Mál nr. 608/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 608/2025

Miðvikudaginn 4. febrúar 2026

A

gegn

Tryggingastofnun ríkisins

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Rakel Þorsteinsdóttir lögfræðingur, Unnþór Jónsson lögfræðingur og Kristinn Tómasson læknir.

Með kæru, móttekinni 24. september 2025, kærði B félagsrágjafi f.h. A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins frá 24. júní 2025 þar sem kæranda var synjað um breytingu á gildandi örorkumati.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um örorkulífeyri og tengdar greiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins með umsókn 20. febrúar 2025. Með örorkumati, dags. 8. apríl 2025, var umsókn kæranda synjað en hún var talin uppfylla skilyrði örorkustyrks frá 1. mars 2025 til 30. apríl 2027. Sú ákvörðun var kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála, sbr. kærumál nr. 253/2025. Kærandi sótti á ný um örorkulífeyri og tengdar greiðslur með rafrænni umsókn, móttekinni 16. apríl 2025, sem var synjað með bréfi, dags. 22. apríl 2025. Úrskurðarnefnd velferðarmála staðfesti ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins um að synja kæranda um örorkulífeyri með úrskurði í kærumáli nr. 253/2023, dags. 1. júlí 2025. Kærandi sótt á ný um örorkulífeyri og tengdar greiðslur með umsókn 9. júní 2025. Með örorkumati, dags. 10. júní 2025, var umsókn kæranda um örorkulífeyri synjað á þeim forsendum að framlögð gögn breyttu ekki áður ákveðnu mati. Kærandi óskaði eftir rökstuðningi fyrir ákvörðun stofnunarinnar og var hann veittur með bréfi, dags. 24. júní 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 24. september 2025. Með bréfi, dags. 8. október 2025, óskaði úrskurðarnefnd eftir greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins ásamt gögnum málsins. Með bréfi, dags. 29. október 2025, barst greinargerð stofnunarinnar og var hún send kæranda til kynningar með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 4. nóvember 2025. Athugasemdir bárust 17. nóvember 2025 og voru þær sendar Tryggingastofnun ríkisins til kynningar með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 18. nóvember 2025. Efnislegar athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru kemur fram að þess sé krafist að ákvörðun Tryggingastofnunar, dags. 24. júní 2025, um 50% örorkumat og synjun á 75% örorkumati verði felld úr gildi og að fallist verði á 75% örorku.

Til vara sé þess krafist að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi og að Tryggingastofnun verði gert að taka umsókn kæranda til meðferðar á ný.

Kærandi hafi fyrst sótt um örorkulífeyri með umsókn, dags. 20. febrúar 2025, sem hafi verið synjað með bréfi, dags. 8. apríl 2025. Kærandi hafi sótt aftur um örorkulífeyri með umsóknum, dags. 16. apríl og 9. júní 2025. Ákvörðun Tryggingastofnunar, dags. 10. júní 2025, hafi verið sú að framlögð gögn hafi ekki breytt fyrra mati. Umbeðinn rökstuðningur hafi verið veittur með bréfi Tryggingastofnunar, dags. 24. júní 2025, þar sem fram komi að samþykktur hafi verið örorkustyrkur til 30. apríl 2027 vegna stoðkerfiseinkenna, geðræns vanda og fleira. Við mat þann 10. júní 2025 hafi legið fyrir svipaðar upplýsingar og áður en einnig sé getið um blæðingatruflanir og skjaldkirtilssjúkdóm sem gefi ekki einkenni. Ekki hafi þótt rök fyrir að breyta fyrra mati. Í bréfi Tryggingastofnunar, dags. 10. júní 2025, sé einnig vísað í nýleg gögn og þar sé væntanlega m.a. átt við skýrslu skoðunarlæknis, dags. 26. mars 2025. Kærandi hafi verið boðuð í viðtal og skoðun hjá skoðunarlækni vegna fyrstu umsóknar um örorkulífeyri. Synjun Tryggingastofnunar, dags. 10. júní 2025, sé m.a. byggð á eldri gögnum þ. ám. skýrslu skoðunarlæknis, dags. 26. mars 2025. Niðurstaða skoðunarskýrslunnar hafi verið sú að kærandi hafi fengið tíu stig fyrir líkamlega færni og tvö stig fyrir andlega færni.

Gerðar séu ýmsar athugasemdir við skýrslu skoðunarlæknis.

Varðandi lýsingu skoðunarlæknis á dæmigerðum degi, komi fram að kærandi geri allt sem þurfi að gera heima og að hún og maki hennar skipti með sér verkum. Í vottorði heimilislæknis, dags. 4. júní 2025, segi: „þarf að setjast og hvílast oft þegar hún eldar td. eða aðstoðar við þrif.“ Kærandi aðstoði, en maki hennar geri flest húsverk, eins og þau hafi útskýrt í viðtali hjá skoðunarlækni. Maki kæranda geri öll húsverk sem reyni á mjóbakið. Greint sé frá erfiðleikum kæranda með að gera ýmis heimilisstörf í bréfi sjúkraþjálfara, dags. 3. október 2025.

Skoðunarlæknir hafi sett í athugasemdir að kærandi „gæti hugsanlega haft einhver tognunareinkenni eftir bílslys en ekki nægileg til að gefa henni þau einkenni sem hún lýsir í spurningarlista“ og telji að ósamræmi sé þar á milli. Eins og fram komi í læknisvottorði hafi kærandi verið greind með tognun í hálsi, brjóst- og lendahrygg við skoðun á slysadeild. Kærandi sé með verki í mjóbaki aðallega sem versni við álag. Í verkjaástandi sé kæranda í miklu vonleysi.

Kærandi hafi þurft að leita á bráðamóttöku Landspítalans 11. september 2025 vegna snögg versnunar bakverkja og eymsla frá mjóbaki upp í brjósthrygg. Niðurstöður sneiðmyndatöku 21. september 2025 á hálshrygg, brjósthrygg og lendhrygg hafi sýnt vægar „degenerative breytingar einkum í facettuliðum í lendahrygg, sem verða að teljast áberandi miðað við aldur. Skerping í liðfleit og vægt vökvasignal í liðnum. Einnig nokkuð áberandi reactivar breytingar í paraspinal mjúkpörtum í lendhrygg, bæði aðlægt faceliðum og í interspinous liðböndum.“

Fram komi í bréfi sjúkraþjálfara, dags. 3. október 2025, að niðurstöður segulómunar í september styðji í raun líðan kæranda síðastliðin ár. Einfaldar athafnir daglegs lífs geti verið henni of erfiðar eða um megn. Sjúkraþjálfari nefni sem dæmi að álagið af því t.d. að lyfta hlutum og bera hafi neikvæð áhrif á efra bakið og hálshrygginn.

Gerðar séu eftirfarandi athugasemdir við það sem fram komi í skoðunarskýrslu varðandi líkamlega færni.

Skoðunarlæknir hafi merkt við spurningu um hvort hún geti setið á stól að hún geti ekki setið meira en 1 klst. með eftirfarandi rökstuðningi: „Segist eiga í erfiðleikum með að sitja. Situr án vandkvæða 45 í mínútur í viðtali.“

Kærandi vilji árétta að viðtalið hafi verið mun styttra en 45 mínútur. Svar kæranda við spurningalista vegna færniskerðingar sé: „Ég fæ verki í mjóbakið og brjósthrygg þegar ég sit. Þegar ég sit í lengri tíma þá verður mér meira illt og ég þarf að leggjast á eitthvað hart til að hvíla bakið.“

Í bréfi, dags. 3. október 2025, hafi sjúkraþjálfari greint frá því að kæranda reynist erfitt að sitja í stól til lengri tíma því hún fái verki sem fari vaxandi eftir því sem setan sé lengri. Verkirnir byrji í mjóbakinu og leiði upp eftir hryggnum og í hálsinum.

Svar kæranda í spurningalista vegna færniskerðingar sé eftirfarandi: „Mér er illt í bakinu þegar ég geng á jafnsléttu, ég fæ illt í ökklana og hnén.“

Varðandi spurningu um að ganga stiga hafi skoðunarlæknir merkt við: „Getur gengið upp og niður stiga án vandkvæða.“ Í rökstuðningi segi: „Engin saga um vandamál við að ganga upp og niður stiga.“

Gerðar séu athugasemdir við þennan lið. Svar kæranda í spurningalista vegna færniskerðingar sé: „Ég verð enn verri þegar ég geng upp og niður stiga. Ég fæ verki í mjóbakið, lendarhrygg, brjósthrygg og upp í háls og axlir. Mér er illt í hjánum og hælum við að ganga upp og niður stiga.“

Í bréfi, dags. 3. október 2025, hafi sjúkraþjálfari nefnt að ganga upp tröppur sé ein af einföldum athöfnun dagslegs lífs sem geti verið kæranda of erfiðir eða um megn og sem einstaklingum með fulla heilsu þyki ekki tiltökumál.

Varðandi liðinn að lyfta og bera hafi skoðunarlæknir merkt við að kærandi ætti ekki í neinum vandkvæðum með það með eftirfarandi rökstuðningi: „Getur samkvæmt sjúkrasögu lyft hlutum eins og þessum og borið án erfiðleika.“

Gerðar séu athugasemdir við þennan lið í skoðunarskýrslu. Í læknisvottorði, dags. 4. júní 2025, segi: „Átt í erfiðleikum með álag, burð og kyrrstöðu.“ Skoðunarlæknir hafi einnig tekið þetta fram undir heilsufarssögu.

Í svari kæranda við spurningalista vegna færniskerðingar segi: „Ég get alls ekki borið þunga hluti og mér finnst erfitt að halda á litlum léttum hlutum í lengri tíma. Ég get alls ekki borið þungan hlut þá get ég ekki rétt úr mér og festist í bakinu, ásamt því myndi ég fá mjög mikla verki í bak, axlir, brjósthrygg og háls.“

Í bréfi sjúkraþjálfara, dags. 3. október 2025, komi fram að það sé mjög erfitt fyrir kæranda að lyfta hlutum og bera, t.d. innkaupapoka. Það álag hafi neikvæð áhrif á efra bakið og hálshrygg.

Varðandi andlega færni séu gerðar eftirfarandi athugasemdir við rökstuðning skoðunarlæknis.

Skoðunarlæknir hafi merkt við að andlegt álag (streita) hafi ekki átt þátt í að umsækjandi hafi lagt niður starf heldur að líkamleg einkenni hafi ráðið því.

Í læknisvottorði, dags. 4. júní 2025, komi fram að kvíði og verkir séu aðalástæður vinnutaps. Kærandi hafi reynt að vinna í nokkrar klukkustundir en hafi verið með mikla verki á meðan og á eftir og verkjaástand hafi þau áhrif að kærandi upplifi mikið vonleysi. Verkir versni við álag eins og lýst sé bæði í læknisvottorði, dags. 4. júní 2025, og í vottorðum vegna sálfræðimeðferðar. Krónískt verkjaástand, sem lýst sé í vottorði vegna sálfræðimeðferðar, dags. 6. október 2025, hafi leitt til depurðar.

Í vottorði vegna sálfræðimeðferðar, dags. 27. janúar 2025, komi fram að verkir hafi truflandi áhrif á líðan hennar, virkni og svefn: „Verkjaupplifun kæranda sé í miklu samspili við álag, hvort sem sé utan að komandi eða vegna þeirra krafna sem hún geri til sín.“

Í tilvísun heimilislæknis fyrir sálfræðiþjónustu, dags. 17. janúar 2021, komi fram að kærandi hafi glímt við andlegan vanlíðan, hún hafi m.a. tjáð sig um uppgjöf, vonleysi, vanmátt og áhyggjur af framtíðinni. Kærandi reyni eftir fremsta megni að halda rútínu en að líkaminn setji henni mörk verði álag of mikið.

Varðandi spurningu hvort að kærandi sé oft hrædd eða felmtruð án tilefnis hafi skoðunarlæknir merkt við nei með eftirfarandi rökstuðningi: „Hefur ekki orðið fyrir því án tilefnis.“

Í vottorði vegna sálfræðimeðferðar, dags. 27. janúar 2025, sé greint frá því að í tilvísun til læknis, dags. 17. janúar 2021, hafi verið greint frá því að kærandi fái kvíðaköst á köflum sem hafi hamlandi áhrif á hana.

Í svörum kæranda við spurningalista vegna færniskerðingar, dags. 20. febrúar 2025, undir lýsingu á geðrænum vandamálum segi: „Ég á oft miklar áhyggjur og hugsanir mínar leiða mig oft á vonda staði í huganum. Ég upplifi kvíða og á það til að fá kvíðaköst öðru hverju.“ Í lýsingu kæranda á geðrænum vandamála í svörum við spurningalista vegna færniskerðingar, dags. 9. júní 2025, segi: „Kvíði, depurð og vanlíðan. Ég græt mikið (Hashimotos hefur áhrif á miðtaugakerfið) og kvíði framtíðinni, er mjög viðkvæm.“

Í vottorði vegna sálfræðimeðferðar, dags. 6. október 2025, sé fjallað um langvarandi óvissu vegna verkjaástands kæranda sem með tímanum hafi leitt til aukins kvíða. „Í ágúst s.l. lýsti A tilvikum þar sem hún fékk ofsakvíðakast sem komu upp úr þurru í ólíkum aðstæðum.“

Varðandi spurninguna hvort að kærandi forðist hversdagsleg verkefni á þeim forsendum að þau muni valda of mikilli þreytu eða álagi hafi skoðunarlæknir merkt við að svo sé ekki með eftirfarandi rökstuðningi: „Kannast ekki við það“

Gerðar séu athugasemdir við þetta svar. Verkir versni við álag eins og lýst sé í læknisvottorði, dags. 4. júní 2025, og í vottorðum vegna sálfræðimeðferðar. „Í mars lýsti A auknum verkjum og að hún reyndi að haga virkni sinni þannig að hún myndi ekki auka á verki.“ Kærandi sé stöðugt að vega og meta og takast á við óvissu um hvort einhvers konar breyting á hegðun geti leitt til versnunar (Vottorð vegna sálfræðimeðferðar, dags. 6. október 2025). Verkjunum fylgi álag og kvíði.

Varðandi spurninguna hvort að kærandi kvíði því að sjúkleiki hennar versni, fari hún aftur að vinna, hafi skoðunarlæknir merkt við að svo sé ekki með þessum rökstuðningi: „Segir svo ekki vera.“

Gerðar séu athugasemdir við þetta. Í vottorði vegna sálfræðimeðferðar sé greint frá því að verkir hafi truflandi áhrif á líðan kæranda og virkni og að verkjaupplifun hennar sé í miklu samspili við álag. Þá komi fram í læknisvottorði, dags. 4. júní 2025, að kvíði og verkir séu aðalástæða vinnutaps. Kærandi hafi reynt að vinna í nokkrar klukkustundir en miklir verkir séu á meðan og eftir það. Verkjaástand sé hjá kæranda og hún upplifi mikið vonleysi. Eins og fram komi í vottorði vegna sálfræðimeðferðar, dags. 6. október 2025, hafi kæranda tekist á við afleiðingar bílslyss frá árinu 2016 og verið undir andlegu og líkamlegu álagi vegna krónískra verkja frá þeim tíma. Sálfræðingurinn hafi greint merki þess að þetta langvinna ástand með endurteknum bakslögum, hafi haft neikvæðar afleiðingar með tilliti vinnu. „Endurkoma á vinnumarkað hefur verið heni mikið áhyggjuefni því undirliggjandi er ótti um að auknar kröfur geti leitt til enn verri líkamlegrar heilsu.“

Varðandi spurninguna hvort að svefnvandamal hafi áhrif á dagleg störf kæranda hafi skoðunarlæknir merkt við að svo sé ekki með eftirfarandi rökstuðningi: „Á að jafnaði erfitt með svefn en það hefur ekki áhrif á daglega virkni.“

Gerðar séu athugasemdir við þetta. Í greinargerð sjúkraþjálfara, dags. 31. febrúar 2025 segi: „Eitt af hennar helstu einkennum var slitróttur svefn/erfiðleikar með að sofna/sofa.“ Í vottorði vegna sálfræðimeðferðar, dags. 27. janúar 2025, segi: „Verkir hafa truflandi áhrif á líðan kæranda, virkni og svefn.“ Í skoðunarskýrslu undir dæmigerður dagur komi eftirfarandi fram: „Sefur ekki vel vegna verkja.“ Í vottorði vegna sálfræðimeðferðar, dags. 6. október 2025, komi fram að á þessum tíma, þ.e. frá janúar 2025, hafi kærandi líka glímt við lélegan svefn.

Í athugasemdum, dags. 17. nóvember 2025, kemur fram að í greinargerð Tryggingastofnunar komi fram að farið hafi verið yfir gögn sem hafi fylgt með kæru og að þau hafi ekki breytt fyrra mati. Gögnin sem kærandi hafi lagt fram með kæru séu vel rökstudd frá hlutlausum fagaðilum. Þau sýni að álit skoðunarlæknis, dags. 26. febrúar 2025, sé ekki í samræmi við læknisfræðileg gögn í málinu. Þessi gögn hafi verið lögð fram eftir úrskurð úrskurðarnendar velferðarmála, dags. 1. júlí 2025, og hafi því ekki legið til grundvallar úrskurðar úrskurðarnefndarinnar.

III.  Sjónarmið Tryggingastofnunar ríkisins

Í greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins kemur fram að kærð sé ákvörðun um greiðslu örorkulífeyris, dags. 10. júní 2025, á þeim grundvelli að hún hafi ekki uppfyllt ekki skilyrði örorkustaðals og að ný gögn gæfu ekki tilefni til breytinga.

Ágreiningur málsins lúti að því hvort kærandi eigi rétt á örorkulífeyri, samkvæmt 25. gr laga nr. 100/2007 um almannatryggingar.

Þar sem ákvörðun kæranda hafi verið tekin áður en lagabreytingar hafi orðið á lögum nr. 100/2007 um almannatryggingar verði vísað til laganna líkt og þau voru fyrir breytingar.

Örorkulífeyrir greiðist skv. 25. gr. laga um almannatryggingar þeim sem séu metnir til a.m.k. 75% örorku til langframa vegna afleiðinga læknisfræðilegra viðurkenndra sjúkdóma eða fötlunar.

Tryggingastofnun ríkisins meti örorku þeirra sem sæki um örorkulífeyri samkvæmt staðli sem byggður sé á læknisfræðilegum viðurkenndum sjúkdómum eða fötlun, sbr. fylgiskjal 1 við reglugerð um örorkumat nr. 379/1999 sem sett sé með skýrri lagastoð. Staðlinum sé skipt upp í tvo hluta, líkamlegan og andlegan. Til þess að standast efsta stig örorku samkvæmt staðli þurfi umsækjandi að fá 15 stig í líkamlega hlutanum eða tíu stig í þeim andlega, þó nægi að umsækjandi fái sex stig í hvorum hluta fyrir sig. Tryggingastofnun sé bundin af staðlinum eins og hann hafi verið ákveðinn.

Örorkustyrkur greiðist samkvæmt 27. gr. laga um almannatryggingar þeim sem skorti a.m.k. helming starfsorku sinnar. Í 1. mgr. 27. gr. komi fram að veita skuli einstaklingi á aldrinum 18-62 ára örorkustyrk ef örorka hans sé metin a.m.k. 50% og viðkomandi uppfylli skilyrði 24. gr. um tryggingavernd. Um framkvæmd örorkumats sé fjallað í reglugerð um örorkumat nr. 379/1999.

Samkvæmt 4. gr. reglugerðar nr. 379/1999 um örorkumat sé heimilt að meta umsækjanda að minnsta kosti 75% öryrkja án þess að byggja á staðli, þ.e. utan örorkustaðals, ef tryggingayfirlæknir telji sýnt af læknisvottorði eða öðrum gögnum að umsækjandi hafi hlotið örorku til langframa vegna læknisfræðilega viðurkenndra sjúkdóma eða fötlunar eða muni sannanlega hljóta slíka örorku. Um undantekningarákvæði sé að ræða sem skýra verði þröngt í ljósi þess að 25. gr. laga um almannatryggingar mæli fyrir um staðlað mat og eins samkvæmt almennum lögskýringarsjónarmiðum.

Þá sé í 45. gr. laga um almannatryggingar m.a. kveðið á um að Tryggingastofnun skuli kynna sér aðstæður umsækjenda og greiðsluþega og gera þeim grein fyrir rétti þeirra samkvæmt lögum þessum og öðrum lögum er stofnunin starfi eftir, reglugerðum settum á grundvelli laganna og starfsreglum stofnunarinnar. Við meðferð máls skuli staða og réttindi umsækjanda eða greiðsluþega skoðuð heildstætt. Stofnunin skuli jafnframt leiðbeina umsækjanda um réttarstöðu hans, um þau gögn sem þurfi að fylgja með umsókn og um framhald málsins og hafi því öllu verið sinnt í þessu máli.

Kærandi hafi fengið endurhæfingarlífeyri frá Tryggingastofnun á árunum 2020 til 2024 og hafi lokið samtals 60 mánuðum á endurhæfingarlífeyri.

Kærandi hafi sótt um örorkulífeyri með umsókn, dags. 20. febrúar 2025. Með henni hafi fylgt læknisvottorð, dags. 22. janúar 2025, spurningalisti vegna færniskerðingar, dags. 20. febrúar 2025, greinargerð sjúkraþjálfara, dags. 31. janúar 2025, og skoðunarskýrsla, dags. 26. mars 2025.

Ákveðið hafi verið að boða kæranda til skoðunarlæknis og í kjölfarið hafi Tryggingastofnun borist skoðunarskýrsla C, dags. 26. mars 2025.

Kæranda hafi verið synjað um örorkulífeyri en veittur hafi verið örorkustyrkur með gildistíma 1. mars 2025 til 30. apríl 2027, þar sem skilyrði fyrir greiðslu örorkulífeyris hafi ekki verið uppfyllt, sbr. bréf stofnunarinnar, dags. 8. apríl 2025.

Í kjölfarið hafi kærandi sótt aftur um örorkulífeyri. Með umsókn, dags. 16. apríl 2025, hafi fylgt greinargerð frá sálfræðingi (starfsgetumat), dags. 27. janúar 2025, beiðni um rökstuðning, dags. 16. apríl 2025, ásamt eldri gögnum vegna fyrri umsókna.

Umræddri umsókn hafi verið synjað með bréfi, dags. 22. apríl 2025, þar sem framlögð gögn sem hafi fylgt nýrri umsókn hafi ekki breytt fyrra mati og niðurstaðan hafi því verið sú að fyrra mat standi óbreytt, þ.e. örorkustyrkur frá 1. mars 2025 til 30. apríl 2027 þar sem færni til almennra starfa hafi verið talin skert að hluta.

Í kjölfarið hafi ákvarðanir, dags. 8. apríl og 22. apríl 2025 verið kærðar til úrskurðarnefndar velferðarmála, mál nr. 253/2025. Með úrskurði, dags. 1. júlí 2025, hafi ákvörðun Tryggingastofnunar um að synja kæranda um örorkulífeyri en að samþykkja örorkustyrk verið staðfest.

Kærandi hafi sótt um örorkulífeyri að nýju með umsókn 9. júní 2025, meðfylgjandi hafi verið spurningalisti vegna færniskerðingar, dags. 9. júní 2025, og læknisvottorð, dags. 12. og 27. maí 2025 og 4. júní 2025. Kæranda hafi verið synjað um örorkulífeyri með bréfi, dags. 10. júní 2025. Kærandi hafi óskað eftir rökstuðningi 20. júní 2025 sem hafi verið veittur með bréfi, dags. 24. júní 2025. Ákvörðun Tryggingastofnunar hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála 24. september 2025.

Við mat á örorku sé stuðst við þau gögn sem liggi fyrir. Með umsókn, dags. 10. júní 2025, hafi fylgt spurningalisti vegna færniskerðingar, dags. 9. júní 2025, og læknisvottorð, dags. 12. maí 2025, 27. maí 2025 og 4. júní 2025.

Þar sem fyrri ákvarðanir vegna örorkulífeyris kæranda hafa verið teknar fyrir í máli nr. 253/2025 sé ekki talin ástæða til að reifa frekar þau gögn sem hafi borist með þeim umsóknum, þar sem ákvörðun Tryggingastofnunar á grundvelli þeirra gagna hafi verið staðfest af nefndinni. Vísað sé til málsins og fylgigagna þess að öðru leyti.

Í greinargerð Tryggingastofnunar er greint frá sjúkdómsgreiningum sem tilgreindar eru í læknisvottorði, dags. 12. maí 2025, ásamt upplýsingum um heilsuvanda og færniskerðingu.

Í greinargerð Tryggingastofnunar er greint frá sjúkdómsgreiningum sem tilgreindar eru í læknisvottorði, dags. 27. maí 2025.

Í upplýsingum um fyrra heilsufar komi fram að blæðingar kæranda séu mjög óreglulegar og strjálar. Að öðru leyti sé vottorðið sambærilegt vottorði, dags. 12. maí 2025.

Í vottorði, dags. 4. júní 2025, hafi bæst við sjúkdómsgreiningin „HASHIMOTO'S THYROIDITIS (E06.3)“. Að öðru leyti sé vottorðið sambærilegt fyrri vottorðum, en farið sé nánar yfir upplýsingar vegna Hashimotos sjúkdóms í viðbótarupplýsingum vottorðsins.

Í spurningalista vegna færniskerðingar hafi kærandi svarað eftirfarandi í stuttri lýsingu á heilsuvanda:

„Hashimotos Skjaldkirtilssjúkdómur. Stoðkerfisvanda. Bakveik eftir háorku bílslys. Depurð og kvíði. Grátgjörn. Fór í efnaskiptaaðgerð, skortir ýmis vítamín eftir aðgerð. Skjaldkirtill vanvirkur og ofvirkur til skiptis.“

Í upplýsingum um fyrirhugaða læknismeðferð næstu mánuði komi eftirfarandi fram:

„Fyrirhuguð læknismeðferð á næstum mánuðum er áframhaldandi sjúkraþjálfun Áframhaldandi meðferð hjá sálfræðingi Eftirfylgdni hjá Innkirtlafræðingi vegna Hashimoto sjúkdóms Eftirfylgdni hjá kvensjúkdómalækni vegna þess að ég fer ekki á blæðingar og ýmsir kvillar sem þarf að fylgjast með“

Í greinargerð Tryggingastofnunar er greint frá svörum kæranda við einstaka þáttum færniskerðingar.

Kæranda hafi verið synjað um örorkulífeyri með bréfi, dags. 10. júní 2025. Þar hafi verið vísað til þess að framlögð gögn hafi ekki breytt fyrra mati og að það stæði óbreytt. Kærandi hafi óskað eftir rökstuðningi 20. júní 2025 sem hafi verið veittur með bréfi, dags. 24. júní 2025.

Ákvörðun Tryggingastofnunar hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála. Með kæru hafi borist ný skýrsla sjúkraþjálfara, dags. 3. október 2025, og skýrsla sálfræðings, dags. 6. október 2025. Í skýrslu sjúkraþjálfara sé farið yfir meðferð kæranda hjá sjúkraþjálfara og þar komi eftirfarandi m.a. fram:

„Þessar niðurstöður styðja í raun líðan A síðastliðin ár. Einfaldar athafnir daglegs lífs geta verið henni of erfiðir eða um megn; eins og að fara fram úr rúmi, beygja sig niður og ná í eitthvað af gólfinu/reima skó, gangaupptröppur og fleira sem einstaklingum með fulla heilsu þykir ekki tiltöku mál. Eins hefur reynst henni erfitt að sitja í stól til lengri tíma því hún fær verki sem fara vaxandi eftir því sem setan er lengri. Verkirnir byrja í mjóbakinu og leiða upp eftir hryggnum og í hálsinn. Einnig hafa höfuðverkir verið tíðir vegna verkjanna;oftar en ekki endar það með höfuðverk. Hún á einnig mjög erfitt með að lyfta hlutum og bera það; t.d. innkaupapoka í búðinni, eða jafnvel daglegar athafnir eins og að taka úr uppþþvottavél/þvottavél. Það álag hefur neikvæð áhrif á efrabakið og hálshrygginn. Eins og gefur að skilja rýrir þetta lífsgæði daglegs lífs umtalsvert.“

Í skýrslu sálfræðings komi fram að kærandi hafi sótt þrjá sálfræðitíma frá því í janúar. Í mars hafi kærandi lýst auknum verkjum og að hún hafi reynt að haga virkni sinni þannig að hún myndi ekki auka á verki. Hún hafi lýst því að hún væri stöðugt að vega og meta og takast á við óvissu um hvort einhvers konar breyting á hegðun geti leitt til versnunar. Þá segi að endurkoma á vinnumarkað hafi verið henni mikið áhyggjuefni því undirliggjandi sé ótti um að auknar kröfur geti leitt til enn verri líkamlegrar heilsu. Þá segi að viðvarandi óvissa hafi með tímanum hafi leitt til aukins kvíða. Í ágúst hafi kærandi lýst tilvikum þar sem hún hafi fengið ofsakvíðaköst og að meðal einkenna hafi verið yfirliðstilfinning og að kærandi hafi einnig lýst raunverulegu yfirliði. Þá hafi hún einnig glímt við lélegan svefn. Í viðtali í september hafi kærandi lýst kvíða en samhliða einnig depurð. Í lok skýrslunnar hafi sálfræðingur skrifað: „Ég greini merki þess að þetta langvinna ástand með endurteknum bakslögum, hafi ekki einungis haft neikvæð áhrif á lífsgæði hennar og framtíðaráform, t.d. m.t.t. vinnu. Þetta króníska verkjaástand hefur leitt til áðurnefndrar depurð og að auki litað sjálfmynd hennar.“

Með kæru hafi einnig fylgt niðurstaða segulómunar þar sem fram koma vægar degenerativar breytingar, einkum í facettuliðum í lendhrygg sem verði þó að teljast áberandi fyrir aldur. Einnig séu nokkuð áberandi reactivar breytingar í paraspinal mjúkpörtum lendhryggjar, bæði aðlægt facettuliðum og í interspinous liðböndum.

Líkt og fram hafi komið hafi ákvarðanir, dags. 8. og 22. apríl 2025, verið kærðar til úrskurðarnefndar velferðarmála, sbr. mál nr. 253/2025. Í niðurstöðu nefndarinnar komi fram að hugsanlegs misræmis gæti í gögnum málsins varðandi mat á andlegri færni kæranda. Samkvæmt skoðunarskýrslu sé það mat skoðunarlæknis að kærandi sé ekki oft hrædd eða felmtruð án augljósrar ástæðu með þeim rökstuðningi að hún hafi ekki orðið fyrir því án tilefnis. Aftur á móti greini D sálfræðingur frá því að í tilvísun frá lækni, dags. 17. janúar 2021, komi fram að kærandi fái kvíðaköst á köflum sem hafi hamlandi áhrif á hana. Ef fallist yrði á að kærandi væri oft hrædd eða felmtruð án tilefnis fengi kærandi tvö stig til viðbótar samkvæmt staðli. Þrátt fyrir að kæranda væri veitt stig fyrir þetta atriði myndi það hins vegar ekki hafa áhrif á niðurstöðu málsins þar sem kærandi fengi einungis fjögur stig varðandi mat á andlegri færni samkvæmt staðlinum. Þá komi fram að nefndin hafi talið að skoðunarskýrsla væri að öðru leyti í samræmi við önnur læknisfræðileg gögn málsins. Það hafi verið niðurstaða úrskurðarnefndarinnar að þar sem að kærandi hafi fengið tíu stig úr þeim hluta staðals sem varði líkamlega færni og gæti að hámarki fengið fjögur stig úr andlega hlutanum, uppfylli hún ekki skilyrði 2. gr. reglugerðar nr. 379/1999 um örorkumat. Þá hafi það verið niðurstaða úrskurðarnefndar að kærandi hafi ekki uppfyllt undanþáguákvæði 4. gr. reglugerðarinnar sem geri ráð fyrir að örorka sé metin utan örorkustaðals. Ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins um að synja kæranda um örorkulífeyri hafi því verið staðfest.

Samkvæmt gögnum málsins hafi kærandi ekki uppfyllt skilyrði til örorkulífeyris en færni til almennra starfa hafi verið talin vegar skert að hluta og hafi örorkustyrkur því verið veittur.

Tryggingastofnun sé bundin af staðlinum eins og hann hafi verið ákveðinn. Sú stigagjöf sem kærandi hafi fengið dugi ekki til að uppfylla skilyrði staðals um hæsta örorkustig en örorka þeirra sem sæki um örorkulífeyri skuli að meginreglu metin samkvæmt staðli þrátt fyrir að endurhæfing teljist fullreynd.

Tryggingastofnun leggi sjálfstætt mat á færniskerðingu umsækjenda á grundvelli framlagðra gagna þar sem m.a. sé horft til sjúkdómsgreininga, heilsufarssögu og upplýsinga um meðferðir/endurhæfingu sem umsækjandi hafi undirgengist í kjölfar veikinda og/eða slysa. Við gerð örorkumats sé Tryggingastofnun því ekki bundin af ályktunum lækna eða annarra meðferðaraðila um meinta örorku eða óvinnufærni umsækjanda. Við það mat skipti þannig máli hvort gögnin komi frá hlutlausum aðila og enn fremur hvort þau séu vel rökstudd. Loks horfi Tryggingastofnun til þess hvort áverkar, fötlun eða sjúkdómar leiði almennt til þeirra einkenna sem lýst sé í gögnum málsins og hvort einkennin fái stoð í lýsingu atvika daglegs lífs. 

Í kæru og rökstuðningi séu gerðar athugasemdir við skýrslu skoðunarlæknis. Með vísan til úrskurðar í máli nr. 253/2025 þá hafi úrskurðarnefndin talið að skoðunarskýrsla væri í samræmi við önnur læknisfræðileg gögn málsins, fyrir utan það að hægt væri að fallast á að kærandi væri oft hrædd eða felmtruð án tilefnis og það gæti leitt til tveggja stiga í andlega hluta skoðunarskýrslunnar. Í rökstuðningi sem hafi fylgt kæru sé m.a. vísað til nýrra gagna sem hafi fylgt með kæru, þ.e. skýrsla sálfræðings, skýrsla sjúkraþjálfara og vottorð vegna segulómunar. Við yfirferð málsins hafi verið farið yfir þau gögn og hafi verið talið að í ljósi nýlegrar skoðunar með tilliti til staðals, sem staðfest hafi verið af úrskurðarnefnd velferðarmála, þá hafi ný gögn ekki breytt fyrra mati.

Samkvæmt 4. gr. reglugerðar nr. 379/1999 um örorkumat sé heimilt að meta umsækjanda að minnsta kosti 75% öryrkja án þess að byggja á staðli ef tryggingayfirlæknir telji sýnt af læknisvottorði eða öðrum gögnum að umsækjandi hafi hlotið örorku til langframa vegna læknisfræðilega viðurkenndra sjúkdóma eða fötlunar eða muni sannanlega hljóta slíka örorku. Um undantekningarákvæði sé að ræða sem skýra verði þröngt samkvæmt almennum lögskýringarsjónarmiðum. Ekki sé í reglugerðinni sjálfri að finna leiðbeiningar um það hvenær ákvæðið eigi við, en þar sem 24. gr. laga um almannatryggingar mæli fyrir um staðlað mat verði að gera mjög strangar kröfur við beitingu undantekningarákvæðisins. Slíkt sé að mati Tryggingastofnunar aðeins heimilt ef líkamleg og andleg færni sé svo mikið skert að augljóst sé að viðkomandi uppfylli skilyrði staðals eða fötlun hans verði jafnað til þess. Að mati Tryggingastofnunar eigi það ekki við í tilviki kæranda.

Það sé því niðurstaða sjálfstæðs mats Tryggingastofnunar að kærandi uppfylli ekki skilyrði 24. gr. laga um almannatryggingar til að vera metin til 75% örorku til langframa vegna afleiðinga læknisfræðilega viðurkenndra sjúkdóma eða fötlunar. Þá sé það einnig niðurstaða Tryggingastofnunar að kærandi uppfylli ekki undanþáguákvæði 4. gr. reglugerðarinnar sem geri ráð fyrir að örorka sé metin utan örorkustaðals. Kærandi uppfylli hins vegar skilyrði örorkustyrks þar sem færni til almennra starfa hafi verið talin skert að hluta.

Tryggingastofnun fari því fram á að ákvörðun, dags. 10. júní 2025, að synja kæranda um örorkumat verði staðfest.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 24. júní 2025, þar sem kæranda var synjað um breytingu á gildandi örorkumati. Ágreiningur málsins lýtur að því hvort kærandi eigi rétt á örorkulífeyri samkvæmt þágildandi 25. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar.

Samkvæmt þágildandi 1. mgr. 25. gr. laga um almannatryggingar eru greiðslur örorkulífeyris bundnar því skilyrði að umsækjendur hafi verið metnir til að minnsta kosti 75% örorku til langframa vegna afleiðinga læknisfræðilega viðurkenndra sjúkdóma eða fötlunar. Samkvæmt þágildandi 1. mgr. 27. gr. sömu laga skal Tryggingastofnun ríkisins, að tilteknum skilyrðum uppfylltum, veita einstaklingi örorkustyrk ef örorka hans er metin að minnsta kosti 50%.

Samkvæmt 1. málsl. 2. mgr. 25. gr. laga um almannatryggingar metur Tryggingastofnun ríkisins örorku þeirra sem sækja um örorkulífeyri samkvæmt sérstökum örorkustaðli. Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. þágildandi reglugerðar nr. 379/1999 um örorkumat metur tryggingayfirlæknir örorku þeirra sem sækja um örorkulífeyri frá Tryggingastofnun ríkisins samkvæmt staðli sem byggður er á læknisfræðilega viðurkenndum sjúkdómum eða fötlun. Fyrri hluti örorkustaðalsins fjallar um líkamlega færni og þarf umsækjandi að fá fimmtán stig samanlagt til að teljast að minnsta kosti 75% öryrki. Síðari hluti staðalsins lýtur að andlegri færni og þarf umsækjandi að fá tíu stig til að teljast að minnsta kosti 75% öryrki. Nái umsækjandi ekki tilskildum stigafjölda í öðrum hluta staðalsins getur hann samt verið metinn að minnsta kosti 75% öryrki, nái hann að minnsta kosti sex stigum í hvorum hluta staðalsins. Samkvæmt 3. gr. reglugerðarinnar skal Tryggingastofnun, þegar umsókn og læknisvottorð hafa borist, að jafnaði senda umsækjanda staðlaðan spurningalista. Örorkumat er síðan unnið á grundvelli svara umsækjanda, læknisvottorðs og ef þurfa þykir læknisskoðunar og annarra gagna sem tryggingayfirlæknir telur nauðsynlegt að afla.

Fyrir liggur að með úrskurði úrskurðarnefndar í máli nr. 253/2025, var staðfest ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins að synja kæranda um örorkulífeyri og tengdar greiðslur. Með nýrri umsókn kæranda um endurmat á örorku fylgdi m.a. læknisvottorð E, dags. 27. maí 2025, og læknisvottorð F  dags. 4. júní 2025. Þá fylgdi með kæru niðurstaða segulómunar á hálshrygg, brjósthrygg og lendhrygg, dags. 23. september 2025, greinargerð D sálfræðings, dags. 6. október 2025, og bréf G sjúkraþjálfara, dags. 3. október 2025.

Í nýju læknisvottorðunum er greint frá sömu sjúkdómsgreiningum og tilgreindar eru í eldri læknisvottorðum ef frá eru taldar greiningarnar „AMENORRHOEA, UNSPECIFIED“ og HASHIMOTO'S THYROIDITIS“

Í bréfi G sjúkraþjálfara, dags. 3. október 2025, segir meðal annars:

„Þegar A kom til mín í fyrsta tíma merkti ég skýr ofvirkniseinkenni frá ósjálfráða taugakerfinu; […]. Má leiða líkur að því að það hafi verið til komið vegna krónískra og vaxandi verkja í tæp fjögur ár.

Við upphaf meðferðar voru hennar helstu einkenni slitróttur svefn/erfiðleikar við að sofna/sofa, verkir í mjöðmum, mjóbaki, brjóstbaki, herðum og hálsi. Einnig tíðir höfuðverkir sem komu við minnsta álag. Skjólstæðingurinn minn er enn með sömu einkenni daginn í dag og hefur hún ekki skánað síðan meðferðin hófst.

[…]

Niðurstöður segulómunar síðan í september 2025 sýna að það eru áberandi (m.v. aldur) degeneratívar breytingar í facettuliðum lendhryggjar. Einnig eru nokkuð áberandi reactivar breytingar í paraspinal mjúkpörtum lendhryggjar, bæði aðlægt facettuliðum og í interspinous liðböndum.

Þessar niðurstöður styðja í raun líðan A síðastliðin ár. Einfaldar athafnir daglegs lífs geta verið henni of erfiðir eða um megn; eins og að fara fram úr rúmi, beygja sig niður og ná í eitthvað af gólfinu/reima skó, ganga upp tröppur og fleira sem einstaklingum með fulla heilsu þykir ekki tiltökumál. Eins hefur reynst henni erfitt að sitja í stól til lengri tíma því hún fær verki sem fara vaxandi eftir því sem setan er lengri. Verkirnir byrja í mjóbakinu og leiða upp eftir hryggnum og í hálsinn. Einnig hafa höfuðverkir verið tíðir vegna verkjanna; oftar en ekki endar það með höfuðverk. Hún á einnig mjög erfitt með að lyfta hlutum og bera það; t.d. innkaupapoka í búðinni, eða jafnvel daglegar athafnir eins og að taka úr uppþþvottavél/þvottavél. Það álag hefur neikvæð áhrif á efrabakið og hálshrygginn. Eins og gefur að skilja rýrir þetta lífsgæði daglegs lífs umtalsvert.“

Í vottorði D sálfræðings, dags. 6. október 2025, segir meðal annars:

„A hefur sótt þrjá sálfræðitíma frá janúar s.l. í upphafi hvers tíma hefur hún verið spurð út í líðan, þ.e. bæði líkamlega og andlega. Í mars lýsti A auknum verkjum og að hún reyndi að haga virkni sinni þannig að hún myndi ekki auka á verki. Sem dæmi má nefna að hún hefur löngun til að stunda reglulega hreyfingu en á þessum tíma óttaðist hún að aukin ákefð í hreyfingu gæti leitt til verkjaaukningar. Hún er því stöðugt að vega og meta og takast á við óvissu um hvort einhvers konar breyting á hegðun geti leitt til versnunar. Endurkoma á vinnumarkað hefur verið henni mikið áhyggjuefni því undirliggjandi er ótti um að auknar kröfur geti leitt til enn verri líkamlegrar heilsu.

Þessi viðvarandi óvissa hefur með tímanum leitt til aukins kvíða. í ágúst s.l. lýsti A tilvikum þar sem hún fékk ofsakvíðaköst sem komu upp úr þurru í ólíkum aðstæðum. Meðal einkenna í slíku kasti var yfirliðstilfinning og A lýsti einnig raunverulegu yfirliði. Á þessum tíma glímdi hún líka við lélegan svefn.

Í viðtali í september tjáði A kvíða en samhliða einnig depurð. Í aðdraganda tímans hafði hún enn einu sinni prófað að auka virkni sína sem dró dilk á eftir sér í formi aukinna verkja. Nú hefur A tekist á við afleiðingar bílslyss frá árinu 2016 og verið undir andlegu og líkamlegu álagi vegna krónískra verkja frá þeim tíma. Ég greini merki þess að þetta langvinna ástand með endurteknum bakslögum, hafi ekki einungis haft neikvæð áhrif á lífsgæði hennar og framtíðaráform, t.d. m.t.t. vinnu.”

Einnig liggja fyrir eldri gögn sem lágu til grundvallar ákvörðununum sem voru kærðar til úrskurðarnefndar velferðarmála, kærumál nr. 253/2025, sem staðfesti ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins með úrskurði, dags. 1. júlí 2025.

Kærandi skilaði inn nýjum spurningalista vegna færniskerðingar í tengslum við umsókn um endurmat. Í seinni þeim spurningalista lýsir kærandi heilsuvanda sínum þannig að um sé að ræða Hashimoto‘s skjaldkirtilssjúkdóm, stoðkerfisvanda og bakveiki eftir háorku bílslys, depurð og kvíða. Hún greinir frá því að hún sé grátgjörn, hafi farið í efnaskiptaaðgerð og skorti ýmis vítamín eftir aðgerð. Kærandi svarar spurningu um það hvort hún eigi í erfiðleikum með að sitja þannig að hún fái verki í mjóbakið og brjósthrygg þegar hún sitji og þegar hún sitji í lengri tíma aukist verkurinn og að hún þurfi að leggjast á eitthvað hart til þess að hvíla bakið. Kærandi svarar spurningu um það hvort hún eigi í erfiðleikum með að standa upp af stól þannig að hún fái verki í mjóbakið og hælana þegar hún standi upp. Þegar hún sé búin að sitja lengi þá þurfi hún hjálp við að standa upp. Varðandi spurninguna hvort kærandi eigi í vandræðum með að beygja sig eða krjúpa svarar kærandi þannig að hún verði að taka hnébeygju til þess að taka hlut upp úr gólfinu, hún reyni að komast hjá því að beygja sig vegna þess að hún fái verki í mjóbak, brjósthrygg sem leiði upp í háls og axlir. Kærandi svarar spurningu um það hvort hún eigi í erfiðleikum með að standa þannig að þegar hún sé slæm í bakinu eigi hún mjög erfitt með það. Þegar hún standi í lengri tíma fái hún verki í hæla, hné, mjóbak, brjósthrygg og axlir og þá fái hún stundum höfuðverk. Kærandi svarar spurningu um það hvort hún eigi í erfiðleikum með að ganga á jafnsléttu þannig að henni verði illt í bakinu þegar hún gangi á jafnsléttu og fái illt í ökkla og hné. Kærandi svarar spurningu um það hvort hún eigi í erfiðleikum með að ganga upp og niður stiga þannig að hún verði enn verri þegar hún geri það. Hún fái verki í mjóbak, lendarhrygg, brjósthrygg og upp í háls og axlir. Henni verði illt í hnjám og hælum við að ganga upp og niður stiga. Kærandi svarar spurningu um það hvort hún eigi í erfiðleikum með að nota hendurnar þannig að svo sé, við ýmsar hreyfingar með hendurnar fái hún verki í axlir, háls og bak. Kærandi svarar spurningu um það hvort hún eigi í erfiðleikum með að teygja sig eftir hlutum þannig að henni finnist það mjög erfitt og reyni að komast hjá því. Hún geti orðið verri í bakinu eftir að hafa teygt sig og reynt óþarflega á bak og axlir. Henni finnist vont að teygja bakið og fái verk í bak, axlir, brjósthrygg við að gera það. Kærandi svarar spurningu um það hvort hún eigi í erfiðleikum með að lyfta og bera þannig að hún geti alls ekki borið þunga hluti og finnist erfitt að halda á litlum léttum hlutum í lengri tíma. Hún geti alls ekki borið þunga hluti því þá geti hún ekki rétt úr bakinu og festist, auk þess myndi hún fá mikla verki í bak, axlir, brjósthrygg og háls. Kærandi svarar spurningu um það hvort sjónin bagi hana þannig að hún noti linsur og sjónin sé enn að versna. Kærandi svarar spurningu um það hvort hún eigi við geðræn vandamál að stríða með að tilgreina kvíða, depurð og vanlíðan. Hún gráti mikið og kvíði framtíðinni.

Í framangreindum úrskurði úrskurðarnefndar velferðarmála í kærumáli nr. 253/2025 var farið ítarlega yfir skoðunarskýrsluna og taldi nefndin að misræmi væri varðandi mat á andlegri færni en að það breytti ekki niðurstöðu matsins þar sem að kærandi fékk tíu stig úr þeim hluta staðals sem varðaði líkamlega færni og gæti mest fengið fjögur stig úr andlega hlutanum. Uppfyllti hún því ekki skilyrði 2. gr. reglugerðar nr. 379/1999 um örorkumat. Kærandi sótti um örorkulífeyri á ný með umsókn 9. júní 2025, en meðfylgjandi var læknisvottorð F, dags. 4. júní 2025, ásamt læknisvottorðum E, dags. 12. og 27. maí 2025. Framangreind læknisvottorð eru að mestu samhljóða vottorðum sem lágu fyrir við ákvörðun Tryggingastofnunar frá 20. júní 2025 ef frá eru taldar sjúkdómsgreiningarnar „Hashimoto‘s thyroiditis“ og að blæðingar kæranda séu mjög óreglulegar. Með kæru fylgdi skýrsla sjúkraþjálfara, dags. 3. október 2025, og skýrsla sálfræðings, dags. 6. október 2025.

Úrskurðarnefndin leggur sjálfstætt mat á öll fyrirliggjandi gögn. Við það mat skiptir máli hvort gögnin komi frá hlutlausum aðila og enn fremur hvort þau séu vel rökstudd. Loks horfir nefndin til þess hvort áverkar, fötlun eða sjúkdómar leiði almennt til þeirra einkenna sem lýst er í gögnum málsins og hvort einkennin fái stoð í lýsingu atvika daglegs lífs.

Úrskurðarnefndin komst að þeirri niðurstöðu í kærumáli nr. 253/2025 að þar sem kærandi fékk tíu stig úr þeim hluta sem varðar líkamlega færniskerðingu og gæti fengið fjögur stig úr andlega hlutanum, uppfyllti hún ekki skilyrði 2. gr. reglugerðar nr. 379/1999 um örorkumat. Engin ný læknisfræðileg gögn hafa verið lögð fram sem breyta því mati nefndarinnar. Ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins frá 10. júní 2025 um að synja kæranda um breytingu á gildandi örorkumati er því staðfest.

Með lögum nr. 104/2024 sem tóku gildi 1. september 2025 var lögum um almannatryggingar breytt. Samkvæmt 1. mgr. 24. gr. núgildandi laga um almannatryggingar er réttur til örorkulífeyris nú bundinn því skilyrði að geta umsækjanda til virkni á vinnumarkaði samkvæmt samþættu sérfræðimati sé metin 25% eða minni til langframa vegna langvarandi eða alvarlegs heilsubrests eða fötlunar. Færniskerðing umsækjanda um örorkulífeyri er því ekki lengur metin samkvæmt staðli. Með hliðsjón af þessum lagabreytingum telur úrskurðarnefndin tilefni til að leiðbeina kæranda um að hún geti freistað þess að sækja um örorkulífeyri að nýju til Tryggingastofnunar.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins um að synja A, um örorkulífeyri, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Rakel Þorsteinsdóttir