Mál nr. 652/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 652/2025

Miðvikudaginn 14. janúar 2026

A

gegn

Tryggingastofnun ríkisins

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Rakel Þorsteinsdóttir lögfræðingur, Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur og Unnþór Jónsson lögfræðingur.

Með rafrænni kæru, móttekinni 8. október 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 1. júlí 2025, um útreikning búsetuhlutfalls.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með bréfi Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 1. júlí 2025, var kæranda tilkynnt um að hún hefði fengið samþykktan örorkulífeyri frá 1. september 2024 og að matið væri varanlegt. Greiðsluréttur miðist við lengd búsetu á Íslandi og hennar réttur væri 62,30%.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 8. október 2025. Með bréfi, dags. 13. október 2025, var kæranda tilkynnt að kæra hefði borist að liðnum kærufresti og var henni gefinn kostur á að koma að athugasemdum og/eða gögnum, teldi hún að skilyrði, sem fram kæmu í 1. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, gætu átt við í málinu. Engar athugasemdir bárust frá kæranda.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru greinir kærandi frá því að hún óski eftir að fá 100% örorkubætur í stað 62%. Þessi 62% séu byggð á því að hún hafi búið í B í 25 ár. Kærandi hafi alltaf unnið fyrir íslensk fyrirtæki og eigi því ekkert inni hjá B ríkinu. Kærandi hafi aldrei greitt í lífeyrissjóð, hvorki í B né á Íslandi, þar sem hún hafi verið verktaki. Þó að kærandi hafi átt lögheimili í B hafi hún verið með íslenskt fyrirtæki sem hún hafi rekið sjálf frá 2005 til 2011 og svo frá 2013 til dagsins í dag. Hún sé því ekki með eftirlaun í B og efist um að hún eigi rétt á ellilaunum þar í ljósi þess að hún hafi ekki gert skattskýrslur þar í 15 ár.

Þrátt fyrir að vera skráð í B hafi kærandi verið á Íslandi að hugsa um gamla foreldra sína sem séu nú bæði dáin. Einungis sé um að ræða örorkubætur í eitt ár þannig að það sé ekki mikið fyrir Tryggingastofnun ríkisins að greiða. Kærandi eigi að fara í mjaðmaskipti á Landspítalanum í janúar 2026 og hún verði óvinnufær þangað til og eftir aðgerðina. Foreldrar kæranda hafi látið eftir sig hús sem sé í sölu. Systur kæranda, meðeigendur hennar að húsinu, krefjist þess að hún borgi öll gjöld af húsinu meðan hún búi í því, sem sé 200.000 kr. á mánuði. Með um það bil 260.000 kr. í örorkubætur sé það eiginlega ekki raunhæft, en hún hafi ekki annan stað til að búa á og geti heldur ekki borgað leigu á 62% örorkubótum. Húsið sé ekki að seljast svo kærandi sé föst þar sem það standi. Kærandi hafi fengið afturvirkar greiðslur að fjárhæð 2.000.000 kr. frá Tryggingastofnun en þær hafi að mestu leyti farið í að borga fasteignaskatt aftur í tímann af húsinu. Nú séu komnir fleiri reikningar vegna fasteignaskatts og fleira sem hún geti ekki borgað.

III.  Niðurstaða

Mál þetta varðar ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins frá 1. júlí 2025 um útreikning á búsetuhlutfalli.

Samkvæmt 2. mgr. 13. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar, með síðari breytingum, sbr. 5. gr. laga nr. 85/2015 um úrskurðarnefnd velferðarmála, skal kæra til úrskurðarnefndar vera skrifleg og skal hún borin fram innan þriggja mánaða frá því að aðila var tilkynnt um ákvörðun.

Samkvæmt gögnum málsins liðu þrír mánuðir og sjö dagar frá því að kæranda var tilkynnt um hina kærðu ákvörðun, dags. 1. júlí 2025, þar til kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 8. október 2025. Kærufrestur samkvæmt 2. mgr. 13. gr. laga um almannatryggingar var því liðinn þegar kæran barst nefndinni.

Í 5. mgr. 7. gr. laga um úrskurðarnefnd velferðarmála er vísað til þess að um málsmeðferð, sem ekki er kveðið á um í lögunum, fari samkvæmt ákvæðum stjórnsýslulaga og ákvæðum laga sem málskotsréttur til nefndarinnar byggist á hverju sinni.

Í 28. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 segir:

„Hafi kæra borist að liðnum kærufresti skal vísa henni frá nema:

1. afsakanlegt verði talið að kæran hafi ekki borist fyrr, eða

2. veigamiklar ástæður mæla með því að kæran verði tekin til meðferðar.

Kæru skal þó ekki sinnt ef meira en ár er liðið frá því að ákvörðun var tilkynnt aðila.“

Með vísan til þessa er nauðsynlegt að taka til skoðunar hvort atvik séu með þeim hætti að afsakanlegt verði talið að kæran hafi borist að liðnum kærufresti eða hvort veigamiklar ástæður mæli með því að kæran verði tekin til meðferðar, sbr. 1. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga, en ákvæðið mælir fyrir um skyldubundið mat stjórnvalds á því hvort atvik séu með þeim hætti að rétt sé að taka stjórnsýslukæru til efnislegrar meðferðar, þrátt fyrir að lögbundinn kærufrestur sé liðinn.

Fyrir liggur að í hinni kærðu ákvörðun frá 1. júlí 2025 var kæranda leiðbeint um kæruheimild til úrskurðarnefndar velferðarmála og um tímalengd kærufrests. Í kæru er ekki að finna útskýringu á því hvers vegna kæran barst ekki til úrskurðarnefndarinnar innan kærufrests. Með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 13. október 2025, var kæranda veittur kostur á að koma að athugasemdum og/eða gögnum teldi hún að skilyrði, sem fram kæmu í 1. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga, gætu átt við í málinu. Engin svör bárust frá kæranda

Í ljósi þessa að kæranda var leiðbeint um kæruheimild í hinni kærðu ákvörðun er það mat úrskurðarnefndar velferðarmála að ekkert í gögnum málsins bendi til þess að afsakanlegt sé að kæra hafi ekki borist fyrr. Þá verður ekki heldur talið að veigamiklar ástæður mæli með því að kæran verði tekin til meðferðar, enda verður ekki ráðið af gögnum málsins að ágalli sé á hinni kærðu ákvörðun sem leitt gæti til ógildingar hennar. Með hliðsjón af framangreindu er kærunni vísað frá úrskurðarnefnd velferðarmála.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Kæru A, er vísað frá úrskurðarnefnd velferðarmála.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Rakel Þorsteinsdóttir