Mál nr. 661/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 661/2025

Fimmtudaginn 8. janúar 2026

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 9. október 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. sama dag, um að fella niður rétt hennar til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði og að innheimta ofgreiddar atvinnuleysisbóta.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um greiðslur atvinnuleysisbóta hjá Vinnumálastofnun þann 30. maí 2023 og var umsóknin samþykkt 15. júní 2023. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 9. október 2025, var kæranda tilkynnt að réttur hennar til atvinnuleysisbóta hefði verið felldur niður í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 59. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar með vísan til þess að hún hefði ekki tilkynnt stofnuninni um tilfallandi tekjur eða vinnu. Kæranda var jafnframt tilkynnt að hún hefði fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur að fjárhæð 56.723 kr., að meðtöldu 15% álagi, sem yrðu innheimtar samkvæmt 2. mgr. 39. gr. laga nr. 54/2006.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 9. október 2025. Með bréfi, dags. 14. október 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 27. nóvember 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. sama dag. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar kemur fram að kærandi vilji kæra ákvörðun Vinnumálastofnunar frá 9. október 2025 þar sem henni hafi verið gert að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur og settur tveggja mánaða biðtími. Í maí 2025 hafi kærandi fengið tækifæri til að fara í reynslutíma hjá B. Kærandi hafi tilkynnt Vinnumálastofnun að hún hefði fundið vinnu en að hún vissi ekki hvort henni yrði boðið áframhaldandi starf þar sem um reynslutíma væri að ræða. Kærandi hafi ekki vitað hvort hún fengi greidd einhver laun fyrir þetta tímabil, þar sem þetta hafi í raun verið einskonar starfsþjálfun.

Síðar hafi kærandi fengið greitt um 150.000 kr. frá B en þar sem hún hafi ekki vitað að þessi greiðsla myndi koma hafi hún ekki tilkynnt um hana strax. Kærandi hafi ekki haft í hyggju að halda upplýsingum eftir eða brjóta reglur stofnunarinnar. Kærandi hafi ávallt verið virkur atvinnuleitandi, reglulega staðfest atvinnuleit, tekið þátt í námskeiðum og tungumálanámi til að bæta möguleika sína á vinnumarkaði. Kærandi greinir frá því að hún hafi lokið nokkrum íslenskunámskeiðum og aflað sér bílprófs til að auka atvinnuhæfni sína.

Kærandi óski þess að ákvörðunin verði endurskoðuð. Kærandi samþykki að greiða ofgreiðsluna, auk álags, vegna mistaka hennar en biðji um að tveggja mánaða biðtíminn verði felldur niður. Kærandi hafi ekki viljað svíkja stofnunina og hafi lagt sig fram við að finna vinnu. Biðtíminn valdi henni alvarlegum fjárhagsvanda þar sem hún hafi enga aðra tekjulind.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi sótt um greiðslu atvinnuleysistrygginga þann 30. maí 2023. Með erindi, dags. 15. júní 2023, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hennar hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 88%.

Með tölvupósti, dags. 12. maí 2025, hafi kærandi sent eftirfarandi:

„Good afternoon! I found a job, please tell me what actions I should take to be removed from unemployment benefits?

also, due to the fact that I found a job, I can no longer attend the Icelandic language courses that the employment center paid for. What should I do about this?“

Með tölvupósti, dags. 14. maí 2025, hafi kæranda verið svarað með leiðbeiningum um hvernig henni bæri að afskrá sig á „Mínum síðum“. Þann 17. maí 2025 hafi annar tölvupóstur borist frá kæranda, svohljóðandi:

„Thank you for your answer, I would like to clarify one more question: I have not been hired yet, I am on probation, but I have not been given a contract and I am not sure that I will be hired and I do not know if I will be paid for the work. What if nothing works out, will I recieve payments from the employment center? I need to pay for housing and I am worried that I will be left without money.

I still continue to look for work.“

Þann 22. maí 2025 hafi kæranda verið svarað og henni leiðbeint um að fá stöðu sína á hreint varðandi starfið, einnig hafi hún verið upplýst um heimildir hennar til tilfallandi vinnu og skyldu til þess að tilkynna slíkt á „Mínum síðum“. Engar tilkynningar hafi borist stofnuninni samkvæmt þeim leiðbeiningum sem henni hafi verið sendar. Kærandi hafi áfram fengið greiddar atvinnuleysisbætur.

Í kjölfar reglulegs eftirlits Vinnumálastofnunar í september 2025 hafi kæranda verið sent erindi, dags. 19. september 2025, þar sem henni hafi verið gefinn kostur á að koma að skýringum vegna ótilkynntrar launagreiðslu í maí 2025 frá B. Auk skýringa hafi kærandi verið beðin um að skila gögnum er vörðuðu þessar launagreiðslur, til að mynda launaseðlum. Þann 26. september 2025 hafi umbeðinn launaseðill borist en kærandi hafi veitt skýringar með tölvupósti þann 23. september 2025.

Þann 9. október 2025 hafi kæranda verið tilkynnt að þar sem hún hefði ekki upplýst stofnunina um tilfallandi vinnu hefði greiðslum verið frestað í tvo mánuði frá ákvörðunardegi. Þá hafi kæranda verið gert að endurgreiða atvinnuleysisbætur fyrir þann tíma sem launagreiðslur vörðuðu. Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum í máli kæranda hafi hún fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur, samtals að fjárhæð 49.324 kr. sem innheimtar yrðu með álagi. Heildarskuld kæranda vegna ákvörðunar stofnunarinnar hafi numið 56.723 kr. Ákvörðun þessi hafi verið tekin á grundvelli 1. mgr. 59. gr. og 1. mgr. 36. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Framangreind ákvörðun Vinnumálastofnunar hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála þann 9. október 2025. Kærandi geri kröfu um að biðtími verði felldur niður og vísað til þess að hún hafi upplýst stofnunina um að hún hefði fundið vinnu þegar henni hafi boðist reynslutími hjá B.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Kærð sé ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 9. október 2025, þess efnis að kærandi skuli sæta tveggja mánaða bið og beri að endurgreiða hluta þeirra atvinnuleysisbóta sem hún hafi fengið greiddar í maí 2025.

Í ljósi samskipta kæranda í tölvupósti þann 12. og 17. maí 2025 telji Vinnumálastofnun að leggja megi þau skilaboð að jöfnu við tilkynningu um tilfallandi vinnu og að fallast eigi á kröfu kæranda um að fella niður biðtíma á grundvelli 59. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Eðli máls samkvæmt geti atvinnuleitandi ekki þegið óskertar atvinnuleysistryggingar samhliða launuðum störfum. Ljóst sé að tekjur kæranda í maí 2025 hafi verið hærri en frítekjumark skv. 3. gr. reglugerðar nr. 1455/2024 um fjárhæð atvinnuleysistrygginga. Frítekjumarkið árið 2025 sé skv. þeirri grein 89.817 kr. á mánuði en tekjur kæranda hafi numið 234.034 kr.

Í 2. mgr. 39. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé fjallað um að Vinnumálastofnun beri að innheimta ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Ákvæðið sé svohljóðandi:

„Hafi hinn tryggði fengið hærri atvinnuleysisbætur skv. 32. eða 33. gr. en hann átti rétt á samkvæmt álagningu skattyfirvalda eða öðrum ástæðum ber honum að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd var að viðbættu 15% álagi. Hið sama gildir um atvinnuleysisbætur sem hinn tryggði hefur fengið greiddar fyrir tímabil er hann uppfyllti ekki skilyrði laganna. Fella skal niður álagið samkvæmt þessari málsgrein færi hinn tryggði rök fyrir því að honum verði ekki kennt um þá annmarka er leiddu til ákvörðunar Vinnumálastofnunar.“

Í framangreindu ákvæði sé mælt fyrir um heimild Vinnumálastofnunar til að innheimta ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Í athugasemdum með 39. gr. í frumvarpi til laga um atvinnuleysistryggingar sé sérstaklega áréttað að leiðrétting eigi við í öllum tilvikum sem kunni að valda því að atvinnuleitandi hafi fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Ástæða þess að atvinnuleitandi hafi fengið atvinnuleysisbætur hafi með öðrum orðum ekki áhrif á skyldu viðkomandi til að endurgreiða þá fjárhæð sem hafi verið ofgreidd. Ákvæði 2. mgr. 39. gr. sé því fortakslaust að því sem varði skyldu til þess að endurgreiða ofgreiddar bætur. Vinnumálastofnun telji þó tilefni til að fella niður álag á kröfuna í ljósi ofangreindra samskipta kæranda við stofnunina. Skuld kæranda við stofnunina sé þá samtals að fjárhæð 49.324 kr., án álags.

Með vísan til alls framangreinds sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að kæranda beri að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysistryggingar vegna tekna í maí 2025 en að fallast skuli á kröfur hennar um að fella niður tveggja mánaða bið eftir greiðslum og 15% álag á skuld hennar.

IV.  Niðurstaða

Kærð var ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 9. október 2025, um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 59. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar og að innheimta ofgreiddar atvinnuleysisbætur með álagi. Undir rekstri málsins féllst Vinnumálastofnun á kröfu kæranda um að fella niður viðurlögin þar sem hún hafði í raun tilkynnt um tilfallandi vinnu. Þá féllst stofnunin einnig á að fella niður álagið sem lagt var á endurkröfuna.

Hlutverk úrskurðarnefndar velferðarmála er að úrskurða í kærumálum vegna stjórnvaldsákvarðana eftir því sem mælt er fyrir um í lögum sem kveða á um málskot til nefndarinnar, sbr. 1. gr. laga nr. 85/2015 um úrskurðarnefnd velferðarmála. Samkvæmt 11. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar kveður úrskurðarnefndin upp úrskurði um ágreiningsefni sem kunna að rísa á grundvelli laganna. Þar sem Vinnumálastofnun hefur fallist á að fella niður framangreind viðurlög og álagið sem lagt var á endurkröfuna verður ekki séð að ágreiningur sé til staðar á milli kæranda og stofnunarinnar hvað það varðar. Þeim hluta kærunnar er því vísað frá úrskurðarnefndinni.

Kemur þá til skoðunar ákvörðun Vinnumálastofnunar um innheimtu ofgreiddra atvinnuleysisbóta, að fjárhæð 49.324 kr. 

Í 36. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar er kveðið á um frádrátt frá atvinnuleysisbótum vegna tekna hins tryggða. Þar segir í 1. mgr.:

„Þegar samanlagðar tekjur af hlutastarfi hins tryggða, sbr. 17. eða 22. gr., og atvinnuleysisbætur hans skv. 32.–34. gr. eru hærri en sem nemur óskertum rétti hans til atvinnuleysisbóta að viðbættu frítekjumarki skv. 4. mgr. skal skerða atvinnuleysisbætur hans um helming þeirra tekna sem umfram eru. Hið sama gildir um tekjur hins tryggða fyrir tilfallandi vinnu, elli- eða örorkulífeyrisgreiðslur samkvæmt lögum um almannatryggingar, um elli- og örorkulífeyrisgreiðslur úr almennum lífeyrissjóðum, greiðslur úr sjúkrasjóðum stéttarfélaga sem eru komnar til vegna óvinnufærni að hluta, fjármagnstekjur hins tryggða og aðrar greiðslur sem hinn tryggði kann að fá frá öðrum aðilum. Eingöngu skal taka tillit til þeirra tekna sem hinn tryggði hefur haft á þeim tíma er hann fær greiddar atvinnuleysisbætur, sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögum þessum.“

Í 39. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um leiðréttingu á atvinnuleysisbótum. Þar segir í 2. mgr. að hafi hinn tryggði fengið hærri atvinnuleysisbætur samkvæmt 32. eða 33. gr. laganna en hann hafi átt rétt á samkvæmt álagningu skattyfirvalda eða af öðrum ástæðum beri honum að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd hafi verið, að viðbættu 15% álagi. Hið sama gildi um atvinnuleysisbætur sem hinn tryggði hafi fengið greiddar fyrir tímabil er hann uppfylli ekki skilyrði laganna. Í sömu málsgrein segir einnig að fella skuli niður álagið samkvæmt málsgreininni færi hinn tryggði rök fyrir því að honum verði ekki kennt um þá annmarka er leitt hafi til ákvörðunar Vinnumálastofnunar. Samkvæmt 3. mgr. 39. gr. laganna er heimilt að skuldajafna ofgreiddum atvinnuleysisbótum á móti síðar tilkomnum atvinnuleysisbótum sama einstaklings en þó aldrei hærri fjárhæð en sem nemur 25% af síðarnefndu atvinnuleysisbótum í hverjum mánuði.

Í athugasemdum með frumvarpi til laga nr. 54/2006 segir meðal annars svo í skýringum við ákvæði 39. gr.:

„Efni ákvæðisins felur í sér möguleika á leiðréttingu á fjárhæð tekjutengdra atvinnuleysisbóta eftir að þær hafa verið keyrðar saman við álagningu skattyfirvalda að því er varðar það viðmiðunartímabil sem lagt er til að verði haft til hliðsjónar við útreikningana. Er því gert ráð fyrir að leiðréttingin geti átt sér stað nokkru eftir að bæturnar hafa verið greiddar eða þegar endanleg álagning skattyfirvalda liggur fyrir. Á sama hátt er jafnframt gert ráð fyrir að Vinnumálastofnun geti leiðrétt fjárhæð grunnatvinnuleysisbóta. Slíkt getur átt við þegar upplýsingar þær er liggja grunnatvinnuleysisbótum til grundvallar hafa verið rangar eða hinn tryggði ekki tilkynnt til Vinnumálastofnunar um að hann sé ekki lengur í atvinnuleit.

Þannig er gert ráð fyrir að hinn tryggði endurgreiði Atvinnuleysistryggingasjóði þær fjárhæðir sem ofgreiddar eru í þeim tilvikum er hann fékk hærri greiðslur úr sjóðnum en honum bar. Á þetta við um öll tilvik sem kunna að valda því að hinn tryggði hafi fengið ofgreitt úr Atvinnuleysistryggingasjóði.“

Samkvæmt framangreindu er ákvæði 2. mgr. 39. gr. laganna fortakslaust að því er varðar skyldu til þess að endurgreiða ofgreiddar bætur fyrir tímabil sem skilyrði laganna er ekki uppfyllt.

Fyrir liggur að kærandi var með tekjur frá B á sama tíma og hún fékk greiddar atvinnuleysisbætur. Þá liggur fyrir að upplýsingar um þær tekjur lágu ekki fyrir hjá Vinnumálastofnun og því fékk hún greiddar hærri atvinnuleysisbætur en hún átti rétt á. Kæranda ber samkvæmt skýru ákvæði 2. mgr. 39. gr. laganna að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur fyrir maí 2025, eða 49.324 kr.

Með vísan til framangreinds er ákvörðun Vinnumálastofnunar um innheimtu ofgreiddra atvinnuleysisbóta á grundvelli 39. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar, staðfest.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 9. október 2025, í máli A, um innheimtu ofgreiddra atvinnuleysisbóta, er staðfest. Þeim þætti málsins er lýtur að tveggja mánaða viðurlögum og álagi á endurkröfuna er vísað frá úrskurðarnefnd velferðarmála.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir