Mál nr. 741/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 741/2025

Miðvikudaginn 14. janúar 2026

A

gegn

Sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Rakel Þorsteinsdóttir lögfræðingur, Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur og Unnþór Jónsson lögfræðingur.

Með rafrænni kæru, móttekinni 14. nóvember 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu, dags. 12. nóvember 2025, um að hafna kröfu kæranda um sérstakt framlag vegna fermingar sonar hans.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með beiðni, dags. 28. júlí 2025, óskaði kærandi eftir úrskurði Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu um sérstakt framlag vegna fermingar sonar síns samkvæmt 41. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar. Með úrskurði, dags. 12. nóvember 2025, hafnaði Sýslumaðurinn á höfuðborgarsvæðinu beiðni kæranda með þeim rökum að hún hafi komið of seint fram þar sem meira en þrír mánuðir hafi liðið frá fermingu barnsins þar til beiðnin hafi verið lögð fram hjá sýslumanni.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 14. nóvember 2025. Með bréfi, dags. 25. nóvember 2025, óskaði úrskurðarnefnd eftir greinargerð Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu ásamt gögnum málsins. Með bréfi, dags. 9. desember 2025, bárust gögn málsins frá Sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu en ekki var óskað eftir að koma að athugasemdum vegna kærunnar. Bréfið var sent kæranda til kynningar með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 10. desember 2025. Athugasemdir bárust frá kæranda 12. desember 2025 og voru þær sendar Sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 16. desember 2025. Efnislegar athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru kemur fram sú krafa að ógild verði ákvörðun sýslumanns um að hafna umsókn um framlag samkvæmt 41. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar vegna fermingar sonar kæranda og að samþykkt verði framangreind krafa um framlag.

Lagaákvæði sem sýslumaðurinn hafi vísað til noti hugtakið „frá því að svara varð til útgjalda“. Sonur kæranda hafi verið fermdur þann 6. apríl 2025. Á þeim degi hafi kærandi hvorki þurft að svara til útgjalda né hafi stofnast krafa á hendur honum vegna fermingarinnar. Fermingarveislan hafi verið 24. apríl 2025. Á þeim degi hafi kærandi hvorki þurft að svara til útgjalda né hafði stofnast til krafa á hendur honum vegna hennar með endanlegum hætti, þ.e. skýr og ákveðin krafa með gjalddaga og eindaga. Vissulega hafði þá stofnast kröfuréttarleg skuldbinding, en hún hafi ekki verið skýr né ákveðin í tíma og rúmi. Sem dæmi hefði kæranda getað borist reikningur fyrir útgjöldum þremur mánuðum seinna og þurft þá að svara fyrir þau. Fyrsti dagur sem krafa stofnaðist á hendur kæranda hafi verið þegar hann hafi fengið afhentan reikning þann 28. apríl fyrir salnum. Þá hafi verið komin fram skýr og afmörkuð krafa. Síðar hafi hann fengið reikning afhentan 14. maí fyrir veislunni. Þá fyrst hafi legið fyrir heildargjöld vegna fermingarinnar og aðeins þá tímabært að leggja fram umsókn til sýslumanns, enda þá fyrst sem hann hafi getað lagt umsókn til hans með sannanlegum hætti hver útgjöldin hafi verið. Að miða við 6. apríl sé ekki bara lagalega röng skýring, það hafi verið ómögulegt fyrir kæranda að senda umsókn þá. Þá hafi kærandi hvorki getað vitað né sannað fyrir sýslumanni hver heildarútgjöld hans hafi verið. Það sé í raun fyrst þann 14. maí sem hann hafi sannanlega getað sýnt fram á hver útgjöldin hafi verið, enda biðji sýslumaður um sönnun með afrit reikninga, sem og greiðslukvittun, hver útgjöldin hafi verið. Lögskýring sýslumanns sé óþarfleg þröng og styðjist ekki við markmið laganna sem sé að tryggja þeim sem lögin taki til og þess þurfi bætur og aðrar greiðslur vegna elli, örorku og framfærslu barna. Að „svara til útgjalda“ hljóti að miðast við þegar skýr og afmörkuð krafa sé komin fram. Það hljóti einnig að haldast í hendur við það þegar heildargjöld liggi fyrir með skýrt og afmörkuðum hætti, enda krefji sýslumaðurinn að sá um sæki um sanni og staðfesti að krafan hafi verið til (afrit af reikningi) og að hún hafi verið greidd (afrit af greiðslu/kvittun). Að miða við fermingardag, þegar ekkert kröfuréttarlegt samband hafi verið komið á, sé ekki í samræmi við kröfur sýslumanns sjálfs um staðfestingu og sönnun á því að útgjöldin hafi verið raunveruleg og hvenær raunverulega hafi verið svarað til þeirra.

Í athugasemdum kæranda, dags. 12. desember 2025, sé vísað í bréf sýslumanns, dags. 9. desember 2025, þar sem segi: „Ekki er óskað eftir að koma með athugasemdum vegna kærunnar.“

Það veki athygli að sýslumaður skuli hvorki setja fram lagaleg sjónarmið varðandi málflutning kæranda né kröfu í málinu. Þannig komi ekki fram hvort sýslumaður telji að úrskurðurinn verði staðfestur eða önnur krafa af hans hálfu. Verði það að teljast nokkuð sérstakt að sýslumaður sé ekki skýr um hver vilji hans standi til í málinu.

Erfitt sé að segja til um hvað þetta þýði í raun af hálfu sýslumanns eða hvaða sjónum hann líti á sinn úrskurð. Eðlilegast væri að telja að hann geri ekki athugasemdir við kröfu kæranda um ógildingu og staðfestingu á framlagi. Að lágmarki megi telja að svo óljós málflutningur af hálfu sýslumanns gefi enn meira tilefni núna en áður til að ógilda úrskurðinn á grundvelli þeirra lagalegu sjónarmiða sem fram séu komin af hálfu kæranda, sem ekki hafi verið andmælt af hans hálfu.

III.  Sjónarmið Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu

Í hinni kærðu ákvörðun kemur fram að Sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu hafi þann 28. júlí 2025 borist beiðni kæranda um að úrskurðað yrði um framlag vegna fermingar samkvæmt 41. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar. Kærandi fari einn með forsjá sonar síns og móðir hans sé látin. Nánar tiltekið hafi verið óskað eftir að úrskurðað yrði um kröfu að fjárhæð 180.500 kr. vegna fermingar sonar kæranda sem hafi farið fram 6. apríl 2025. Til stuðnings kröfunni hafi kærandi lagt fram reikninga.

Samkvæmt 41. gr. laga um almannatryggingar, um barnalífeyri vegna sérstakra útgjalda geti Tryggingastofnun ríkisins greitt sérstakt framlag vegna útgjalda við skírn barns, fermingu, gleraugnakaup, tannréttingar, vegna sjúkdóms, greftrunar eða af öðru sérstöku tilefni. Framlagið sé einungis heimilt að greiða vegna barna sem greiddur sé barnalífeyri með og annað hvort foreldar sé látið, barn ófeðrað eða móður njóti ekki við vegna sérstakra eða óvenjulegra aðstæðna. Um viðmiðunarfjárhæðir vegna krafna um sérstök framlög gildi sömu reglur og um úrskurði vegna sérstakra útgjalda samkvæmt 60 . gr. barnalaga nr. 76/2003.

Framlag samkvæmt 41. gr. laga um almannatryggingar verði aðeins ákveðið ef sýslumaður hafi úrskurða um að slíkt framlag samkvæmt beiðni sem honum skuli send innan þriggja mánaða frá því að svarað varð til útgjalda, nema eðlileg ástæða hafi verið til að bíða með slíka kröfu. Beri sýslumanni að úrskurða um kröfu kæranda.

Skilyrði fyrir rétti til framlags sé að barnalífeyrir sé greiddur með barninu og hafi sýslumaður aflað upplýsinga frá Tryggingastofnun um að svo sé, enda sé móðir barnsins látin. Séu því uppfyllt skilyrði til greiðslu framlags vegna fermingar barnsins að öðrum skilyrðum uppfylltum.

Samkvæmt 3. mgr. 41. gr. laga um almannatryggingar skuli beðni um framlag send sýslumanni innan þriggja mánaða frá því að svara varð til útgjalda, nema eðlileg ástæða hafi verið til að bíða með slíka kröfu. Krafan hafi verið lögð fram 28. júlí 2025 og sé því of seint fram komin þar sem að fermingin hafi farið fram 6. apríl 2025 samkvæmt staðfestingu sóknarprests Kópavogskirkju, dags. 10. nóvember 2025. Beiðnin hafi því verið komin fram eftir að þriggja mánaða tímafrestur samkvæmt 3. mgr. 41. gr. laga um almannatryggingar hafi verið runninn út.

Ekki verði séð að eðlileg ástæða hafi verið til að bíða með framlagningu kröfunnar, enda verði að telja að kærandi hefði getað lagt erindi sitt fram fyrr og innan tímafrests 3. mgr. 41. gr. framangreindra laga. Beiðni sé því of seint fram komin þar sem meira en þrír mánuðir hafi liðið frá fermingardegi barnsins þar til beiðnin hafi verið lögð fram hjá sýslumanni.

IV.  Niðurstaða

Mál þetta varðar ákvörðun Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu frá 12. nóvember 2025 um að hafna umsókn kæranda um sérstakt framlag vegna fermingar sonar hans.

Um sérstakt framlag er fjallað í 41. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar. Ákvæðið hljóðar svo:

„Tryggingastofnun ríkisins getur ákveðið sérstakt framlag vegna útgjalda við skírn barns, fermingu, gleraugnakaup, tannréttingar, vegna sjúkdóms, greftrunar eða af öðru sérstöku tilefni. 

Framlag skv. 1. mgr. er einungis heimilt að greiða vegna barna sem greiddur er barnalífeyrir með skv. 40. gr. og annað hvort foreldra er látið, barn ófeðrað eða móður nýtur ekki við vegna sérstakra eða óvenjulegra aðstæðna.

Framlag skv. 1. mgr. verður aðeins ákveðið ef sýslumaður hefur úrskurðað um slíkt framlag samkvæmt beiðni sem honum skal send innan þriggja mánaða frá því að svara varð til útgjalda nema eðlileg ástæða hafi verið til að bíða með slíka kröfu.

Um viðmiðunarfjárhæðir vegna krafna um sérstök framlög gilda sömu reglur og um úrskurði vegna sérstakra útgjalda skv. 60. gr. barnalaga nr. 76/2003.“

Í 1. mgr. 40. gr. laga um almannatryggingar segir að barnalífeyrir sé greiddur með börnum yngri en 18 ára, að ákveðnum skilyrðum uppfylltum.

Ágreiningur máls þessa lýtur að því hvort beiðni kæranda um úrskurð um sérstakt framlag hafi borist innan þeirra tímamarka sem fjallað er um í 3. mgr. 41. gr. laga um almannatryggingar. Sambærilegt tímamark er í 3. mgr. 60. gr. barnalaga nr. 76/2003 sem hljóðar svo:

„Framlag skv. 2. mgr. verður því aðeins úrskurðað að krafa um það sé uppi höfð við sýslumann innan þriggja mánaða frá því að svara varð til útgjalda nema eðlileg ástæða hafi verið til að bíða með slíka kröfu.“

Þar sem um sambærilegt ákvæði er að ræða, og sérstaklega er vísað til ákvæðis 60. gr. barnalaga í 3. mgr. 41. gr. laga um almannatryggingar, telur úrskurðarnefndin rétt við túlkun á 3. mgr. 41. gr. laga um almannatryggingar að líta til 3. mgr. 60. gr. barnalaga. Í athugasemdum við 60. gr. í frumvarpi til barnalaga er tekið sem dæmi um eðlilega ástæðu í skilningi ákvæðisins að líta verði svo á að alla jafna megi bíða með að leggja fram kröfu um framlag þar til innan þriggja mánaða frá því að ferming átti sér stað, en þá kunni ýmsir reikningar sem séu tilkomnir vegna undirbúnings fermingarinnar að vera eldri en þriggja mánaða.

Samkvæmt gögnum málsins barst Sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu þann 28. júlí 2025 beiðni kæranda um úrskurð um sérstakt framlag vegna fermingar sonar hans. Ráðið verður af gögnunum að sonur kæranda hafi verið fermdur 6. apríl 2025 og að fermingarveislan hafi verið haldin 24. apríl 2025. Kærandi hefur lagt fram tvo reikninga vegna veislunnar, annars vegar reikning vegna veitinga, dags. 14. maí 2025, og hins vegar reikning vegna leigu á sal, dags. 28. apríl 2025. Reikningarnir voru greiddir 18. maí 2025 og 5. júní 2025 samkvæmt upplýsingum um millifærslur í gögnum úr heimabanka kæranda.

Ljóst er af gögnum málsins að meira en þrír mánuðir liðu frá fermingu sonar kæranda 6. apríl 2025 þar til beiðni um úrskurð um sérstakt framlag vegna fermingar barst Sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu 28. júlí 2025. Ekki verður þó ráðið af orðalagi 3. mgr. 41. gr. laga um almannatryggingar að miða beri upphaf þriggja mánaða tímamarksins við fermingardag barns, enda segir skýrt að beiðni skuli send innan þriggja mánaða frá því að svara varð til útgjalda. Túlkun Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu á ákvæðinu fær heldur ekki stuðning í fyrrgreindum athugasemdum við 60. gr. í frumvarpi til barnalaga. Þvert á móti verður ráðið af athugasemdunum að upphaf tímamarksins ráðist af því hvenær reikningar voru tilkomnir, en þó megi alla jafna bíða með að leggja fram kröfu um framlag þar til innan þriggja mánaða frá því að ferming átti sér stað, þ.e. að í slíkum tilvikum sé eðlileg ástæða til að bíða með kröfu í skilningi 3. mgr. 41. gr. laga um almannatryggingar.

Úrskurðarnefndin telur að ráðið verði af gögnum málsins að beiðni kæranda um úrskurð um sérstakt framlag hafi borist Sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu innan þriggja mánaða frá því svara varð til útgjalda í skilningi 3. mgr. 41. gr. laga um almannatryggingar. Að mati úrskurðarnefndar var Sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu því ekki heimilt að hafna kröfu kæranda um sérstakt framlag vegna fermingar sonar hans á þeim grundvelli að hún hafi komið of seint fram.

Ákvörðun Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu um að hafna beiðni kæranda um sérstakt framlag vegna fermingar sonar hans er felld úr gildi. Málinu er vísað aftur til Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu til nýrrar meðferðar.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu um að hafna beiðni A, um sérstakt framlag vegna fermingar sonar hans, er felld úr gildi. Málinu er vísað aftur til Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu til nýrrar meðferðar.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Rakel Þorsteinsdóttir