29 janúar 2026
/
Úrskurður nr. 48/2026
Hinn
úrskurður nr. 48/2026
í stjórnsýslumáli nr. KNU25100009
Kæra [...]
I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild
Hinn
Kærandi krefst þess að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi og að henni verði veitt dvalarleyfi á grundvelli hjúskapar.
Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.
Lagagrundvöllur
Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.
II. Málsatvik og málsmeðferð
III. Málsástæður og rök kæranda
Í greinargerð kæranda kemur fram að hún sé ríkisborgari Afganistan og hafi dvalið til skamms tíma í Íran á grundvelli vegabréfsáritunar til að flýja aðstæður í heimaríki sínu. Kærandi hafi ekki haft dvalarleyfi eða vegabréfsáritun til langtíma dvalar og hafi t.a.m. ekki getað starfað þar í landi. Aðstæður í Íran hafi versnað undanfarið svo kærandi hafi farið aftur til heimaríkis og sé búsett þar sem stendur. Kærandi vísar til þess að hún hafi aldrei haldið því fram að Íran væri raunverulegt búseturíki heldur aðeins dvalarstaður til skemmri tíma og því sé ósanngjarnt af hálfu Útlendingastofnunar að óska eftir gögnum þaðan. Þá telur kærandi að undanþáguákvæði 5. mgr. 10. gr. reglugerðar um útlendinga eigi við í málinu. Þar komi fram að Útlendingastofnun geti veitt undanþágu frá framlagningu gagna þegar lög krefjist ekki framlagningar og málefnalegar ástæður mæli með því t.d. ef umsækjanda sé ómögulegt að afla þeirra, s.s. vegna stríðsástands í heimaríki. Þá sé Útlendingastofnun af sömu ástæðu heimilt að gera undanþágu frá kröfu til forms gagna, t.d. vegna mismunandi krafna til staðfestingar á skjölum vegna annars konar reglna um útgáfu þeirra í heimaríki eða ólíkrar stjórnsýslu. Kærandi telji ákvæðið eigi við í málinu enda ljóst að aðstæður í heimaríki hennar og meintu búseturíki séu bagalegar. Kærandi hafi gert allt sem í hennar valdi standi til þess að nálgast umbeðið gagn.
IV. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála
Samkvæmt 1. mgr. 52. gr. laga um útlendinga tekur Útlendingastofnun ákvörðun um veitingu dvalarleyfis en Vinnumálastofnun um veitingu atvinnuleyfis. Þá skulu fylgja öll þau gögn og vottorð sem Útlendingastofnun og Vinnumálastofnun gera kröfu um til staðfestingar að umsækjandi uppfylli skilyrði sem lög, reglugerðir og önnur stjórnvaldsfyrirmæli kveða á um, sbr. 1. málsl. 2. mgr. 52. gr. laganna. Samkvæmt 3. mgr. ákvæðisins setur ráðherra reglugerð um nánari framkvæmd ákvæðisins, m.a. hvaða gögn og vottorð umsækjandi skuli leggja fram, hvaða kröfur skuli gerðar til framlagðra gagna, hver skuli leggja mat á gildi skjala og um undanþágu frá kröfu um gögn.
Í 10. gr. reglugerðar um útlendinga, hefur ráðherra útfært nánar reglur um fylgigögn með umsókn um dvalarleyfi. Í 1. mgr. 10. gr. segir að Útlendingastofnun geti krafist þeirra gagna sem nauðsynleg eru við vinnslu umsóknar, m.a. fæðingarvottorðs, hjúskaparstöðuvottorðs, forsjár- eða umgengnisgagna, heilbrigðisvottorðs, dánarvottorðs, og staðfestingu á dvalarstað hér landi. Þá geti stofnunin krafist ljósmynda, greinargerða, gagna um framfærslu og sakavottorðs í þeim tilvikum sem stofnunin meti það nauðsynlegt. Í 3. mgr. 10. gr. segir m.a. að umsækjandi afli sjálfur nauðsynlegra fylgigagna með dvalarleyfisumsókn. Þá skuli fylgigögn vera á því formi sem stofnunin geri kröfu um og staðfest með þeim hætti sem stofnunin telji nauðsynlegan. Í 5. mgr. 10. gr. er m.a. kveðið á um að Útlendingastofnun geti veitt undanþágu frá framlagningu gagna þegar lög krefjist ekki framlagningar og málefnalegar ástæður mæli með því, t.d. ef umsækjanda er ómögulegt að afla þeirra, svo sem vegna stríðsástands í heimaríki.
Af 2. mgr. 52. gr. laga um útlendinga og 10. gr. reglugerðar um útlendinga leiðir að Útlendingastofnun hefur jafnan nokkuð víðtækt svigrúm til þess að óska eftir framlagningu gagna við meðferð umsókna um dvalarleyfi. Gagnabeiðnir Útlendingastofnunar þurfi þó að byggjast á málefnalegum grunni og taka mið af lagaskilyrðum fyrir útgáfu dvalarleyfis. Með því móti er stofnuninni unnt að taka afstöðu til þess hvort lögbundin skilyrði fyrir útgáfu dvalarleyfa séu uppfyllt. Eins og fram kemur í málsatvikalýsingu synjaði Útlendingastofnun umsókn kæranda um dvalarleyfi á þeim grundvelli að umsókn hennar hafi skort fullnægjandi fylgigögn.
Í dvalarleyfisumsókn kæranda, dags. 9. febrúar 2024 sem móttekin var af Útlendingastofnun 6. mars 2024, kemur fram að hún hafi dvalið í Íran frá 1. desember 2023. Samkvæmt gögnum málsins er ljóst að með bréfum Útlendingastofnunar, dags. 10. mars og 11. júlí 2025, óskaði stofnunin m.a. eftir sakavottorði útgefnu af búseturíki en kæranda var leiðbeint um að hægt væri að leggja fram afrit þess. Kærandi lagði ekki fram umbeðið gagn við meðferð málsins hjá Útlendingastofnun. Við meðferð málsins hjá kærunefnd lagði kærandi fram íranskt sakavottorð og þýðingu þess yfir á ensku. Meginmarkmið stjórnsýslukæru er að tryggja réttaröryggi borgara með því að gera þeim kleift að fá umfjöllun um mál sín á tveimur stjórnsýslustigum. Í ljósi þess að nú liggur fyrir nýtt gagn í máli kæranda sem áhrif getur haft á niðurstöðu málsins er það mat kærunefndar að nauðsynlegt sé að mál kæranda hljóti nýja meðferð hjá Útlendingastofnun þar sem lagt sé mat á gagnið.
Af framangreindu virtu er ákvörðun Útlendingastofnunar felld úr gildi og lagt fyrir stofnunina að taka mál kæranda til nýrrar meðferðar.
Úrskurðarorð:
Ákvörðun Útlendingastofnunar er felld úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka mál kæranda til nýrrar meðferðar.
The decision of the Directorate of Immigration is vacated. The Directorate is instructed to re-examine the case.