Mál nr. 49/2025. Ákvörðun kærunefndar útboðsmála.

Ákvörðun kærunefndar útboðsmála 28. nóvember 2025
í máli nr. 49/2025:
Öryggismiðstöð Íslands hf.
gegn
Landspítala

Lykilorð
Útboðsskilmálar. Kröfu um stöðvun innkaupaferlis hafnað.

Útdráttur
Hafnað var á kröfu Ö um að innkaupaferli útboðs L á gjörgæslurúmum yrði stöðvað um stundarsakir, sbr. 1. mgr. 110. gr. laga nr. 120/2016 um opinber innkaup.

Með kæru móttekinni hjá kærunefnd útboðsmála 13. október 2025 kærir Öryggismiðstöð Íslands hf. útboð Landspítala nr. 35049, auðkennt „ICU Beds for Landspitali Hospital“. Kærandi krefst þess að nefndin felli hið kærða útboð úr gildi og leggi fyrir varnaraðila að bjóða innkaupin út að nýju. Jafnframt er gerð krafa um að nefndin stöðvi innkaupaferli varnaraðila í útboði nr. 35049 um stundarsakir þar til endanlega hefur verið skorið úr kæru. Loks gerir kærandi kröfu um að varnaraðila verði gert að greiða honum málskostnað.

Í greinargerð 20. október 2025 hafnar varnaraðili því að við útboðið sé brotið gegn lögum um opinber innkaup og fer fram á að kærunefnd útboðsmála hafni kröfu kæranda um stöðvun þess um stundarsakir og taki málið til efnislegrar meðferðar við fyrsta tækifæri.

Í þessum hluta málsins verður tekin afstaða til kröfu kæranda um að innkaupaferli útboðs varnaraðila verði stöðvað um stundarsakir en úrlausn málsins bíður að öðru leyti endanlegs úrskurðar.

I

Þann 23. september 2025 auglýsti varnaraðili útboð á Evrópska efnahagssvæðinu nr. 35049, auðkennt „ICU Beds for Landspitali Hospital“. Lýtur útboðið að gerð rammasamnings við einn bjóðanda um afhendingu á hágæða gjörgæslurúmum samkvæmt pöntunum til nota á gjörgæslum Landspítala og Sjúkrahússins á Akureyri. Í útboðsskilmálum kemur fram að Landspítalinn hafi yfir að ráða bæði hefðbundnum gjörgæslurúmum og hágæða gjörgæslurúmum og tímabært sé að fjölga þeim síðarnefndu. Hágæða gjörgæslurúm sem notuð séu í dag séu af gerðinni Progressa frá Baxter (Hillrom). Áætluð kaup séu sex til sjö rúm fyrsta árið en ekki liggi fyrir hversu mörg rúm verði keypt eftir það.

Í ágúst 2025 felldi kærunefnd útboðsmála, að kröfu kæranda í máli þessu, úr gildi samskonar útboð varnaraðila nr. 35017, þar sem skorta þótti fullnægjandi gögn og rökstuðning fyrir því að málefnaleg sjónarmið byggju að baki þeirri kröfu í útboðinu að örugg hleðsluþyngd gjörgæslurúma (SWL) skyldi vera 265 kg að lágmarki og hámarksþyngd notenda vera 200 kg að lágmarki. Lá þá fyrir að fáum mánuðum áður hafði varnaraðili auglýst útboð á meðal annars gjörgæslurúmum þar sem krafa var um að örugg hleðsluþyngd skyldi vera 250 kg að lágmarki og hámarksþyngd notenda vera 185 kg að lágmarki.

Í grein 1.1.1 í útboðslýsingu hins nýja útboðs er rakið að um sé að ræða nýtt innkaupaferli fyrir gjörgæslurúm, þar sem kærunefnd útboðsmála hafi fellt fyrra útboð úr gildi en megin kröfur til boðinna gjörgæslurúma væru þó að mestu óbreyttar. Segir þar að í úrskurði nefndarinnar hafi komið fram að kaupandi gæti ekki breytt kröfum, á grundvelli breyttra aðstæðna, nema tilgreindar væru hlutlægar og málefnalegar ástæður fyrir slíkum breytingum. Í því sambandi hafi komið fram að tilfelli sjúklinga í yfirþyngd væru svo fá að varnaraðili gæti nýtt bariatric gjörgæslurúm. Slík rúm séu aftur á móti ekki og hafa aldrei verið til á Landspítalanum. Þannig séu nú engin gjörgæslurúm fyrir hendi sem henti sjúklingum yfir 200 kg, þrátt fyrir að kaupandi telji brýna þörf fyrir slík rúm. Útboðið sé því nauðsynlegt til að mæta raunverulegri og aðkallandi þörf varnaraðila, sem bein áhrif hafi á öryggi sjúklinga og meðferð. Kröfur um gjörgæslurúm sem geti borið sjúklinga yfir 200 kg byggist á óyggjandi læknisfræðilegum og rekstrarlegum sjónarmiðum. Þau sjónarmið séu í samræmi við markmið laga um opinber innkaup og tryggi almannahagsmuni og veitingu nauðsynlegrar heilbrigðis-þjónustu. Með útboðinu sé brugðist við ófullnægjandi aðstæðum sem uppi séu vegna rangra forsendna í úrskurði kærunefndar útboðsmála og þannig tryggt að innkaupin séu í samræmi við raunverulegar þarfir og lagakröfur.

Kæra í máli þessu lýtur að lið ac í grein 4.2 í útboðslýsingu hins kærða útboðs þar sem fram kemur að hámarksþyngd notenda rúmanna, „The Max patient weight“, skuli vera 200 kg eða meira.

II

Kærandi kveður það hafa komið sér í opna skjöldu að varnaraðili, þrátt fyrir úrskurð kærunefndar útboðsmála 21. ágúst 2025, þar sem nefndin hafi komist að þeirri niðurstöðu að ekki hafi verið málefnalegt að auka við kröfu um þyngdarmörk gjörgæslurúma milli útboða nr. 35001, sem auglýst var 8. ágúst 2024, og nr. 35017, sem auglýst var 29. janúar 2025, geri enn kröfu um að hámarksþyngd notenda rúmanna sé að lágmarki 200 kg. Í útboðsgögnum sé hins vegar ekkert minnst á SWL kröfur en af staðli 60601-2-52:2010 leiði að 65 kg á að muna á kröfum um hámarksþyngd notenda og SWL. Af því leiði að kaupandi geri enn kröfu um SWL að lágmarki 265 kg þótt þess sé ekki getið berum orðum í skilmálum útboðsins.

Kærandi kveður varnaraðila í kafla 1.1.1 í útboðslýsingu freista þess að færa rök fyrir óbreyttum skilmálum að því er varðar fyrrnefnd þyngdarmörk. Í rökstuðningnum komi fram að svokölluð bariatric gjörgæslurúm séu ekki og hafi aldrei verið til á Landspítalanum. Því komi ekki til greina að nota slík rúm í þeim tilvikum þar sem sjúklingar séu yfir 200 kg að þyngd. Þá gefi varnaraðili lítið fyrir þá forsendu kærunefndarinnar að minnisblað sem lýst hafi tölfræði yfir fjölda innlagna á sjúklingum í yfirþyngd styddi ekki nægilega þær auknu kröfur um þyngdarmörk sem gerðar hafi verið í útboðinu. Athygli veki að varnaraðili geri enga frekari tilraun til að svara þeirri forsendu kærunefndarinnar eða hrekja hana. Þvert á móti séu röksemdir varnaraðila settar fram með þeim hætti að þar sem engin bariatric gjörgæslurúm séu til staðar á Landspítalanum, séu engin gjörgæslurúm fyrir hendi sem henti notendum sem séu 200 kg eða þyngri. Í rökstuðningi varnaraðila komi ekkert fram um hvort bariatric gjörgæslurúma njóti við á Sjúkrahúsinu á Akureyri, þrátt fyrir að með útboðinu sé óskað eftir tilboðum í gjörgæslurúm til nota þar og á Landspítalanum. Sé rökstuðningi varnaraðila fyrir skilmálum útboðsins að þessu leyti bersýnilega ábótavant.

Af þessu tilefni þykir kæranda vert að nefna að útboð nr. 35001 – hospital beds, sem var auglýst af hálfu kaupanda í ágúst 2024, hafi einnig tekið til bariatric sjúkrarúma og því augljóst að varnaraðili hafi gert ráð fyrir notkun slíkra sjúkrarúma í rekstri sínum. Ekki liggi fyrir hvort varnaraðili hafi gengið til samninga um kaup á slíkum rúmum í því útboði, hvort hann hafi endurtekið það útboð eða nýtt aðrar heimildir laga nr. 120/2016, s.s. til að ganga til samningskaupa án undangenginnar útboðsauglýsingar. Í öllu falli telur kærandi að það sé á ábyrgð varnaraðila að tryggja að nauðsynlegur búnaður sé fyrir hendi, og geti vanræksla hans í því sambandi ekki réttlætt ómálefnalegar og óhóflegar kröfur í öðrum útboðum. Við þetta megi bæta að í kafla 1.1 í útboðsgögnum vísi kaupandi til þess að þau rúm sem séu nú þegar í notkun séu af gerðinni Progressa frá Baxter (Hillrom), en samkvæmt notendahandbók fyrir slík rúm henti þau fyrir sjúklinga allt að 227 kg að þyngd. Bendi þetta til þess að varnaraðili búi nú þegar yfir gjörgæslurúmum sem geti borið sjúklinga þyngri en 200 kg, þvert á fullyrðingar í rökstuðningi í útboðsskilmálum. Ótækt sé að vísa til skorts á bariatric gjörgæslurúmum til rökstuðnings fyrir kröfu um að öll gjörgæslurúm sem nú séu keypt skuli hafa að minnsta kosti hámarksþyngd 200 kg og skorti því enn fullnægjandi gögn og rökstuðning fyrir því að málefnaleg sjónarmið búi að baki kröfunni.

Kærandi ítrekar að áðurnefndar þyngdarkröfur í hinu ógilda útboði hafi verið hækkaðar frá fyrra útboði nr. 35001 frá ágúst 2024, þannig að kröfur um hámarksþyngd notenda fóru úr 185 kg í 200 kg. Öllum tilboðum hafi verið hafnað í fyrsta útboðinu en fyrirtækið Icepharma hf. verið eini bjóðandinn sem boðið hafi rúm með hámarksþyngd hærri en 185 kg. Þegar hafi verið úrskurðað um það að kaupanda hafi verið óheimilt að hækka kröfuna um SWL í 265 kg og kröfuna um hámarksþyngd notenda í 200 kg þar sem það hafi byggst á ómálefnalegum sjónarmiðum. Það sæti því furðu að varnaraðili skuli enn halda sig við þessar auknu þyngdarkröfur og virða þannig úrskurð kærunefndarinnar að vettugi, án þess að leggja fram nauðsynleg gögn eða röksemdir fyrir því að málefnaleg sjónarmið búi að baki hinum auknu kröfum.

Þá verði að hafa í huga að hin aukna krafa um 200 kg hámarksþyngd notenda veiti aðeins takmarkaðan ávinning fyrir brotabrot af þeim sjúklingum sem lagðir séu inn á gjörgæsludeild, samkvæmt eigin tölfræði varnaraðila. Samkvæmt minnisblaði varnaraðila 3. apríl 2025, um fjölda innlagna sjúklinga sem hafa verið 185 kg eða meira á gjörgæsludeild, megi ráða að samtals hafi níu sjúklingar verið lagðir inn á gjörgæsludeild frá ársbyrjun 2021 til apríl 2025 sem voru yfir 185 kg, þar af hafi sex verið yfir 200 kg. Af þessu leiði að sjúklingar í þyngdarflokknum 185-200 kg, sem hinar auknu kröfur myndu ná til, nemi einungis brotabroti af heildarinnlögnum inn á gjörgæslu, sem séu um 1500 á ári.

Kærandi áréttar að í öllum útboðum beri að gæta að meginreglum um jafnræði, gagnsæi og meðalhóf, sbr. 1. mgr. 15. gr. og 3. mgr. 49. gr. laga nr. 120/2016. Í kröfunni um meðalhóf felist meðal annars að íþyngjandi ákvörðun, sem stefnir að lögmætu markmiði, sé einungis tekin ef markmiðinu verði ekki náð með öðru og vægara móti og að ákvörðunin verði að vera til þess fallin að ná þeim markmiðum sem að er stefnt. Samkvæmt útboðsgögnum sé markmið varnaraðila að tryggja öryggi sjúklinga og meðferð, og ekki síst vegna þeirra sjúklinga sem séu í mikilli yfirþyngd. Kærandi byggir á því að samkvæmt framangreindu verði ekki séð að það samræmist kröfunni um meðalhóf að gera auknar þyngdarkröfur þegar komi að innkaupum á hefðbundnum gjörgæslurúmum til þess að ná því markmiði sem að sé stefnt. Í fyrsta lagi séu bariatric rúm í öllum aðalatriðum mun betur til þess fallin að mæta þörfum hinna einstöku og örfáu tilvika þar sem sjúklingar séu í mikilli yfirþyngd, þar sem þau þoli allt að 450 kg SWL og séu auk þess breiðari og því hentugri fyrir slík tilvik. Í öðru lagi hafi varnaraðili ekki fært nein rök fyrir því hvernig hin hefðbundnu, einbreiðu, gjörgæslurúm henti fyrir sjúklinga í mikilli yfirþyngd og leysi þannig þarfir kaupanda um rúm fyrir slíka sjúklinga. Í þriðja lagi hafi varnaraðili í öllu falli getað náð markmiðum sínum með mun vægara móti, með því til dæmis að bjóða út eitt bariatric gjörgæslurúm en halda sig við óbreyttar þyngdarkröfur varðandi önnur gjörgæslurúm sem séu boðin út, eða með því að fylgja því fastar eftir áður að til væru bariatric rúm á spítalanum. Því sé ljóst að hinar auknu þyngdarkröfur í útboðinu samræmist ekki kröfum um meðalhóf og séu því ólögmætar.

Kærandi tekur fram að varnaraðili hafi ekki lagt fram ný gögn sem sýni fram á nauðsyn þess að öll gjörgæslurúm sem nú séu boðin út þoli hámarksþyngd sjúklinga að lágmarki 200 kg frekar en 185 kg. Raunar hafi kaupandi með hinu kærða útboði hvorki lagt fram frekari gögn né rökstuðning fyrir því að málefnaleg sjónarmið búi að baki auknum þyngdarkröfum. Sá rökstuðningur sem kaupandi hafi þó sett fram styðji í raun þörf kaupanda fyrir kaupum á sérstökum bariatric rúmum, sem hið kærða útboð snúi ekki að. Þar sem fullnægjandi gögn eða rökstuðningur fyrir því að málefnaleg sjónarmið búi að baki hinum auknu þyngdarkröfum á gjörgæslurúmum hafi ekki verið lögð fram í útboðinu hljóti skilmálar þess að teljast ólögmætir.

Krafa kæranda um að kærunefnd útboðsmála stöðvi innkaupaferli varnaraðila í útboði nr. 35049 um stundarsakir byggir á því að leiddar hafi verið verulegar líkur að broti gegn 15. gr. og 3. mgr. 49. gr. laga nr. 120/2016, sem leitt geti til ógildingar ákvörðunar eða annarra athafna kaupanda, sbr. 1. mgr. 110. gr. sömu laga.

III

Varnaraðili kveður umrætt útboð snúa að kaupum á viðbótargjörgæslurúmum sem henti sjúklingum sem vega yfir 200 kg og sé búnaðinum ætlað að mæta brýnni og vaxandi þörf fyrir fleiri og sterkbyggðari rúm sem Landspítali og Sjúkrahúsið á Akureyri hafi ekki yfir að ráða í nægilegum mæli. Útboðið sé endurtekning á útboði nr. 35017 sem kærunefnd útboðsmála úrskurðaði ógilt í ágúst 2025. Varnaraðili kveður kærunefnd útboðsmála í fyrri úrskurði hafa vísað til þess að kaupandi gæti ekki breytt útboðum í takt við breyttar aðstæður nema málefnaleg sjónarmið væru tiltekin. Jafnframt hafi verið vísað til þess að tilvik sjúklinga í ofþyngd væru það fá að í slíkum tilfellum gæti Landspítali notað Bariatric gjörgæslurúm.

Varnaraðili tiltekur að hugtakið Bariatric í tengslum við gjörgæslurúm hafi hvorki komið fram í útboðsgögnum varnaraðila í útboði nr. 35017 né í hinu kærða útboði heldur hafi fyrst og fremst verið notað af kæranda í málsrekstri sínum, sem leitt hafi til villandi framsetningar á málinu í fyrri úrskurði nefndarinnar. Hugtakið Bariatric vísi til ofþyngdar og gefi til kynna að búnaður sé hannaður fyrir sjúklinga í mikilli yfirþyngd. Hins vegar séu Bariatric sjúkrarúm, sem vissulega séu til staðar á Landspítala og ætluð almennum legudeildum, alls ekki það sama og gjörgæslurúm. Bariatric sjúkrarúm Landspítala og Sjúkrahússins á Akureyri uppfylli ekki þær sérhæfðu kröfur sem gerðar séu til gjörgæslurúma. Þessi staðreynd, sem virðist ekki hafa verið fyllilega upplýst um í fyrra máli, hafi skapað brýna og óyggjandi þörf fyrir innkaup á slíkum sérhæfðum gjörgæslurúmum til að tryggja öryggi og fullnægjandi meðferð sjúklinga sem þurfi á slíkum búnaði að halda. Auk þess sé mikilvægt að árétta að boðin gjörgæslurúm skuli bera CE-merkingu og uppfylla allar öryggis- og tæknikröfur, sem og viðeigandi staðla sem gilda innan Evrópska efnahagssvæðisins (EES) fyrir lækningatæki samkvæmt reglugerð (ESB) 2017/745, sbr. ákvæði EES-samningsins.

Í hinu kærða útboði hafi ekki aðeins verið tekið fullt tillit til leiðbeininga kærunefndar í fyrri úrskurði, heldur sé málefnalegur grundvöllur breyttra krafna nú skýrlega og ótvírætt tilgreindur í kafla 1.1.1 „Rational for the Procurement“ í útboðsgögnunum, sem fullnægi kröfum nefndarinnar til hins ýtrasta. Kveður varnaraðili svo virðast sem spítalanum hafi mistekist að skýra með fullnægjandi hætti hugtök og málsatvik vegna fyrri kæru. Þegar um sé að ræða Bariatric sjúkrarúm sé átt við sjúkrarúm sem séu sérstaklega hönnuð til að bera sjúklinga í mikilli yfirþyngd, t.d. þá sem vega yfir 200 kg. Bariatric rúm séu ekki gjörgæslurúm. Sjúkrarúm sé sérhæft lækningatæki með ákveðnum rafknúnum stillingum og öryggisbúnaði, sem ætlað sé til almennrar hjúkrunar, sbr. t.d. úrskurð úrskurðarnefndar velferðarmála nr. 3/2009 og úrskurð kærunefndar útboðsmála nr. 26/2019. Bariatric sjúkrarúm séu sérstaklega hönnuð fyrir sjúklinga í ofþyngd. Þau hafi aukið burðarþol, breiðari ramma, stærri dýnu og oft möguleika á lyfti- og snúningsbúnaði. Þessi sjúkrarúm séu ætluð til almennrar hjúkrunar en ekki til gjörgæslu. Gjörgæslurúm séu enn sérhæfðari sjúkrarúm, hönnuð fyrir þriðja stigs heilbrigðisþjónustu á gjörgæsludeildum. Þriðja stigs heilbrigðisþjónusta sé skilgreind í lögum nr. 40/2007 um heilbrigðisþjónustu, en um sé að ræða þjónustu sem veitt sé á sjúkrahúsi og krefjist sérstakrar kunnáttu, háþróaðrar tækni, dýrra og vandmeðfarinna lyfja og aðgengis að gjörgæslu. Gjörgæslurúm hafi fleiri eiginleika en önnur sjúkrarúm, t.d. Cardiac Care Position (hjarta- og lungnasetstaða), Prone Position (sjúklingur liggur í magalegu) og sérhæfðar stillingar fyrir sjúklinga með lungnavandamál og fleira, sem nánar sé lýst í útboðslýsingu.

Varnaraðili kveður þá tölfræði er kærandi vísi til í kæru um fjölda innlagna sjúklinga hæpna og gefa villandi mynd af raunverulegri þörf. Í fyrsta lagi taki hún ekki tillit til dvalartíma sjúklinga í sérhæfðum gjörgæslurúmum. Sjúklingar í mikilli yfirþyngd geti dvalið í slíkum rúmum mánuðum saman, sem teppi viðkomandi gjörgæslurúm og komi í veg fyrir að aðrir sjúklingar í ofþyngd fái þá þjónustu sem þeir þurfa. Því sé einfaldur fjöldi innlagna ekki fullnægjandi mælikvarði á þörfina. Í öðru lagi sé skortur á sérhæfðum gjörgæslurúmum og því þurfi sjúklingar að liggja í hefðbundnum sjúkrarúmum. Þau hafi ekki innbyggða vigt eins og gjörgæslurúm og sjúklingar séu því ekki alltaf vigtaðir. Liður í því sé að kaupa sérhæfð gjörgæslurúm í samræmi við umrætt útboð. Varnaraðili kveður offitu meðal fullorðinna á heimsvísu hafa meira en tvöfaldast frá árinu 1990 og Íslendinga að þyngjast jafnt og þétt eins og aðrar þjóðir. Vísar varnaraðili í því sambandi til upplýsinga á vef alþjóða heilbrigðismálastofnunarinnar. Varnaraðili kveður Landspítala og Sjúkrahúsið á Akureyri verða að bregðast við þeirri staðreynd af ábyrgð í þeim tilgangi að veita bestu mögulegu heilbrigðisþjónustu sem völ sé á, sbr. 1. gr. laga um heilbrigðisþjónustu.

Varnaraðili kveður hið nýja útboð byggja á skýrum málefnalegum sjónarmiðum og brýnum raunverulegum þörfum Landspítala og Sjúkrahússins á Akureyri sem séu aðilar að útboðinu. Óyggjandi læknisfræðileg og rekstrarleg þörf sé fyrir viðbótargjörgæslurúm sem geti sinnt sjúklingum sem vegi yfir 200 kg. Þau gjörgæslurúm sem séu í notkun í dag þoli hámarksþyngd sjúklings (MPW) 227 kg, en þau rúm séu of fá og yfirleitt alltaf öll í notkun. Vegna þess sé brýnt að fjölga þeim rúmum sem þoli þessa þyngd. Fullyrðingar kæranda um að Landspítali búi nú þegar yfir rúmum af gerðinni Progressa frá framleiðandanum Hill room/Baxter, sem þoli allt að 227 kg, sé rétt að því leyti að slík rúm séu til staðar en rúmin séu einfaldlega ekki nægilega mörg til að mæta núverandi þörf.

Útboðið snúi að því að auka fjölda gjörgæslurúma sem þoli sjúklinga í ofþyngd ekki að endurnýja þau sem fyrir séu. Það að vera með rúm sem beri ekki sjúklinga yfir 200 kg þýði að ef inn komi sjúklingar yfir þeirri þyngd þurfi að færa aðra sjúklinga sem séu mikið veikir á milli rúma. Þetta skapi bæði hættu fyrir sjúklinga og mikið álag á starfsfólk. Sjúklingar geti einnig safnað á sig miklum vökva í gjörgæslulegu sem geti valdið því að sjúklingar sem séu rétt undir mörkum MPW 200 kg geti farið yfir þá þyngd og þannig þurft að skipta um rúm. Þetta undirstriki nauðsyn þess að hafa nægilega mörg og sterkbyggð gjörgæslurúm til staðar til að mæta þessari þörf. Varnaraðili kveðst verða að hafa rými til að skilgreina þarfir sínar út frá eigin forsendum og reynslu, svo framarlega sem það sé gert á málefnalegan hátt, sbr. úrskurð kærunefndar útboðsmála í máli nr. 15/2015. Þar kom fram að kaupendum væri heimilt að gera kröfur til tækja í því skyni að þau féllu sem best að húsnæði og vinnuaðstöðu og að það væri kæranda að leiða líkur að því að slíkar kröfur væru ómálefnalegar. Í þessu tilviki sé krafan um burðarþol og sérhæfingu gjörgæslurúma augljóslega málefnaleg, enda snúist hún um öryggi sjúklinga.

Varnaraðili vísar til þess að þar sem útboðið miði að því að uppfylla ófullnægða þörf sé ekki hægt að halda því fram að það brjóti gegn jafnræðisreglu eða öðrum ákvæðum laga um opinber innkaup. Kærandi bendi á að Bariatric rúm henti mun betur fyrir þá einstaklinga sem séu í mikilli yfirþyngd, en þar virðist söluaðili reyna að ákveða hvað henti gjörgæslu¬sjúklingum best. Slíkar ákvarðanir um klínískar þarfir og búnaðarval séu á hendi varnaraðila, ekki söluaðila. Þvert á móti sé varnaraðili að tryggja að allir sjúklingar, óháð þyngd, geti fengið viðeigandi gjörgæslumeðferð. Bariatric rúm henti ekki fyrir gjörgæslusjúklinga eða gjörgæsludeild Landspítala og Sjúkrahússins á Akureyri.

Vegna athugasemda kæranda um að einungis eitt fyrirtæki, Icepharma hf., geti boðið rúm með hámarksþyngd hærri en 185 kg kveðst varnaraðili hafa tekið saman upplýsingar frá framleiðendum um hverjir gætu boðið gjörgæslurúm sem væru með MPW yfir 200 kg, áður en útboðið var auglýst. Sú könnun, í fljótu bragði, leiddi í ljós að minnsta kosti fimm framleiðendur bjóði gjörgæslurúm sem uppfylli þetta skilyrði og fjórir þeirra séu með íslenska birgja. Útboðið sé auglýst á EES-svæðinu og því sé listinn ekki tæmandi. Varnaraðili kveður þetta sýna að markaðurinn sé samkeppnishæfur og að kröfur útboðsins takmarki ekki samkeppni með ómálefnalegum hætti.

Samkvæmt meginreglum laga um opinber innkaup, sem endurspeglast í dómaframkvæmd, hafi kaupandi svigrúm til að ákvarða efni og skilmála útboða, að því gefnu að forsendur slíkra ákvarðana séu lögmætar og málefnalegar. Í dómi Landsréttar nr. 117/2022 hafi verið áréttað að kaupanda væri heimilt að bjóða út á ný með breyttum skilmálum, svo lengi sem ákvarðanir byggðust á málefnalegum sjónarmiðum. Þá hafi kærunefnd útboðsmála sjálf staðfest rétt kaupenda til að ákvarða kröfur til vara og þjónustu út frá málefnalegum þörfum, líkt og komið hafi fram í úrskurði nefndarinnar í máli nr. 15/2015, þar sem tekið var mið af þörfum Landspítala á að hámarka rými. Þá hefur nefndin einnig litið til almannahagsmuna við mat á málefnalegum sjónarmiðum, sbr. úrskurð í máli nr. 4/2014.

Hagsmunir varnaraðila og heilbrigðisstofnana, og þar með almannahagsmunir, af því að geta keypt nauðsynlegan búnað til að tryggja öryggi og meðferð sjúklinga í yfirþyngd á gjörgæsludeildum séu miklu ríkari en hagsmunir kæranda af því að stöðva innkaupaferlið. Stöðvun útboðsins myndi valda óviðunandi töfum á kaupum á lífsnauðsynlegum búnaði. Það myndi skapa hættuástand fyrir þann sjúklingahóp sem þurfi á sérhæfðum gjörgæslurúmum að halda og hafi varnaraðili enga aðra leið til að sinna þessum hópi. Því myndi stöðvun útboðsins hafa verulega neikvæð áhrif á almannaheilsu og þjónustu heilbrigðiskerfisins.

Með vísan til framangreinds telur varnaraðili að kærandi hafi ekki sýnt fram á verulegar líkur á því að brotið hafi verið gegn lögum um opinber innkaup þannig að innkaupaferli verði stöðvað, sbr. 1. mgr. 110. gr. laganna. Þar sem málflutningur og tölfræði kæranda sé villandi og ófullkomin og þörfin fyrir hin umbeðnu viðbótargjörgæslurúm brýn og málefnaleg fyrir Landspítala og Sjúkrahúsið á Akureyri sem séu aðilar að útboðinu, væri það alvarlegt fyrir heilbrigðiskerfið í heild og almannahagsmuni ef innkaupaferlið yrði stöðvað. Varnaraðili fari því fram á að kærunefnd útboðsmála hafni kröfu kæranda um stöðvun útboðs um stundarsakir og taki málið til efnislegrar meðferðar við fyrsta tækifæri.

IV

Samkvæmt 1. mgr. 110. gr. laga nr. 120/2016 um opinber innkaup er kærunefnd útboðsmála, að kröfu kæranda, heimilt að stöðva innkaupaferli um stundarsakir þar til endanlega hefur verið skorið úr kæru, enda hafi verulegar líkur verið leiddar að broti gegn lögunum eða reglum settum samkvæmt þeim við tiltekin innkaup sem leitt getur til ógildingar ákvörðunar eða annarra athafna varnaraðila.

Hið kærða útboð lýtur að gerð rammasamnings við einn bjóðanda um afhendingu á hágæða gjörgæslurúmum samkvæmt pöntunum til nota á gjörgæslum Landspítala og Sjúkrahússins á Akureyri. Fyrra útboð varnaraðila sama efnis var fellt úr gildi í ágúst síðastliðinn, með úrskurði kærunefndar útboðsmála í málum nr. 5/2025 og 6/2025, á þeim grundvelli að skorta þótti fullnægjandi gögn og rökstuðning fyrir því að málefnaleg sjónarmið byggju að baki þeirri kröfu að örugg hleðsluþyngd gjörgæslurúma skyldi vera 265 kg að lágmarki og hámarksþyngd notenda vera 200 kg að lágmarki. Lá þá fyrir að fáeinum mánuðum áður hafði varnaraðili auglýst útboð á meðal annars gjörgæslurúmum þar sem krafa hafði verið gerð um að örugg hleðsluþyngd fyrir gjörgæslurúm skyldi vera 250 kg að lágmarki og hámarksþyngd notenda vera 185 kg að lágmarki. Hafði kærandi ásamt öðrum aðila boðið gjörgæslurúm í því útboði og varð breytt þyngdarkrafa til þess að kæranda var að óbreyttu ókleift að taka þátt í nýju útboði.

Í úrskurði kærunefndar útboðsmála er rakið að kaupendum í opinberum innkaupum sé falið að ákveða hverju sinni hvernig þarfir þeirra verði best uppfylltar og hvaða eiginleikum boðin þjónusta, verk eða vara skuli búa yfir í því skyni. Tilgreining þessara eiginleika í útboðsgögnum verði þó að byggja á málefnalegum sjónarmiðum auk þess sem gæta verði meginreglna um jafnræði, meðalhóf og gagnsæi, sbr. 1. mgr. 15. gr. og 3. mgr. 49. gr. laga nr. 120/2016. Tekið var fram að þótt almennt yrði ekki talið að kaupendur væru bundnir af sömu valforsendum eða eftir atvikum sömu skilmálum í síðari útboðum á vöru eða þjónustu sem hefði áður verið boðin út, yrði eins og á stæði í málinu að gera þá kröfu að varnaraðili styddi þær auknu kröfur sem gerðar væru til burðargetu gjörgæslurúma fullnægjandi gögnum. Var það mat nefndarinnar að ekki yrði nægjanlega ráðið af minnisblaði sem varnaraðili hafði lagt fram undir rekstri málsins, um fjölda innlagna sjúklinga sem vegið hafi 185 kg eða meira á gjörgæsludeild, einu og sér, að málefnalegt hafi verið að auka við kröfur um þyngdarmörk gjörgæslurúma milli útboðanna. Auk þess hefði varnaraðili engar skýringar gefið á því af hverju ekki væri notast við „bariatric“ gjörgæslurúm í þeim einstöku tilvikum þar sem sjúklingar væru í mikilli yfirþyngd en þau rúm þyldu mikla þyngd og væru breiðari en hefðbundin gjörgæslurúm og kynnu því að henta þeim sjúklingum betur. Þar sem fullnægjandi gögn og rökstuðning skorti fyrir því að málefnaleg sjónarmið byggju að baki þeim kröfum sem gerðar væru til burðargetu rúma í útboðsgögnum yrðu umræddir skilmálar taldir ólögmætir og óhjákvæmilegt að ógilda útboðið.

Kærandi byggir á því að sama staða séu uppi í hinu kærða útboði. Þannig telur hann varnaraðila enn ekki hafa lagt fram fullnægjandi gögn eða rökstuðningur fyrir því að málefnaleg sjónarmið búi að baki auknum þyngdarkröfum til gjörgæslurúma frá því útboði sem auglýst var í ágúst 2024 og því hljóti skilmálar útboðsins að teljast ólögmætir.

Í kafla. 1.1.1 í útboðslýsingu hins kærða útboðs leitast varnaraðili við að færa rök fyrir þörf kaupanda á að boðin gjörgæslurúm geti borið sjúklinga yfir 200 kg. Þar kemur meðal annars fram að á gjörgæslu Landspítala séu hvorki fyrir hendi bariatric gjörgæslurúm eða önnur gjörgæslurúm sem henti sjúklingum yfir 200 kg, þrátt fyrir að varnaraðili telji brýna þörf fyrir slík rúm. Útboðið sé því nauðsynlegt til að mæta raunverulegri og aðkallandi þörf spítalans, sem bein áhrif hafi á öryggi sjúklinga og meðferð. Þá segir að kröfur um gjörgæslurúm sem geti borið sjúklinga yfir 200 kg byggist á óyggjandi læknisfræðilegum og rekstrarlegum sjónarmiðum, sem séu í samræmi við markmið laga um opinber innkaup og tryggi almannahagsmuni og veitingu nauðsynlegrar heilbrigðisþjónustu.

Í greinargerð til nefndarinnar hefur varnaraðili gert ítarlegri grein fyrir ástæðum að baki umræddri kröfu. Nánar tiltekið kveður varnaraðili þau bariatric rúm sem til séu, vera hefðbundin sjúkrarúm en ekki gjörgæslurúm og ekki henta sem slík. Þá kveður hann tölfræði um fjölda innlagna sjúklinga í mikilli yfirþyngd ekki gefa rétta mynda af raunverulegri þörf, annars vegar þar sem hún taki ekki tillit til dvalartíma sjúklinga í sérhæfðum gjörgæslurúmum og hins vegar þar sem hefðbundin sjúkrarúm hafi ekki innbyggða vigt eins og gjörgæslurúm og sjúklingar séu því ekki alltaf vigtaðir. Liður í því sé að kaupa sérhæfð gjörgæslurúm. Bendir hann á að offita meðal fullorðinna á heimsvísu hafi meira en tvöfaldast frá árinu 1990 og Íslendingar að þyngjast jafnt og þétt eins og aðrar þjóðir og verði Landspítali og Sjúkrahúsið á Akureyri að bregðast við þeirri staðreynd af ábyrgð í þeim tilgangi að veita bestu mögulegu heilbrigðisþjónustu sem völ sé á, sbr. 1. gr. laga um heilbrigðisþjónustu. Í greinargerð sinni kveður varnaraðili það rétt hjá kæranda að í notkun séu gjörgæslurúm af gerðinni Progressa frá framleiðandanum Hill room/Baxter sem þoli sjúklinga allt að 227 kg en þau rúm séu of fá og yfirleitt alltaf öll í notkun. Þess vegna sé brýnt að fjölga þeim rúmum sem þoli þessa þyngd. Snúi útboðið að því að auka fjölda gjörgæslurúma sem þoli sjúklinga í ofþyngd en ekki að endurnýja þau sem fyrir séu. Það að vera með rúm sem beri ekki sjúklinga yfir 200 kg þýði að ef inn komi sjúklingar yfir þeirri þyngd þurfi að færa aðra sjúklinga sem séu mikið veikir á milli rúma. Þetta skapi bæði hættu fyrir sjúklinga og mikið álag á starfsfólk. Þá geti sjúklingar safnað á sig miklum vökva í gjörgæslulegu sem geti valdið því að sjúklingar sem séu rétt undir 200 kg geti farið yfir þá þyngd og þá hafi þurft að skipta um rúm. Umrætt útboð sé nauðsynlegt til að mæta raunverulegum og brýnum þörfum varnaraðila, sem snúi beint að öryggi og meðferð sjúklinga.

Það fellur í hlut varnaraðila að skilgreina þarfir sínar og hvernig þær verða best uppfylltar og hvaða eiginleikum boðin þjónusta, verk eða vara skuli búa yfir í því skyni. Við það mat nýtur varnaraðili nokkurs svigrúms. Líkt og fram kemur í úrskurði nefndarinnar í máli nr. 5/2025 og 6/2025 verður tilgreining þessara eiginleika í útboðsgögnum þó að byggja á málefnalegum sjónarmiðum auk þess sem gæta verði meginreglna um jafnræði, meðalhóf og gagnsæi, sbr. 1. mgr. 15. gr. og 3. mgr. 49. gr. laga nr. 120/2016.

Varnaraðili hefur samkvæmt framansögðu rökstutt nauðsyn innkaupa á fleiri sérhæfðum gjörgæslurúmum sem geti borið sjúklinga að lágmarki 200 kg að þyngd. Að virtu því sem fram er komið í málinu virðast málefnaleg sjónarmið búa að baki þeirri kröfu varnaraðila, í lið ac í grein 4.2 í útboðslýsingu hins kærða útboðs, um að hámarksþyngd notenda rúmanna skuli vera 200 kg eða meira. Þá verður ekki séð, eins og mál þetta liggur fyrir nú, að með kröfunni sé farið gegn meginreglum útboðsréttar. Verður því ekki talið að verulegar líkur hafa verið leiddar að broti gegn lögum nr. 120/2016 um opinber innkaup við innkaupin, er leitt geti til ógildingar ákvörðunar eða annarra athafna varnaraðila, sbr. 1. mgr. 110. gr. sömu laga. Kröfu kæranda um stöðvun innkaupaferlis um stundarsakir er því hafnað.

Ákvörðunarorð

Hafnað er kröfu kæranda, Öryggismiðstöðvar Íslands hf., um að útboð varnaraðila, Landspítala, nr. 35049, auðkennt „ICU Beds for Landspitali Hospital“ sé stöðvað um stundarsakir.

Reykjavík, 28. nóvember 2025

Reimar Pétursson

Kristín Haraldsdóttir

Auður Finnbogadóttir