Mál nr. 687/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 687/2025

Föstudaginn 12. desember 2025

 

 

A

 

gegn

 

umboðsmanni skuldara

 

 

ÚRSKURÐUR

 

Mál þetta úrskurða Kári Gunndórsson lögfræðingur, Björn Jóhannesson lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Þann 22. október 2025 barst úrskurðarnefnd velferðarmála kæra B, f.h. A. Kærð var ákvörðun umboðsmanns skuldara, dags. 30. september 2025, um fjárhagsaðstoð til greiðslu tryggingar fyrir kostnaði vegna gjaldþrotaskipta.

 

I. Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi er fædd árið X. Heildarskuldir kæranda samkvæmt yfirliti umboðsmanns skuldara, dags. 22. september 2025, eru 7.108.930 krónur.

 

Þann 26. ágúst 2025 óskaði kærandi eftir fjárhagsaðstoð til greiðslu tryggingar fyrir kostnaði vegna gjaldþrotaskipta, sbr. lög nr. 9/2014. Með bréfi umboðsmanns skuldara, dags. 22. september 2025, var kæranda tilkynnt mat embættisins að kærandi ætti möguleika á að finna lausn á fjárhagsvanda sínum með vægara úrræði en gjaldþrotaskiptum, t.d. með greiðsluaðlögun einstaklinga. Var kæranda veittur frestur til að bregðast við bréfi umboðsmanns með skýringum og gögnum. Engin svör bárust frá kæranda.

 

Með ákvörðun 30. september 2025 var umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð synjað með vísan til c-liðar 1. mgr. 3. gr. laga nr. 9/2014 um fjárhagsaðstoð til greiðslu tryggingar fyrir kostnaði vegna gjaldþrotaskipta.

 

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála þann 22. október 2025. Með bréfi, dags. 11. nóvember 2025, óskaði úrskurðarnefnd eftir greinargerð umboðsmanns skuldara. Greinargerð umboðsmanns skuldara barst með bréfi, dags. 24. nóvember 2025 og var hún send kæranda til kynningar með bréfi, dags. 2. desember 2025. Athugasemdir kæranda bárust með bréfi, dags. 4. desember 2025 og væru þær sendar umboðsmanni skuldara til kynningar með bréfi, dags. sama dag. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II. Sjónarmið kæranda

Kærandi gerir ekki sérstakar kröfur í málinu en skilja verður kæru hennar svo að þess sé krafist að hin kærða ákvörðun umboðsmanns skuldara um fjárhagsaðstoð til greiðslu tryggingar fyrir kostnaði vegna gjaldþrotaskipta verði felld úr gildi.

Fram kemur í kæru að ástæða hennar sé afgreiðsla og meðferð umboðsmanns skuldara á umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð til greiðslu tryggingar fyrir kostnaði vegna gjaldþrotaskipta. Fram kemur að kærandi hafi fyrst sótt um fjárhagsaðstoð vegna gjaldþrotaskipta árið 2014 en það hafi ekki gengið eftir. Fyrir rúmlega tveimur árum hafi kærandi aftur sótt um fjárhagsaðstoð vegna gjaldþrotaskipta eftir ráðgjöf starfsmanns umboðsmanns skuldara. Um síðustu áramót hafi starfsmaður umboðsmanns lagt hart að kæranda að hún myndi sækja um greiðsluaðlögun en það hafi ekki komið til greina vegna erfiðrar fjárhagsstöðu kæranda. Aldrei hafi farið á milli mála að kærandi óskaði eftir fjárhagsaðstoð vegna kostnaðar við gjaldþrotaskipti.

Fjárhagsleg staða kæranda hafi stöðugt versnað og sé hún nú í dýrri leiguíbúð og með stóra fjölskyldu (fimm börn, þar af tvö uppkomin). Tekjur kæranda hafi dregist saman þar sem meðlagsgreiðslur hafa lækkað. Kærandi telji að starfsmenn umboðsmanns skuldara hafi ekki hlustað á andmæli hennar um að hún vildi ekki fara í greiðsluaðlögun heldur í gjaldþrot. Þá hafi starfsmenn umboðsmanns ekki skýrt málið nægilega vel fyrir kæranda. Þess vegna hafi kærandi ekki svarað einu af fjölmörgu bréfum umboðsmanns skuldara. Kærandi kveðst ekki hafa ráð til að greiða 280.000 kr. fyrir gjaldþrotaskipti.

 

Kærandi geri athugasemdir við meðferð umboðsmanns skuldara á máli hennar og bendi á að það skorti uppá mannlega þáttinn í málinu, ekki sé tekið tillit til þarfa fjölskyldunnar og alls þess sem á undan sé gengið. Kærandi sé haldin alvarlegu þunglyndi og kvíða, hún sé með mjög mikinn athyglisbrest sem gerir henni erfitt fyrir að fylgja dagsetningum og tímaramma og valdi það henni einmitt auknum kvíða og áhyggjum. Í ofanálag sé hún með […] Bendir kærandi á að kostnaður vegna tannlækninga hér landi sé umtalsverður. Þá sé kærandi einnig með gigt og vefjagigt og að auki mjög sársaukafullan sjúkdóm (Endometriosis). Í stuttu máli séu þetta ástæðurnar fyrir örorku kæranda. Hver maður geti séð hvernig það sé að þurfa að sinna stóru heimili og börnum eftir svefnlausar nætur og með stöðuga verki og að auki stanslausar áhyggjur út af fjárhagnum. Auk þess þjáist kærandi af áfallastreituröskun með alvarlegum endurupplifunum vegna andláts […] og sé kærandi í meðferð vegna þess hjá geðlækni og sálfræðingi. Í þessari stöðu sé auðvelt að yfirsjást eitt bréf, sé því ekki fylgt eftir.

 

Í athugasemdum við greinargerð umboðsmanns skuldara kemur fram að kærandi sé með mjög mikinn athyglisbrest eins og komi skýrt fram í öllum gögnum og vottorðum lækna. Það gerir henni mjög erfitt fyrir að fylgjast með og skilja lesið mál þar sem hún sé einnig með lesblindu. Ítrekað hafi verið óskað eftir að tekið yrði tillit til þessa. Í samtölum við starfsmann umboðsmanns skuldara hafi komið skýrt fram að hún væri að óska eftir greiðslu fyrir gjaldþrot og vildi fara í það ferli. Þegar hún hafi undirritað rafrænt hafi hún talið að hún væri að undirrita það en ekki fjárhagsaðstoð. Enda hafi hún margítrekað að hún gæti ekki farið í greiðsluaðlögun og sjái sér það alls ekki fært. Þrátt fyrir þetta hafi ekki verið tekið tillit til þessara staðreynda að hálfu umboðsmanns skuldara og skautað yfir þær í svörum. Kærandi hafi margoft í samtölum sagt þetta og hefði þá átt að vera auðvelt að breyta umsókn hennar þannig að hún gæti farið í gjaldþrotaskipti. Kærandi óski eftir því að umboðsmaður skuldara taki þetta til greina ásamt erfiðum aðstæðum kæranda.

 

III. Sjónarmið umboðsmanns skuldara

Umboðsmaður skuldara fer fram á að ákvörðun um að synja kæranda um fjárhagsaðstoð til greiðslu tryggingar fyrir kostnaði vegna gjaldþrotaskipta verði staðfest.

Með hinni kærðu ákvörðun hafi umsókn kæranda verið synjað með vísan til c-liðar 1. mgr. 3. gr. og a-liðar 2. mgr. 3. gr. laga um fjárhagsaðstoð til greiðslu tryggingar fyrir kostnaði vegna gjaldþrotaskipta nr. 9/2014 (lfg).

Kærandi hafi lagt inn umsókn um greiðsluaðlögun þann 30. apríl 2025. Þann 26. ágúst 2025 hafi kærandi óskað eftir því að umsókninni yrði breytt í umsókn um fjárhagsaðstoð til greiðslu tryggingar fyrir kostnaði vegna gjaldþrotaskipta. Í hinni kærðu ákvörðun hafi núverandi fjárhagsstaða kæranda verið rakin auk annarra upplýsinga sem málið varðar. Við meðferð málsins hafi komið í ljós atvik sem gátu leitt til synjunar um fjárhagsaðstoð og hafi kæranda því verið sent andmælabréf.

Þar sem engin viðbrögð hafi borist frá kæranda innan tilgreinds frests hafi verið tekin ákvörðun, dags. 30. september 2025, og umsókn kæranda verið synjað með vísan til c-liðar 1. mgr. 3. gr. og a-liðar 2. mgr. 3. gr. lfg. Um málsatvik og forsendur vísist að öðru leyti til hinnar kærðu ákvörðunar.

Umboðsmanni skuldara beri við mat á umsókn að líta til skilyrða fyrir fjárhagsaðstoð samkvæmt 3. gr. lfg.

Í hinni kærðu ákvörðun sé að finna rökstuðning fyrir synjun á umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð, þar sem vísað sé til þess að kæranda hafi verið sent andmælabréf þann 22. september 2025 þar sem kæranda hafi verið veitt færi á að andmæla fyrirsjáanlegri synjun umsóknar um fjárhagsaðstoð til greiðslu skiptatryggingar vegna gjaldþrotaskipta. Í ljósi þess að engin svör eða gögn hafi borist frá kæranda hafi verið tekin ákvörðun á grundvelli fyrirliggjandi upplýsinga. Það hafi verið niðurstaða embættisins að synja bæri umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð til greiðslu skiptatryggingar vegna gjaldþrotaskipta.

Í kæru komi fram að kærandi hafi leitað ráðgjafar og sótt um aðstoð hjá umboðsmanni skuldara fyrir rúmum tveimur árum. Kærandi hafi sótt um aðstoð hjá embættinu þann 5. júlí 2024. Þann 3. desember 2024 hafi kæranda verið sendur tölvupóstur þar sem upplýst hafi verið að á næstu misserum yrði hafist handa við gagnaöflun vegna umsóknar hennar. Þann 2. febrúar 2025 hafi kærandi svarað tölvupóstinum með því að senda kennitölu sína og viðhengi með skjáskoti af greiðendavef Motus. Starfsmaður embættisins hafi staðfest móttöku daginn eftir og upplýst kæranda um að umsókn hennar væri í ferli og að haft yrði samband við hana þegar kæmi að henni. Þann 22. mars 2025 hafi kærandi sent tölvupóst á embættið til að spyrja um stöðu umsóknar hennar og henni verið svarað þann 23. mars [2025] að biðtíminn væri um sjö mánuðir frá því að sótt væri um og að haft yrði samband við hana þegar komið væri að umsókn hennar. Þann 28. mars 2025 hafi vinnsla á umsókn kæranda hafist og þar með gagnaöflun eftir að kærandi staðfesti að hún vildi halda ferlinu áfram. Þann 15. apríl [2025] hafi starfsmaður umboðsmanns tekið við máli kæranda.

Í fylgiskjali með kæru hafi því verið haldið fram að þrýst hafi verið á kæranda að samþykkja greiðsluaðlögun. Þess beri að geta að hin kærða ákvörðun lúti að synjun á umsókn um fjárhagsaðstoð en ekki greiðsluaðlögun.

Embættið telji þarft að rekja forsögu málsins í ljósi framangreindrar staðhæfingar.

Þann 15. apríl [2025] hafi kæranda verið tilkynnt með tölvupósti að málið væri komið til starfsmanns umboðsmanns skuldara. Eftir yfirferð á umsókn kæranda hafi verið talið að úrræði greiðsluaðlögunar gæti nýst henni. Í því skyni að fara yfir úrræði greiðsluaðlögunar og beina kæranda að sækja um það úrræði hafi starfsmaður reynt að hringja í kæranda þann 29. og 30. apríl [2025] en símtölum hafi ekki verið svarað. Kæranda hafi því verið sendur tölvupóstur þann 30. apríl [2025] þar sem henni hafi verið bent á að sækja um úrræði greiðsluaðlögunar sem hún hafi samþykkt samdægurs. Kæranda hafi verið sent andmælabréf þann 26. maí [2025] sem hún hafi svarað ásamt því að skila inn læknisfræðilegum gögnum þann 9. júlí [2025]. Þann 7. ágúst [2025] hafi kærandi verið upplýst að hægt væri að samþykkja umsókn hennar um greiðsluaðlögun en hún þyrfti að greiða samkvæmt útreiknaðri greiðslugetu hennar. Kærandi hafi ekki talið sig geta staðið við slíkar greiðslur og óskað eftir að umsókn hennar yrði breytt í umsókn um fjárhagsaðstoð til greiðslu skiptakostnaðar. Þann 26. ágúst [2025] hafi kæranda verið sendur tölvupóstur þar sem m.a. hafi verið farið yfir að ef hún kysi að breyta umsókn sinni í umsókn um fjárhagsaðstoð þá þyrfti að skoða skilyrði sem gildi um það úrræði, en að minnsta kosti kæmi til skoðunar c-liður 1. mgr. 3. gr. lfg. Kærandi staðfesti samdægurs að hún vildi breyta umsókn sinni í umsókn um fjárhagsaðstoð og varð embættið við því. Um það vísist frekar til þessa liðar á bls. 1 og 2. í andmælabréfi frá 22. september [2025] ásamt fylgiskjölum sem hafi fylgt greinargerð

Fyrir utan bréf sem hafi kveðið á um synjun umsóknar kæranda á umsókn um fjárhagsaðstoð, sem sent hafi verið þann 30. september [2025], hafi tvö bréf verið send á kæranda, annars vegar andmælabréf frá 26. maí [2025] vegna umsóknar um greiðsluaðlögun sem kærandi hafi svarað og svo andmælabréf frá 22. september [2025] sem kærandi hafi ekki svarað. Bréfið frá 22. september sl. hafi verið birt í stafrænu pósthólfi kæranda á vefsíðunni island.is ásamt því að samdægurs hafi verið sendur tölvupóstur til kæranda frá embætti umboðsmanns skuldara þar sem henni hafi verið tilkynnt að henni hefði verið sent skjal til birtingar í stafrænu pósthólfi hennar á island.is. Birting á stafrænu pósthólfi á vefsíðunni island.is sé í samræmi við lög nr. 105/2021 um stafrænt pósthólf í miðlægri þjónustugátt stjórnvalda.

IV. Niðurstaða

Ákvörðun umboðsmanns skuldara byggist á c-lið 1. mgr. 3. gr. og a-lið 2. mgr. 3. gr. laga nr. 9/2014 um fjárhagsaðstoð til greiðslu tryggingar fyrir kostnaði vegna gjaldþrotaskipta (lfg).

 

Í c-lið 1. mgr. 3. gr. laganna segir að fjárhagsaðstoð samkvæmt lögunum skuli aðeins veitt ef önnur greiðsluvandaúrræði hafa verið reynd eða umboðsmaður skuldara metur það svo að önnur greiðsluvandaúrræði séu ekki til þess fallin að leysa greiðsluvanda umsækjanda. Í a-lið 2. mgr. 3. gr. laganna segir að fjárhagsaðstoð samkvæmt lögunum verði ekki veitt, nema sérstakar aðstæður séu fyrir hendi, ef fyrirliggjandi gögn gefa ekki nægilega glögga mynd af því hvernig fjárhagur skuldara hefur verið, hver fjárhagur skuldara er við vinnslu umsóknar eða hver er væntanleg þróun fjárhags hans.

 

Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi til laganna segir að meginreglan sé ávallt sú að líta á gjaldþrot sem neyðarúrræði til að leysa greiðsluvanda fólks og því þykir mikilvægt að áður en heimilt sé að veita fjárhagsaðstoð sé það fullreynt, eða að það sé mat umboðsmanns skuldara, að önnur vægari greiðsluvandaúrræði komi ekki til með að gagnast skuldara til að standa við skuldbindingar þær sem hann hefur gengist undir.

 

Samkvæmt gögnum málsins eru heildarskuldir kæranda 7.108.930 kr. Af þeim eru kröfur sem greiðsluaðlögun tekur til samtals 4.193.388 kr. Tekjur kæranda til framfærslu eru 727.093 kr. og útgjöld til framfærslu eru talinn vera 608.530 kr. Greiðslugeta kæranda af skuldum er því mánaðarlega 118.563 kr.

 

Með vísan framangreinds er tekið undir mat umboðsmanns skuldara um að önnur úrræði eins og greiðsluaðlögun væru til þess fallin að leysa úr vanda kæranda, sbr. c-lið 1. mgr. 3. gr. lfg.

 

Við vinnslu umsóknar kæranda kom einnig í ljós misræmi milli tekna kæranda og veltu á reikningi hennar sem nam samtals 2.104.949 kr. Óskað var skýringa kæranda á misræmi sem nam 650.000 kr. en kærandi veitti þær ekki.

 

Samkvæmt 3. mgr. 4. gr. lfg. skal umsókn um fjárhagsaðstoð fylgja gögn um efnahag umsækjanda, þar á meðal síðustu fjögur skattframtöl hans og önnur nauðsynleg gögn til að unnt sé að leggja mat á hvort veita skuli fjárhagsaðstoð skv. 5. gr. laganna. Þar sem kærandi hefur ekki orðið við beiðni umboðsmanns um að nánari skýringar á þessu misræmi verður að líta svo á að fyrirliggjandi gögn gefa ekki nægilega glögga mynd af fjárhag kæranda, sbr. a-lið 2. mgr. 3. gr. lfg.

 

Samkvæmt öllu framangreindu er ákvörðun umboðsmanns skuldara staðfest.

 

 

ÚRSKURÐARORÐ

Ákvörðun umboðsmanns skuldara um að synja A, um um fjárhagsaðstoð til greiðslu tryggingar fyrir kostnaði vegna gjaldþrotaskipta, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Kári Gunndórsson