn hennar var samþykkt hjá umboðsmanni skuldara. Samkvæmt gögnum málsins var kærandi upplýst um skyldur sínar samkvæmt a-lið 1. mgr. 12. gr. lge.

 

Að mati umboðsmanns skuldara hefði kærandi átt að leggja til hliðar 672.341 krónur frá því að umsókn hennar um greiðsluaðlögun var samþykkt, eða allt frá 31. mars 2025 til og með 22. september 2025. Inneign á sparnaðarreikningi kæranda þann 15. september 2025 var 67.618 kr. Uppá hjálagt fé hafi því skort 604.723 kr.

 

Með vísan til fyrirliggjandi gagna í málinu og að framangreindu virtu þykir að mati úrskurðarnefndarinnar sýnt að kærandi hafi brotið gegn skyldum sínum samkvæmt a-lið 1. mgr. 12. gr. lge. með því að hafa ekki lagt til hliðar þá fjármuni sem gagnast gætu lánardrottnum sem greiðsla. Þá telur úrskurðarnefndin að kæranda hafi verið nægilega leiðbeint um skyldur hennar og með skýrum hætti.

 

Með vísan til alls þess, sem hér hefur verið rakið, bar að fella niður heimild kæranda til greiðsluaðlögunar á grundvelli 1. mgr. 15. gr. lge., sbr. a-lið 1. mgr. 12. gr. lge. Ákvörðun umboðsmanns skuldara er samkvæmt því staðfest.

 

 

ÚRSKURÐARORÐ

Ákvörðun umboðsmanns skuldara um að fella niður heimild A, til greiðsluaðlögunar, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Kári Gunndórsson