Mál nr. 766/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 766/2025

Föstdaginn 6. febrúar 2026

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 27. nóvember 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 11. nóvember 2025, um að innheimta ofgreiddar atvinnuleysisbætur.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um greiðslur atvinnuleysisbóta hjá Vinnumálastofnun 2. september 2025 og var umsóknin samþykkt 8. október 2025. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 11. nóvember 2025, var kæranda tilkynnt að hann hefði fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur fyrir tímabilið 16. til 22. október 2025, samtals að fjárhæð 26.653 kr., sem yrðu innheimtar samkvæmt 3. mgr. 39. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 27. nóvember 2025. Með bréfi, dagsettu sama dag, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 15. janúar 2026 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dagsettu sama dag. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að hafa fengið boð um viðtal hjá Vinnumálastofnun sem hann hafi ekki getað mætt í vegna veikinda af völdum Covid. Hann hafi lagt fram læknisvottorð sem hafi staðfest að hann hafi ekki getað verið viðstaddur viðtalið. Í kjölfarið hafi Vinnumálastofnun tekið ákvörðun um að hann ætti ekki átt rétt á bótum fyrir þann tíma sem læknisvottorðið nái yfir, frá 16. til 22. október 2025. Að mati kæranda sé tilgangur atvinnuleysisbóta að styðja einstaklinga sem séu án atvinnu að finna sér nýja atvinnu. Að mati kæranda sé óeðlilegt að tekjur séu skertar á þeim dögum sem hann hafi verið ófær um að leita sér að atvinnu vegna veikinda.

Kærandi mótmæli þessari ákvörðun Vinnumálastofnunar en taki einnig fram að hann hafi óskað eftir upplýsingum um greiðslur atvinnuleysisbóta mánuði áður en hann hafi fengið fyrstu greiðslu. Kærandi hafi verið atvinnulaus á þeim tíma en ekki komist inn á vefinn island.is vegna tæknilegra erfiðleika. Að mati kæranda hafi Vinnumálastofnun því í raun haldið eftir greiðslu í mánuð sem hann sé í mikilli þörf fyrir.

Kærandi bendi einnig á að hann hafi í raun verið atvinnulaus eftir að ráðningarsamningur hans við B hafi runnið út og að hann hafi starfað sem verktaki í stuttan tíma eftir það. Þar sem um verktakasamning hafi verið að ræða telji kærandi að hann hefði átt rétt á atvinnuleysisbótum á sama tíma. Hann hafi hins vegar ekki verið meðvitaður um rétt sinn og hafi því ekki sótt um atvinnuleysisbætur á tímabilinu frá nóvember 2024 til ágúst 2025 þrátt fyrir að hafa tæknilega átt rétt á þeim. Kærandi hafi því lifað á lágmarkstekjum sem hafi haft veruleg áhrif á fjárhagsstöðu hans fram til dagsins í dag.

Kærandi óski þess að Vinnumálastofnun meti möguleikann á því að stytta heildarrétt hans til atvinnuleysisbóta um sex mánuði í framtíðinni og greiði honum fyrir það tímabil sem hann hefði getað átt rétt á bótum en ekki nýtt sér. Þá óski kærandi einnig eftir greiðslu fyrir tímabilið sem hann hafi reynt að sækja um bætur en hafi ekki getað það sökum tæknilegra erfiðleika, þ.e. mánuðinn áður en hann hafi fengið fyrstu greiðslu. Að mati kæranda væri slíkt sanngjarnt þar sem heildarfjöldi framtíðarmánaða sem hann myndi fá bætur fyrir yrðu styttir og hann myndi fá greitt fyrir tímabil sem hann hafi augljóslega átt rétt á.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi sótt um greiðslu atvinnuleysistrygginga með umsókn, dags. 2. september 2025. Með erindi, dags. 8. október 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 35%.

Þann 16. október 2025 hafi borist læknisvottorð frá kæranda þar sem staðfest hafi verið af lækni að kærandi hafi verið óvinnufær með öllu vegna sjúkdóms á tímabilinu 16. til 22. október 2025. Umrætt læknisvottorð hafi borist til Vinnumálastofnunar í kjölfar þess að kærandi hafi boðað forföll sökum veikinda í boðað viðtal sem hafi átt að fara fram á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar þann 16. október 2025.

Með erindi, dags. 11. nóvember 2025, hafi kæranda verið tilkynnt sú ákvörðun Vinnumálastofnunar að hann hefði fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur á tímabilinu sem umrædd veikindi hafi staðið yfir, samtals 26.653 kr., sem innheimtar yrðu án álags með skuldajöfnuði við síðar greiddar atvinnuleysisbætur. Ákvörðun þessi hafi verið tekin á grundvelli 2. mgr. 39. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Framangreind ákvörðun Vinnumálastofnunar hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála þann 27. nóvember 2025. Í kæru fari kærandi fram á að fá greiddar atvinnuleysisbætur á því tímabili sem hann hafi verið óvinnufær vegna veikinda. Þá óski kærandi jafnframt eftir því að umsókn hans um atvinnuleysisbætur gildi frá og með þeim degi sem hann hafi misst vinnuna sína en ekki frá umsóknardegi.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna. Eitt af almennum skilyrðum greiðslu atvinnuleysisbóta samkvæmt 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé að vera í virkri atvinnuleit, sbr. a. lið 1. mgr. 13. gr. Í 14. gr. laganna sé kveðið á um hvað felist í virkri atvinnuleit en samkvæmt [h.] lið 1. mgr. 14. gr. felist virk atvinnuleit meðal annars í því að hafa vilja og getu til að taka þátt í þeim vinnumarkaðsaðgerðum er standi til boða.

Í 5. mgr. 14. gr. laganna kemur fram að atvinnuleitandi teljist vera virkur í atvinnuleit þrátt fyrir veikindi í allt að fimm daga samtals sem heimilt sé að nýta að hámarki í tvennu lagi á hverju tólf mánaða tímabili, enda hafi hinn tryggði verið skráður innan kerfisins í fimm mánuði samtals frá fyrstu skráningu á sama bótatímabili. Þá komi fram í 1. mgr. 29. gr. að sá sem teljist tryggður samkvæmt lögunum geti átti rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta samfellt í 30 mánuði frá þeim degi er Vinnumálastofnun hafi tekið við umsókn hans um atvinnuleysisbætur, þar á meðal á þeim tíma sem tilfallandi veikindi standi yfir skv. 5. mgr. 14. gr. laganna.

Fyrir liggi að kærandi hafi ekki verið búinn að vera skráður í kerfum Vinnumálastofnunar sem virkur atvinnuleitandi í fimm mánuði þegar veikindi hans hafi verið skráð í október 2025. Kærandi hafi því ekki átt rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta á því tímabili sem kærandi hafi verið veikur í október 2025. Í ljósi þess að kærandi hafi ekki átt rétt á greiðslum atvinnuleysisbóta á tímabilinu 16. til 22. október 2025 sökum veikinda hafi Vinnumálastofnun borið að innheimta þegar greiddar atvinnuleysisbætur á umræddu tímabili. Skuld kæranda, samtals 26.653 kr., hafi verið innheimt án álags.

Í 2. mgr. 39. gr. sé kveðið á um heimild Vinnumálastofnunar til að innheimta ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Ákvæðið sé svo hljóðandi:

„Hafi hinn tryggði fengið hærri atvinnuleysisbætur skv. 32. eða 33. gr. en hann átti rétt á samkvæmt álagningu skattyfirvalda eða öðrum ástæðum ber honum að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd var að viðbættu 15% álagi. Hið sama gildir um atvinnuleysisbætur sem hinn tryggði hefur fengið greiddar fyrir tímabil er hann uppfyllti ekki skilyrði laganna. Fella skal niður álagið samkvæmt þessari málsgrein færi hinn tryggði rök fyrir því að honum verði ekki kennt um þá annmarka er leiddu til ákvörðunar Vinnumálastofnunar.“

Í framangreindu ákvæði sé mælt fyrir um heimild Vinnumálastofnunar til að innheimta ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Í athugasemdum með 39. gr. í frumvarpi til laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar sé sérstaklega áréttað að leiðrétting eigi við í öllum tilvikum sem kunni að valda því að atvinnuleitandi hafi fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Ástæða ofgreiðslu hafi m.ö.o. ekki áhrif á skyldu viðkomandi til að endurgreiða þá fjárhæð sem hafi verið ofgreidd. Ákvæði 2. mgr. 39. gr. sé því fortakslaust að því er varði skyldu til þess að endurgreiða ofgreiddar bætur. Skuld kæranda hafi verið innheimt án álags.

Í kæru fari kærandi fram á að fá greiddar atvinnuleysisbætur frá og með þeim degi sem hann hafi misst vinnu sína og orðið atvinnulaus. Í 1. mgr. 29. gr. laganna sé kveðið á um lengd tímabils sem atvinnuleysisbætur séu greiddar. Ákvæðið hljóði svo

„Sá sem telst tryggður samkvæmt lögum þessum getur átt rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta samfellt í 30 mánuði frá þeim degi er Vinnumálastofnun tók við umsókn hans um atvinnuleysisbætur nema annað leiði af lögum þessum. Biðtími eftir greiðslu atvinnuleysisbóta skv. X. kafla telst hluti tímabilsins sem og sá tími er viðurlög skv. XI. kafla standa yfir. Hið sama á við um þann tíma þegar greiddar eru hlutfallslegar atvinnuleysisbætur, sbr. 17. eða 22. gr., og um þann tíma er tilfallandi veikindi standa yfir skv. 5. mgr. 14. gr.“

Af framangreindu leiði að kærandi eigi ekki rétt á greiðslum atvinnuleysisbóta fyrr en frá og með þeim degi sem kærandi hafi sótt um greiðslur atvinnuleysisbóta.

Með vísan til alls framangreinds sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að rétt hafi verið staðið að máli kæranda.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 11. nóvember 2025, um að innheimta ofgreiddar atvinnuleysisbætur fyrir tímabil sem kærandi var veikur. Í kæru óskar kærandi einnig eftir að fá greiddar atvinnuleysisbætur frá þeim tíma sem hann hafi orðið atvinnulaus en ekki umsóknardegi. Verður fyrst vikið að ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 8. október 2025, um að samþykkja greiðslu atvinnuleysisbóta til kæranda frá umsóknardegi.

Í 9. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar er fjallað um umsókn um atvinnuleysisbætur og er 1. mgr. lagagreinarinnar svohljóðandi:

„Launamönnum og sjálfstætt starfandi einstaklingum er heimilt að sækja um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar þegar þeir verða atvinnulausir. Umsóknin skal vera skrifleg á þar til gerðum eyðublöðum og henni skal meðal annars fylgja staðfesting um stöðvun rekstrar og önnur nauðsynleg gögn að mati Vinnumálastofnunar. Í umsókn skulu koma fram allar þær upplýsingar er varða vinnufærni umsækjanda og þær rökstuddar fullnægjandi gögnum.“

Í 1. mgr. 29. gr. laga nr. 54/2006 kemur fram að sá sem teljist tryggður samkvæmt lögunum geti átt rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta samfellt í 30 mánuði frá þeim degi er Vinnumálastofnun hafi tekið við umsókn hans um atvinnuleysisbætur, nema annað leiði af lögunum. Í athugasemdum við 29. gr. í frumvarpi því er varð að lögum um atvinnuleysistryggingar kemur fram að miðað sé við að það tímabil sem atvinnuleysisbætur séu greiddar hefjist þegar Vinnumálastofnun móttaki umsókn um atvinnuleysisbætur.

Fyrir liggur að Vinnumálastofnun tók við umsókn kæranda 2. september 2025 og átti hann því ekki rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrir þann tíma, sbr. 1. mgr. 9. gr. og 1. mgr. 29. gr. laga nr. 54/2006. Framangreind skilyrði laganna eru ströng og engar undantekningar á þeim þar að finna. Sú ákvörðun Vinnumálastofnunar er því staðfest.

Kemur þá til skoðunar ákvörðun Vinnumálastofnunar um innheimtu ofgreiddra atvinnuleysisbóta vegna veikinda kæranda. Í 1. mgr. 13. gr. laga nr. 54/2006 er fjallað um almenn skilyrði fyrir atvinnuleysistryggingum launamanna. Eitt af þeim skilyrðum er að vera í virkri atvinnuleit, sbr. 14. gr. Í 1. mgr. 14. gr. segir að sá teljist vera í virkri atvinnuleit sem uppfylli eftirtalin skilyrði:

1. er fær til flestra almennra starfa,
2. hefur heilsu til að taka starfi eða taka þátt í virkum vinnumarkaðsaðgerðum, sbr. þó 5. mgr.,
3. hefur frumkvæði að starfsleit og er reiðubúinn að taka hvert það starf sem greitt er fyrir samkvæmt lögum og kjarasamningum, sbr. 1. gr. laga nr. 55/1980, um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, og uppfyllir skilyrði annarra laga,
4. hefur vilja og getu til að taka starfi án sérstaks fyrirvara,
5. er reiðubúinn að taka starfi hvar sem er á Íslandi,
6. er reiðubúinn að taka starfi óháð því hvort um fullt starf eða hlutastarf er að ræða eða vaktavinnu,
7. á ekki rétt á launum eða öðrum greiðslum í tengslum við störf á vinnumarkaði þann tíma sem hann telst vera í virkri atvinnuleit nema ákvæði 17. eða 22. gr. eigi við,
8. hefur vilja og getu til að taka þátt í vinnumarkaðsaðgerðum sem standa honum til boða, og
9. er reiðubúinn að gefa Vinnumálastofnun nauðsynlegar upplýsingar til að auka líkur hans á að fá starf við hæfi og gefa honum kost á þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum.

Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi til laga nr. 54/2006 segir meðal annars svo:

„Enn fremur þykir ástæða til að taka fram að umsækjandi teljist vera í virkri atvinnuleit þegar hann, frá því að umsókn um atvinnuleysisbætur barst, hefur bæði vilja og getu til að taka starfi án sérstaks fyrirvara. Að öðrum kosti verður ekki litið á hlutaðeigandi í virkri atvinnuleit.“

Í 5. mgr. 14. gr. er að finna undanþágu frá skilyrði í b. lið. 1. mgr. 14. gr. sömu laga varðandi tilfallandi veikindi, þar segir:

„Hinn tryggði telst vera í virkri atvinnuleit þrátt fyrir tilfallandi veikindi í allt að fimm daga samtals sem heimilt er að nýta að hámarki í tvennu lagi á hverju tólf mánaða tímabili enda hafi hinn tryggði verið skráður innan kerfisins í fimm mánuði samtals frá fyrstu skráningu á sama tímabili, sbr. 29. gr. Hinn tryggði skal tilkynna um upphaf og lok veikinda til Vinnumálastofnunar án ástæðulausrar tafar. Skal hann jafnframt skila inn læknisvottorði innan viku frá því að veikindum lauk óski Vinnumálastofnun eftir því.“

Fyrir liggur að kærandi var veikur á tímabilinu 16. til 22. október 2025 og hafði þá einungis verið skráður í kerfi Vinnumálastofnunar frá 2. september 2025. Með vísan til framangreinds ákvæðis 5. mgr. 14. gr. laga nr. 54/2006 átti hann því ekki rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrir það tímabil sem hann var veikur.

Í 39. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um leiðréttingu á atvinnuleysisbótum. Þar segir í 2. mgr. að hafi hinn tryggði fengið hærri atvinnuleysisbætur samkvæmt 32. eða 33. gr. laganna en hann hafi átt rétt á samkvæmt álagningu skattyfirvalda eða af öðrum ástæðum beri honum að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd hafi verið, að viðbættu 15% álagi. Hið sama gildi um atvinnuleysisbætur sem hinn tryggði hafi fengið greiddar fyrir tímabil er hann uppfyllti ekki skilyrði laganna.

Í athugasemdum með 39. gr. í greinargerð með frumvarpi því er varð að lögum um atvinnuleysistryggingar er sérstaklega áréttað að leiðrétting eigi við í öllum tilvikum sem kunna að valda því að atvinnuleitandi hafi fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Ákvæði 2. mgr. 39. gr. laganna er þannig fortakslaust að því er varðar skyldu til þess að endurgreiða ofgreiddar bætur.

Kæranda ber samkvæmt skýru ákvæði 2. mgr. 39. gr. laganna að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur fyrir tímabilið 16. til 22. október 2025, eða 26.653 kr. Í máli þessu hefur ekkert álag verið lagt á skuld kæranda og er því ekki ágreiningur um það atriði.

Með vísan til framangreinds er ákvörðun Vinnumálastofnunar um innheimtu ofgreiddra atvinnuleysisbóta staðfest.

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvarðanir Vinnumálastofnunar, dags. 8. október og 11. nóvember 2025, í máli A, eru staðfestar.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir