19 desember 2025
/
Nr. 950/2025 Úrskurður
Hinn
19. desember
úrskurður nr. 950/2025
í stjórnsýslumáli nr. KNU25080089
Kæra [...]
I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild
Hinn
Kærandi krefst þess aðallega að hin kærða ákvörðun Útlendingastofnunar verði felld úr gildi. Til vara krefst kærandi þess að endurkomubann hans verði fellt úr gildi eða stytt til muna. Að auki krefst kærandi þess að upplýsingar um brottvísun og endurkomubann hans verði ekki skráðar í Schengen upplýsingakerfið.
Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.
Lagagrundvöllur
Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017, ásamt síðari breytingum, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.
II. Málsatvik og málsmeðferð
Í umsögn lögreglu kemur fram það mat að kærandi hafi komið til landsins í þeim eina tilgangi að fylgjast með ræktun fíkniefna í tilteknu íbúðarhúsi á Raufarhöfn, hvar hann hafi verið handtekinn. Þá leiddu gögn lögreglu einnig í ljós að kærandi hafi komið að framleiðslu fíkniefna í íbúðarhúsum í Borgarnesi og Reykjavík. Mat lögregla að kærandi væri viðriðinn skipulagða glæpastarfsemi. Bentu gögn lögreglu jafnframt til þess að kærandi væri hátt settur meðal þeirra aðila sem lögregla hafi haft afskipti af við rannsókn málsins. Hafi kærandi tekið bifreiðir á leigu og keyrt þeim í byggðalög á landsbyggðinni til þess að koma aðföngum, mat, áburði og mold til þeirra sem sinntu fíkniefnaframleiðslunni með beinum hætti. Fram kemur að kærandi hafi haft dvalarleyfi á Grikklandi og hafi lögregla sent grískum yfirvöldum erindi og óskað þess að leyfi hans verði afturkallað sökum of langrar dvalar á Íslandi.
Vegna framangreinds var kæranda birt tilkynning um hugsanlega brottvísun með vísan til f-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga, dags. 7. ágúst 2025. Kæranda var veittur þriggja daga frestur til að leggja fram andmæli vegna málsins og kvaðst kærandi ætla að leggja fram andmæli vegna málsins. Kærandi lagði ekki fram andmæli við meðferð málsins hjá Útlendingastofnun. Með ákvörðun stofnunarinnar, dags. 11. ágúst 2025, var kæranda brottvísað og ákvarðað endurkomubann til landsins í sjö ár á grundvelli f-liðar 1. mgr. 98. gr., sbr. 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Fram kom í ákvörðuninni að frestur kæranda til sjálfviljugrar heimfarar væri felldur niður á grundvelli c-liðar 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga.
Ákvörðun Útlendingastofnunar um brottvísun og endurkomubann var birt fyrir kæranda sama dag. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar útlendingamála 12. ágúst 2025. Samhliða kæru lagði kærandi fram röksemdir vegna málsins. Samkvæmt upplýsingum frá Útlendingastofnun var kærandi fluttur úr landi 21. ágúst 2025 með heimferða- og fylgdadeild Ríkislögreglustjóra. Kærandi lagði fram greinargerð 22. ágúst 2025 ásamt fylgiskjölum.
III. Málsástæður og rök kæranda
Í greinargerð kæranda er vísað til hinnar kærðu ákvörðunar. Kærandi byggir á því að ákvörðunin sé haldin slíkum annmörkum að það leiði til ógildingar hennar í heild. Ákvörðunin sé ótímabær og brjóti gegn meðalhófsreglu. Þannig hafi ákvörðunin byggst á rökstuddum grun en ákæra hafi hvorki verið birt né endanlegur dómur gengið um sakarefnið. Kærandi vísar til grundvallarreglu íslensks réttar um að menn séu saklausir uns sekt þeirra sé sönnuð. Ekki sé unnt að byggja svo íþyngjandi stjórnvaldsákvörðun á grunsemdum einum saman. Mat Útlendingastofnunar á alvarleika brotsins sé veikt og byggist eingöngu á mati lögreglu á stöðu kæranda meðal brotamanna, sem sé ekki endanleg sönnun. Vísar kærandi til úrskurðar kærunefndar nr. 636/2024, þar sem nefndin taldi umsögn um tengsl við skipulagða brotastarfsemi ekki vega þungt þar sem hún væri ekki studd sérstökum rökum. Þá sé gengið mun lengra en nauðsyn krefjist sem brjóti gegn meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar. Vísar kærandi einnig til úrskurðar kærunefndar nr. 722/2024. Þá sé ákvörðunin ósanngjörn ráðstöfun enda ljóst að ákæra sé yfirvofandi. Þannig sé réttur kæranda til réttlátrar málsmeðferðar skertur enda geti hann ekki verið viðstaddur réttarhöld og fái skert færi á að taka til varna. Þá geti hagnýting kæranda á þagnarrétti sínum við meðferð sakamáls ekki dregið úr rannsóknarskyldu Útlendingastofnunar né leitt til sektar viðkomandi. Byggir kærandi jafnframt á því að rannsókn hafi verið ófullnægjandi varðandi tengsl hans við landið, sbr. til hliðsjónar dóm Landsréttar nr. 632/2019.
Að auki sé endurkomubannið of íþyngjandi, einkum þegar litið er til texta lagaákvæðis um að endurkomubann sé að jafnaði eigi lengra en fimm ár. Vísar kærandi til nokkurra úrskurða kærunefndar þar sem endurkomubönn hafi verið stytt. Þá byggir kærandi á því að hlutverk hans hafi verið að flytja vörur á milli staða og verður tæpast litið til þess að hann sé aðalmaður. Því sé sjö ára endurkomubann of umfangsmikið. Kærandi byggir á því að endurkomubannið verði til þrautavara stytt og taki mið af almennu lágmarksendurkomubanni til tveggja ára. Kærandi krefst þess einnig að upplýsingar um endurkomubannið verði ekki skráðar í Schengen upplýsingakerfið. Kærandi hafi gilt dvalarleyfi í Grikklandi og myndi skráning í kerfið ganga gegn rétti hans til frjálsrar farar um Schengen-svæðið. Vísar kærandi til úrskurðar kærunefndar nr. 123/2019 þar sem felld hafi verið úr gildi ákvörðun um brottvísun og endurkomubann vegna ólögmætrar dvalar þar sem aðili málsins hafi haft dvalarleyfi á Grikklandi í gildi og því ekki dvalið ólöglega á Schengen-svæðinu. Skráning í kerfið hefur víðtækar afleiðingar og skerðir ferðafrelsi. Sé ákvörðun Útlendingastofnunar ólögmæt og ógildanleg sé skráning í kerfið óheimil.
IV. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála
Í 1. mgr. 49. gr. laga um útlendinga kemur fram að útlendingi sem þarf vegabréfsáritun til landgöngu er ekki heimilt að dveljast hér á landi lengur en áritunin segir til um nema sérstakt leyfi komi til. Öðrum útlendingum er óheimilt án sérstaks leyfis að dveljast hér lengur en 90 daga frá komu til landsins. Dvöl í öðru ríki, sem tekur þátt í Schengen-samstarfinu, telst jafngilda dvöl hér á landi. Kærandi er ríkisborgari Albaníu og er undanþeginn vegabréfsáritunarskyldu. Samkvæmt gögnum málsins var kærandi jafnframt handhafi dvalarleyfis í Grikklandi sem heimilaði honum dvöl á Íslandi og öðrum Schengen-ríkjum utan Grikklands í allt að 90 daga á hverju 180 daga tímabili, sbr. 2. málsl. 2. mgr. 8. gr. reglugerðar um útlendinga. Samkvæmt gögnum málsins hafa grísk stjórnvöld afturkallað dvalarleyfi kæranda þar í landi.
Samkvæmt 1. mgr. 50. gr. laga um útlendinga þarf útlendingur sem hyggst dveljast hér á landi lengur en honum er heimilt skv. 49. gr. að hafa dvalarleyfi. Í 2. mgr. ákvæðisins kemur fram að útlendingur sem hyggst ráða sig til starfa hér á landi þarf að hafa dvalarleyfi auk atvinnuleyfis þar sem það er áskilið í lögum um atvinnuréttindi útlendinga. Útlendingi er óheimilt að starfa hér á landi sem sjálfstætt starfandi einstaklingur nema viðkomandi sé undanþeginn kröfu um atvinnuleyfi samkvæmt lögum um atvinnuréttindi útlendinga.
Gögn málsins bera með sér að kærandi hafði dvalið á Schengen-svæðinu í 585 daga þegar hann var handtekinn. Á grundvelli áritunarfrelsis er kæranda að hámarki heimilt að dvelja í 90 daga, sbr. 49. gr. laga um útlendinga.
Samkvæmt f-lið 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga er heimilt að vísa útlendingi úr landi sem er án dvalarleyfis ef það er nauðsynlegt vegna öryggis ríkisins eða almannahagsmuna. Ekki er fjallað nánar um ákvæðið í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi til laga um útlendinga.
Með vísan til f-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga kemur til skoðunar hvort að brot kæranda sé þess eðlis að nauðsynlegt sé að brottvísa honum vegna öryggi ríkisins eða almannahagsmuna. Samkvæmt framangreindum upplýsingum frá lögreglu var kærandi handtekinn í kjölfar húsleitar þar sem fundist hafi mikið magn kannabisplantna ásamt öðrum búnaði. Rökstuddur grunur sé um að kærandi hafi tekið þátt í skipulagðri glæpastarfsemi sem laut einkum að framleiðslu og dreifingu fíkniefna. Þáttur kæranda hafi einkum falist í akstri á milli byggðalaga þar sem kærandi hafi komið vistum og búnaði á borð við áburð og mold til aðilanna sem sinntu framleiðslunni með beinum hætti. Lagði lögregla til grundvallar að kærandi væri hærra settur meðal þeirra aðila sem lögregla hafði haft afskipti af vegna málsins. Kæranda hafi verið gert að sæta gæsluvarðhaldi hér á landi, sem hafi verið framlengt í þrígang þar til hann var fluttur úr landi 21. ágúst 2025. Lagði lögregla til grundvallar að kærandi væri hættulegur íslensku samfélagi vegna framangreinds. Þar að auki hafi kærandi dvalið á landinu frá því í nóvember 2023 þrátt fyrir að hafa eingöngu heimild til dvalar í allt að 90 daga á hverju 180 daga tímabili.
Við mat á hvað fellur undir öryggi ríkis og almannahagsmuni í skilningi framangreinds ákvæðis er unnt að líta til túlkunar á sviði Evrópuréttar á hugtökunum og sjónarmiða við beitingu þeirra í framkvæmd. Í dómaframkvæmd Evrópudómstólsins hefur verið komist að þeirri niðurstöðu að fíkniefnaframleiðsla, einkum sem liður í skipulagðri glæpastarfsemi, geti réttlætt brottvísun á grundvelli almannaöryggis og almannahagsmuna, sbr. dóm Evrópudómstólsins nr. C-145/09 Tsakouridis (m.a. 46. og 47. mgr. dómsins). Lagt er til grundvallar í framangreindum dómi að einstaklingsbundið mat þurfi að fara fram sem taki mið af eðli brots, hvort viðkomandi sé líklegur til að brjóta endurtekið af sér, auk tengsla við landið. Þá skuli taka mið af grundvallarréttindum einstaklings, einkum réttinum til friðhelgi einkalífs og fjölskyldu, sbr. 7. gr. mannréttindasáttmála Evrópu (m.a. 52. og 53. mgr. dómsins). Er til þess að líta að löggjafinn hér á landi hefur tekið skýra afstöðu gegn framleiðslu og sölu fíkniefna með lögum um ávana- og fíkniefni nr. 65/1974 auk almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. einkum kafla XVIII um brot sem hafa í för með sér almannahættu. Að auki hafa stjórnvöld á sviði heilbrigðis- og löggæslumála, auk frjálsra félagasamtaka á sviði íþrótta og æskulýðs lagt mikla áherslu á forvarnir gegn fíkniefnum.
Við mat á því hvort framferði kæranda sé þess eðlis að nauðsynlegt sé að brottvísa honum vegna öryggis ríkisins eða almannahagsmuna er litið til þess að kærandi er sakborningur í máli þar sem hann er grunaður um verkskipta þátttöku í framleiðslu mikils magns fíkniefna á nokkrum stöðum á landinu, sem er álitinn liður í skipulagðri brotastarfsemi hér á landi. Kærandi hefur greint frá aðkomu sinni að umræddu máli. Framburður kæranda ber með sér að hans hlutverk hafi eingöngu verið það að fara með vörur á milli staða. Kvaðst hann saklaus af sakarefninu. Lögregla hafi borið undir kæranda gögn um samskipti við fjölda einstaklinga, gögn úr staðsetningarbúnaði bifreiða, auk ljósmynda af vettvangi tiltekinna staða þar sem framleidd hafi verið fíkniefni. Þrátt fyrir að virk þátttaka kæranda kunni að takmarkast við flutning á tilteknum efnum og hrávöru sem unnt er að kaupa í dagvöru- og iðnaðarverslunum er ljóst af gögnum málsins að þau voru hagnýtt til framleiðslu fíkniefna. Framburður kæranda um að honum hafi með öllu verið ókunnugt um til hvers þau efni og hrávara sem kærandi annaðist flutning á voru notuð er ótrúverðugur og verður ekki annað ráðið af gögnum málsins en að kæranda hafi mátt vera ljóst að þau aðföng sem hann útvegaði hafi verið notuð til fikniefnaframleiðslu. Framleiðsla fíkniefna er brot sem varðar almenning og beinist gegn hagsmunum samfélagsins í heild sinni og öryggis almennings. Þá liggur fyrir að um er að ræða stórfellt brot, framið í félagi við aðra, á meðan á ólögmætri dvöl hér á landi stóð og er það mat lögreglu að kærandi sé ógn við almannaöryggi. Slíkt brot getur varðað við öryggi ríkisins og almannahagsmuni í skilningi f-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga.
Með vísan til framangreinds er rökstuddur grunur um að kærandi hafi stundað framleiðslu fíkniefna. Ásamt því hefur kærandi af ásetningi dvalist hér á landi umfram þann tíma sem honum er heimilt og þannig viðhaldið brotahegðun sinni. Verður talið að framferði kæranda sé með þeim hætti að nauðsynlegt sé vegna öryggis ríkisins og almannahagsmuna að brottvísa honum. Ákvæði f-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga gerir ekki kröfu um að viðkomandi hafi verið dæmdur fyrir refsiverða háttsemi. Við beitingu ákvæðisins verður að gera ríkar kröfur og að fyrir liggi rökstutt mat lögreglu og gögn sem sýna fram á umrædda ógn. Að framangreindu virtu eru skilyrði brottvísunar samkvæmt f-lið 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga uppfyllt.
Kærandi gerir athugasemd við að ákvörðun Útlendingastofnunar byggi á rökstuddum grun lögreglu um aðild kæranda að alvarlegum afbrotum og sé í andstöðu við meðalhófsreglu. Vísar kærandi einnig til sjónarmiða á sviði sakamálaréttarfars um sakleysi uns sekt sé sönnuð.
Ljóst er að hin kærða ákvörðun er stjórnvaldsákvörðun sem tekin er á grundvelli laga um útlendinga af þar til bæru stjórnvaldi, sbr. 2. mgr. 4. gr. laga um útlendinga. Meint refsiverð háttsemi kæranda og meðferð sakamáls á hendur honum í skilningi laga um meðferð sakamála nr. 88/2008 er ekki til skoðunar í máli þessu. Áréttað er að ákvörðun um brottvísun girðir ekki fyrir að sakamál verði höfðað á hendur kæranda þar sem hann geti tekið til varna. Um mál þetta gilda efnis- og málsmeðferðarreglur laga um útlendinga og stjórnsýslulaga. Er framangreindum málsástæðum kæranda því hafnað.
Í 102. gr. laga um útlendinga er kveðið á um vernd gegn frávísun og brottvísun og takmarkanir á ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. skal brottvísun ekki ákveða ef hún, með hliðsjón af málsatvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Samkvæmt 4. mgr. 102. gr. á ákvæði 3. mgr. ekki við þegar brottvísun er nauðsynleg vegna öryggis ríkisins eða almannahagsmuna, sbr. m.a. f-lið 1. mgr. 98. gr. og koma takmarkanir á brottvísun því ekki til skoðunar í málinu. Með lögum um landamæri nr. 136/2022 voru gerðar breytingar á 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Í ákvæðinu kemur fram að endurkomubann skuli að jafnaði ekki vara lengur en fimm ár og eigi skemur en tvö ár. Þó geti endurkomubann varað lengur en fimm ár þegar útlendingur telst ógn við öryggi ríkisins, almannaöryggi eða allsherjarreglu. Við ákvörðun um lengd endurkomubanns skuli litið til einstaklingsbundinna aðstæðna hverju sinni. Kærandi byggir á því að endurkomubann sé lengra en venja er og teljist undantekningarheimild sem krefjist þess að útlendingur teljist ógn við öryggi ríkisins, almannaöryggi eða allsherjarreglu. Í hinni kærðu ákvörðun var kæranda gert að sæta endurkomubanni til sjö ára. Að virtum málsatvikum, einkum alvarleika brots kæranda og ólögmætrar dvalar hans er ekki tilefni til þess að stytta endurkomubann kæranda. Að virtum forsendum Útlendingastofnunar er endurkomubann kæranda til sjö ára hófstillt og er sú ákvörðun staðfest. Er jafnframt litið til þess að endurkomubanni er m.a. ætlað að hafa almenn og sérstök varnaðaráhrif gagnvart þátttakendum í skipulagðri brotastarfsemi.
Samkvæmt 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga skal að jafnaði veita útlendingi frest í 7-30 daga til að yfirgefa landið sjálfviljugur. Samkvæmt c-lið ákvæðisins er m.a. heimilt að veita styttri frest eða fella hann niður í tilvikum þegar slíkt telst nauðsynlegt vegna öryggis ríkisins eða almannahagsmuna. Að teknu tilliti til málsatvika og þar sem komist hefur verið að þeirri niðurstöðu að brottvísa beri kæranda vegna öryggis ríkisins eða almannahagsmuna er rétt að fella frest kæranda til sjálfviljugrar heimfarar niður með vísan til c-liðar 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga.
Að teknu tilliti til 4. mgr. 101. gr. laga um útlendinga hófst endurkomubann kæranda þegar hann var fluttur úr landi 21. ágúst 2025. Athygli kæranda er jafnframt vakin á því að samkvæmt 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga er heimilt, samkvæmt umsókn þar um, að fella endurkomubann úr gildi hafi aðstæður breyst frá því ákvörðun um brottvísun var tekin, þó ekki fyrr en að tveimur árum liðnum.
Í málatilbúnaði kæranda eru gerðar athugasemdir við meðferð málsins, m.a. varðandi 10. og 12. gr. stjórnsýslulaga. Að virtum gögnum málsins er ekki ástæða til þess að gera athugasemdir við framangreind atriði í málsmeðferð Útlendingastofnunar.
Í málatilbúnaði sínum óskaði kærandi þess að brottvísun og endurkomubann kæranda yrði ekki skráð í Schengen-upplýsingakerfið. Er m.a. vísað til gilds dvalarleyfis í Grikklandi auk sjónarmiða um ferðafrelsi. Samkvæmt 20. gr. laga um Schengen-upplýsingakerfið á Íslandi nr. 51/2021, kunna upplýsingar um endurkomubannið að vera skráðar í kerfið. Áréttað er að einstök ríki geti sérstaklega heimilað komu og dvöl viðkomandi í þeirra ríkjum. Ríkislögreglustjóri ber ábyrgð á skráningu í Schengen-upplýsingakerfið á Íslandi, sbr. 3. gr. laga um Schengen-upplýsingakerfið. Endurskoðun á skráningu í kerfið er á höndum Ríkislögreglustjóra en ekki kærunefndar útlendingamála og unnt er að kæra ákvarðanir samkvæmt lögunum til Persónuverndar, sbr. 54. gr. Verður þeim hluta málsins því vísað frá auk þess sem tekið er fram að samkvæmt gögnum málsins hefur dvalarleyfi kæranda í Grikklandi verið afturkallað af þarlendum stjórnvöldum.
Að öllu framangreindu virtu er hin kærða ákvörðun staðfest.
Úrskurðarorð:
Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest.
The decision of the Directorate of Immigration is affirmed.