29 janúar 2026
/
Úrskurður nr. 57/2026
Hinn
úrskurður nr. 57/2026
í stjórnsýslumáli nr. KNU25090186
Kæra […]
I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild
Hinn 25. september 2025 kærði […], fd. […], ríkisborgari Brasilíu (hér eftir kærandi), ákvörðun Lögreglustjórans á Suðurnesjum, dags. sama dag, um frávísun frá Íslandi.
Kærandi krefst þess að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi.
Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.
Lagagrundvöllur
Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017, reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins 2016/399 um för yfir landamæri (Schengen-landamærareglurnar), stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.
II. Málsatvik og málsmeðferð
Kærandi kom til Íslands 25. september 2025, með flugi frá Frankfurt, Þýskalandi. Með ákvörðun Lögreglustjórans á Suðurnesjum, dagsett sama dag, var kæranda vísað frá landinu. Í hinni kærðu ákvörðun kemur fram að kæranda hafi verið frávísað frá Íslandi á grundvelli c- og d-liða 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Í viðbótarathugasemdum sem fylgdu ákvörðuninni er einungis vísað í lagaákvæðið.
Samkvæmt samantekt lögreglu, dags. 4. október 2025, hafði lögregla afskipti af kæranda við hefðbundið löggæslueftirlit á Keflavíkurflugvelli. Kærandi hafi framvísað boðsbréfi frá nafngreindum einstaklingi. Í boðsbréfinu kæmi fram að kærandi hafi ætlað að koma sem ferðamaður til landsins og dvelja á landinu til 23. desember 2025. Kæranda hafi verið boðið í aðstöðu lögreglu til frekara viðtals. Kæranda var kynntur réttur sinn til að leita sér m.a. aðstoðar lögmanns á eigin kostnað samkvæmt 11. gr. laga um útlendinga. Kærandi hafi greint frá því að um væri að ræða fyrstu ferð hennar til landsins og að hún hefði í hyggju að dvelja í þrjá mánuði á landinu. Kærandi hafi greint frá því að vera komin til landsins sem ferðamaður en hafi ekki vitað hvað hún hygðist skoða. Hún hafi skoðað veraldarvefinn en ekki getað nafngreint staði. Kærandi hafi verið með 30 evrur og 2.000 brasilíska ríal í reiðufé. Samkvæmt framburði kæranda starfi hún sem förðunarfræðingur og hafi ætlað að dvelja hjá áðurnefndum einstaklingi á tilgreindu heimilisfangi. Umræddur einstaklingur hafi borgað flugmiða fyrir kæranda til og frá landinu. Hún hafi greint frá því að nafngreind vinkona hennar hafi kynnt hana fyrir einstaklingnum og vinkona hennar hafi ætlað að koma til landsins í október og dvelja hjá þeim. Kærandi vissi ekki hvernig vinkona hennar og umræddur einstaklingur hafi kynnst. Kærandi hafi framvísað brottfararmiða frá landinu.
Þar sem kærandi var ekki viss um hvað hún hygðist gera hér á landi og hafi ekki framvísað nægu fjármagni fyrir dvöl sína tók lögregla ákvörðun um að frávísa kæranda á grundvelli c- og d-liða 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga.
Kærandi kærði ákvörðun Lögreglustjórans á Suðurnesjum til kærunefndar útlendingamála 25. september 2025. Hinn 12. október 2025 lagði kærandi fram greinargerð og fylgigögn vegna málsins. Gögn frá lögreglu bárust kærunefnd 21. október 2025.
III. Málsástæður og rök kæranda
Í greinargerð kæranda kemur fram að hún hafi komið til landsins í þeim tilgangi að ferðast um landið, upplifa íslenska menningu og hitta fjölskyldu sína og vini. Kærandi hafi á hinn bóginn verið stöðvuð af lögreglu á Keflavíkurflugvelli þar sem henni hafi verið birt ákvörðun um frávísun frá landinu.
Kærandi byggir á því að hin kærða ákvörðun hafi verið ólögmæt og ekki staðist áskilnað laga. Kærandi vísar til þess að hún hafi lagt fram tilskilin gögn, boðsbréf frá fjölskyldu sem staðfesti gististað hennar, fjármuni og brottfararmiða úr landi. Kærandi hafi með þessu leitt líkur að því að hún væri stödd hér á landi í lögmætum tilgangi.
Kærandi telur málsmeðferð Lögreglustjórans á Suðurnesjum verulega ábótavant. Kærandi telur að lögregla hafi ekki tekið tillit til andmæla hennar. Lögregla hafi ekki gert tilraun til að hafa samband við gestgjafa kæranda, sem hafi beðið hennar við komu til landsins. Hann hafi ítrekað reynt að hafa samband við lögreglu. Af þeim sökum sé málið ekki nægilega vel rannsakað. Kærandi telur með öllu óljóst á hverju lögregla byggi ákvörðun sína. Ekki hafi verið tilgreint hvaða skjöl eða gögn kærandi hafi ekki getað sýnt fram á. Kærandi telur að rökstuðningur ákvörðunar standist ekki áskilnað 22. gr. stjórnsýslulaga, enda sé kæranda með engu móti kleift að gera sér grein fyrir þeim forsendum sem lagðar hafi verið til grundvallar ákvörðun lögreglunnar. Einnig hafi lögregla brugðist leiðbeiningarskyldu sinni samkvæmt 7. gr. stjórnsýslulaga, með því að hafa ekki boðið kæranda að skýra nánar frá tilgangi dvalar. Þá hafi með hinni kærðu ákvörðun verið brotið gegn jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga, þar sem öðrum einstaklingum sem skýri frá sambærilegum tilgangi fyrir komu hingað til lands og framvísi sambærilegum gögnum og kærandi, sé hleypt inn í landið án vandkvæða. Kærandi telur að lögregla hafi farið langt umfram það sem góðu meðalhófi gegni við ákvarðanatöku þar sem ekki tíðkist í slíkum málum að krefjast jafn ítarlegrar gagnaframlagningar og skýringa fyrir tilgangi dvalar hér á landi af hálfu þeirra sem komi hingað til lands og uppfylli öll skilyrði fyrir komu að öðru leyti.
IV. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála
Samkvæmt 1. mgr. 49. gr. laga um útlendinga er útlendingi, sem ekki þarf vegabréfsáritun til landgöngu, heimilt að dveljast hér á landi í 90 daga frá komu til landsins. Dvöl í öðru ríki sem tekur þátt í Schengen-samstarfinu telst jafngilda dvöl hér á landi. Kærandi er ríkisborgari Brasilíu og þarf því ekki vegabréfsáritun til landgöngu hér á landi, enda sé hún handhafi vegabréfs með lífkennum.
Ákvörðun Lögreglustjórans á Suðurnesjum um frávísun kæranda, dags. 25. september 2025, byggir á c- og d-liðum 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga, sbr. reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017.
Í 106. gr. laga um útlendinga er kveðið á um frávísun við komu til landsins. Samkvæmt ákvæðinu er m.a. heimilt að vísa útlendingi frá landi við komu til landsins eða allt að sjö sólarhringum frá komu þegar hann hefur ekki tilskilið leyfi til dvalar eða vinnu eða getur ekki leitt líkur að þeim tilgangi sem gefinn er upp fyrir dvölinni, sbr. c-lið ákvæðisins. Í greinargerð með frumvarpi því sem varð að gildandi lögum um útlendinga segir m.a. að ákvæði c-liðar mæli fyrir um að heimilt sé að vísa útlendingi frá landi ef hann geti ekki leitt líkur að þeim tilgangi sem gefinn sé upp fyrir dvölinni. Sé ákvæðið efnislega samhljóða c-lið 1. mgr. 5. gr. reglugerðar (EB) nr. 562/2006 um för fólks yfir landamæri (Schengen landamærareglurnar). Þá er í greinargerðinni vísað til 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri nr. 866/2017. Samkvæmt 5. mgr. 106. gr. laga um útlendinga er heimilt að vísa útlendingi frá landi eftir reglum 1. mgr. þótt sjö sólarhringa fresturinn sé liðinn. Þó verður meðferð máls að hefjast innan níu mánaða frá komu hans til landsins. Samkvæmt 1. mgr. 106. gr. a laga um útlendinga tekur lögreglustjóri ákvörðun um frávísun við komu til landsins samkvæmt 1. mgr. 106. gr. laganna. Útlendingastofnun tekur ákvörðun um frávísun eftir komu til landsins og aðrar ákvarðanir samkvæmt XII. kafla laganna.
Með reglugerð nr. 866/2017 um för yfir landamæri voru innleidd ákvæði reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) nr. 2016/399 um setningu sambandsreglna um för fólks yfir landamæri (e. Schengen Borders Code) og tók reglugerðin við af áðurnefndri reglugerð nr. 562/2006. Í 5. gr. reglugerðar nr. 866/2017 er mælt fyrir um skilyrði fyrir komu útlendinga til landsins sem hvorki eru EES- né EFTA borgarar. Kemur þar fram að útlendingur sem hvorki er EES- né EFTA-borgari, sem hyggst dvelja á Schengen-svæðinu, þ.m.t. Íslandi, í allt að 90 daga á 180 daga tímabili verði, auk þeirra skilyrða sem koma fram í 106. gr. laga um útlendinga, að uppfylla þau skilyrði sem fram koma í a- til e-liðum ákvæðisins. Eru skilyrðin eftirfarandi: Að framvísa gildum, lögmætum og ófölsuðum ferðaskilríkjum eða öðru kennivottorði sem heimilar honum för yfir landamæri, sbr. viðauka 3. Ferðaskilríki skal vera gefið út á sl. 10 árum til þess að það teljist gilt og gildistími ferðaskilríkis vera í a.m.k. þrjá mánuði umfram brottfarardag, sbr. a-lið. Hafa gilda vegabréfsáritun sé hann ekki undanþeginn áritunarskyldu, nema hann hafi gilt dvalarleyfi eða gilda vegabréfsáritun til langs tíma, sbr. viðeigandi viðauka í reglugerð um vegabréfsáritanir, sbr. b-lið. Má ekki vera skráður í Schengen-upplýsingakerfið í þeim tilgangi að meina honum komu til landsins, sbr. c-lið. Má ekki vera talinn ógna þjóðaröryggi, allsherjarreglu, almannaheilsu eða alþjóðasamskiptum ríkisins eða annars Schengen-ríkis, sbr. d-lið. Loks þarf viðkomandi að geta fært rök fyrir tilgangi og skilyrðum fyrirhugaðrar dvalar, og hafa nægt fé sér til framfærslu, á meðan dvöl stendur og vegna ferðar til upprunalands eða gegnumferðar til þriðja lands, eða vera í aðstöðu til að útvega sér slíkt fé á lögmætan hátt, sbr. e-lið.
Til sönnunar á að framangreindum skilyrðum 5. gr. reglugerðarinnar fyrir komu sé fullnægt sé landamæraverði m.a. heimilt að krefja útlending samkvæmt 1. mgr. um eftirfarandi gögn vegna ferðalaga af persónulegum ástæðum: Gögn sem sýna fram á tryggt húsnæði, t.d. boðsbréf frá gestgjafa eða önnur gögn sem sýna fram á hvar viðkomandi hyggst búa, gögn sem staðfesta ferðaáætlun, staðfesting bókunar á skipulagðri ferð eða önnur gögn sem varpa ljósi á fyrirhugaða ferðaáætlun og gögn varðandi heimferð, s.s. farmiða.
Samkvæmt gögnum málsins kvaðst kærandi ætla að dvelja á landinu í þrjá mánuði og framvísaði flugmiða frá landinu 23. desember 2025. Kærandi framvísaði boðsbréfi vegna dvalar sinnar þar sem fram kemur að kærandi hafi ætlað að dvelja hjá tilgreindum einstaklingi. Að sögn kæranda hafi hún kynnst framangreindum einstaklingi í gegnum vinkonu sína sem hafi einnig ætlað að koma til landsins í október 2025. Að sögn vissi kærandi ekki hvernig vinkona hennar hafi kynnst framangreindum einstaklingi. Kærandi kvaðst vera komin til landsins sem ferðamaður en ekki vita hvað hún hygðist gera hér á landi. Kærandi hafi skoðað veraldarvefinn en ekki getað tilgreint neina staði sem hún vildi heimsækja.
Kröfur til einstaklinga sem hyggjast koma til landsins sem ferðamenn um að geta gert grein fyrir ferðaáætlun aukast eftir því sem fyrirhuguð dvöl lengist. Er því ekki gerð athugasemd við að lögregla hafi gert ríkar kröfur til þess að kærandi legði fram gögn sem sýndu fram á ferðaáætlun og tilgang dvalar, enda kvaðst kærandi ætla að dvelja hér á landi í tæpa þrjá mánuði. Samkvæmt framangreindu gat kærandi ekki greint frá því hvað hún hygðist gera á Íslandi og lagði ekki fram gögn um áform sín á fyrirhuguðum dvalartíma. Þá hefur kærandi ekki lagt fram nein gögn eða upplýsingar sem renna stoðum undir framburð hennar varðandi það að hún hafi komið til landsins til að hitta fjölskyldu sína og vini. Af þeim sökum hefur kærandi ekki sýnt fram á tilgang fyrirhugaðrar dvalar sinnar hér á landi. Með vísan til þess hefur kærandi ekki fært rök fyrir tilgangi dvalar, sbr. 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri.
Með vísan til framangreinds hefur kærandi ekki leitt líkur að þeim tilgangi sem hún gaf upp fyrir dvölinni. Voru skilyrði til frávísunar á grundvelli c-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga því uppfyllt.
Samkvæmt d-lið 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga er m.a. heimilt að vísa útlendingi frá við komu til landsins eða allt að sjö sólarhringum frá komu ef hann getur ekki sýnt fram á að hann hafi eða eigi tryggð nægileg fjárráð til dvalar hér á landi og til heimferðar. Fram kemur í athugasemdum við ákvæðið að meta þurfi hverju sinni hvenær útlendingur teljist hafa nægileg fjárráð til framfærslu og til heimferðar. Samkvæmt 2. mgr. 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri skal við mat á því hvort útlendingur teljist hafa nægileg fjárráð m.a. tekið mið af lengd og tilgangi dvalar. Mat á fjárráðum megi byggja á reiðufé, ferðatékkum og greiðslukortum sem útlendingur sé handhafi að.
Samkvæmt gögnum málsins hafði kærandi meðferðis 30 evrur og 2.000 brasilíska ríal í reiðufé, sem samsvarar ríflega 50.000 íslenskum krónum, við komuna til landsins. Að því virtu er lagt til grundvallar að kærandi hafi ekki sýnt fram á nægileg fjárráð til framfærslu fyrir tæplega þriggja mánaða dvöl hér á landi sem ferðamaður. Við þetta mat er haft til hliðsjónar að kærandi lagði fram flugmiða frá landinu og boðsbréf sem tilgreinir að hún hafi ætlað að dvelja heima hjá nafngreindum einstaklingi. Þrátt fyrir það er ljóst að kærandi hafi ekki uppfyllt kröfu 5. gr. reglugerðar um för fyrir landamæri um nægilegt fé sér til framfærslu á meðan fyrirhugaðri dvöl hennar stæði. Voru skilyrði til frávísunar á grundvelli d-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga því uppfyllt.
Kærandi vísar til þess að málsmeðferð og ákvörðun lögreglunnar hafi brotið gegn 7. og 10. gr. stjórnsýslulaga. Í greinargerð er vísað til þess að kærandi hafi komið hingað til lands til þess að hitta m.a. fjölskyldu sína. Þá vísar kærandi til þess að hún hafi framvísað boðsbréfi frá fjölskyldu. Gögn málsins styðja ekki málatilbúnað kæranda um að hafa ætlað að dvelja hjá fjölskyldu. Framlagt boðsbréf kæranda ber með sér að kærandi hafi ætlað að dvelja hjá tilgreindum einstaklingi. Þá verður ekki ráðið af gögnum frá lögreglu að kærandi hafi greint frá því að hafa haft í hyggju að hitta fjölskyldu sína hér á landi. Á kærustigi lagði kærandi fram óútfyllt sniðmát boðsbréfs frá Útlendingastofnun. Boðsbréf sem kærandi lagði fram hjá lögreglu er ekki í samræmi við sniðmátið, t.a.m. er valmöguleiki í sniðmátinu að upplýsa um ýmis atriði sem ekki eru tilgreind í boðsbréfi sem kærandi lagði fram hjá lögreglu. Með vísan til framangreindrar málsmeðferðar er ljóst að kærandi fékk tækifæri til að gera grein fyrir ferðatilhögun sinni hjá lögreglu þar sem hún var jafnframt innt eftir upplýsingum og gögnum um ferðatilhögun sína. Að virtum gögnum málsins er ekki ástæða til þess að gera athugasemdir við framangreind atriði í málsmeðferð lögreglunnar í máli kæranda.
Samantekt
Að öllu framangreindu virtu er hin kærða ákvörðun um frávísun kæranda á grundvelli c- og d-liða 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga, staðfest.
Athugasemdir við störf lögreglu
Hin kærða ákvörðun fjallar um réttindi og skyldur kæranda í skilningi 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga. Í ákvörðuninni kemur fram að kæranda væri vísað frá landinu á þeim lagagrundvelli sem hér hefur verið fjallað um að framan. Að öðru leyti kom ekki fram í ákvörðuninni hvaða atvik er vörðuðu kæranda hefðu leitt til þeirrar niðurstöðu eða þau meginsjónarmið sem voru ráðandi við töku ákvörðunarinnar að undanskilinni athugasemd þar sem vísað er orðrétt til þess hluta c-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga sem málið varðaði. Ekki eru athugasemdir sem lúta að d-lið 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Er framangreind athugasemd með öllu ófullnægjandi og ekki til þess fallin að greina nánar frá þeim meginsjónarmiðum sem voru ráðandi við mat lögreglu eða gera kæranda kleift að meta réttarstöðu sína. Verður því að líta svo á að hinni kærðu ákvörðun hafi ekki fylgt rökstuðningur í skilningi 22. gr. stjórnsýslulaga. Bar því að leiðbeina kæranda um þá heimild sína samkvæmt 21. gr. stjórnsýslulaga að fá slíkan rökstuðning eftir á. Í hinni kærðu ákvörðun var ekki fyrir að finna slíkar leiðbeiningar. Að þessu leyti var hin kærða ákvörðun ekki í samræmi við 2. mgr. 20. gr. stjórnsýslulaga. Framangreindur annmarki hefur þó ekki áhrif á niðurstöðu málsins.
Lögreglustjórinn á Suðurnesjum tók hina kærðu ákvörðun 25. september 2025 en hún var kærð til kærunefndar samdægurs. Lögregla lét nefndinni gögn málsins í té 21. október 2025. Gagnasending lögreglu innihélt skjal, sem nefnt var samantekt, en hún er dagsett 4. október 2025 og inniheldur rökstuðning lögreglu fyrir ákvörðun sinni um frávísun.
Samkvæmt 1. mgr. 27. gr. upplýsingalaga nr. 40/2012 ber stjórnvöldum, við meðferð stjórnsýslumála, að skrá upplýsingar um málsatvik sem veittar eru munnlega eða viðkomandi fær vitneskju um með öðrum hætti ef þær hafa þýðingu fyrir úrlausn máls og er ekki að finna í öðrum gögnum þess. Sama á við um helstu ákvarðanir um meðferð máls og helstu forsendur ákvarðana, enda komi þær ekki fram í öðrum gögnum málsins. Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi til upplýsingalaga kemur fram að skráning upplýsinga í samræmi við umrætt lagaákvæði skuli gera eins fljótt og unnt er svo skráning upplýsinganna verði bæði nákvæm og rétt. Þá er haft í huga að oft er ekki fyrirséð á þeim tíma sem upplýsingar koma fram hvort þær hafi þýðingu fyrir málið sem ætti að leiða til þess að meira sé skráð en minna, þó ekki svo langt að það standi nauðsynlegri skilvirkni stjórnsýslunnar fyrir þrifum.
Framangreind skráningarskylda á við án tillits til þess hvort mál hefur sætt kæru til æðra stjórnvalds. Þrátt fyrir þetta verður ekki annað ráðið af gögnum málsins en að farist hafi fyrir að skrá formlega niður þau atvik sem lágu til grundvallar hinni kærðu ákvörðun og að það hafi ekki verið gert fyrr en níu dögum eftir að ákvörðunin var tekin. Verður því ekki annað séð en að við meðferð lögreglu í máli kæranda hafi skráningarskylda 1. mgr. 27. gr. upplýsingalaga verið vanrækt, enda upplýsingarnar ekki skráðar eins fljótt og unnt var. Er því beint til lögreglu að gæta að framangreindu við meðferð mála um frávísun.
Úrskurðarorð:
Ákvörðun Lögreglustjórans á Suðurnesjum er staðfest.
The decision of the Police Commissioner of Suðurnes District is affirmed.