Mál nr. 745/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 745/2025

Föstudaginn 6. febrúar 2026

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 17. nóvember 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 12. nóvember 2025, um að synja umsókn hennar um atvinnuleysisbætur.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 3. september 2025. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 12. nóvember 2025, var umsókn kæranda synjað með vísan til þess að vinna hennar á ávinnslutímabili næði ekki lágmarksbótarétti.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 17. nóvember 2025. Með bréfi, dags. 19. nóvember 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 22. janúar 2026 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dagsettu sama dag. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar kemur fram að kærandi hafi sótt um að ganga inn á gamlan bótarétt sinn en hafi verið synjað af Vinnumálastofnun vegna nýs ávinnslutímabils. Þegar kærandi hafi vakið athygli á að umsóknin hafi verið vegna endurkomu á fyrri bótarétti hafi Vinnumálastofnun vísað í svari sínu til 4. mgr. 23. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Kærandi hafi fært rök fyrir því hvers vegna hún ætti rétt á að ganga inn á sinn gamla bótarétt. Vinnumálastofnun hefði því verið í lófa lagt að rannsaka það til hlítar skv. 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Í rökstuðningi sínum hafi kærandi einnig vísað til þeirra ákvæða laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar sem gildi um það tímabil sem kærandi hafi verið utan vinnumarkaðar og hafi fallið innan ramma laganna um geymslu atvinnuleysistrygginga skv. V. kafla framangreindra laga.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi síðast sótt um greiðslu atvinnuleysisbóta þann 3. september 2025. Með erindi, dags. 29. október 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að afgreiðslu umsókn hennar hefði verið frestað sökum þess að vinna hennar á ávinnslutímabili bótaréttar næði ekki því lágmarki sem kveðið væri á um í 2. mgr. 15. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Óskað hafi verið eftir frekari gögnum eða athugasemdum frá kæranda. Jafnframt hafi verið óskað eftir læknisvottorði sem staðfesti vinnufærni, greiðsluáætlun frá Tryggingastofnun vegna ársins 2025, auk skólavottorðs sem staðfesti stöðu á námi. Þann 28. október 2025 hafi Vinnumálastofnun borist staðfesting á greiðslum til kæranda frá Tryggingastofnun fyrir árið 2025. Kærandi hafi þegið örorkulífeyri ásamt umönnunargreiðslum frá stofnuninni. Samkvæmt greiðsluáætlun hafi kærandi fengið greiðslur til lok árs 2025. Jafnframt hafi borist prófskírteini frá kæranda þar sem fram komi að kærandi hafi útskrifast þann 13. júní 2025. Ekkert læknisvottorð hafi borist frá kæranda og því sé óljóst hvort hún sé vinnufær og á hvaða tímabili kærandi hafi horfið af vinnumarkaði sökum óvinnufærni. Af staðgreiðsluskrá Ríkisskattstjóra megi ráða að kærandi hafi fengið greiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins samfellt frá september 2011 til desember 2025.

Þann 12. nóvember 2025 hafi sú ákvörðun verið tekin að hafna umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur þar sem vinna hennar á ávinnslutímabili bótaréttar samkvæmt fyrirliggjandi gögnum næði ekki til ávinnslu lágmarksbótaréttar.

Ákvörðun stofnunarinnar hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála þann 17. nóvember 2025. Í kæru fari kærandi fram á að sækja rétt í geymdan bótarétt. Kærandi vísi í því samhengi til V. kafla laga um atvinnuleysistryggingar. Þá bendi kærandi á að Vinnumálastofnun hafi ekki rannsakað hvort hún gæti sótt rétt á grundvelli V. kafla laganna.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir. Það sé markmið atvinnuleysistrygginga að tryggja launamönnum eða sjálfstætt starfandi einstaklingum tímabundna fjárhagsaðstoð á meðan þeir séu að leita sér að starfi eftir að hafa misst fyrra starf sitt.

Í III. kafla laga um atvinnuleysistryggingar nr. 54/2006 sé mælt fyrir um skilyrði fyrir atvinnuleysistryggingum launamanna en launamenn í skilningi laganna séu þeir sem unnið hafi launuð störf í annarra þjónustu í a.m.k. 25% starfshlutfalli í hverjum mánuði og greitt sé tryggingargjald vegna starfsins, sbr. a. lið 3. gr. laga nr. 54/2006. Í e. lið 1. mgr. 13. gr. laga nr. 54/2006 sé mælt fyrir um það skilyrði að launamaður teljist tryggður samkvæmt lögunum ef hann hafi verið launamaður á ávinnslutímabili skv. 15. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Í 15. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé kveðið á um hvaða tímabil teljist til ávinnslutímabils atvinnuleitanda þegar ákvarða skuli rétt hans til atvinnuleysisbóta samkvæmt lögunum. Í 1. og 2. mgr. 15. gr. segi:

„Launamaður, sbr. a. lið 3. gr., telst að fullu tryggður samkvæmt lögum þessum eftir að hafa starfað samfellt á síðustu tólf mánuðum á innlendum vinnumarkaði áður en hann sækir um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar að öðrum skilyrðum laganna uppfylltum, sbr. þó 4. mgr.

Launamaður, sem starfað hefur skemur en tólf mánuði en lengur en þrjá mánuði á síðustu tólf mánuðum á innlendum vinnumarkaði áður en hann sækir um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar, telst tryggður hlutfallslega í samræmi við lengd starfstíma að öðrum skilyrðum laganna uppfylltum, sbr. einnig 4. mgr.“

Við útreikning á bótarétti atvinnuleitanda horfi Vinnumálastofnun því til þeirra starfa sem umsækjandi hafi unnið á síðustu tólf mánuðum áður en hann sæki um atvinnuleysisbætur, sbr. 1. mgr. 15. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Af fyrirliggjandi gögnum í máli þessu megi ráða að kærandi hafi síðast verið við störf í ágúst 2015 og geti hún þar af leiðandi ekki talist tryggð samkvæmt 15. gr. laga nr. 54/2006.

Ákvæði um geymdan bótarétt, sbr. V. kafla laga um atvinnuleysistryggingar, kunni þó að leiða til þess að unnt sé að líta lengra aftur í vinnusögu umsækjenda. Í 23. gr. laga nr. 54/2006 segi að sá sem teljist tryggður samkvæmt lögunum og hverfi af vinnumarkaði geti geymt þegar áunna atvinnuleysistryggingu í allt að 24 mánuði frá þeim degi sem störfum hafi sannanlega verið hætt. Í 3. og 4. mgr. 23. gr. ákvæðisins segi orðrétt:

„Við útreikninga á ávinnslutímabili skv. 15. eða 19. gr. þegar kemur til geymdra atvinnuleysistryggingar skal líta til síðustu tólf mánaða sem hinn tryggði hefur starfað á innlendum vinnumarkaði á síðustu 36 mánuðum frá móttöku umsóknar enda leiði ekki annað af lögum þessum.

Sæki hinn tryggði ekki um atvinnuleysisbætur innan 24 mánaða frá þeim degi er hann sannanlega minnkaði starfshlutfall sitt fellur réttur hans til að geyma atvinnuleysistryggingar niður.“

Meginreglan sé því sú að einstaklingur sem hverfi af vinnumarkaði í allt að 24 mánuði og sæki síðan um atvinnuleysisbætur geti talist tryggður í skilningi laga um atvinnuleysistryggingar. Þannig geti upphaf ávinnslutímabils verið 36 mánuðir aftur í tímann frá þeim degi er umsókn hafi borist, enda hafi umsækjandi ekki verið virkur á vinnumarkaði á síðustu 24 mánuðum. Hafi hann ekki sótt um atvinnuleysisbætur innan 24 mánaða frá þeim tíma er hann hafi sannanlega hætt þátttöku á vinnumarkaði falli réttur hans til geymdrar atvinnuleysistrygginga niður.

Af fyrirliggjandi gögnum megi ráða að kærandi hafi verið síðast í launuðu starfi á innlendum vinnumarkaði í ágúst 2015. Kærandi hafi ekki sótt um greiðslur atvinnuleysistrygginga fyrr en með umsókn dagsettri 3. september 2025, eða rúmlega 10 árum eftir að síðasta starfi hafi lokið og því falli hún ekki undir 23. gr. laga nr. 54/2006.

Í 25. gr. laga nr. 54/2006 segi að sá sem teljist tryggður samkvæmt lögunum og hverfi af vinnumarkaði til að stunda nám, sbr. c. lið 3. gr., geti geymt þegar áunna atvinnuleysistryggingu í allt að 72 mánuði frá þeim degi er hann hafi sannanlega hætt störfum, enda hafi hann sannanlega lokið náminu. Í 3. og 4. mgr. 25. gr. segi orðrétt:

„Við útreikninga á ávinnslutímabili þegar kemur til geymdra atvinnuleysistrygginga skal líta til síðustu tólf mánaða sem hinn tryggði hefur starfað á innlendum vinnumarkaði á síðustu 84 mánuðum frá móttöku umsóknar enda leiði ekki annað af lögum þessum.

Sæki hinn tryggði ekki um atvinnuleysisbætur innan 72 mánaða frá þeim degi er hann sannanlega hætti störfum eða hefur ekki lokið námi innan þess tíma fellur réttur hans til að geyma atvinnuleysistrygginguna niður.“

Ekki liggi fyrir hvenær kærandi hafi hafið nám að nýju, þ.e. X en fyrir liggi að kærandi hafi lokið því námi þann 13. júní 2025 með útskrift. Eins og áður segi hafi kærandi sótt um greiðslu atvinnuleysistrygginga með umsókn dagsettri 3. september 2025 og geti því geymt þegar áunna atvinnuleysistryggingu í allt að 72 mánuði frá þeim degi er hún hafi sannanlega hafið nám. Því næst verði litið til síðustu tólf mánaða sem kærandi hafi starfað á innlendum vinnumarkaði á síðustu 84 mánuðum frá móttöku umsóknar hennar, sbr. 3. mgr. 25. gr. laga nr. 54/2025. Þar sem ekki liggi fyrir hvenær kærandi hafi hafið nám sé ekki unnt að sækja í geymdan bótarétt. Af þeim upplýsingum sem liggi fyrir á vef B taki það tvö ár að ljúka við X gráðu.

Við athugun á því hvort kærandi hafi getað sótt í geymdan bótarétt vegna umsóknar, dags. 3. september 2025, með vísan til náms sé horft til þess hvort til sé að dreifa vinnusögu á síðustu 84 mánuðum frá móttöku umsóknar kæranda. Á tímabilinu september 2018 til september 2025 sé einvörðungu til að dreifa staðgreiðsluskyldum greiðslum frá Tryggingastofnun ríkisins. Eins og fram komi hér að ofan hafi einungis borist afrit af prófskírteini sem staðfesti hvenær kærandi hafi lokið námi en ekki hvenær hún hafi stundað það. Þá sé ekki að sjá að kærandi hafi starfað á vinnumarkaði á síðastliðnum 84 mánuðum frá umsóknardegi. Af framangreindu leiði að kærandi hafi ekki getað sótt í geymdan bótarétt á grundvelli náms, sbr. 25. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Í 26. gr. laganna segi að atvinnuleitandi geti geymt þegar áunna atvinnuleysistryggingu þann tíma sem hann hafi verið óvinnufær. Ekki liggi fyrir læknisvottorð sem staðfesti tímabil óvinnufærni þrátt fyrir beiðni þess efnis. Því sé ekki unnt að sækja í geymdan bótarétt á grundvelli 26. gr. í tilfelli kæranda.

Samkvæmt framangreindu teljist kærandi ekki tryggð innan atvinnuleysistryggingakerfisins þar sem vinna hennar á ávinnslutímabili bótaréttar nái ekki því lágmarki sem kveðið sé á um í 2. mgr. 15. gr., sbr. 3. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Með vísan til alls framangreinds sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að teknu tilliti til fyrirliggjandi gagna að rétt hafi verið staðið að máli kæranda og að hafna beri umsókn hennar um atvinnuleysisbætur. Vakin sé athygli á að berist læknisvottorð sem staðfesti tímabil sem kærandi hafi horfið af vinnumarkaði kunni kærandi að geta sótt í eftirstöðvar eldra bótatímabils.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 3. september 2025, um að synja umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur á grundvelli 2. mgr. 15. gr., sbr. 3. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Í 1. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um gildissvið laganna en þar segir að lögin gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir. Í 2. gr. laganna kemur fram að markmið þeirra sé að tryggja launamönnum eða sjálfstætt starfandi einstaklingum tímabundna fjárhagsaðstoð á meðan þeir séu að leita sér að nýju starfi eftir að hafa misst fyrra starf sitt. Launamaður er hver sá sem vinnur launuð störf í annarra þjónustu í að minnsta kosti 25% starfshlutfalli í hverjum mánuði og greitt er tryggingargjald vegna starfsins samkvæmt lögum um tryggingargjald, sbr. a. lið 3. gr. laganna.

Samkvæmt 1. mgr. 15. gr. laga nr. 54/2006 telst launamaður, sbr. a. lið 3. gr., að fullu tryggður samkvæmt lögunum eftir að hafa starfað samfellt á síðustu tólf mánuðum á innlendum vinnumarkaði áður en hann sækir um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar að öðrum skilyrðum laganna uppfylltum, sbr. þó 4. mgr. Í 2. mgr. 15. gr. kemur fram að launamaður, sem starfað hefur skemur en tólf mánuði en lengur en þrjá mánuði á síðustu tólf mánuðum á innlendum vinnumarkaði áður en hann sækir um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar, teljist tryggður hlutfallslega í samræmi við lengd starfstíma að öðrum skilyrðum laganna uppfylltum, sbr. einnig 4. mgr. Samkvæmt 4. mgr. 15. gr. getur tryggingarhlutfall launamanns aldrei orðið hærra en sem nemur starfshlutfalli hans á ávinnslutímabilinu eða því starfshlutfalli sem hann er reiðubúinn að ráða sig til, sbr. 4. mgr. 14. gr. Hafi launamaður ekki verið í sama starfshlutfalli allt ávinnslutímabilið skal miða við meðalstarfshlutfall hans á þeim tíma.

Við mat á tryggingarhlutfalli kæranda leit Vinnumálastofnun til síðustu 12 mánaða frá því að umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur barst til stofnunarinnar sem var þann 3. september 2025. Af fyrirliggjandi gögnum er ljóst að kærandi var síðast á innlendum vinnumarkaði árið 2015 og hafði því ekki áunnið sér rétt til atvinnuleysistrygginga á grundvelli 15. gr. laga nr. 54/2006.

Kærandi hefur vísað til þess að hún eigi rétt á atvinnuleysisbótum á grundvelli V. kafla laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar um geymdan bótarétt. Að virtum fyrirliggjandi gögnum málsins verður ekki séð að ákvæði V. kafla eigi við í tilviki kæranda.

Þar sem kærandi uppfyllti ekki skilyrði um lágmarksbótarétt var hún ekki tryggð samkvæmt lögum nr. 54/2006. Með vísan til þess er ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 12. nóvember 2025, um að synja umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur á grundvelli 2. mgr. 15. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar, staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 12. nóvember 2025, um að synja umsókn A, um atvinnuleysisbætur, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir