Mál nr. 550/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 550/2025

Miðvikudaginn 28. janúar 2026

A

gegn

Sjúkratryggingum Íslands

 

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Kári Gunndórsson lögfræðingur, Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur og Kristinn Tómasson læknir.

Með kæru, dags. 4. september 2025, kærði B lögmaður, f.h. A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands frá 25. ágúst 2025 um bætur til kæranda úr sjúklingatryggingu.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um bætur úr sjúklingatryggingu vegna missis framfæranda með umsókn, dags. 9. desember 2012, vegna afleiðinga meðferðar sem eiginkona kæranda, C, hlaut á Landspítala á tímabilinu X -  X. Sjúkratryggingar Íslands synjuðu umsókn kæranda með ákvörðun, dags. 25. ágúst 2025, á þeim grundvelli að ekki lægi fyrir bótaskylt tjón sem að öllum líkindum mætti rekja til þátta sem féllu undir gildissvið sjúklingatryggingar samkvæmt þágildandi 2. gr. laga nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 2. september 2025. Með bréfi, dags. 3. september 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Sjúkratrygginga Íslands ásamt gögnum málsins. Greinargerð Sjúkratrygginga Íslands barst með bréfi, dags. 11. september 2025. Með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 17. september 2025, var greinargerð Sjúkratrygginga Íslands send lögmanni kæranda til kynningar. Engar athugasemdir bárust.

 

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi fer fram á að hin kærða ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands verði endurskoðuð og að skilyrðum laganna sé fullnægt þannig að hann eigi rétt til bóta vegna þess tjóns sem hafi hlotist af mistökum í meðferð, sbr. 1. tölul. 2. gr. laganna.

Í kæru er greint frá því að kærandi hafi sótt um bætur úr sjúklingatryggingu samkvæmt þágildandi lögum nr. 111/2000 vegna missis framfæranda til Sjúkratrygginga Íslands þann 9. desember 2022. Með bréfi frá Sjúkratryggingum Íslands, dags. 25. ágúst 2025, sem hafi borist lögmanni kæranda sama dag, hafi Sjúkratryggingar Íslands hafnað því að kærandi ætti bótarétt úr sjúklingatryggingu samkvæmt framangreindum lögum.

Málsatvik hafi verið með þeim hætti að eiginkona kæranda hafi fengið krabbamein árið X sem hafi verið fjarlægt með aðgerð. Í ljós hafi komið að meinið hafi verið hormónanæmt. Hún hafi síðan farið í krabbameinslyfjameðferð sem hafi lokið í X en hafi haldið áfram í eftirliti og fengið hormónabælandi meðferð sem hafi byrjað í X. Samkvæmt greinargerð D, yfirlæknis lyflækninga krabbameina á Landspítala, dags. 2. október 2023, til embættis Landlæknis hafi verið gerð mistök í krabbameinsmeðferð eiginkonu kæranda. Frá því í X hafi verið hún verið í hormónabælandi meðferð með lyfjagjöf á þriggja mánaða fresti. Hún hafi greinst með meinvörp X og hafi meðferð verið haldið áfram. Á tímabilinu X til X hafi hún hins vegar verið sett á lyfið Zoladex 3,6 mg í stað Zoladex 10,8 mg án þess að vera upplýst um það og fengið lyfjagjöfina áfram á þriggja mánaða fresti í stað þess að fá hana á mánaðarfresti líkt og lyfseðill lyfsins mæli fyrir um. Í greinargerð komi fram að sneiðmyndir af brjóstholi og kviðarholi hafi verið endurteknar í X og hafi þá verið óveruleg stækkun á meinvörpum í lunga en hins vegar nýtilkomin fjölmörg meinvörp í lifur sem síðar hafi valdið andláti sjúklingsins þann X.

Kærandi byggi kröfu um rétt til bóta úr sjúklingatryggingu fyrir missi framfæranda á því að andlát eiginkonu hans hafi borið fyrr að en hefði verið hefði meðferð verið hagað eins vel og unnt hafi verið, samkvæmt 2. gr. þágildandi sjúklingatryggingarlaga nr. 111/2000.

Kærandi telji að hann eigi rétt til bóta sökum þess að mistök við lyfjagjöf eiginkonu hans hafi leitt til þess að krabbamein hennar hafi dreift sér hraðar og stuðlað að því að andlát hennar hafi borið fyrr að en ella. Eiginkona kæranda hafi látist í X og sé því ljóst að hann hafi orðið fyrir tjóni sem bótaskylt sé samkvæmt lögum nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu.

Með vísan til framangreindrar umfjöllunar sem og gagna þeirra sem fylgi með kæru telji kærandi sig uppfylla skilyrði 1. tölul. 2. gr. laganna þannig að hann eigi rétt til bóta vegna þess tjóns sem hafi leitt af andláti eiginkonu hans. Leiða megi að því líkum að hefði verið staðið rétt að læknismeðferð hefði eiginkona hans lifað lengur. Í þessu sambandi megi benda á að staðfest hafi verið af meðferðaraðilum að mistök hafi orðið í lyfjagjöf. Þrátt fyrir að í greinagerð Landspítala komi fram að ekki sé hægt að fullyrða að það hafi haft úrslitaáhrif varðandi lífslengd að sjúklingur hafi fengið rangan lyfjaskammt í nærri ár sé því ekki hafnað og enn fremur bent á að skömmu eftir að mistök í lyfjagjöf hafi uppgötvast hafi fundist fjölmörg nýtilkomin meinvörp sem síðar hafi valdið andláti hennar. Þá segi í greinargerð Landspítalans að af þessu megi ráða að meinvörp í lungum og beinum hafi verið næm fyrir hormónabælandi meðferð. Telji kærandi ekki hægt að líta fram hjá því að eiginkona hans, sem hafi verið krabbameinsveik fyrir og því í sérstaklega viðkvæmri stöðu fyrir útbreiðslu krabbameins, hafi hlotið í nærri heilt ár ranga lyfjameðferð og strax í kjölfarið hafi fundist í henni fjölmörg meinvörp og hafi hún verið látin ári síðar. Þá bendi kærandi á að í greinargerð Landspítalans komi fram að ekki sé hægt að fullyrða um að ranga lyfjagjöfin hafi haft úrslitaáhrif varðandi lífslengd eiginkonu kæranda en hvergi komi fram í greinargerðinni að ljóst sé að lífslengd hennar hefði verið sú sama þrátt fyrir mistök í lyfjagjöfinni. Kærandi líti því svo á að mistökin sem gerð hafi verið hafi haft þátt í andláti eiginkonu hans og í öllu falli haft þau áhrif að veikindi hennar hafi dregið hana til dauða fyrr en hefði verið hefði meðferð verið hagað eins vel og unnt hefði verið. 

Samkvæmt lögum nr. 111/2000 eigi þeir rétt til bóta sem verði fyrir meðal annars líkamstjóni í tengslum við rannsókn eða sjúkdómsmeðferð hér á landi. Kærandi telji að andlát eiginkonu sinnar megi rekja til þess að ekki hafi verið staðið rétt að læknismeðferð, sbr. 1. tölul. 2. gr. laganna líkt og staðfest hafi verið af meðferðaraðila. 

Með vísan til þessa sem og gagna málsins kæri kærandi höfnun Sjúkratrygginga Íslands á bótarétti hans samkvæmt þágildandi lögum um sjúklingatryggingu og telji að skilyrðum laganna sé fullnægt þannig að hann eigi rétt til bóta vegna tjóns sem hafi hlotist af mistökum í meðferð, sbr. 1. tölul. 2. gr. laganna.

Þá gerir kærandi athugasemd við að ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands sé undirrituð af „Lögfræðingum Tryggingaviðs, Sjúklingatrygging“ en ekki þeim aðilum er ákvörðunina hafi tekið. Í II. kafla stjórnsýslulaga sé fjallað um hæfi starfsfólks til meðferðar máls, vanhæfisástæður starfsfólks og áhrif vanhæfis. Byggi kærandi á því að hann eigi hagsmuna að gæta af því að glöggt komi fram í ákvörðun stofnunarinnar hvaða starfsmenn standi að ákvörðuninni. Hann geti þá meðal annars tekið afstöðu til hugsanlegra álitamála um sérstakt hæfi þeirra sem að ákvörðuninni koma til þess að fjalla um málið. Til að þessu skilyrði sé fullnægt þurfi að koma fram upplýsingar um það hverjir hafi staðið að afgreiðslu málsins hjá stofnuninni. Óskað sé eftir að nefndin beini því til Sjúkratrygginga Íslands að tilgreina hvaða starfsmenn standi að ákvörðun hverju sinni í því skyni að tryggja hagsmuni aðila. 

III.  Sjónarmið Sjúkratrygginga Íslands

Í greinargerð Sjúkratrygginga Íslands segir að kærandi hafi sótt um bætur úr sjúklingatryggingu samkvæmt þágildandi lögum nr. 111/2000 með umsókn sem hafi borist stofnuninni þann 29. ágúst 2022. Sótt hafi verið um bætur vegna andláts C. Þannig hafi verið sótt um bætur vegna afleiðinga meðferðar sem hin látna hafi hlotið á Landspítala á tímabilinu X – X. Aflað hafi verið gagna frá meðferðaraðilum og málið yfirfarið af læknum og lögfræðingum stofnunarinnar. Með ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands, dags. 25. ágúst 2025, hafi umsókn kæranda um bætur úr sjúklingatryggingu verið synjað á þeim grundvelli að ekki væri um að ræða bótaskylt atvik með vísan til 2. gr. þágildandi laga nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu.

Í kæru sé gerð athugasemd við að ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands sé undirrituð af lögfræðingum Tryggingasviðs en ekki þeim aðilum er ákvörðunina hafi tekið og sé óskað eftir því að nefndin beini því til Sjúkratrygginga Íslands að tilgreina hvaða starfsmenn standi að ákvörðun stofnunarinnar. Sjúkratryggingum Íslands hafi ekki áður borist beiðni um slíkar upplýsingar frá kæranda og hefði stofnunin að sjálfsögðu upplýst kæranda um það, hefði slík beiðni borist. Þeir lögfræðingar og læknar Sjúkratrygginga Íslands sem hafi komið að ákvörðun stofnunarinnar, dags. 25. ágúst 2025, séu E yfirtryggingarlæknir með sérhæfingu í taugalækningum, F lögfræðingur og aðstoðarsviðsstjóri Tryggingasviðs, G lögfræðingur og hafi H lögfræðingur skrifað ákvörðunina fyrir hönd Sjúkratrygginga.

Afstaða Sjúkratrygginga Íslands til kæruefnisins hafi nú þegar komið fram í ákvörðun stofnunarinnar frá 25. ágúst 2025 en Sjúkratryggingar Íslands vilji þó ítreka það sem þar fram komi, að það sé mat Sjúkratrygginga að hin látna hafi ekki hlotið bestu mögulegu meðferð á Landspítala á tímabilinu X- X þegar lyfjagjöf með Zoladex, einu af andhormónalyfjunum sem henni hafi verið gefin, hafi verið gefið í röngum skammti. Að mati Sjúkratrygginga Íslands hafi það þó ekki haft áhrif á lokaniðurstöðu vegna þess að þegar hin látna hafi leitað á bráðamóttöku þann XX hafi hún þegar verið komin með ólæknandi sjúkdóm, en á þeim tíma hafi hún verið á réttum skammti af hormónabælandi lyfinu Zoladex. Hún hafi verið með útbreidd meinvörp frá því krabbameini, sem hún hafi fyrst greinst með X og hafi hún látist af völdum meinvarpa í lifur, sem hafi verið ónæm fyrir andhormónameðferð, og hefði réttur skammtur af hormónabælandi lyfinu Zoladex því ekki haft þar áhrif.

Að öðru leyti þyki ekki efni til að svara kæru efnislega með frekari hætti og vísi Sjúkratryggingar Íslands til þeirrar umfjöllunar sem fram komi í gögnum málsins. Engin ný gögn hafi verið lögð fram sem taka þurfi afstöðu til. Sjúkratryggingar Íslands muni að sjálfsögðu verða við beiðni nefndarinnar um skýringar eða annað beri svo undir.

Með vísan til framangreinds beri að staðfesta hina kærðu ákvörðun stofnunarinnar.

Í hinni kærðu ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands segir meðal annars að ljóst sé að hin látna hafi ekki notið bestu mögulegu meðferðar á Landspítala á tímabilinu X – X þegar lyfjagjöf með Zoladex, einu af andhormónalyfjunum sem henni hafi verið gefin, hafi verið gefið í röngum skammti. Hin látna hafi greinst með ífarandi ductal carcinoma í hægra brjósti árið X og hafi gengist undir skurðaðgerð þar sem brjóstið hafi verið fjarlægt ásamt varðeitlatöku þar sem meinvarp hafi fundist í einum af 14 eitlum. Samkvæmt vefjarannsókn hafi æxlið verið hormónanæmt. Hún hafi síðan farið í krabbameinslyfjameðferð sem hafi lokið í X en haldið áfram í eftirliti og fengið hormónabælandi meðferð, með Zoladex sprautum og Exemest töflum, sem hafi byrjað í X. Lyfjagjöfin hafi upphaflega verið 10,8 mg af Zoladex sprautum á þriggja mánaða fresti en í X hafi verið skortur á lyfinu í umræddum lyfjaskammti og því ákveðið að hin látna skyldi fá lyfið í 3,6 mg skammti sem gefa ætti á fjögurra vikna fresti. Það hafi farist fyrir að tilkynna hinni látnu um áðurnefnda breytingu og virðist þær upplýsingar einnig hafa farið fram hjá hjúkrunarfræðingi á krabbameinsdeild, sem hafi leitt til þess að hún hafi fengið 3,6 mg skammt af Zoladex áfram á þriggja mánaða fresti í stað fjögurra vikna. Þetta hafi síðan verið leiðrétt með nýjum lyfseðli fyrir 10,8 mg þann X. Þar af leiðandi hafi hin látna ekki algjörlega verið án hormónabælandi lyfja á tímabilinu, þar sem hún hafi fengið réttan lyfjaskammt af lyfinu Zoladex í fjórar vikur af hverjum 12 frá X og fram í X, ásamt því að hún hafi haldið áfram á réttum skammti af lyfinu Exemest, sem sé einnig hormónabælandi.

Eftirfylgd vegna krabbameinsins hafi verið án sérstakra athugasemda í upphafi en þann X hafi hin látna leitað á bráðamóttöku vegna verkja í baki. Hafi hún verið send í segulómrannsókn þar sem í ljós hafi komið að hún hafi verið með verulega útbreidd meinvörp í nær öllum hryggjarliðum auk spjaldhryggs og þeim beinum mjaðmagrindar sem hafi sést á myndum. Beinaskann hafi einnig sýnt enn útbreiddari meinvörp í beinum. Þá hafi sést fjöldi smárra breytinga í báðum lungum og hafi eitlar í brjóstholi verið um og rétt yfir stærðarmörkum. Hafin hafi verði meðferð með lyfinu Paclitaxcel/Taxol auk þess sem stefnt hafi verið á geislameðferð til einkennastillingar vegna meinvarps í brjósthrygg. Í sjúkraskrá hinnar látnu þann X hafi verið ritað: „… sjúkdómurinn er kominn á dreift og ólækandi stig…“ Þá hafi komið fram í göngudeildarskrá, dags. X, að hin látna hafi komið í áformað viðtal hjá krabbameinslækni vegna brjóstakrabbameins, á dreifðu stigi, og að hún væri á lyfjameðferð í líknandi tilgangi (palliativa lyfjameðferð) með Zoladex og Taxol.

Samkvæmt gögnum málsins sé þannig ljóst að þegar hin látna hafi leitað á bráðamóttöku þann X hafi hún þegar verið komin með ólæknandi sjúkdóm, en á þeim tíma hafi hún verið á réttum skammti af hormónabælandi lyfinu Zoladex. Hún hafi verið með útbreidd meinvörp frá því krabbameini, sem hún hafi fyrst greinst með X og hafi hún látist af völdum meinvarpa í lifur, sem hafi verið ónæm fyrir andhormónameðferð og hefði því réttur skammtur af hormónabælandi lyfinu Zoladex því ekki haft þar áhrif. Að mati Sjúkratrygginga Íslands séu meiri líkur en minni á því að hin látna hafi látist vegna grunnsjúkdóms en ekki af völdum þeirra mistaka sem hafi orðið á skammtastærð Zoladex, einu af andhormónalyfjunum sem henni hafi verið gefin. Sjúklingatryggingu sé ekki ætlað að bæta tjón sem sé afleiðing grunnsjúkdóms og sé því skilyrði bóta úr sjúklingatryggingu að orsakatengsl séu á milli heilsutjóns hinnar látnu og þeirrar meðferðar sem hún hafi gengist undir. Með vísan til alls framanritaðs, sé það mat Sjúkratrygginga Íslands að það orsakasamband sem ekki til staðar í máli þessu. Með vísan til þessa sé Sjúkratryggingum Íslands ekki heimilt að verða við umsókn kæranda um bætur úr sjúklingatryggingu, þar sem meðferð þurfi að hafa leitt til tjóns til að skilyrði laganna um greiðslu bóta sé uppfyllt.

Með vísan til þess sem að framan greini og fyrirliggjandi gagna málsins sé það mat Sjúkratrygginga Íslands að ekki liggi fyrir bótaskylt tjón sem að öllum líkindum megi rekja til þátta sem falli undir gildissvið sjúklingatryggingar samkvæmt 2. gr. þágildandi laga nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu.

Ekki sé því heimilt að verða við umsókn kæranda um bætur úr sjúklingatryggingu.

 

IV.  Niðurstaða

Mál þetta varðar synjun Sjúkratrygginga Íslands um bætur á grundvelli þágildandi laga nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu. Kærandi telur að hann eigi rétt á bótum úr sjúklingatryggingu vegna missis eiginkonu sinnar, C, vegna afleiðinga meðferðar sem hún hlaut á Landspítala á tímabilinu X -  X.

Í 2. gr. laga um sjúklingatryggingu segir um tjónsatvik sem lögin taka til:

„Bætur skal greiða án tillits til þess hvort einhver ber skaðabótaábyrgð samkvæmt reglum skaðabótaréttarins, enda megi að öllum líkindum rekja tjónið til einhvers eftirtalinna atvika:

1.    Ætla má að komast hefði mátt hjá tjóni ef rannsókn eða meðferð við þær aðstæður sem um ræðir hefði verið hagað eins vel og unnt hefði verið og í samræmi við þekkingu og reynslu á viðkomandi sviði.

2.    Tjón hlýst af bilun eða galla í tæki, áhöldum eða öðrum búnaði sem notaður er við rannsókn eða sjúkdómsmeðferð.

3.    Mat sem síðar er gert leiðir í ljós að komast hefði mátt hjá tjóni með því að beita annarri meðferðaraðferð eða -tækni sem völ var á og hefði frá læknisfræðilegu sjónarmiði gert sama gagn við meðferð sjúklings.

4.    Tjón hlýst af meðferð eða rannsókn, þ.m.t. aðgerð, sem ætlað er að greina sjúkdóm og tjónið er af sýkingu eða öðrum fylgikvilla sem er meiri en svo að sanngjarnt sé að sjúklingur þoli það bótalaust. Annars vegar skal líta til þess hve tjón er mikið og hins vegar til sjúkdóms og heilsufars sjúklings að öðru leyti. Þá skal taka mið af því hvort algengt er að tjón verði af meðferð eins og þeirri sem sjúklingur gekkst undir og hvort eða að hve miklu leyti gera mátti ráð fyrir að hætta væri á slíku tjóni.“

Í athugasemdum við 2. gr. í frumvarpi til laga um sjúklingatryggingu segir að það sé skilyrði bótaskyldu að tjón tengist rannsókn eða sjúkdómsmeðferð en verði ekki rakið til skaðlegra afleiðinga og tjóns sem hljótist af sjúkdómi sem sjúklingur sé haldinn fyrir. Afleiðingar sem raktar verða til sjúkdóms sjálfs eru þannig ekki bótaskyldar, en hins vegar getur tjón verið bótaskylt ef það er fyrst og fremst rakið til mistaka eða dráttar á greiningu eða við meðferð. Í athugasemdunum segir að bæta skuli tjón sjúklings ef könnun og mat á málsatvikum leiði í ljós að líklegra sé að tjónið stafi af til dæmis rangri meðferð en öðrum orsökum. Sé niðurstaðan hins vegar sú að eins líklegt sé að tjónið sé óháð meðferðinni sé bótaréttur ekki fyrir hendi.

Ákvæði 1. tölul. 2. gr. laga um sjúklingatryggingu lýtur að því hvort rétt hafi verið staðið að læknismeðferð. Ákvæðið tekur til allra mistaka sem verða við rannsókn, meðferð og svo framvegis. Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi til laga um sjúklingatryggingu segir að orðið mistök sé hér notað í mun víðtækari merkingu en almennt tíðkist í lögfræði. Ekki skipti því máli hvernig mistökin séu, átt sé meðal annars við hvers konar ranga meðferð, hvort sem orsök hennar sé röng sjúkdómsgreining sem rekja megi til atriða sem falli undir 1. eða 2. tölul. 2. gr. eða annað sem verði til þess að annaðhvort sé beitt meðferð sem eigi ekki læknisfræðilega rétt á sér eða látið sé hjá líða að grípa til meðferðar sem við eigi. Í athugasemdunum segir enn fremur að samkvæmt 1. tölul. sé það ekki skilyrði að unnt sé að telja að læknir eða annar starfsmaður sem hlut hafi átt að máli hafi við meðferð sjúklings gerst sekur um handvömm eða vanrækslu sem komast hefði mátt hjá með meiri aðgæslu.

Samkvæmt 2. gr. laga um sjúklingatryggingu skal greiða bætur, enda megi að öllum líkindum rekja tjón til nánar tilgreindra tilvika sem meðal annars eru talin röng meðferð. Þetta felur í sér líkindareglu, þannig að séu meiri líkur á því en minni að tjón kæranda verði rakið til dæmis til mistaka skuli að öðrum skilyrðum uppfylltum greiða bætur samkvæmt lögunum.

Kærandi byggir kröfu sína um bætur úr sjúklingatryggingu á 1. tölul. 2. gr. laga um sjúklingatryggingu. Kærandi telur að C hefði lifað lengur hefðu ekki orðið mistök í meðferð við lyfjagjöf.

Í greinargerð meðferðaraðila, D, yfirlæknis lyflækninga krabbameina Landspítala, dags. 2. október 2023, segir meðal annars:

„Eins og fram kemur í greinargerð með kvörtun þá greindist C fyrst með brjóstakrabbamein X. Hún gekkst undir hefðbundna krabbameinslyfjameðferð. Hún var í adjuvant meðferð með zoladex, examestane og zometa þegar hún greindist með meinvörp X.  Sýni voru tekin sem staðfestu meinvörp og að um hormónajákvætt krabbamein væri að ræða.

Varðandi meðferð með Zoladex sem snýr að þessari kvörtun þá hóf C slíka meðferð X fyrst þegar hún var í adjuvant meðferð. Fyrst fékk hún Zoladex 3,6 mg í X og mánaðarlega þar til í X var skipt  yfir í Zoladex 10,8 mg á 3ja mánaða fresti. Ástæðan fyrir því að breytt var úr mánaðarlegri meðferð í 3ja mánaða meðferð var sú að þyngri meðferð með frumudrepandi lyfjum í æð var lokið og því lengt á milli heimsókna til meðferðaraðila á LSH.

Lyfseðlar fyrir:

Zoladex 10,8 mg á 3ja mánaða fresti, 4 afgreiðslur voru gefnir út X og aftur X, hvor lyfseðill entist í 1 ár. Síðan X er gefinn út lyfseðill fyrir Zoladex 3,6 mg á 28 daga fresti, 4 afgreiðslur á 21 dags fresti og kemur það skýrt fram á lyfseðli.  Líklegasta skýring á þessum skammti er skortur á Zoladex 10,8 mg á þessum tíma. Fyrirmæli í Aria (rafrænu krabbameinslyfja fyrirmælakerfi)  hljómuðu áfram upp á Zoladex 10,8 mg á 3 mánaða fresti og svo virðist sem hún hafi fengið 3,6 mg á 3ja mánaða fresti í staðinn fyrir 10,8 mg á tímabilinu X til X. 

Í nótu hjúkrunarfræðings frá X segir:

„Kemur í Prolia 120 mg sc, Zoladex 10,8 mg og Faslodex 500. Hefur verið að fá Zoladex 3,6 mg á 3ja mánaða fresti og er leiðrétt í dag. Kemur aftur eftir 4 vikur í Faslodex og Prolia“ 

Tilgangur Zoladex meðferðar var fyrst og fremst að bæla framleiðslu kynhormóna í eggjastokkum og hluti af hormónabælandi meðferð en einnig var hún á annarri lyfjameðferð gegn brjóstakrabbameini s.s. taxol síðan Ibrance og faslodex, þá aftur taxol og síðan Xeloda. Auk þess fékk hún Prolia x1 í mánuði.

Í kvörtun kemur fram að C hafi ekki verið upplýst um breyttan skammt. Ekki er að finna skráningu þar sem hún er upplýst um breytingu á skammti en á lyfseðli kemur skýrt fram að gefa eigi 3,6 mg á 28 daga fresti. Svo virðist sem þessar upplýsingar hafi farið fram hjá bæði sjúklingi og hjúkrunarfræðingi þar til það uppgötvaðist í X en X er gefinn út lyfseðill fyrir Zoladex 10,8 mg. 

Rétt er að fyrirmælum í Aria kerfi var ekki breytt í samræmi við breyttan skammt á umræddu tímabili.

Í kvörtun er lögð fram fullyrðing um að afleiðingar þessara mistaka hafi verið að líf hennar hafi verið skemmra en hefði getað orðið hefði hún fengið réttan skammt af lyfinu. 

Í sjúkraskrá kemur fram að þessi mistök hafi átt sér stað og passar það við útgefna lyfseðla. Á þessu tímabili var sjúklingur einnig á faslodex og Ibrance og þoldi þá meðferð vel. Sneiðmynd af brjóstholi og kviðarholi X sýndi stöðugan sjúkdóm á þeirri meðferð. Sneiðmynd af brjóstholi og kviðarholi í X sýndi lítinn hnút í lunga.  Sjúklingur fékk Zoladex 10,8 mg X. Sneiðmyndarannsókn í 6/9/18 sýndi stækkandi hnút í lungum en meinvörp í beinum voru óbreytt eins og áður. Engin meinvörp voru í lifur var lýst á þessum tíma. Ákveðið var að halda áfram óbreyttri meðferð þar sem lífsgæði voru góð og kanna hvort hærri skammtur af Zoladex mundi halda aftur af meinvörpum í lungum.  Sneiðmyndir af brjóstholi og kviðarholi voru endurteknar í X og var þá óveruleg stækkun á meinvörpum í lunga en hins vegar nýtilkomin fjölmörg meinvörp í lifur sem síðar ollu andláti sjúklings í X.

Af þessu má ráða að hugsanlega hafi meinvörp í lungum og beinum verið næm fyrir hormónabælandi meðferð. Þar sem á meðan  hún var á lágum skammti af Zoladex, kom fram meinvarp í lunga X sem síðan hafði  stækkað lítillega X . Hún fór aftur á fullan skammt af Zoladex X. Á sneiðmynd X komu síðan í ljós meinvörp í lifur sem voru hins vegar greinilega ónæm fyrir andhormónameðferð og breytti þá andhormónameðferð engu. Algengt er að dreift brjóstakrabbamein hætti að svara hormónameðferð á seinni stigun sjúkdóms og á endanum hættir lyfjameðferð af hvers kyns tagi að virka. Eðli brjóstakrabbameins er að yfirvinna allar lyfjameðferðir eftir ákveðinn tíma, þótt sá tími geti verið mislangur. Ekki er því  hægt að fullyrða að það hafi haft úrslitaáhrif varðandi lífslengd að sjúklingur hafi fengið of lágan skammt af Zoladex á 8 mánaða tímabili þar sem meinvörp þau sem drógu hana til dauða voru ekki hormónanæm.

Það verður þó ekki horft fram hjá því að á milli X og X fékk hún zoladex 3,6 mg sc  á 12 vikna fresti í stað 4 vikna fresti þrátt fyrir að á lyfseðli og þá á merkingu lyfs stæði að það ætti að gefa þetta lyf á 28 daga fresti. Í kjölfarið var brugðist við með því að brýna fyrir heilbrigðisstarfsfólki viðkomandi deildar að fyrirmæli væru ætíð skráð rétt og í samræmi við lyf sem væri gefið. Einnig var brýnt fyrir starfsfólki deildarinnar að viðkomandi læknir yrði strax látinn vita  ef þessar upplýsingar pössuðu ekki saman til að varna því að svona atvik gæti endurtekið sig.“

Úrskurðarnefnd velferðarmála, sem meðal annars er skipuð lækni, tekur sjálfstæða afstöðu til bótaskyldu í málinu á grundvelli fyrirliggjandi gagna sem nefndin telur nægjanleg. Fyrir liggur að eiginkona kæranda var með brjóstkrabbamein á dreifðu stigi á fjölþátta meðferð þegar þau mistök urðu að hún fékk á tímabilinu X til  X lyfið Zoladex 3,6 mg undir húð á tólf vikna fresti í stað fjögurra vikna fresti þrátt fyrir að á lyfseðli og þá á merkingu lyfs stæði að það ætti að gefa þetta lyf á 28 daga fresti. Ljóst var að þetta var hluti af líkandi meðferð til að bæta lífsgæði og mögulega lífslíkur. Grundvallað á eðli sjúkdómsins og framgangs hans telur úrskurðarnefndin minni líkur en meiri í ljósi umfangs veikinda C að þessi mistök hafi skert ævilíkur hennar á þeim tíma. Verður því ekki séð að um sjúklingatryggingaratburð sé að ræða.

Með vísan til þess, sem rakið er hér að framan, er það niðurstaða úrskurðarnefndar velferðarmála að skilyrði bótaskyldu samkvæmt 2. gr. laga um sjúklingatryggingu séu ekki uppfyllt í tilviki kæranda. Synjun Sjúkratrygginga Íslands um bótaskyldu samkvæmt lögum nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu er því staðfest.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands um að synja A, um bætur samkvæmt lögum nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu, er staðfest.

 

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

 

Kári Gunndórsson