Mál nr. 769/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 769/2025

Fimmtudaginn 29. janúar 2026

A

gegn

Reykjavíkurborg

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 27. nóvember 2025, kærði B, f.h. A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun velferðarsviðs Reykjavíkurborgar, dags. 2. júlí 2025, um að synja umsókn hennar um aukinn stuðning í formi einstaklingsstuðnings.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi er með samþykktan stuðning í formi einstaklingsstuðnings fyrir dóttur sína í 12 klukkustundir á mánuði. Með umsókn, dags. 20. maí 2025, óskaði kærandi eftir aukningu á þeim stuðningi um 12 klukkustundir. Með bréfi Norðurmiðstöðvar Reykjavíkurborgar, dags. 11. júní 2025, var umsókn kæranda synjað og var sú ákvörðun staðfest af áfrýjunarnefnd velferðarráðs 2. júlí 2025. Kærandi fór fram á rökstuðning fyrir þeirri ákvörðun og var hann veittur með bréfi Reykjavíkurborgar, dags. 24. september 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 27. nóvember 2025. Með bréfi úrskurðarnefndar, dagsettu sama dag, var óskað eftir greinargerð Reykjavíkurborgar ásamt gögnum málsins. Greinargerð barst úrskurðarnefndinni 19. desember 2025 og var hún kynnt umboðsmanni kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 22. desember 2025. Athugasemdir bárust frá umboðsmanni kæranda 6. janúar 2026 sem voru kynntar Reykjavíkurborg með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 7. janúar 2026. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar kemur fram að kærandi hafi sótt um aukningu á þjónustu í formi einstaklingsstuðnings fyrir dóttur sína vegna mikils álags sem hvíli á þeim foreldrum vegna langvinnra veikinda dótturinnar sem og ósk stúlkunnar að taka þátt í auknum tómstundum og félagsstarfi með jafnöldrum sínum. Dóttirin sé með fullan stuðning í skóla og frístund vegna langvinns sjúkdóms hennar þar sem hún geti ekki verið án stuðnings vegna lífshættulegra aðstæðna sem sjúkdómurinn geti valdið. Skemmst sé frá því að segja að slíkar aðstæður hafi oftar en einu sinni komið upp í skólanum þar sem hún hafi verið hætt komin.

Óumdeilt sé að stúlkan sé nú þegar með samþykktar 12 klst. í einstaklingsstuðning til að geta stundað íþróttir og tómstundir með jafnöldrum sínum. Hins vegar, eins og tekið hafi verið fram í umsókn til Norðurmiðstöðvar og í áfrýjun til áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar, hvíli mikill umönnunarþungi á foreldrum stúlkunnar vegna langvinns sjúkdóms hennar, auk þess sem bróðir hennar hafi átt við andleg vandamál að stríða. Fjölskyldan búi ekki að sterku stuðningsneti og því sé umönnun alfarið í höndum foreldranna. Kærandi glími nú þegar við álagstengd veikindi. Á grundvelli þess hafi verið sótt um fleiri klukkustundir í einstaklingsstuðning fyrir stúlkuna þar sem hún hafi ekki haft jöfn tækifæri og jafnaldrar hennar, þrátt fyrir fyrrgreindar samþykktar 12 klst. í einstaklingsstuðning.

Foreldrar stúlkunnar hafi ekki, vegna langvinns álags og atvinnuþátttöku sinnar, getað fylgt henni í þá afþreyingu og tómstundir sem stúlkan hafi viljað. Auk þess fari hún á mis við sjálfstæði og tengslamyndun við það að vera ávallt í fylgd foreldra sinna á æfingum. Vegna þessa hafi hún einangrast félagslega. Ljóst sé að um sé að ræða afþreyingu og tómstundir sem jafnaldrar stúlkunnar geti sótt einir síns liðs, þ.e.a.s. án foreldra sinna. Kærandi nefnir í því samhengi dæmi um aðstæður sem hafi komið upp.

Kærandi vísi til 26. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, reglna Reykjavíkurborgar um stuðning við börn og fjölskyldur þeirra, laga nr. 19/2013 um samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins og laga nr. 38/2018 um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir.

Ljóst sé að dóttir kæranda glími við langvinnan sjúkdóm sem krefjist sérhæfðrar umönnunar af hendi foreldra fyrstu 10-20 árin, eða þar til börn séu talin geta borið ábyrgð á að afstýra lífshættulegu ástandi sem sjúkdómurinn geti valdi. Þangað til þurfi börn með sykursýki að vera með fullan stuðning og undir stöðugu eftirliti fullorðins aðila sem hafi þekkingu og getu til að bregðast hratt og rétt við í alvarlegum aðstæðum. Stúlkan og fjölskylda hennar uppfylli skilyrði fyrrgreindra laga nr. 40/1991 sem og skilyrði reglna Reykjavíkurborgar fyrir einstaklingsstuðning en kærandi telji að samþykktar 12 klst. uppfylli ekki stuðningsþarfir stúlkunnar, enda hafi langvinnur líkamlegur sjúkdómur hennar komið í veg fyrir fulla og árangursríka samfélagsþátttöku til jafns við önnur börn.

Þegar um sé að ræða langveik börn sé ljóst að tækifæri þeirra til samfélagsþátttöku og jafnra möguleika á við önnur börn haldist í hendur við líðan og getu foreldra þeirra. Mikilvægt sé að veita barni sem glími við langvinnan sjúkdóm fullnægjandi stuðning sem sé m.a. metinn út frá aðstæðum fjölskyldu þess en sé það ekki gert sé líklegra að barnið geti ekki notið sömu réttinda og önnur börn sem séu ekki langveik.

Kærandi vísi til þess sem fram komi í rökstuðningi Reykjavíkurborgar frá 24. september 2025. Afstaða sveitarfélagsins, og sú hugmynd að hægt sé að tryggja öryggi barnsins með því að þjálfarar „læri að bregðast við“ eða „hafi tiltekin grunnviðbrögð“, sýni vanmat á þeirri sérhæfðu og stöðugu umönnun sem nauðsynleg sé við sykursýki tegund 1 hjá barni á þessum aldri. Sjúkdómurinn krefjist stöðugrar vöktunar, tafarlausra viðbragða og nákvæmrar ákvarðanatöku sem byggi á sjúkdómsþekkingu og reynslu, eins og fram komi í meðfylgjandi greinargerð Barnaspítalans, dags. 12. desember 2024. Í rökstuðningnum sé ekki minnst einu orði á hvers vegna ástæður umsóknarinnar um aukningu á einstaklingsstuðningi fyrir stúlkuna hafi ekki leitt til aukningar heldur sé eingöngu sagt frá því að stúlkan væri nú þegar með 12 klst. í stuðning í formi einstaklingsstuðnings þrátt fyrir að ástæða umsóknarinnar sé sú að fyrrgreindar 12 klst. séu ófullnægjandi. Það að byggja þjónustu við barn með lífshættulegan sjúkdóm á huglægu mati á því „að hægt sé að kenna öðrum að bregðast við“ eða „setja markmið um sjálfstæði“ brjóti gegn læknisfræðilegum rökum og lýsi vanþekkingu á raunverulegri áhættu sem barnið búi við. Því verði að telja að í rökstuðningi sveitarfélagsins, að 12 klst. viðbótarstuðningur sé óþarfur þar sem fræðsla geti átt sér stað, sé ekki byggt á faglegu eða lögmætu mati heldur á röngum forsendum sem geti stofnað öryggi barnsins í hættu. Fyrrgreint innihald rökstuðningsins varpi ljósi á vanmat sveitarfélagsins á langvinnum sjúkdómi stúlkunnar þrátt fyrir að í læknisvottorði, dags. 12. desember 2024, sé kveðið skýrt á um að börn með sykursýki þurfi fullan stuðning og að slíkur stuðningur sé sérstaklega mikilvægur í t.d. aukinni hreyfingu.

Eins og áður hafi komið fram sé stúlkan með fullan stuðning, bæði í skóla og frístund og ekkert sem bendi til þess að hún þurfi ekki stuðning aðra klukkutíma sólarhringsins fyrir utan skóla og frístund. Að mati kæranda bitni viðhorf sveitarfélagsins harkalega á stúlkunni og stofni heilsu hennar í hættu þar sem skv. fagfundi Norðurmiðstöðvar sé talið að á næsta ári geti hún stundað íþróttir, tómstundir og/eða aðra afþreyingu án stuðnings. Læknisvottorð stúlkunnar kveði skýrt á um að stúlkan þurfi og muni þurfa stuðning utan skóla og ekkert í gögnum málsins gefi sveitarfélaginu tilefni til þess að ætla að hún muni ekki þurfa slíkt næstu árin.

Börn með sykursýki þurfi fullan stuðning, þ.e.a.s. manninn með sér sem hafi það verkefni að fylgjast eingöngu með líðan barnsins og einkennum sjúkdómsins þar til þau hafi öðlast þekkingu og getu til að bregðast sjálf rétt við í hættulegum aðstæðum. Miðað við rökstuðning sveitarfélagsins hafi meginsjónarmiðið, sem hafi verið ráðandi við matið á umsókn kæranda um aukningu á þjónustu í formi einstaklingsstuðnings, að stúlkan væri nú þegar með samþykkta þjónustu í formi 12 klst. í einstaklingsstuðning og að markmiðið væri að stúlkan gæti verið án stuðnings að ári liðnu. Ekki verði séð með hvaða hætti matskennd stjórnvaldsákvörðun geti talist lögmæt þegar hún stangist á við læknisvottorð sérfræðilæknis og taki ekki tillit til þeirra þátta sem hafi verið ástæður foreldra fyrir umsókn um aukna þjónustu fyrir langveikt barn sitt.

Það sé mat kæranda að synjun á umsókn um aukningu á einstaklingsstuðningi fyrir barnið sé ekki í samræmi við lög nr. 40/1991, 19/2013, 38/2018 sem og stjórnsýslulög nr. 37/1993.    

Með hliðsjón af framangreindu sé þess óskað að úrskurðarnefnd velferðarmála ógildi ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar og að fallist verði á umsókn kæranda sem sé í samræmi við þörf barnsins sem byggi á læknisfræðilegu mati, réttindum þess til samfélagsþátttöku og sjálfstæðis, sem og aðstæðum fjölskyldunnar.

III.  Sjónarmið Reykjavíkurborgar

Í greinargerð Reykjavíkurborgar kemur fram að kærandi sé X árs gömul kona sem búi í eigin húsnæði ásamt eiginmanni sínum og þremur börnum. Yngsta dóttir þeirra hjóna hafi við X aldur greinst með sykursýki 1 en hún sé X ára í dag. Kærandi og eiginmaður hennar vinni bæði fulla vinnu. Dóttir þeirra þurfi umönnum allan sólarhringinn en hún sé með insúlínháða sykursýki og þurfi því meðferð með insúlíni í gegnum insúlíndælu. Þá þurfi að gefa henni insúlín fyrir hverja máltíð í samræmi við magn kolvetna og blóðsykurs hverju sinni. Hreyfing stúlkunnar skipti einnig máli varðandi framangreint en bregðast þurfi við háum sem og lágum blóðsykri. Það þurfi því að fylgjast með stúlkunni allan sólarhringinn, skipta um insúlín og skjóta nýjum legg í hana á þriggja daga fresti.

Kærandi hafi fyrst sótt um stuðning í formi einstaklingsstuðnings, sbr. d. lið 3. mgr. 3. gr. reglna Reykjavíkurborgar um stuðning við börn og fjölskyldur þeirra þann 3. júní 2024. Þann 4. júní 2024 hafi verið samþykkt að veita stuðning í formi einstaklingsstuðnings 12 klst. á mánuði tímabundið í þrjá mánuði. Tilgangurinn með að veita tímabundinn einstaklingsstuðning hafi verið að styðja við dóttur kæranda í tómstundum og félagslífi utan heimilis. Þann 9. október 2024 hafi kærandi óskað eftir endurnýjun á stuðningi í samtali við félagsráðgjafa. Kærandi hafi óskað eftir endurnýjun á stuðning, þ.e. 12 klst. á mánuði í formi einstaklingsstuðnings sem og átta klst. aukningu á stuðningi í formi einstaklingsstuðnings, samtals 20. klst. á mánuði, sbr. d. lið 3. mgr. 3. gr. reglna. Þann 29. október 2024 hafi verið samþykkt, tímabundið í sex mánuði, að veita áframhaldandi stuðning í 12 klst. á mánuði í formi einstaklingsstuðning en umsókn um átta klst. aukningu á stuðningi hafi verið synjað.

Með tölvupósti, dags. 8. janúar 2025, hafi kærandi aftur sótt um átta klst. aukningu á stuðningi í formi einstaklingsstuðnings, samtals 20 klst., sem hafi verið synjað með bréfi þann 20. janúar 2025. Þegar umsókn um tímabundinn einstaklingsstuðning í sex mánuði, 12 klst. á mánuði, hafi verið samþykkt hafi markmið stuðningsins verið að gera barnið sjálfstætt í tómstundaiðkun og draga í framhaldi úr stuðningi. Kærandi hafi óskað eftir rökstuðningi Norðurmiðstöðvar vegna framangreindrar ákvörðunar sem hafi verið sendur kæranda þann 26. febrúar 2025. Kærandi hafi skotið framangreindri synjun til áfrýjunarnefndar velferðarráðs sem hafi staðfest synjun miðstöðvar á fundi sínum þann 23. apríl 2025. Kærandi hafi óskað eftir rökstuðningi áfrýjunarnefndar velferðarráðs og umbeðinn rökstuðningur hafi verið sendur kæranda með bréfi þann 30. apríl 2025.

Í viðtali við félagsráðgjafa hafi kærandi sótt um stuðning í 12 klst. á mánuði í formi einstaklingsstuðnings, sem hafi verið samþykkt þann 29. apríl 2025 tímabundið í 12 mánuði þar sem ekki hafi verið talið að markmið með fyrri stuðningi hefði náðst. Framangreindur stuðningur hafi verið veittur með það að markmiði að barnið gæti stundað íþróttir og tómstundir án stuðnings. Með bréfi C, dags. 20. maí 2025, hafi kærandi sótt um 12 klst. aukningu á stuðningi um í formi einstaklingsstuðnings, samtals 24 klst., sbr. d. lið 3. mgr. 3. gr. framangreindra reglna. Tilgangur framangreindrar umsóknar hafi verið að létta á umönnunarbirgði foreldra sem og að rjúfa félagslega einangrun barnsins. Framangreindri umsókn hafi verið synjað með bréfi, dags. 11. júní 2025. Kærandi hafi skotið framangreindri synjun til áfrýjunarnefndar velferðarráðs sem hafi tekið málið fyrir á fundi sínum þann 2. júlí 2025 og afgreitt með eftirfarandi bókun:

„Áfrýjunarnefnd velferðarráðs staðfesti synjun Norðurmiðstöðvar um 12 klst. aukningu á stuðningi í formi einstaklingsstuðnings, skv. 6. gr. reglna Reykjavíkurborgar um stuðning fyrir börn og fjölskyldur þeirra.“

Í kjölfar ákvörðunar áfrýjunarnefndar velferðarráðs hafi kærandi óskað eftir rökstuðningi og umbeðinn rökstuðningur hafi verið sendur kæranda með bréfi þann 24. september 2025. Þann 27. nóvember 2025 hafi kærandi skotið framangreindri ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs til úrskurðarnefndar velferðarmála.

Reglur Reykjavíkurborgar um stuðning við börn og fjölskyldur þeirra hafi verið samþykktar á fundi velferðarráðs þann 5. febrúar 2020 og á fundi borgarráðs þann 13. febrúar 2020. Reglurnar hafi öðlast gildi 1. mars 2020. Í reglunum sé kveðið á um útfærslu á þjónustu sem sveitarfélögum sé skylt að veita, sbr. VII. og VIII. kafla laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga og 8. gr. sem og IV. kafla laga nr. 38/2018 um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir og barnaverndarlög nr. 80/2002, sbr. 1. gr. fyrrgreindra reglna.

Markmið stuðningsþjónustu samkvæmt umræddum reglum sé að veita foreldrum, forsjáraðilum og eftir atvikum vistunaraðilum stuðning við uppeldi barna eða til að styrkja þá í foreldrahlutverki sínu svo þeir geti búið börnum sínum örugg og þroskavænleg uppeldisskilyrði. Einnig sé stuðningurinn til handa börnum og fjölskyldum þeirra sem þurfi aðstoð vegna fötlunar, skerðinga, langvinnra veikinda og/eða félagslegra aðstæðna. Markmiðið sé að styrkja stuðningsnet fjölskyldunnar svo að hún sé betur í stakk búin til að takast á við uppeldishlutverkið. Þá skuli lögð áhersla á að styrkja fatlaða foreldra við að halda heimili og taka þátt í samfélaginu. Einnig sé tekið fram í 3. mgr. 2. gr. framangreindra reglna að þegar börnum sé veittur stuðningur skuli hafa það að leiðarljósi sem sé viðkomandi barni fyrir bestu og stuðli að félagslegri aðlögun þess og þroska.

Líkt og kveðið sé á um í 1. mgr. 26. gr. laga um félagsþjónustu sveitarfélaga sé sveitarfélagi skylt að sjá um stuðningsþjónustu til handa þeim sem búi á eigin heimilum og þurfi aðstoð vegna skertrar getu, fjölskylduaðstæðna, álags, veikinda eða fötlunar. Þá sé jafnframt tekið fram að stuðningsþjónusta skuli veitt svæðisbundið með þeim hætti sem best henti á hverjum stað. Aðstoð skuli veitt fjölskyldum barna sem metin séu í þörf fyrir stuðning og að aðstoðin skuli veitt innan og utan heimilis skv. reglum sem sveitarfélagið setji. Þá komi fram í 1. mgr. 27. gr. framangreindra laga að áður en aðstoð sé veitt skuli sá aðili sem fari með stuðningsþjónustu meta þörf í hverju einstöku tilviki.

Í II. kafla reglna Reykjavíkurborgar um stuðning við börn og fjölskyldur þeirra sé fjallað um umsóknir og mat. Ákvæði 6. gr. reglnanna fjalli um mat á stuðningsþörf og sé svohljóðandi:

„Mat á stuðningsþörf er gert í samvinnu við umsækjanda og ráðgjafa og tekur mið af þörfum fjölskyldunnar. Mat á stuðningsþörf fer fram á þjónustumiðstöðvum og/eða hjá Barnavernd Reykjavíkur, á heimili umsækjanda eða á öðrum vettvangi umsækjanda. Niðurstaða mats skal koma fram í áætlun máls. Við mat á stuðningsþörf er horft til heildaraðstæðna fjölskyldunnar og skipulags daglegs lífs. Markmiðið er ætíð að styðja fjölskylduna til að leita sem bestu mögulegu lausna hverju sinni.

Við mat á þörf og forgangsröðun skal líta til eftirfarandi atriða þegar metið er hversu brýn þörf er fyrir stuðning:

a. Færni/getu og styrkleika.

b. Félagslegra aðstæðna og félagslegs tengslanets.

c. Samfélagsþátttöku, valdeflingar og virkni.

d. Hvaða afleiðingar töf á veitingu stuðnings hafi fyrir umsækjanda.

e. Annars veitts stuðnings.

Vísað er til matsviðmiða á fylgiskjali 1 með reglum þessum.

Sé niðurstaða mats sú að aðstæður barns og fjölskyldu séu með þeim hætti að ekki sé þörf á stuðningi samkvæmt reglum þessum, samkvæmt matsviðmiðum á fylgiskjali 1 með reglum þessum, ber að synja umsókninni.“

Í d. lið 3. mgr. 3. gr. reglna um stuðning við börn og fjölskyldur þeirra sé fjallað um einstaklingsstarf fyrir börn á aldrinum 6 til 18 ára en þar segi:

„Einstaklingsstarf fyrir 6-18 ára: Markmið með einstaklingsstarfi er að rjúfa félagslega einangrun, efla lífsleikni, samfélagsþátttöku og efla börn til aukinnar sjálfshjálpar.“

Líkt og kveðið sé á um í 6. gr. framangreindra reglna, sbr. 1. mgr. 26. gr. og 1. mgr. 27. gr. laga um félagsþjónustu sveitarfélaga, fari mat á stuðningsþörf fram á miðstöðvum Reykjavíkurborgar í samvinnu við umsækjanda og ráðgjafa sem taki mið af þörfum fjölskyldunnar. Við mat á stuðningsþörf sé horft til heildaraðstæðna fjölskyldunnar og skipulags daglegs lífs. Fyrir liggi að kærandi sé með samþykktan stuðning í 12 klst. á mánuði í formi einstaklingsstuðnings tímabundið í 12 mánuði sem samþykkt hafi verið þann 25. apríl 2025. Tilgangur þess stuðnings hafi verið að styðja við barnið til þess að það gæti tekið þátt í íþróttum og öðrum tómstundum og að aðili sem þekki til aðstæðna barnsins væri til staðar í upphafi til að leiðbeina þeim sem sjái um þjálfun og utanumhald þannig að þeir gætu brugðist við ef barnið þyrfti á aðstoð eða stuðning að halda. Markmiðið með framangreindum stuðningi hafi verið að barnið gæti svo stundað íþróttir og tómstundir án stuðnings og því hafi framangreind umsókn verið samþykkt tímabundið, þ.e. í 12 mánuði þann 25. apríl 2025.

Kærandi hafi sótt um 12 klst. aukningu á stuðningi, samtals 24 klst. á mánuði, í formi einstaklingsstuðnings með umsókn, dags. 20. maí 2025, í þeim tilgangi að létta á umönnunarbirgði foreldra vegna langvarandi álags við umönnun vegna veikinda barns sem og að rjúfa félagslega einangrun barnsins. Þá langi barnið að æfa fimleika þrisvar sinnum í viku í klukkutíma í senn, samtals 12 klst. og því hafi verið sótt um samtals 24 klst. þar sem reikna mætti með auknum tíma vegna ferðatíma og undirbúnings. Mat á þjónustuþörf hafi leitt í ljós að ekki væri þörf á auknum stuðningi og hægt væri að mæta þörfum barnsins með öðrum hætti, þ.e. að núverandi stuðningur myndi fylgja barninu á æfingar líkt og markmiðið með samþykktum stuðningi hafi verið og því hafi umsókninni verið synjað með bréfi Norðurmiðstöðvar þann 11. júní 2025.

Með hliðsjón af öllu framansögðu hafi það verið mat áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar að staðfesta bæri synjun Norðurmiðstöðvar á umsókn kæranda um aukningu á stuðningi í 12 klst. í formi einstaklingsstuðnings, skv. 6. gr., sbr. d. lið 3. mgr. 3. gr. reglna Reykjavíkurborgar um stuðning við börn og fjölskyldur þeirra þar sem kærandi sé með samþykktan stuðning í formi einstaklingsstuðnings í 12 klukkustundir á mánuði sem talinn sé mæta þörfum fjölskyldunnar. Mat á stuðningsþörf hafi því ekki leitt til þess að þörf væri á auknum stuðningi. Með hliðsjón af framangreindu hafi það verið mat áfrýjunarnefndar velferðarráðs að hægt væri að mæta þörfum barnsins með öðrum hætti.

Með hliðsjón af öllu því sem að framan greini sé ljóst að ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar hafi hvorki brotið gegn fyrrgreindum reglum Reykjavíkurborgar um stuðning við börn og fjölskyldur þeirra, lögum nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, lögum nr. 38/2018 um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir, barnaverndarlögum nr. 80/2002 eða ákvæðum annarra laga eða reglna.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Reykjavíkurborgar um að synja umsókn kæranda um aukinn stuðning við dóttur hennar í formi einstaklingsstuðnings. Nánar tiltekið um 12 klukkustundir til viðbótar á mánuði, en hún er nú þegar með samþykktan stuðning í formi einstaklingsstuðnings í 12 klukkustundir á mánuði.

Í sveitarstjórnarlögum nr. 138/2011 er kveðið á um framsal sveitarstjórnar á valdi til fullnaðarafgreiðslu mála. Þar segir í 2. mgr. 40. gr. að ályktanir nefnda sveitarfélaga sem ekki hafi verið falin fullnaðarafgreiðsla máls samkvæmt lögum eða samþykkt um stjórn sveitarfélagsins teljist tillögur til sveitarstjórnar, enda þótt þær séu orðaðar sem ákvarðanir eða samþykktir nefndar. Sveitarstjórnum er hins vegar fengin heimild til að ákveða í samþykktinni að fela fastanefnd eða einstökum starfsmönnum fullnaðarafgreiðslu mála, að tilteknum skilyrðum uppfylltum, meðal annars að lög eða eðli máls mæli ekki sérstaklega gegn því, sbr. 1. og 2. mgr. 42. gr. laganna. Af því leiðir að starfsmönnum sveitarfélags er ekki heimilt að taka stjórnvaldsákvarðanir í málum einstaklinga á sviði félagsþjónustu nema frá því sé gengið í samþykkt um stjórn sveitarfélagsins.

Um stjórn og stjórnsýslu Reykjavíkurborgar gildir samþykkt nr. 1020/2019, um stjórn Reykjavíkurborgar og fundarsköp borgarstjórnar, með síðari breytingum. Þar kemur fram að í því skyni að stuðla að hagræðingu, skilvirkni og hraðari málsmeðferð geti borgarstjórn ákveðið með viðauka við samþykktina að fela nefnd, ráði eða stjórn á vegum Reykjavíkurborgar fullnaðarafgreiðslu mála sem ekki varða verulega fjárhag borgarsjóðs nema lög eða eðli máls mæli sérstaklega gegn því, sbr. 1. mgr. 59. gr. samþykktarinnar. Á sama hátt og með sömu skilyrðum er borgarstjórn heimilt að fela öðrum aðilum innan stjórnsýslu Reykjavíkurborgar fullnaðarafgreiðslu mála, sbr. 2. mgr. greinarinnar. Þegar borgarstjórn neytir heimildar samkvæmt 1. og 2. mgr. skal jafnframt kveðið á um það hvernig fara skuli með endurupptöku mála sem hljóta afgreiðslu samkvæmt þessum ákvæðum, sbr. 4. mgr. 59. gr.

Reykjavíkurborg hefur sett samþykkt fyrir velferðarráð og var hún samþykkt í borgarstjórn 18. júní 2019. Ráðið fer meðal annars með verkefni laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, sbr. 3. gr. samþykktarinnar. Velferðarsvið Reykjavíkurborgar fer síðan með framkvæmd félagsþjónustu á grundvelli þeirra laga, sbr. 1. mgr. 4. gr. sömu samþykktar. Þá leysa starfsmenn velferðarsviðs og þjónustumiðstöðva úr málum einstaklinga á verksviði velferðarráðs á grundvelli þeirra reglna sem gilda á velferðarsviði Reykjavíkurborgar á hverjum tíma, sbr. 2. mgr. 4. gr. Ákvörðunum starfsmanna verður þó ætíð skotið til áfrýjunarnefndar velferðarmála til endanlegrar afgreiðslu, sbr. 3. mgr. greinarinnar. Í samræmi við það segir í 13. gr. samþykktarinnar, undir yfirskriftinni „fullnaðarafgreiðslur“, að ákvörðunum starfsmanna velferðarsviðs og þjónustumiðstöðva í einstaklingsmálum, sbr. 4. gr., sé unnt að skjóta til áfrýjunarnefndar velferðarráðs til endanlegrar ákvörðunar.

Í núgildandi samþykkt fyrir áfrýjunarnefnd velferðarráðs Reykjavíkurborgar er meðal annars kveðið á um verksvið hennar. Þar segir í 1. mgr. 2. gr. að áfrýjunarnefnd velferðarráðs endurskoði umsóknir umsækjenda um þjónustu samkvæmt reglum velferðarsviðs sem synjað hafi verið, að öllu leyti eða að hluta, hjá miðstöðvum Reykjavíkurborgar. Nefndin geti veitt undanþágu frá þeim reglum sem gildi um þjónustuna ef nefndin meti það svo að sérstakar málefnalegar ástæður liggi fyrir. Þá segir í 5. mgr. 8. gr. samþykktarinnar að niðurstaða nefndarinnar sé bindandi stjórnvaldsákvörðun og velferðarsviði Reykjavíkurborgar beri að framfylgja ákvörðunum nefndarinnar.

Um stuðningsþjónustu er fjallað í VII. kafla laga nr. 40/1991 og reglum Reykjavíkurborgar um stuðning við börn og fjölskyldur þeirra sem samþykktar voru á fundi velferðarráðs þann 5. febrúar 2020 og á fundi borgarráðs þann 13. febrúar 2020. Samkvæmt 17. gr. taka starfsmenn velferðarsviðs ákvarðanir samkvæmt reglunum í umboði velferðarráðs Reykjavíkurborgar. Upplýsa skal umsækjanda um rétt hans til að fara fram á að áfrýjunarnefndin fjalli um umsóknina en slík beiðni skal berast innan fjögurra vikna frá því að umsækjanda barst vitneskja um ákvörðun, sbr. 2. mgr. 18. gr. reglnanna. Þá er áfrýjunarnefnd velferðarráðs heimilt að veita undanþágu frá reglunum ef sérstakar málefnalegar ástæður liggja fyrir og umsækjandi fer fram á það með sérstakri beiðni til nefndarinnar innan fjögurra vikna frá því honum barst vitneskja um ákvörðun, sbr. 19. gr. reglnanna. Hægt er að kæra ákvörðun áfrýjunarnefndarinnar til úrskurðarnefndar velferðarmála, sbr. 20. gr. reglnanna, sbr. 3. mgr. 6. gr. laga nr. 40/1991.

Í áliti umboðsmanns Alþingis frá 9. júlí 2025, í máli nr. 12250/2023, var það meðal annars niðurstaða hans að aðferð Reykjavíkurborgar við að framselja vald til ákvörðunartöku í tengslum við félagsþjónustu borgarinnar væru ekki í samræmi við lög. Í álitinu segir meðal annars svo:

„Um heimildir velferðarráðs Reykjavíkurborgar, áfrýjunarnefndar ráðsins og velferðarsviðs til fullnaðarafgreiðslu mála er hvorki mælt í samþykkt um stjórn borgarinnar nr. 1020/2019 né viðaukum við hana líkt og lög nr. 40/1991, sveitarstjórnarlög og samþykktin sjálf gera ráð fyrir, sbr. það sem áður hefur verið rakið. Þvert á móti liggur ekki annað fyrir en að framsal valds til töku ákvarðana í félagsþjónustu sveitarfélagsins hafi verið útfært í þeirri samþykkt sem borgarstjórn hefur sett sér fyrir velferðarráð, reglum um þá félagsþjónustu sem borgin veitir, þar á meðal framangreindum reglum um stoð- og stuðningsþjónustu við fatlað fólk, og reglum sem settar hafa verið um áfrýjunarnefnd velferðarráðs. Enn fremur liggur fyrir að hvorki samþykktin fyrir velferðarráð né reglur borgarinnar um stoð- og stuðningsþjónustu hlutu þá málsmeðferð sem sveitarstjórnarlög gera ráð fyrir hvað snertir samþykktir um stjórn sveitarfélaga. Þá hefur samþykkt um velferðarráð ekki verið birt í Stjórnartíðindum. Því verður að leggja til grundvallar að sú aðferð Reykjavíkurborgar við að framselja vald til ákvörðunartöku um stuðningsþjónustu, sem hér hefur verið lýst, sé ekki í samræmi við lög. Líkt og áður greinir hefur raunar komið fram af hálfu sveitarfélagsins að nauðsynlegt sé að gera úrbætur á umgjörð valdframsals til starfsmanna til afgreiðslu mála í félagsþjónustu þess. Því verður jafnframt að leggja til grundvallar að hvorki starfsmaður velferðarsviðs né áfrýjunarnefnd velferðarráðs hafi verið bær til þess að taka ákvörðun í máli A.“

Í ljósi þess sem að framan er rakið um fyrirkomulag valdframsals til fullnaðarafgreiðslu mála á grundvelli laga nr. 40/1991 er það mat úrskurðarnefndar velferðarmála að hin kærða ákvörðun hafi á þeim tíma sem hún var tekin ekki verið tekin af þar til bærum aðila hjá Reykjavíkurborg. Fyrir liggur að viðauki um fullnaðarafgreiðslur velferðarsviðs og ákvarðanir starfsfólks sviðsins var samþykktur í borgarstjórn 13. janúar sl. Þar sem réttra formreglna var ekki gætt við töku ákvörðunarinnar er ljóst að málsmeðferð var að því leyti ábótavant. Það er meginregla í stjórnsýslurétti að valdþurrð leiði til ógildingar stjórnvaldsákvörðunar og því telur úrskurðarnefndin rétt að fella úr gildi hina kærðu ákvörðun og vísa málinu til nýrrar meðferðar sveitarfélagsins.

 

 

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun velferðarsviðs Reykjavíkurborgar, dags. 2. júlí 2024, um að synja umsókn A, um aukinn stuðning í formi einstaklingsstuðnings, er felld úr gildi og málinu vísað til nýrrar meðferðar.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir