Mál nr. 691/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 691/2025

Fimmtudaginn 8. janúar 2026

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 24. október 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 8. október 2025, um að fella niður rétt hans til atvinnuleysisbóta í þrjá mánuði.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 1. júlí 2025 og var umsóknin samþykkt 5. ágúst 2025. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 8. október 2025, var kæranda tilkynnt að réttur hans til atvinnuleysisbóta hefði verið felldur niður í þrjá mánuði á grundvelli 1. mgr. 58. gr., sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar með vísan til þess að hann hefði hafnað þátttöku í vinnumarkaðsúrræði.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 24. október 2025. Með bréfi, dags. 30. október 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 9. desember 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 10. desember 2025. Athugasemdir bárust frá kæranda 11. desember 2025 og voru þær kynntar Vinnumálastofnun með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 15. desember 2025. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að hann hafi ekki getað mætt á kynningarfund þann 19. september 2025 þar sem hann hefði verið í atvinnuviðtali í Hafnarfirði sama dag og hafi áður upplýst Vinnumálastofnun um það með tölvupósti. Kæranda sé mjög annt um að halda áfram samstarfi við stofnunina og leysa úr málinu. Kærandi sé í erfiðum aðstæðum og hafi engar tekjur og geti því ekki borgað fyrir herbergi sem hann hafi á leigu. Hann hafi einnig verið í miklum erfiðleikum með að finna vinnu þrátt fyrir virka atvinnuleit. Án aðstoðar frá Vinnumálastofnun hafi hann engin önnur úrræði, engar tekjur til að lifa af og óttist að enda á götunni. Hann óski eftir aðstoð og að honum verði boðinn nýr tími fyrir fund.

Í athugasemdum kæranda er ítrekað  að hann hafi ekki getað mætt á fundinn þar sem hann hafi verið boðaður í atvinnuviðtal. Í seinna skiptið hafi hann ekki verið á staðnum þar sem hann hefði farið með rútu í blindni til vinnuveitanda sem hafi lofað honum bæði íbúð og vinnu. Í hvorugu tilvikinu hafi kæranda tekist að fá vinnu. Kærandi tali ekki íslensku og það sé því mjög erfitt fyrir hann að leysa úr málinu. Atvinnuleysisbæturnar hafi verið síðasta framfærsla kæranda og nú hafi hann hvergi stað til að búa á. Hann hafi í stuttan tíma fengið að vera hjá vini sínum sem nú sé farinn af landi brott. Kærandi sé hjá öðrum vini sínum núna en viti ekki hversu lengi hann geti verið þar. Það sé vetrartími og mjög erfitt að finna vinnu. Þökk sé atvinnuleysisbótunum hafi kærandi getað leigt herbergi í Reykjavík en nú sé hann orðinn heimilislaus. Hann hafi skrifað nokkrum sinnum til Vinnumálastofnunar, án árangurs. Kærandi sé útlendingur og skilji að hann eigi mögulega minni réttindi hér á landi. Kærandi sé aðeins að biðja um aðstoð til að lifa af þessa fáu vetrarmánuði. Hann hafi alltaf starfað löglega og greitt skatta. Þegar kærandi hafi verið að leita að vinnu og ekki mætt á fundinn hafi fundurinn reynst vera mikilvægari en hans útskýring.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi síðast sótt um greiðslur atvinnuleysisbóta með umsókn, dags. 1. júlí 2025. Með erindi, dags. 5. ágúst 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 100%.

Þann 3. september 2025 hafi kærandi verið boðaður á kynningarfund á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar í Reykjavík þann 5. september 2025, klukkan 09:00. Kærandi hafi verið upplýstur að um skyldumætingu væri að ræða og að öll forföll bæri að tilkynna án ástæðulausrar tafar á tilgreindri vefslóð. Sömuleiðis hafi kæranda verið tjáð að ótilkynnt forföll og forföll án gildrar ástæðu kynnu að leiða til þess að greiðslur atvinnuleysisbóta til hans yrðu stöðvaðar. Boðun þessi hafi verið birt á „Mínum síðum“ atvinnuleitanda. Ásamt því hafi athygli kæranda verið vakin á nýjum samskiptum með tölvupósti á netfang kæranda og með smáskilaboðum í skráð símanúmer hans, X. Samkvæmt skráningu Vinnumálastofnunar hafi smáskilaboðin borist í símtæki kæranda þann 3. september 2025, klukkan 08:51. Þann 3. september 2025 hafi kærandi sent tölvupóst og sagst vera að fara til Akureyrar í atvinnuviðtal og gæti því ekki mætt til fundar.

Þann 17. september 2025 hafi kærandi aftur verið boðaður á kynningarfund á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar í Reykjavík með sama hætti og áður. Leiðrétt boðun hafi verið send kæranda sama dag og dagsetningu fundarins breytt úr 19. ágúst 2025 í 19. september 2025. Leiðrétt boðun hafi verið birt á „Mínum síðum“ atvinnuleitanda með nákvæmlega sömu upplýsingum og fyrri boðunin fyrir utan þó leiðréttrar dagsetningar á fundinum. Samkvæmt skráningu Vinnumálastofnunar hafi smáskilaboðin borist í símtæki kæranda þann 17. september 2025, klukkan 08:47.

Þann 17. september 2025, klukkan 09:15, hafi tölvupóstur borist frá kæranda þar sem fram hefði komið að hann ætti einmitt að mæta í viðtal í Hafnarfirði þann 19. september 2025 vegna atvinnu og sæi sér ekki fært að komast á fundinn þar sem almenningssamgöngur myndu ekki skila honum tímanlega á þjónustuskrifstofuna. Kærandi hafi óskað eftir upplýsingum um hvort hægt væri að fá annan tíma á slíkan fund. Kæranda hafi verið svarað með tölvupósti að ekki yrði boðað á annan fund.

Með erindi, dags. 1. október 2025, hafi verið óskað eftir skriflegum skýringum kæranda á ástæðum þess að hann hefði ekki mætt til boðaðs kynningarfundar 19. september 2025. Áréttað hafi verið að ef kærandi hefði hafnað þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum án gildra ástæðna gæti hann þurft að sæta biðtíma eftir greiðslu atvinnuleysisbóta. Kæranda hafi verið veittur sjö virkra daga frestur til að koma að skýringum sínum.

Skýringar kæranda hafi borist Vinnumálastofnun þann 1. október 2025:

„Ég vil útskýra fjarveru mína á kynningarfundinum þann 19. september 2025. Ég gat því miður ekki mætt þar sem ég átti atvinnuviðtal í Hafnarfirði þann dag, og hafði áður upplýst ykkur um það með tölvupósti. Mér er mjög annt um að halda áfram í samstarfi við ykkur og að leysa úr þessari stöðu. Því bið ég vinsamlegast um upplýsingar um hvaða skjöl ég þarf að leggja fram svo umsókn mín geti verið tekin til frekari meðferðar. Ég er nú virkur í atvinnuleit og atvinnuleysisbætur eru eina framfærslan mín um þessar mundir, svo ég bið vinsamlegast um aðstoð og að mér verði boðinn nýr tími fyrir fund.“

Frekari skýringar kæranda hafi borist Vinnumálastofnun þann 2. október 2025:

„Ég sendi ykkur skilaboð í tölvupósti, synd að ég sendi ykkur ekki líka skilaboð í forritinu á síðunni ykkar. „Í þessari viku á ég líka tvö atvinnuviðtöl og í næstu viku eitt. Ég vona að mér takist loksins að finna vinnu. Vegna tungumálavandamála er þetta erfitt og ég leita að vinnu þar sem B eru.”

Með erindi, dags. 8. október 2025, hafi kæranda verið tilkynnt um ákvörðun Vinnumálastofnunar að stöðva greiðslur atvinnuleysisbóta til hans í þrjá mánuði sökum þess að hann hefði ekki sinnt boðun á upplýsingafund þann 19. september 2025. Ákvörðun þessi hafi verið tekin á grundvelli 1. mgr. 58. gr. og 1. mgr. 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Kærandi hafi svarað því bréfi með orðsendingu á „Mínum síðum“ þann sama dag:

„Þakka þér fyrir að fresta einu fjárhagslegu tekjum mínum fyrir hátíðarnar. Þannig kemur þú fram við útlendinga sem sækja um vinnu hjá þér. Þú ert stöðugt að grafa undan fólki. Ég vona að þú lendir líka einn daginn í svipaðri stöðu, án útgönguleiðar eða möguleika á að lifa af. Með bestu kveðjum.“

Þann 13. október 2025 hafi kærandi fylgt þessari orðsendingu eftir með skilaboðum:

„Þú getur ekki einu sinni svarað manni, það er best að taka hann í burtu og vera rólegur, láta hann sofa á götunni, skrifstofan þín er frábær og hjálpleg við fólk.“

Þann 24. október 2025 hafi borist beiðni frá kæranda um endurupptöku á máli hans.

Þann 28. október 2025 hafi kærandi verið boðaður á hópfund á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar í Reykjavík þann 29. október 2025, klukkan 13:00. Kærandi hafi verið upplýstur að um skyldumætingu væri að ræða á fundinn. Öll forföll bæri að tilkynna án ástæðulausrar tafar á tilgreindri vefslóð. Sömuleiðis hafi kæranda verið tjáð að ótilkynnt forföll og forföll án gildrar ástæðu kynnu að leiða til þess að greiðslur atvinnuleysisbóta til hans yrðu stöðvaðar. Boðun þessi hafi verið birt á „Mínum síðum“ atvinnuleitanda. Ásamt því hafi athygli kæranda verið vakin á nýjum samskiptum með tölvupósti á netfang hans. Kærandi hafi svarað þeirri boðun og sagst enn vera úti á landi, nánar tilgreint á Akureyri og gæti af þeim sökum ekki mætt.

Þann 3. nóvember 2025 hafi kærandi aftur verið boðaður í viðtal hjá ráðgjafa á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar í Reykjavík þann 4. nóvember 2025, klukkan 10:30. Kærandi hafi verið upplýstur að um skyldumætingu væri að ræða á fundinn. Öll forföll bæri að tilkynna án ástæðulausrar tafar á tilgreindri vefslóð. Sömuleiðis hafi kæranda verið tjáð að ótilkynnt forföll og forföll án gildrar ástæðu kynnu að leiða til þess að greiðslur atvinnuleysisbóta til hans yrðu stöðvaðar. Boðun þessi hafi verið birt á „Mínum síðum“ atvinnuleitanda. Ásamt því hafi athygli kæranda verið vakin á nýjum samskiptum með tölvupósti á netfang hans og með smáskilaboðum í skráð símanúmer, X. Samkvæmt skráningu Vinnumálastofnunar hafi smáskilaboðin borist í símtæki kæranda þann 3. nóvember 2025, klukkan 08:59.

Þann 4. nóvember 2025 hafi kærandi sent inn eftirfarandi erindi:

„Góðan dag. Ég skrifaði ykkur í síðasta mánuði og útskýrði að ég væri í mjög erfiðri fjárhagsstöðu og bað um að tímabilið sem atvinnuleysisbætur mínar eru í bið yrði stytt. Eins og staðan er í dag hef ég ekki þak yfir höfuðið. Vinur minn í C hefur tekið mig tímabundið inn hjá sér, en ég get aðeins verið þar í um það bil þrjár vikur. Ég hef ekki tök á að mæta á fundi og á varla fyrir mat. Ég veit ekki hversu lengi ég get haldið þessu áfram. Ég er enn að leita að vinnu, en ekkert gengur og ekkert fer eftir áætlun. Ég skrifaði á netfangið sem þið gáfuð upp, en hef ekki fengið neitt svar. Ég vil einnig taka fram að ég tala ekki íslensku og skil aðeins örfá ensk orð. Ég hef alltaf unnið með B og þurfti því ekki að nota tungumálið. Af þessum sökum er mjög erfitt fyrir mig að finna vinnu eða mæta á viðtöl, þar sem ég get ekki tjáð mig á íslensku eða ensku. Atvinnuleysisbæturnar voru mitt síðasta úrræði, og ég bið ykkur vinsamlegast að endurskoða stöðuna mína.

Virðingarfyllst, A Ps.Ég skrifa ykkur alltaf í gegnum Google þýðanda. Ég vona að þýðingin sé rétt og að þið skiljið mig.“

Mál kæranda hafi verið tekið til endurumfjöllunar og með erindi, dags. 5. nóvember 2025, hafi kæranda verið tilkynnt um að ákvörðun Vinnumálastofnunar frá 8. október 2025 væri staðfest.

Þá hafi borist erindi frá kæranda í gegnum „Mínar síður“ þann 6. nóvember 2025:

„Get ég vinsamlegast fengið skýrt svar um hvort ég geti reiknað með að tímabil stöðvunar bóta verði stytt, og hvað merkir þetta með stöðurnar í appinu – að ég sé virkur en svo aftur lokaður stuttu síðar?“

Þann 9. nóvember 2025 hafi aftur borist erindi frá kæranda í gegnum „Mínar síður“:

„Má ég biðja um skýrt svar varðandi styttingu á biðtíma bótanna?“

Með erindi, dags. 17. nóvember 2025, hafi verið óskað eftir skriflegum skýringum kæranda á ástæðum þess að hann hefði ekki mætt til boðaðs hópfundar 29. október 2025. Kærandi hafi verið beðinn um að skila flugfarseðlum eða gögnum sem varpað gætu ljósi á mál hans en hann hafi verið upplýstur um að Vinnumálastofnun hefði rökstuddan grun um að hann væri ekki staddur á Íslandi.

Kærandi hafi svarað því erindi samdægurs:

„Góðan dag. Ég skrifaði ykkur að ég væri í öðrum hluta landsins vegna þess að ég varð heimilislaus og vinur minn tók mig inn til sín. Ég hafði enga leið til að komast á fundinn. Ég er án peninga og án húsnæðis. Það er mjög erfitt fyrir mig að útkljá nokkuð án tungumálsins og ég er smám saman að gefast upp því ég ræð ekki við þetta. Ég veit ekki hvað ég á að skrifa ykkur. Ég mætti ekki því ég hef enga leið og enga fjárhagslega möguleika til þess. Eftir mánuð eru hátíðirnar og ég hef enga leið til að hitta fjölskylduna mína. Ég er orðinn bæði heimilislaus og atvinnulaus. Ég veit í raun ekki hvað ég á að gera áfram — mér finnst eins og ég eigi ekkert eftir nema að gefast upp. Kveðja.“

Með erindi, dags. 27. nóvember 2025, hafi kæranda verið tilkynnt um ákvörðun Vinnumálastofnunar að synja honum um greiðslur atvinnuleysisbóta sökum þess að hann hefði ekki sinnt boðun í vinnumarkaðsúrræði þann 29. október 2025. Ákvörðun þessi hafi verið tekin á grundvelli 1. mgr. 58. gr. og 4. mgr. 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Eitt af almennum skilyrðum greiðslu atvinnuleysisbóta samkvæmt 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé að vera í virkri atvinnuleit, sbr. a. lið 1. mgr. 13. gr. Í 14. gr. laganna sé kveðið á um hvað felist í virkri atvinnuleit en samkvæmt [h.] lið 1. mgr. 14. gr. felist virk atvinnuleit meðal annars í því að hafa vilja og getu til að taka þátt í þeim vinnumarkaðsaðgerðum er standi til boða. Í 13. gr. laga nr. 55/2006 um vinnumarkaðsaðgerðir komi einnig fram skylda þess sem teljist tryggður samkvæmt lögum um atvinnuleysistryggingar til að taka þátt í vinnumarkaðsúrræðum sem Vinnumálastofnun ákveði.

Ákvæði 13. gr. sé svohljóðandi:

„Atvinnuleitandi skal fylgja eftir áætlun um atvinnuleit og þátttöku í viðeigandi vinnumarkaðsúrræðum skv. 11. gr. og gera það sem í hans valdi stendur til að bæta vinnufærni sína til þess að verða virkur þátttakandi á vinnumarkaði. Þar á meðal skal atvinnuleitandi ávallt mæta í viðtöl til ráðgjafa Vinnumálastofnunar skv. 14. gr. og taka þátt í þeim vinnumarkaðsúrræðum er standa honum til boða. Atvinnuleitandi skal jafnframt tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunna að verða á vinnufærni hans eða aðstæðum að öðru leyti án ástæðulausrar tafar.“

Þá sé í 1. mgr. 14. gr. laga um vinnumarkaðsaðgerðir kveðið á um að ráðgjafar Vinnumálastofnunar skuli hafa eftirlit með því að atvinnuleitendur fylgi eftir áætlun um atvinnuleit og þátttöku í viðeigandi vinnumarkaðsúrræðum.

Af framangreindum lagaákvæðum sé ljóst að heimildir Vinnumálastofnunar til að boða til sín atvinnuleitendur, og sömuleiðis skyldur atvinnuleitanda til að verða við slíkri boðun, séu ríkar. Þá sé það fortakslaust skilyrði svo unnt sé að aðstoða atvinnuleitendur við að fá starf við hæfi og gefa þeim kost á þátttöku í viðeigandi vinnumarkaðsaðgerðum að atvinnuleitendur sinni þeim boðunum sem þeim séu send. Í skilmálum sem umsækjendur samþykki þegar þeir sæki um atvinnuleysisbætur komi fram að viðkomandi sé upplýstur um að honum sé skylt að mæta í þau viðtöl, þá fundi, námskeið og önnur úrræði sem Vinnumálastofnun boði hann til.

Fyrir liggi að kærandi hafi ekki mætt ekki á kynningarfundi þann [5.] og 19. september 2025 og ekki heldur þann 29. október eða 4. nóvember 2025. Áður hafi kærandi fengið sendar tilkynningar í tölvupósti, með smáskilaboðum í farsíma og á „Mínum síðum“ þar sem tilgreindar hefðu verið tímasetningar og staðsetning fundanna. Kæranda hafi sömuleiðis verið greint frá því að öll forföll þyrfti að tilkynna til stofnunarinnar án ástæðulausrar tafar. Á grundvelli 1. mgr. 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar hafi kæranda verið gert að sæta viðurlögum vegna þessa.

Í 1. mgr. 58. gr. segi:

„Sá sem hafnar þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum, sbr. lög um vinnumarkaðsaðgerðir, samkvæmt ákvörðun Vinnumálastofnunar eftir að hafa verið í atvinnuleit í a.m.k. fjórar vikur frá móttöku Vinnumálastofnunar á umsókn um atvinnuleysisbætur skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila, sbr. þó 4. mgr. Hið sama gildir þegar hinn tryggði mætir ekki til Vinnumálastofnunar á áður boðuðum tíma skv. 6. mgr. 9. gr., 3. mgr. 13. gr. eða 3. mgr. 18. gr.“

Í 1. mgr. 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar komi skýrt fram að hafni einstaklingur þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum skuli hann sæta tveggja mánaða biðtíma eftir atvinnuleysisbótum. Hið sama gildi þegar hinn tryggði mæti ekki til Vinnumálastofnunar á áður boðuðum tíma. Í greinargerð með frumvarpi því er hafi orðið að lögum um atvinnuleysistryggingar sé efni 58. gr. laganna nánar skýrt. Þar segi að Vinnumálastofnun annist skipulag vinnumarkaðsaðgerða og að litið sé svo á að þeim sem tryggðir séu innan atvinnuleysistryggingakerfisins sé skylt að taka þátt í vinnumarkaðsúrræðum. Þá sé jafnframt tekið fram í greinargerðinni að bregðist hinn tryggði þeirri skyldu leiði það til viðurlaga í formi biðtíma eftir atvinnuleysisbótum.

Þar sem kærandi hafi sætt viðurlögum vegna höfnunar á vinnumarkaðsúrræði þann 26. janúar 2024 komi til beitingar 1. mgr. 61. gr. en ítrekunaráhrif á sama bótatímabili leiði til frestunar greiðslna í þrjá mánuði samkvæmt ákvæðinu.

Skýringar kæranda lúti að því að hann hafi verið staddur í Hafnarfirði og úti á landi vegna atvinnuviðtals. Þá hafi hann ekki greint frá því hvað hefði hamlað mætingu á fund stofnunarinnar þann 5. september 2025. Enn fremur hafi kærandi ekki sinnt neinum boðunum eftir að ákvörðun hafi verið tekin í máli hans 8. október 2025.

Í ljósi þeirrar ríku skyldu sem hvíli á atvinnuleitendum til þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum sé það mat Vinnumálastofnunar að kærandi hafi brugðist skyldum sínum samkvæmt 13. gr. laga um vinnumarkaðsúrræði, 7. mgr. 9. gr. laga um atvinnuleysistryggingar og 3. mgr. 13. gr. sömu laga. Tilkynningar sem hafi borist Vinnumálastofnun um að kærandi kæmist ekki á boðaðan upplýsingafund 19. september 2025 geti að mati Vinnumálastofnunar ekki talist gildar. Í því samhengi vísist til þess að kærandi hafi í engu sinnt boðunum stofnunarinnar og hafi verið settur á þriðju viðurlög vegna þess með ákvörðun stofnunarinnar 27. nóvember 2025.

Það sé því mat Vinnumálastofnunar að kærandi hafi ekki í skýringum sínum fært fram gildar ástæður fyrir fjarveru í boðað vinnumarkaðsúrræði, í skilningi 1. mgr. 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Í ljós þess að kærandi hafi ekki mætt á boðað vinnumarkaðsúrræði án gildra skýringa í skilningi 1. mgr. 58. gr., beri honum að sæta viðurlögum á grundvelli sama ákvæðis. Þar sem um annað brot sé að ræða á bótatímabili kæranda komi til beitingar 1. mgr. 61. gr. laganna.

Með vísan til alls framangreinds sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að kærandi skuli sæta viðurlögum í þrjá mánuði á grundvelli 1. mgr. 58. gr. og 1. mgr. 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í þrjá mánuði á grundvelli 1. mgr. 58. gr., sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Í 58. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um viðurlög við því ef þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum er hafnað. Segir þar í 1. mgr. að sá sem hafni þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum, sbr. lög um vinnumarkaðsaðgerðir, samkvæmt ákvörðun Vinnumálastofnunar eftir að hafa verið í atvinnuleit í að minnsta kosti fjórar vikur frá móttöku Vinnumálastofnunar á umsókn um atvinnuleysisbætur, skuli ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta samkvæmt VII. kafla laganna fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila. Hið sama gildi þegar hinn tryggði mæti ekki til Vinnumálastofnunar á áður boðuðum tíma samkvæmt 6. mgr. 9. gr., nú 7. mgr. 9. gr., 3. mgr. 13. gr. eða 3. mgr. 18. gr. laganna.

Í athugasemdum greinargerðar við frumvarp það er varð að lögum nr. 134/2009, um breytingu á lögum nr. 54/2006, segir meðal annars um viðurlög við því að virða ekki boðun Vinnumálastofnunar:

„Í ljósi þess að mikilvægt er að Vinnumálastofnun geti haldið reglulegu sambandi við þá sem fá greiddar atvinnuleysisbætur, ekki síst til að geta fylgst með gangi atvinnuleitar og hvort stofnunin þurfi að koma að frekari stuðningi við viðkomandi, er lagt til að það kunni að varða viðurlögum á grundvelli laganna í þeim tilvikum er atvinnuleitendur virða ekki boðun stofnunarinnar skv. 1. gr. frumvarps þessa. Á þetta ekki síst við þegar fá störf eru í boði og auknar líkur eru á að atvinnuleitin dragist á langinn. Jafnframt er lagt til að sama gildi þegar atvinnuleitendur eru boðaðir til stofnunarinnar í því skyni að kanna hvort sá hinn sami uppfylli enn skilyrði laganna, sbr. 4. og 6. gr. frumvarps þessa. Er því gert ráð fyrir að sömu viðurlög komi til og eiga við þegar þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum er hafnað.“

Í 7. mgr. 9. gr. kemur fram að sá sem telst tryggður á grundvelli laganna skuli eftir að umsókn hans hafi verið samþykkt og á þeim tíma sem hann fái greiddar atvinnuleysisbætur eða sæti biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögunum hafa reglulegt samband við Vinnumálastofnun eftir nánara fyrirkomulagi sem stofnunin ákveði. Þegar Vinnumálastofnun upplýsi umsækjanda um að stofnunin hafi samþykkt umsókn um atvinnuleysisbætur skuli hún jafnframt upplýsa hlutaðeigandi um með hvaða hætti stofnunin muni koma upplýsingum eða öðrum boðum til hans meðan á atvinnuleit hans standi. Komi Vinnumálastofnun upplýsingum eða boðum til umsækjanda með þeim hætti sem stofnunin hafi tiltekið við hlutaðeigandi teljast upplýsingarnar eða boðin hafa borist með sannanlegum hætti.

Þá segir í 3. mgr. 13. gr. laga nr. 54/2006 að Vinnumálastofnun sé heimilt að boða þann tryggða til stofnunarinnar með sannanlegum hætti á þeim tíma sem hann fái greiddar atvinnuleysisbætur eða sæti biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögunum, meðal annars til að kanna hvort breytingar hafi orðið á högum hans sem kunni að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögunum. Hinn tryggði skuli þá vera reiðubúinn að mæta til stofnunarinnar með mjög skömmum fyrirvara.

Samkvæmt gögnum málsins var kærandi þann 3. september 2025 boðaður á kynningarfund á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar í Reykjavík sem fara átti fram þann 5. september 2025. Kærandi boðaði forföll og kvaðst vera að fara til Akureyrar í atvinnuviðtal. Kærandi var þann 17. september 2025 aftur boðaður á kynningarfund á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar í Reykjavík sem fara átti fram þann 19. september 2025, klukkan níu. Kæranda var greint frá því að um skyldumætingu væri að ræða og að forföll bæri að tilkynna án ástæðulausrar tafar. Kærandi var jafnframt upplýstur um að ekki væri hægt að fá nýjan fund en að skýringar vegna fjarveru yrðu sendar til Greiðslustofu til yfirferðar. Þá var kærandi upplýstur um að ótilkynnt forföll og forföll án gildrar ástæðu gætu valdið stöðvun greiðslna eftir viðeigandi ákvæðum laganna.

Fyrir liggur að kærandi tilkynnti Vinnumálastofnun strax þann 17. september 2025 að hann gæti ekki mætt á fundinn þar sem hann væri bókaður í atvinnuviðtal í Hafnarfirði 19. september, klukkan 10. Hann ætti ekki bíl og því myndi hann ekki ná að ferðast á milli með strætó. Fyrir úrskurðarnefndinni hefur kærandi vísað til sömu atriða. Kæranda var svarað samdægurs og greint frá því að ekki yrði hægt að bóka nýjan kynningarfund en skýring á fjarveru yrði send Greiðslustofu.

Úrskurðarnefndin bendir á að beiting viðurlaga samkvæmt 58. gr. laganna er íþyngjandi ákvörðun og verður því að mati nefndarinnar að gera þær kröfur að fyrirliggjandi gögn bendi eindregið til þess að rétt sé að beita því úrræði. Að mati úrskurðarnefndarinnar bar Vinnumálastofnun að bregðast við erindi kæranda strax og hann tilkynnti að hann kæmist ekki á fundinn, t.d. með því færa fundinn um nokkra klukkutíma þannig að kærandi gæti sinnt atvinnuviðtalinu og sínum skyldum gagnvart stofnuninni. Í það minnsta hefði Vinnumálastofnun átt að óska eftir staðfestingu á atvinnuviðtalinu ef grunur var uppi um að ekki væri um réttar upplýsingar að ræða, enda verður almennt að telja að það sé gild ástæða fyrir því að mæta ekki á fund hjá stofnuninni ef viðkomandi er í atvinnuviðtali á sama tíma.

Þar sem kærandi tilkynnti Vinnumálastofnun um forföll vegna boðaðs fundar og var að sögn í atvinnuviðtali á sama tíma og fundurinn átti sér stað er það mat úrskurðarnefndarinnar að ekki hafi átt að koma til beitingar viðurlaga á grundvelli 58. gr. laga nr. 54/2006. Að því virtu er hin kærða ákvörðun felld úr gildi.

 

 

 

 

 

 

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 8. október 2025, um að fella niður rétt A, til atvinnuleysisbóta í þrjá mánuði, er felld úr gildi.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir