Mál nr. 734/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 734/2025

Föstudaginn 6. febrúar 2026

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 10. nóvember 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 20. október 2025, um að fella niður rétt hans til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 1. september 2024 og var umsóknin samþykkt 4. október 2024. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 20. október 2025, var kæranda tilkynnt að bótaréttur hans væri felldur niður í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 59. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar með vísan til þess að hann hefði látið hjá líða að tilkynna Vinnumálastofnun um nauðsynlegar upplýsingar sem hefðu áhrif á rétt hans til atvinnuleysisbóta.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 10. nóvember 2025. Með bréfi, dags. 20. nóvember 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Viðbótarskýringar bárust frá kæranda 29. desember 2025. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 16. janúar 2026 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 20. janúar 2026. Athugasemdir bárust frá kæranda 20. og 28. janúar 2026.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar kemur fram að kæranda hafi verið gert að sæta tveggja mánaða biðtíma eftir greiðslum atvinnuleysisbóta. Skýringar sem kærandi hafi fengið séu að skýringar hans um fjarveru vegna veikinda og læknisvottorð hafi borist eftir á. Einnig að engin forföll hafi verið boðuð fyrir námskeiðið. Kærandi greinir frá því að mótsvari hans hafi aldrei verið svarað og að veikindi hans hafi verið það alvarleg og þess eðlis að hann hafi ekki getað verið í neinum samskiptum á því tímabili. Um leið og hann hafi verið krafinn skýringa hafi hann skilað þeim inn ásamt læknisvottorði. Kærandi hafi fengið læknisvottorð eftir að veikindum hafi farið að linna og hann sjái ekki hvernig hægt sé að útvega læknisvottorð fyrir ákveðið tímabil áður en því tímabili ljúki.

Kærandi bendir á að mál hans sé mjög skýrt og nokkuð augljóslega honum í hag. Vinnumálastofnun hafi boðað kæranda á námskeið sem hafi verið haldið á tímabilinu 25. september til 1. október 2025. Kærandi hafi ætlað að mæta á seinni hluta námskeiðsins en hafi farið að finna fyrir veikindum þann 28. október 2025 og strax haft samband við lækni. Veikindin hafi verið það alvarleg og þess eðlis að hann hafi verið með öllu ófær um ytri samskipti. Læknirinn hafi fylgst með kæranda yfir tímabilið. Kærandi hafi verið alveg frá vegna alvarlegra veikinda frá 29. september til 5. október og þá hitt lækninn í síðasta sinn. Kærandi hafi beðið lækninn um vottorð sem næði yfir allt veikindatímabilið. Vottorðið hafi ekki komið í gáttina 6. október og því hafi kærandi ítrekað beiðnina 7. október og fengið það samdægurs. Á þeim tíma hafi tölva kæranda verið í viðgerð og hann ekki náð að tilkynna málið með fylgiskjölum í gegnum farsíma. Tölvan hafi komið úr viðgerð 9. október og þá hafi kærandi sent öll gögn til Vinnumálastofnunar. Það sé því alveg á hreinu að kærandi hafi sent inn gögn við fyrsta mögulega tækifæri. Læknir geti augljóslega ekki gefið út vottorð yfir tímabil fyrr en að því tímabili loknu. Hann geti ekki „giskað“ á hvenær veikindi muni líða hjá í upphafi veikinda. Samt sem áður hafi Vinnumálastofnun svipt kæranda atvinnuleysisbótum í tvo mánuði á þeirri forsendu að forfallaskýring hefði „borist eftir á“ þrátt fyrir að kærandi hafi augljóslega ekki getað sent læknisvottorð og skýringar fyrr. Tveggja mánaða svipting bóta samsvari sekt upp á 500.000 kr. sem sé mjög grimmileg refsing fyrir atvinnulausan mann. Kærandi bendi á að þeir sem séu atvinnulausir séu skjólstæðingar Vinnumálastofnunar og treysti á stofnunina til að aðstoða þá á erfiðum tímum. Að mati kæranda sé um mjög stóra sekt að ræða miðað við alvarleika meints brots eða í raun bara erfið vekindi á slæmum tíma.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi síðast sótt um greiðslur atvinnuleysisbóta með umsókn, dags. 1. september 2024. Með erindi, dags. 4. október 2024, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 81%.

Með tilkynningu, dags. 24. júní 2025, klukkan 09:34, hafi kærandi verið boðaður á upplýsingafund hjá Vinnumálastofnun þann 25. júní 2025, kl. 10:00. Kæranda hafi verið bent á að um skyldumætingu væri að ræða og öll forföll bæri að tilkynna án tafar á tiltekið netfang Vinnumálastofnunar. Þá hafi kæranda verið tjáð að ótilkynnt forföll kynnu að leiða til þess að greiðslur atvinnuleysisbóta til hans yrðu stöðvaðar. Boðunin hafi verið send þann 24. júní 2025 á „Mínar síður“ kæranda, með tilkynningu á uppgefið netfang X og með smáskilaboðum í símanúmerið X. Samkvæmt skráningu Vinnumálastofnunar hafi skilaboðin borist í símtæki kæranda þann 24. júní 2025, kl. 11:42. Kærandi hafi hvorki mætt né boðað forföll.

Þann 30. júní 2025 hafi borist skilaboð frá kæranda til stofnunarinnar þar sem hann segist hafa misst af boðun á upplýsingafund. Kæranda hafi verið ráðlagt að skila inn skýringarbréfi á „Mínar síður“. Skýringarbréf frá kæranda hafi borist á „Mínar síður“ þann sama dag sem hljóði svo:

„Ég mætti ekki á upplýsingafund 25.06

Því tilkynning var send með eins dags fyrirvara á sama degi 24.06 og áminning um að skila inn staðfestingu á atvinnuleit.

Ég taldi þarna vera á ferðinni eingöngu áminning um að skila inn staðfestingu á atvinnuleit, ég var að taka eftir þessu núna kl. 11:30 þann 30.06.25.

Það þarf varla að taka fram að missa úr mánuð af bótum getur nánast farið með mann í gjaldþrot.

Ég óska eftir að fá undanþágu á mætingu á upplýsingafund 25.06 þar sem boðin voru hálf falin vegna samdægurs áminningu um að skila inn staðfestingu á atvinnuleit. Og fá að mæta á næsta upplýsingafund.

Ég vil taka það fram að ég er nýbúinn (6. jún) í klukkutíma einkaviðtal hjá B þar sem við fórum vandlega yfir allar mikilvægustu upplýsingar og ég fékk allar glærurnar og skjölin send í pósti.

Spurning hvort ekki megi líta á einkaviðtalið sem ígildi upplýsingafundar?“

Með erindi, dags. 8. júlí 2025, hafi Vinnumálastofnun óskað eftir skýringum á fjarveru kæranda. Kærandi hafi verið upplýstur um að ef hann hefði þá þegar skilað skýringum væri honum gefinn kostur á því að skila frekari athugasemdum vegna málsins. Kærandi hafi skilað skýringum þann 15. júlí 2025. Í skýringarbréfi hafi kærandi sagst hafa misst af boðun, líkt og í fyrra bréfi, auk þess hafi hann gert athugasemdir við tilhögun boðunarinnar, efni hennar og viðurkenni að hann hafi haldið að erindið væri allt annað en boðun og því ekki sinnt því að lesa á „Mínum síðum“ þar sem honum hafi verið tilkynnt um með smáskilaboðum og tölvupósti.

Með erindi, dags. 18. júlí 2025, hafi kærandi verið upplýstur um að greiðslur atvinnuleysisbóta hefðu verið stöðvaðar í tvo mánuði á grundvelli 58. gr. laganna þar sem hann hafi ekki sinnt fundarboðun stofnunarinnar.

Kærandi hafi sent tvö bréf sama dag og ákvörðunin hafi verið birt honum. Í fyrra bréfinu ítreki kærandi athugasemdir um innihald smáskilaboðanna og leiði líkur að því að viðurlög stofnunarinnar séu í reynd fjársekt. Þá haldi kærandi því fram að hann hafi ekki haft aðgang að tölvu þennan dag þar sem hann hafi verið að aðstoða systur sína „í X“. Í seinna bréfinu fari kærandi fram á að viðurlögin verði ekki sett á strax heldur verði bótatímabil hans stytt sem þeim nemi.

Með bréfi, dags. 30. júlí 2025, hafi kæranda verið tilkynnt um afturköllun ákvörðunar stofnunarinnar frá 18. júlí 2025 og að honum bæri ekki að sæta viðurlögum vegna fjarveru á upplýsingafundi 25. júní 2025. Ákvörðunin hafi byggt á því að móttaka boðunarinnar í síma kæranda hafi verið með minna en 24 tíma fyrirvara.

Með tilkynningu, dags. 22. september 2025, hafi kærandi verið boðaður á námskeiðið „Eftirsóttir færniþættir í atvinnulífi á 21. öldinni“ á vegum þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar. Námskeiðið hafi verið haldið dagana 25., 26., 29. og 30. september, auk 1. október 2025. Tímasetningar námskeiðsins hafi verið kynntar kæranda og honum bent á að um skyldumætingu væri að ræða og öll forföll bæri að tilkynna án tafar á tiltekið netfang Vinnumálastofnunar. Athygli kæranda hafi verið vakin á að ótilkynnt forföll kynnu að leiða til þess að greiðslur atvinnuleysisbóta til hans yrðu stöðvaðar eftir viðeigandi ákvæðum laganna. Boðun þessi hafi verið send þann 22. september 2025 á „Mínar síður“ kæranda, með tilkynningu á uppgefið netfang X og með smáskilaboðum í símanúmerið X. Samkvæmt skráningu Vinnumálastofnunar hafi smáskilaboðin borist í símtæki kæranda þann [22. september 2025], klukkan [...]. Kærandi hafi hvorki mætt né boðað forföll.

Vinnumálastofnun hafi þann 6. október 2025 óskað eftir skýringum kæranda á fjarveru á umrætt námskeið. Skýringar hafi borist þann 9. október 2025 ásamt læknisvottorði. Í skýringum sínum hafi kærandi sagst hafa verið lasinn á umræddum tíma og að tölva hans hafi verið í ólagi. Hann hafi farið og hitt lækni um leið og heilsa hans hafi leyft. Samkvæmt læknisvottorði, útgefnu 8. október 2025, hafi kærandi verið óvinnufær frá 29. september til 4. október 2025. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 20. október 2025, hafi kæranda verið gert að sæta biðtíma eftir greiðslum atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 59. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Ákvörðun Vinnumálastofnunar hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála þann 10. nóvember 2025. Skýringar kæranda í kæru séu efnislega þær sömu og hafi legið fyrir við vinnslu hinnar kærðu ákvörðunar.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Mál þetta lúti að ákvörðun Vinnumálastofnunar um að stöðva greiðslur atvinnuleysistrygginga til kæranda þar sem hann hafi ekki sinnt mætingu á boðuð vinnumarkaðsúrræði og tilkynningarskyldu sinni gagnvart stofnuninni.

Samkvæmt a. lið 13. gr. og [h. lið] 1. mgr. 14. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé eitt af skilyrðum fyrir atvinnuleysistryggingum launamanna að viðkomandi sé í virkri atvinnuleit. Í því felist meðal annars að hafa vilja og getu til að taka þátt í þeim vinnumarkaðsaðgerðum er standi til boða. Í 13. gr. laga nr. 55/2006 um vinnumarkaðsaðgerðir komi einnig fram skylda þess sem teljist tryggður samkvæmt lögum um atvinnuleysistryggingar til að taka þátt í vinnumarkaðsúrræðum og mæta í viðtöl hjá ráðgjöfum Vinnumálastofnunar. Ákvæðið sé svohljóðandi:

„Atvinnuleitandi skal fylgja eftir áætlun um atvinnuleit og þátttöku í viðeigandi vinnumarkaðsúrræðum skv. 11. gr. og gera það sem í hans valdi stendur til að bæta vinnufærni sína til þess að verða virkur þátttakandi á vinnumarkaði. Þar á meðal skal atvinnuleitandi ávallt mæta í viðtöl til ráðgjafa Vinnumálastofnunar skv. 14. gr. og taka þátt í þeim vinnumarkaðsúrræðum er standa honum til boða. Atvinnuleitandi skal jafnframt tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunna að verða á vinnufærni hans eða aðstæðum að öðru leyti án ástæðulausrar tafar.“

Í 1. mgr. 59. gr. laga um atvinnuleysistryggingar segi svo:

„Sá sem lætur hjá líða að veita nauðsynlegar upplýsingar skv. 14. gr. eða um annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögum þessum skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila, sbr. þó 4. mgr. og 59. gr. a. Hið sama á við þegar hinn tryggði hefur látið hjá líða að tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunna að verða á högum hans á því tímabili sem hann fær greiddar atvinnuleysisbætur eða sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögum þessum eða annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögum þessum, sbr. 3. mgr. 9. gr. og 2. mgr. 14. gr. Skal honum jafnframt verða gert að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur skv. 39. gr.“

Kærandi hafi ekki uppfyllt skilyrði um mætingu á þeim vinnumarkaðsúrræðum sem Vinnumálastofnun hafi boðað hann til.

Hin kærða ákvörðun, dags. 20. október 2025, varði viðurlög sem kæranda hafi verið gert að sæta á grundvelli 1. mgr. 59. gr. laganna. Vinnumálastofnun hafi ekki borist tilkynningar um forföll þrátt fyrir að í boðunum þeim sem kæranda hafi verið send hafi sérstaklega verið tekið fram að um skyldumætingu væri að ræða og að öll forföll skyldu tilkynnast á uppgefið netfang. Kærandi hafi ekki tilkynnt um fjarveru og hafi fyrst sent upplýsingar um veikindi sín eftir að stofnunin hafi óskað eftir skýringum hans.

Í ljósi þess að rík skylda hvíli á umsækjendum um atvinnuleysisbætur til þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum og að tilkynna Vinnumálastofnun um allar þær breytingar sem verði á högum sínum sé það mat Vinnumálastofnunar að skýringar þær sem kærandi hafi fært fram teljist ekki gildar í skilningi laga um atvinnuleysistryggingar og að með því að uppfylla ekki skilyrði um mætingu né tilkynna um forföll hafi hann brugðist skyldum sínum samkvæmt 59. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Kæranda beri því að sæta tveggja mánaða bið eftir greiðslum atvinnuleysistrygginga.

Með vísan til alls framangreinds sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að kærandi skuli að sæta tveggja mánaða biðtíma eftir greiðslum atvinnuleysisbóta á grundvelli 1. mgr. 59. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 59. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Í 59. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um viðurlög við því að láta hjá líða að veita upplýsingar eða láta hjá líða að tilkynna um breytingar á högum. Ákvæðið er svohljóðandi:

„Sá sem lætur hjá líða að veita nauðsynlegar upplýsingar skv. 14. gr. eða um annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögum þessum skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila, sbr. þó 4. mgr. og 59. gr. a. Hið sama á við þegar hinn tryggði hefur látið hjá líða að tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunna að verða á högum hans á því tímabili sem hann fær greiddar atvinnuleysisbætur eða sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögum þessum eða annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögum þessum, sbr. 3. mgr. 9. gr. og 2. mgr. 14. gr. Skal honum jafnframt verða gert að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur skv. 39. gr.“

Samkvæmt 3. mgr. 9. gr. laga nr. 54/2006 skal sá sem telst tryggður á grundvelli laganna upplýsa Vinnumálastofnun um allar breytingar sem kunna að verða á högum hans á þeim tíma er hann fær greiddar atvinnuleysisbætur eða sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögunum eða annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögunum, svo sem um námsþátttöku, tekjur sem hann fær fyrir tilfallandi vinnu og hversu lengi vinnan stendur yfir. Í 2. mgr. 14. gr. laganna kemur einnig fram að hinn tryggði skuli tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunna að verða á vinnufærni hans eða aðstæðum að öðru leyti samkvæmt 1. mgr., þar á meðal um tilfallandi veikindi, án ástæðulausrar tafar. Þá segir meðal annars í 5. mgr. 14. gr. laganna að hinn tryggði skuli tilkynna um upphaf og lok veikinda til Vinnumálastofnunar án ástæðulausrar tafar. Jafnframt skuli hann skila inn læknisvottorði innan viku frá lokum veikindanna óski Vinnumálastofnun eftir því.

Samkvæmt gögnum málsins var kærandi þann 22. september 2025 boðaður á námskeið á vegum Vinnumálastofnunar sem var haldið dagana 25., 26., 29. og 30. september 2025, auk 1. október 2025. Kæranda var greint frá því að skyldumæting væri alla dagana og að öll forföll bæri að tilkynna án ástæðulausrar tafar á tiltekið netfang Vinnumálastofnunar. Jafnframt var athygli kæranda vakin á því að ótilkynnt forföll gætu valdið stöðvun greiðslna eftir viðeigandi ákvæðum laganna. Að endingu var kærandi hvattur til að hafa samband ef eitthvað væri óljóst eða hann óskaði frekari upplýsinga.

Fyrir liggur að kærandi mætti ekkert á framangreint námskeið. Þegar kærandi var inntur eftir skýringum á fjarveru sinni þann 6. október 2025 kvaðst hann ekki hafa mætt vegna veikinda. Kærandi tilgreindi að hann hefði orðið var við einkenni veikinda á laugardegi 27. september, versnað mikið á sunnudegi og svo verið orðinn alvarlega lasinn á mánudeginum. Kærandi hafi verið sárlasinn alveg fram að laugardegi 4. október en þá farið að skána og verið orðinn fullfrískur fljótlega eftir það. Engar skýringar bárust vegna fjarveru kæranda dagana 25. og 26. september 2025.

Af gögnum málsins má ráða að kæranda hafi mátt vera fullljóst að honum bæri að mæta alla daga námskeiðsins og hvert bæri að beina tilkynningum um forföll. Fyrir liggur að kærandi boðaði ekki forföll vegna dagana 25. og 26. september 2025 og tilkynnti ekki Vinnumálastofnun um veikindi sín aðra daga námskeiðsins fyrr en eftir að stofnunin hafði óskað eftir skýringum á fjarveru hans. Í ljósi upplýsingaskyldu 3. mgr. 9. gr., 2. og 5. mgr. 14. gr. laga nr. 54/2006 verður fallist á það með Vinnumálastofnun að kærandi hafi brotið gegn skyldum sínum er hann tilkynnti stofnuninni ekki strax um upphaf veikinda sinna. Í 1. mgr. 59. gr. laga nr. 54/2006 er skýrt kveðið á um beitingu viðurlaga við slíku broti.

Með vísan til framangreinds er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 59. gr. laga nr. 54/2006 staðfest.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 20. október 2025, um að fella niður rétt A, til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir