Mál nr. 772/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 772/2025

Föstudaginn 6. febrúar 2026

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 27. nóvember 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dagsett sama dag, um að fella niður rétt hans til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 18. desember 2024 og var umsóknin samþykkt 23. janúar 2025. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 27. nóvember 2025, var kæranda tilkynnt að réttur hans til atvinnuleysisbóta hefði verið felldur niður í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 57. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar sökum þess að hann hefði hafnað starfi.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 27. nóvember 2025. Með bréfi, dagsettu sama dag, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar vegna kærunnar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 15. janúar 2026 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar sama dag. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar greinir kærandi frá því að hann hafi nú þegar skilað ítarlegum skriflegum skýringum til Vinnumálastofnunar í tengslum við málið. Í skýringum hans komi fram að hann hafi verið reiðubúinn til að taka starfi hjá B. Einu hindranirnar hafi varðað samgöngur til og frá vinnustaðnum. Kærandi búi á X en vinnustaður B sé í X eða í um það bil 14 kílómetra fjarlægð frá heimili hans. Kærandi eigi ekki bíl og vegna mjög erfiðrar fjárhagsstöðu hafi hann ekki efni á að kaupa né reka eigin bifreið. Kærandi hafi gert starfsmanni, sem hann hafi rætt við um starfið, grein fyrir þessari stöðu hans. Málið snúist því ekki um skort á vilja til að vinna heldur um erfiðleika við að ferðast í og úr vinnu. Kærandi sé nú í alvarlegri fjárhagskreppu. Hann hafi engar tekjur til framfærslu, sé í skuld við bæði fjölskyldu og vini og þurfi að standa straum af húsaleigu og daglegum nauðsynjum. Auk þess hafi hann á framfærslu X ára dóttur sína sem búi í X.

Tveggja mánaða stöðvun atvinnuleysisbóta skilji hann í raun eftir án nokkurra framfærslutekna og geri stöðu hans enn verri. Að mati kæranda sé ákvörðunin bæði íþyngjandi og ósanngjörn miðað við aðstæður. Í ákvörðun Vinnumálastofnunar sé vísað til laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar, einkum 57. gr. Samkvæmt 1. mgr. þeirrar greinar eigi sá sem hafni starfi sem honum bjóðist með sannanlegum hætti eftir að hafa verið í virkri atvinnuleit í a.m.k. fjórar vikur ekki rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en að tveimur mánuðum liðnum. Í 4. mgr. sömu greinar komi fram að við ákvörðun viðurlaga skuli Vinnumálastofnun m.a. líta til aldurs, félagslegra aðstæðna, heilsufars og umönnunarskyldu gagnvart ungum börnum eða öðrum nákomnum, auk heimilisaðstæðna, sérstaklega þegar boðið starf sé í verulegri fjarlægð frá heimili hins tryggða. Að mati kæranda hafi Vinnumálastofnun ekki tekið nægilegt tillit til raunverulegra félagslegra og fjárhagslegra aðstæðna eða fjölskylduábyrgðar hans og þess að vandinn snúi eingöngu að samgöngum en ekki vilja hans til að ráða sig í starf.

Með vísan til framangreinds óski kærandi þess að úrskurðarnefndin felli úr gildi ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 27. nóvember 2025, um að stöðva rétt hans til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði og veiti sér á ný rétt til atvinnuleysisbóta, þ.m.t. fyrir þann tíma sem bótaréttur hans hafi verið stöðvaður. Kærandi óski þess að nefndin taki í niðurstöðu sinni fullt tillit til raunverulegra fjárhags- og fjölskylduaðstæðna hans og erfiðleika við að komast til og frá hinu boðna starfi. Kærandi óski þess jafnframt að kæra hans verði afgreidd eins fljótt og unnt sé í ljósi þess að hann hafi engar aðrar tekjur til framfærslu og hann sé í mjög erfiðri fjárhagsstöðu.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi sótt um greiðslu atvinnuleysistrygginga með umsókn, dags. 18. desember 2024. Með erindi, dags. 23. janúar 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 100%.

Þann 15. september 2025 hafi ferilskrá kæranda verið miðlað í starf hjá B. vegna starfs sem hafi verið auglýst hjá Vinnumálastofnun. Um hafi verið að ræða starf við að baka og pakka flatkökum og keyra út sendingar til verslana. Atvinnurekandi hafi gert kröfu um að starfsmenn væru með gild ökuréttindi í B-flokki en starfsmenn myndu notast við ökutæki í eigu fyrirtækisins til að keyra út sendingar. Samkvæmt fyrirliggjandi upplýsingum sem kærandi hafi lagt fram samhliða umsókn sinni um atvinnuleysisbætur sé hann með ökuréttindi í B-flokki. Með tilkynningu frá atvinnurekanda, dags. 22. september 2025, hafi Vinnumálastofnun verið upplýst um að kærandi hefði hafnað atvinnutilboði með vísan til þess að hann væri bíllaus.

Með erindi, dags. 20. nóvember 2025, kafi kærandi verið inntur eftir skýringum á höfnun á atvinnutilboði og honum boðið að skila inn gögnum og skýringum vegna þess ásamt athugasemdum. Samdægurs hafi borist skýringar frá kæranda þar sem fram komi að kærandi hafi mætt í atvinnuviðtal hjá B. Honum hafi litist vel á forsendur starfsins en hafi ekki getað þegið starfið sökum samgönguhindrana. Í því samhengi hafi kærandi vísað til þess að hann væri ekki með aðgang að bifreið til að komast til og frá vinnu. Í skýringum sínum bendi kærandi á að hann búi á X en starfið sé í X. Að sögn kæranda sé tæplega 14 kílómetra fjarlægð á milli heimili hans og starfsstöðvar atvinnurekanda. Hann hafi því neyðst til að hafna fyrirliggjandi atvinnutilboði.

Með erindi, dags. 27. nóvember 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að bótaréttur hans hefði verið felldur niður í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 57. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sökum þess að hann hefði hafnað starfi hjá B. Ákvörðun Vinnumálastofnunar hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála sama dag. Í kæru skýri kærandi frá aðstæðum sínum og sjónarmiðum. Kæra til nefndarinnar hafi verið efnislega samhljóða þeim skýringum sem þegar hafi borist Vinnumálastofnun. Kærandi fari jafnframt fram á að tekið verði tillit til félagslegra og fjárhagslegra aðstæðna hans.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna. Tilgangur laga um atvinnuleysistryggingar sé að tryggja þeim sem tryggðir séu og misst hafi fyrra starf sitt tímabundna fjárhagsaðstoð í þrengingum sínum. Með þessu sé verið að tryggja stöðu og öryggi fólks í atvinnuleysi. Gert sé ráð fyrir að þeir sem teljist tryggðir séu í virkri atvinnuleit þann tíma. Ríkar kröfur beri að gera til þeirra sem hafni starfi á innlendum vinnumarkaði um að hafa til þess gildar ástæður samkvæmt lögunum, enda eigi almennt ekki að þiggja atvinnuleysisbætur í stað þess að gegna launuðu starfi.

Eitt af skilyrðum þess að umsækjandi um atvinnuleysisbætur eigi rétt til greiðslu atvinnuleysistrygginga sé að vera í virkri atvinnuleit, sbr. a. lið 1. mgr. 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Í 14. gr. laganna sé nánar kveðið á um hvað teljist til virkrar atvinnuleitar. Þar sé útlistað að umsækjandi þurfi meðal annars að vera reiðubúinn að taka hvert það starf sem greitt sé fyrir, vera reiðubúinn að taka starfi hvar sem er á Íslandi án sérstaks fyrirvara og hafa til þess vilja og getu. Að öðrum kosti verði ekki litið á hlutaðeigandi í virkri atvinnuleit.

Kæranda hafi verið gert að sæta viðurlögum á grundvelli 1. mgr. 57. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Ákvæðið sé svohljóðandi:

„Sá sem hafnar starfi sem honum býðst með sannanlegum hætti eftir að hafa verið í atvinnuleit í a.m.k. fjórar vikur frá móttöku Vinnumálastofnunar á umsókn um atvinnuleysisbætur skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila, sbr. þó 5. mgr. Hið sama á við um þann sem hafnar því að fara í atvinnuviðtal vegna starfs sem honum býðst með sannanlegum hætti eða sinnir ekki atvinnuviðtali án ástæðulausrar tafar.“

Í athugasemdum með 57. gr. í frumvarpi til laga sé tekið fram að ekki skipti máli hvort það starf sem bjóðist atvinnuleitanda sé fullt starf, hlutastarf eða vaktavinna þar sem mikilvægt sé að hinn tryggði verði aftur virkur á vinnumarkaði.

Samkvæmt 4. mgr. 57. gr. skuli Vinnumálastofnun meta við ákvörðun um viðurlög samkvæmt 1. mgr. hvort ákvörðun hins tryggða um að hafna atvinnuviðtali hafi verið réttlætanleg en í 4. mgr. segi orðrétt:

„Vinnumálastofnun skal meta við ákvörðun um viðurlög skv. 1. mgr. hvort ákvörðun hins tryggða um að hafna starfi hafi verið réttlætanleg vegna aldurs hans, félagslegra aðstæðna sem tengjast skertri vinnufærni eða umönnunarskyldu vegna ungra barna eða annarra náinna fjölskyldumeðlima. Enn fremur er Vinnumálastofnun heimilt að líta til heimilisaðstæðna hins tryggða þegar hann hafnar starfi fjarri heimili sínu sem og til ráðningar hans í ótímabundið starf innan tiltekins tíma. Þá er heimilt að taka tillit til aðstæðna þess sem getur ekki sinnt tilteknum störfum vegna skertrar vinnufærni samkvæmt vottorði sérfræðilæknis. Getur þá komið til viðurlaga skv. 59. gr. hafi hinn tryggði leynt upplýsingum um skerta vinnufærni.“

Vinnumálastofnun sé gert að meta skýringar atvinnuleitanda vegna höfnunar á atvinnutilboði með hliðsjón af þeirri ríku skyldu sem hvíli á umsækjendum um atvinnuleysisbætur til að vera reiðubúnir að taka hvert það starf sem greitt sé fyrir, án sérstaks fyrirvara og hafa til þess vilja og getu. Gert sé ráð fyrir því að Vinnumálastofnun sé heimilt að líta til aldurs hins tryggða, félagslegra aðstæðna tengdum skertri vinnufærni eða umönnunarskyldu vegna ungra barna eða annarra náinna fjölskyldumeðlima við ákvörðun um hvort hinn tryggði skuli sæta viðurlögum samkvæmt 1. mgr. 57. gr. laganna. Enn fremur sé Vinnumálastofnun heimilt að líta til heimilisaðstæðna hins tryggða þegar í boði sé starf fjarri heimili hans sem geri kröfur um að hlutaðeigandi flytji búferlum.

Þær skýringar sem kærandi hafi veitt fyrir ástæðum þess að hann hafi hafnað starfstilboði lúti einkum að því að hann búi fjarri vinnustað. Að mati Vinnumálastofnunar verði ekki fallist á að atvinnuleitandi geti takmarkað atvinnuleit sína við vinnustaði í nánasta umhverfi við heimili sitt. Þá verði ekki fallist á að umráð yfir bifreið sé forsenda þess að atvinnuleitendur geti sinnt skyldum sínum. Í því samhengi vísist til þess að almenningssamgöngur séu í boði á milli X og X. Vinnumálastofnun hafni alfarið þeim skýringum að almenningssamgöngur hamli því að einstaklingur sem búi á X geti sinnt starfi hjá fyrirtæki sem sé með starfstöð í X. Ekki sé óvanalegt að fólk starfi í einu sveitarfélagi og búi í öðru. Við skoðun á máli kæranda hafi m.a. verið settar inn forsendur í leitarvél Strætó á vefsvæðinu straeto.is sem hafi gert ráð fyrir því að sá sem ferðist frá lögheimili kæranda til starfsstöðvar atvinnurekanda væri kominn á áfangastað fyrir klukkan 08:00 að morgni og ætti möguleika á heimferð eftir vinnu klukkan 16:00. Það hafi verið mat Vinnumálastofnunar að framangreindar skýringar kæranda gætu ekki talist gildar í skilningi 4. mgr. 57. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Í kæru til nefndarinnar fari kærandi fram á að tillit sé tekið til félagslegra og fjárhagslegra aðstæðna hans. Í því samhengi vísi hann til framfærsluskyldu sinnar með barni sínu sem sé búsett í X. Að mati Vinnumálastofnunar eigi undanþáguákvæði 4. mgr. 57. gr. laganna ekki við í máli kæranda, enda verði ekki séð að umönnunarskylda með barni sem sé búsett í öðru landi komi í veg fyrir að kærandi geti tekið starfi á dagvinnutíma. Atvinnuleitendur þurfi að vera reiðubúnir að taka hvert það starf sem greitt sé fyrir, án sérstaks fyrirvara og óháð því hvort um fullt starf eða hlutastarf sé að ræða

Með vísan til framangreinds sé það mat Vinnumálastofnunar að kærandi hafi hafnað starfstilboði hjá B og ekki haft þar að baki gildar ástæður. Kæranda beri því að sæta biðtíma eftir greiðslum atvinnuleysisbóta í tvo mánuði, sbr. 1. mgr. 57. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 57. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Ákvæði 1. mgr. 57. gr. laga nr. 54/2006 er svohljóðandi:

„Sá sem hafnar starfi sem honum býðst með sannanlegum hætti eftir að hafa verið í atvinnuleit í a.m.k. fjórar vikur frá móttöku Vinnumálastofnunar á umsókn um atvinnuleysisbætur skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila, sbr. þó 5. mgr. Hið sama á við um þann sem hafnar því að fara í atvinnuviðtal vegna starfs sem honum býðst með sannanlegum hætti eða sinnir ekki atvinnuviðtali án ástæðulausrar tafar.“

Þá segir svo í 4. mgr. 57. gr. laganna:

„Vinnumálastofnun skal meta við ákvörðun um viðurlög skv. 1. mgr. hvort ákvörðun hins tryggða um að hafna starfi hafi verið réttlætanleg vegna aldurs hans, félagslegra aðstæðna sem tengjast skertri vinnufærni eða umönnunarskyldu vegna ungra barna eða annarra náinna fjölskyldumeðlima. Enn fremur er Vinnumálastofnun heimilt að líta til heimilisaðstæðna hins tryggða þegar hann hafnar starfi fjarri heimili sínu sem og til ráðningar hans í ótímabundið starf innan tiltekins tíma. Þá er heimilt að taka tillit til aðstæðna þess sem getur ekki sinnt tilteknum störfum vegna skertrar vinnufærni samkvæmt vottorði sérfræðilæknis. Getur þá komið til viðurlaga skv. 59. gr. hafi hinn tryggði leynt upplýsingum um skerta vinnufærni.“

Að sögn Vinnumálastofnunar var kæranda þann 15. september 2025 miðlað í starf hjá B. Fyrirtækið tilkynnti Vinnumálastofnun þann 22. september 2025 að kærandi hefði hafnað starfinu. Kærandi hefur vísað til þess að hann hafi verið reiðubúinn til að taka starfinu en samgönguhindranir hafi komið í veg fyrir að hann hafi gert það.

Í 1. mgr. 13. gr. laga nr. 54/2006 er fjallað um almenn skilyrði þess að vera tryggður samkvæmt lögunum. Eitt af þeim skilyrðum er að vera í virkri atvinnuleit en samkvæmt c. lið 1. mgr. 14. gr. fellur þar undir að vera reiðubúinn að taka hvert það starf sem greitt er fyrir samkvæmt lögum og kjarasamningum, sbr. 1. gr. laga nr. 55/1980, um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda.

Líkt og Vinnumálastofnun hefur vísað til hafði kærandi möguleika á að nota almenningssamgöngur til að koma sér til og frá vinnu. Með vísan til þess er það mat úrskurðarnefndarinnar að þær skýringar sem kærandi hefur gefið séu ekki þess eðlis að þær réttlæti höfnun á starfinu, sbr. 4. mgr. 57. gr. laga nr. 54/2006. Ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 57. gr. laga nr. 54/2006 er því staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 27. nóvember 2025, um að fella niður rétt A, til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir