Sögulegt samkomulag um skiptingu makrílstofnsins

Ísland, Noregur, Bretland og Færeyjar skrifuðu í morgun undir samkomulag um skiptingu og stjórn makrílsstofnsins.  Samkomulagið nú markar tímamót fyrir Ísland þar sem í því felst að hlutdeild Íslands í makrílveiðum verður viðurkennd formlega í fyrsta sinn af aðilum samkomulagsins.

Auk landanna fjögurra eru Grænland og Evrópusambandið (ESB) strandríki varðandi makríl, en ESB og Grænland eru ekki hluti af samkomulaginu sem undirritað var í dag. Samhliða undirritun samkomulagsins sammælast löndin fjögur um að vinna að heildarsamkomulagi allra strandríkja, sem vonir standa til að náist á næstu mánuðum.

Strandríkjahlutdeild Íslands verður samkvæmt samkomulaginu 12,5% af heildaraflamarki sem er mikilvæg viðurkenning á veiðum Íslands og tryggir þannig langtímahagsmuni Íslands. Aðgangur til veiða í lögsögum annarra landa er einnig mikilvægur þáttur samkomulagsins og mun Ísland hafa aðgang til veiða bæði í norskri og færeyskri lögsögu. Mun Ísland geta veitt 60% af sínu aflamarki í norskri lögsögu og 30% í færeyskri lögsögu. Eftir greiðslur fyrir aðgang er hlutdeild Íslands 10,5% af heildaraflamarki.

„Ísland hefur ríka hagsmuni af því að samkomulag náist um stjórn veiða á makríl, þannig að hægt verði að byggja stofninn upp eftir langvarandi ofveiði og er samkomulagið nú mikilvægt skref í þá átt,“ segir Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra. „Ísland axlar hér ábyrgð, með nágrönnum okkar, á sjálfbærni veiðanna.“

Ísland hefur ekki átt aðild að samkomulagi um makríl síðan veiðar hófust af krafti í lögsögunni árið 2007. Lengi vel viðurkenndu hin strandríkin ekki stöðu Íslands sem strandríkis í makríl og því gekk erfiðlega  að fá sæti við samningaborð um skiptingu stofnsins. Árið 2014 var undirritað hlutasamkomulag Evrópusambandsins, Noregs og Færeyja en þá stóðu Ísland og Grænland utan samnings. Í kjölfar útgöngu Bretlands úr Evrópusambandinu var samningnum rift og árið 2021 settu ríkin sér einhliða aflamark. Á síðasta ári náðu Noregur, Bretland og Færeyjar samkomulagi um skiptingu makríls og aðgang til veiða í lögsögum ríkjanna. Samkomulagið núna er í raun útvíkkun á því samkomulagi.

Samninganefnd Íslands í viðræðunum skipuðu Guðmundur Þórðarson (formaður) frá atvinnuvegaráðuneyti og Þorvarður Atli Þórsson frá utanríkisráðuneyti.

 

Nánar um samkomulagið:

Strandríkjahlutdeild Íslands er samkvæmt samkomulaginu 12,5% af heildaraflamarki sem er sett á fundi strandríkja í október ár hvert. Er aðgangur til veiða í lögsögum annarra ríkja mikilvægur hluti af samkomulaginu en Ísland mun hafa heimild til að veiða allt að 60% aflamarks síns innan norsku lögsögunnar og allt að 30% innan færeysku lögsögunnar. 2/3 af makrílafla sem veiddur er innan lögsögu Noregs ber að bjóða upp hjá Norges Sildesalgslag SA í Noregi en íslenskar og færeyskar vinnslur munu geta boðið í aflann líkt og þær norsku. Hins vegar gildir að fyrsti þriðjungur heimildar íslenskra skipa til veiða í norskri lögsögu er ekki háður uppboðsskyldu. Ekki er uppboðsskylda á afla sem veiddur er í lögsögu Færeyja. Hluti af samkomulaginu kveður á um að aflamark skuli sett hærra árið 2026 en ráðgjöf Alþjóðahafrannsóknaráðsins mælir með en stefnt er að því að árið 2027 verði veiðum stjórnað samkvæmt nýrri aflareglu.