29 janúar 2026
/
Úrskurður nr. 47/2026
Hinn
úrskurður nr. 47/2026
í stjórnsýslumáli nr. KNU25100068
Kæra [...]
I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild
Hinn
Kærandi krefst þess aðallega að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi en til vara krefst hann þess að endurkomubannið verði stytt.
Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.
Lagagrundvöllur
Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017, ásamt síðari breytingum, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.
II. Málsatvik og málsmeðferð
Hinn 18. september 2025, var kæranda birt tilkynning um hugsanlega brottvísun og endurkomubann, dags. 29. ágúst s.á. Í tilkynningunni kom fram að kærandi hefði komið sér hjá því að hlíta ákvörðun sem fæli í sér að hann skyldi yfirgefa landið, sbr. b-lið 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Með tilkynningunni var kæranda veittur þriggja daga frestur til þess að leggja fram skrifleg andmæli, sbr. 12. gr. laga um útlendinga og 13. gr. stjórnsýslulaga. Kærandi lagði fram skrifleg andmæli vegna málsins 19. september 2025. Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 29. september 2025, var kæranda brottvísað og ákveðið endurkomubann til Íslands og Schengen-svæðisins í þrjú ár, sbr. b-lið 1. mgr. 98. gr. og 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Með ákvörðuninni var frestur kæranda til sjálfviljugrar heimfarar felldur niður með vísan til e-liðar 2. mgr. 104. gr. sömu laga. Í ákvörðuninni kom fram að kæranda hefði verið synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi af mannúðarástæðum, sbr. úrskurð kærunefndar nr. 219/2020. Hafi kærandi ekki hlítt þeirri ákvörðun að hann skyldi yfirgefa landið. Lagði stofnunin til grundvallar að ekkert hefði komið fram í málinu sem leiddi til þess að brottvísun kæranda teldist ósanngjörn ráðstöfun gagnvart honum eða nánustu aðstandendum hans, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga.
Ákvörðunin var birt fyrir kæranda 6. október 2025 og kærð til kærunefndar útlendingamála 13. október 2025. Hinn 27. október 2025 barst greinargerð kæranda ásamt fylgigagni. Þá bárust upplýsingar frá heimferða- og fylgdadeild Ríkislögreglustjóra 12. janúar 2026.
III. Málsástæður og rök kæranda
Kærandi byggir á því að hin kærða ákvörðun feli í sér ósanngjarna ráðstöfun í skilningi 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga. Útlendingastofnun hafi ekki tekið afstöðu til andmæla hans og röksemda varðandi 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga. Ákvörðunin geri lítið úr aðstæðum kæranda og raunverulegum tilraunum hans til þess að starfa með stjórnvöldum. Kærandi geti ekki yfirgefið landið, sama hvort hann vilji það eða ekki. Honum sé ómögulegt að nálgast vegabréf þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir og því sé hann í ómögulegri stöðu þar sem hann hafi verið sviptur þjónustu en ekki hafi tekist að framkvæma ákvörðun um brottvísun. Ákvörðunin feli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart kæranda og nánustu aðstandendum hans en hann eigi maka og tvö stjúpbörn og taki virkan þátt í lífi þeirra. Kærandi hafi fengið vilyrði fyrir fullu starfi fái hann útgefið dvalarleyfi. Þá hafi kærandi og maki hans sótt um leyfi til að ganga í hjúskap en ekki hlotið slíkt leyfi sökum skilríkjaleysis kæranda. Kærandi vísar til skilríkja sem ekki hafi tekist að votta með viðunandi hætti en hann hafi notið aðstoðar lögmanns í heimaríki við öflun upplýsinga úr þarlendri þjóðskrá. Þá hafi kærandi sótt um ríkisborgararétt til Alþingis en ekki fengið. Kærandi hafi gert allt sem í sínu valdi stendur til þess að dvelja löglega hér á landi með fjölskyldu sinni.
Kærandi vísar einkum til 2. málsl. 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga varðandi málefni stjúpbarna sinna en ákvæðið gerir stjórnvöldum skylt að taka sérstakt tillit til hagsmuna barna. Byggt sé á því að Útlendingastofnun hafi brotið gegn 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga og ekki rannsakað málið með fullnægjandi hætti, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga. Ákvæði b-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga felur í sér heimild til brottvísunar en ekki skyldu og nauðsynlegt sé að gæta að meðalhófi og hvort að takmarkanir samkvæmt 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga eigi við í málinu.
Varakrafa kæranda byggist á sömu málsástæðum og lagarökum og aðalkrafa hans.
IV. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála
Á grundvelli b-liðar 1. mgr. 98. gr. er heimilt að vísa útlendingi úr landi sem er án dvalarleyfis ef hann hefur brotið alvarlega eða margsinnis gegn einu eða fleiri ákvæðum laganna, hefur af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi gefið efnislega rangar eða augljóslega villandi upplýsingar í máli samkvæmt lögunum eða kemur sér hjá því að hlíta ákvörðun sem felur í sér að hann skuli yfirgefa landið. Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi til laga um útlendinga kemur m.a. fram að samkvæmt b-lið sé heimilt að vísa útlendingi brott sem kemur sér hjá því að hlíta ákvörðun sem felur í sér að hann skuli yfirgefa landið. Áfram sé gert ráð fyrir að undir þetta muni geta fallið ákvarðanir um að vísa útlendingi frá landi, synjun á umsókn um fyrsta dvalarleyfi eða endurnýjun leyfis eða synjun á umsókn um hæli þegar dvalarleyfi verður heldur ekki veitt á öðrum grundvelli eða afturköllun leyfis. Þessir útlendingar hafa ekki lengur leyfi til að dveljast í landinu. Aðrir útlendingar kunni hins vegar að dveljast ólöglega í landinu án þess að fyrir liggi ákvörðun um að þeir skuli yfirgefa landið. Þá muni eftir atvikum mega beita brottvísun á grundvelli a-liðar eða frávísun á grundvelli 5. mgr. 106. gr.
Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga skal ekki ákveða brottvísun ef hún, með hliðsjón af málsatvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Sérstaklega skal taka tillit til þess ef um barn eða nánasta aðstandanda barns er að ræða og skal það sem barni er fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðun.Í máli kæranda liggur fyrir að með fyrrnefndum úrskurði kærunefndar nr. 219/2020, var ákvörðun Útlendingastofnunar um að synja kæranda um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða staðfest. Jafnframt var staðfest ákvörðun stofnunarinnar um að frávísa kæranda. Kæranda var veittur 30 daga frestur til þess að yfirgefa landið sjálfviljugur og var úrskurður kærunefndar birtur fyrir kæranda 22. júní 2020. Kærandi yfirgaf ekki landið og var síðasti dagur frests til að yfirgefa landið 22. júlí 2020. Frá því tímamarki hefur dvöl kæranda á landinu verið ólögmæt og kæranda ekki geta dulist að hann hefði ekki heimild til frekari dvalar. Í hinni kærði ákvörðun lagði Útlendingastofnun til grundvallar að kærandi hafi brotið alvarlega gegn ákvæðum laga um útlendinga og með framferði sínu komið sér hjá því að hlíta ákvörðun sem fæli í sér að hann skyldi yfirgefa landið. Í ákvörðuninni kom m.a. fram að ekki hafi reynst unnt að flytja kæranda til heimaríkis í samræmi við úrskurð kærunefndar nr. 219/2020 sökum skilríkjaleysis. Þá hafi kærandi ítrekað hafnað sjálfviljugri heimför, verið ósamstarfsfús við meðferð málsins og lýst því yfir að hann vilji ekki yfirgefa landið.
Með vísan til framangreindrar umfjöllunar er ljóst að stjórnvöld hafa tekið afstöðu til heimildar kæranda til dvalar. Kæranda var synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi vegna mannúðarástæðna og var honum frávísað frá landinu. Frávísun er meðal þeirra atriða sem falla undir niðurlag b-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga, sbr. athugasemdir við ákvæðið í frumvarpi til laga um útlendinga. Samkvæmt framansögðu hefur kærandi komið sér hjá því að hlíta ákvörðun sem felur í sér að hann skuli yfirgefa landið og er skilyrðum b-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga fyrir brottvísun í málinu fullnægt.
Málatilbúnaður kæranda byggist á því að brottvísun hafi falið í sér ósanngjarna ráðstöfun, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga. Um það vísar kærandi einkum til fjölskyldutengsla. Á því er byggt að kærandi sé í sambúð með íslenskri konu og eigi stjúpbörn hér á landi. Fram kemur að kærandi og sambúðarmaki hans hafi reynt að ganga í hjúskap en ekki fengið útgefið könnunarvottorð þar sem kærandi hafi ekki framvísað fullnægjandi skilríkjum til þess að sanna auðkenni sitt. Einnig er byggt á því að kærandi sé í ómögulegri stöðu þar sem hann hafi verið þjónustusviptur án þess að unnt sé að framkvæma ákvörðun um brottvísun. Loks vísar kærandi til þess að ákvæði 98. gr. laga um útlendinga feli í sér heimild til brottvísunar en ekki skyldu.
Líkt og þegar hefur verið rakið hefur kærandi ekki haft dvalarleyfi hér á landi. Dvöl hans hefur verið ólögmæt frá 22. júlí 2020, þ.e. þegar fresti kæranda til sjálfviljugrar heimfarar lauk, sem hefur vægi í málinu varðandi mat á tengslum hans við landið. Kærandi byggir á því að hann sé búsettur hér á landi með íslenskri konu og börnum hennar. Þau tengsl urðu til í ólögmætri dvöl og verður ekki á þeim byggt. Samkvæmt framangreindri umfjöllun, m.a. með hliðsjón af gögnum málsins og málatilbúnaði kæranda er hann hvorki í hjúskap né skráðri sambúð og á ekki nánasta aðstandanda hér á landi eins og hugtakið er skilgreint í 17. tölul. 3. gr. laga um útlendinga. Enn fremur er ljóst að stjórnvöld hafi bundið endi á dvöl kæranda hér á landi, sbr. uppkvaðningu úrskurðar nr. 219/2020. Mátti kæranda vera ljóst af skýru orðalagi úrskurðarins að hann hefði ekki heimild til dvalar hér á landi og bæri að yfirgefa landið auk þess sem tekið skal fram að beiðnum hans um endurupptöku á þeim úrskurði hefur í þrígang verið hafnað af kærunefnd. Þá hefur kæranda verið boðin aðstoð íslenskra stjórnvalda við sjálfviljuga heimför, svo rjúfa megi ólögmætu dvöl hans en kærandi ekki nýtt sér þau úrræði. Liggur jafnframt fyrir að mál hans sé á framkvæmdalista hjá Heimferða- og fylgdadeild Ríkislögreglustjóra en unnið er að öflun ferðaskilríkja fyrir kæranda í samstarfi við utanríkisþjónustu heimaríkis hans. Með hliðsjón af úrskurðum kærunefndar í málum kæranda hafa stjórnvöld komist að þeirri niðurstöðu að kærandi hafi ekki ástæðuríkan ótta við ofsóknir í heimaríki sínu. Samkvæmt framangreindu gat kæranda og öðrum aðilum sem hann hefur myndað tengsl við hér á landi ekki dulist að dvöl hans væri ólögmæt enda hafði honum þegar verið frávísað. Ákvörðun um brottvísun og endurkomubann kæranda er í samræmi við lög og tilgangur hennar er að framfylgja lögmætum markmiðum laga um útlendinga. Stendur 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga ekki í vegi fyrir brottvísun kæranda.
Með lögum um landamæri nr. 136/2022 voru gerðar breytingar á 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Í ákvæðinu kemur fram að endurkomubann skuli að jafnaði ekki vara lengur en fimm ár og eigi skemur en tvö ár. Þó geti endurkomubann varað lengur en fimm ár þegar útlendingur telst ógn við öryggi ríkisins, almannaöryggi eða allsherjarreglu. Við ákvörðun um lengd endurkomubanns skuli litið til einstaklingsbundinna aðstæðna hverju sinni. Í hinni kærðu ákvörðun var kæranda gert að sæta endurkomubanni til þriggja ára. Að teknu tilliti til atvika málsins, einkum umfangs ólögmætrar dvalar kæranda eftir að kærunefnd kvað upp úrskurð um verndarumsókn hans og ásetnings til þess að hlíta ekki fyrirmælum úrskurðarins er þriggja ára endurkomubann kæranda staðfest.
Samkvæmt 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga skal að jafnaði veita útlendingi frest í 7-30 daga til að yfirgefa landið sjálfviljugur. Samkvæmt e-lið ákvæðisins er m.a. heimilt að veita styttri frest eða fella hann niður í tilvikum þegar útlendingi er vísað úr landi á grundvelli b-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Að teknu tilliti til málsatvika er rétt að fella frest kæranda til sjálfviljugrar heimfarar niður með vísan til e-liðar 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga. Er einnig litið til þess að endurkomubanni er m.a. bæði ætlað að hafa almenn og sérstök varnaðaráhrif gagnvart einstaklingum sem hlíta ekki lögmætum úrlausnum stjórnvalda.
Að teknu tilliti til 4. mgr. 101. gr. laga um útlendinga hefst endurkomubann kæranda þegar hann verður færður úr landi. Athygli kæranda er jafnframt vakin á því að samkvæmt 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga er heimilt, samkvæmt umsókn þar um, að fella endurkomubann úr gildi hafi aðstæður breyst frá því ákvörðun um brottvísun var tekin.
Samantekt
Að öllu framangreindu virtu er hin kærða ákvörðun staðfest.
Úrskurðarorð:
Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest.
The decision of the Directorate of Immigration is affirmed.