18 febrúar 2026
/
Mál nr. 659/2025-Úrskurður
Mál nr. 659/2025
Miðvikudaginn 18. febrúar 2026
A
gegn
Sjúkratryggingum Íslands
Ú R S K U R Ð U R
Mál þetta úrskurða Kári Gunndórsson lögfræðingur, Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur og Kristinn Tómasson læknir.
Með kæru, sem barst 9. október 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands frá 29. september 2025 um synjun um bætur úr sjúklingatryggingu.
I. Málsatvik og málsmeðferð
Kærandi sótti um bætur úr sjúklingatryggingu með umsókn, dags. 23. apríl 2025. Með ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands, dags. 29. september 2025, var umsókn kæranda um bætur vegna afleiðinga meðferðar sem fór fram á Landspítala á árunum X-X synjað á þeirri forsendu að krafa hennar væri fyrnd með vísan til 2. mgr. 2. gr. þágildandi laga nr. 14/1905 um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda.
Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 9. október 2025. Með bréfi, dags. 14. október 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Sjúkratrygginga Íslands ásamt gögnum málsins. Greinargerð Sjúkratrygginga Íslands barst með bréfi, dags. 16. október 2025. Með bréfi úrskurðarnefndar velferðarmála, dags. 21. október 2025, var greinargerðin send kæranda til kynningar. Engar athugasemdir bárust.
II. Sjónarmið kæranda
Ráða má af kæru að kærandi óski eftir endurskoðun á synjun Sjúkratrygginga Íslands um bætur úr sjúklingatryggingu.
Í kæru segir að krafa um bætur verði ekki greidd vegna fyrningar samkvæmt lögum síðan 1905. Kærandi hefði átt að tilkynna skaðann innan árs þegar hún hafi verið X ára en skaðinn hafi ekki komið í ljós fyrr en í X þegar kærandi hafi verið orðin X ára. Engin einkenni hafi verið fyrr svo hún hafi ekki vitað að þvagblaðran væri skemmd. Kærandi greinir frá skemmdri þvagblöðru og taugaskemmdum og verkjum þegar byrjað sé að tappa af og kveðst hún vera óvinnufær vegna verkja. Hún hafi verið með ofþanda þvagblöðru alla ævi, sem sé orsök læknisaðferðar sem hafi verið gerð í mörg ár sem barn. Andleg áhrif hafi verið mikil þegar þetta hafi komið í ljós nú þar sem þessi upplifun hafi verið hræðileg, alltaf verið að fylla þvagblöðru, alltaf í speglun á þvagblöðru í mörg ár. Það hafi haft áhrif á líf kæranda, sérstaklega andlega en nú með verkjum. Það valdi kæranda áfalli að lesa sjúkraskýrslurnar sínar nú og sé hræðilegt að lesa.
III. Sjónarmið Sjúkratrygginga Íslands
Í greinargerð Sjúkratrygginga Íslands segir að kærandi hafi sótt um bætur úr sjúklingatryggingu samkvæmt þágildandi lögum nr. 111/2000 með umsókn sem hafi borist Sjúkratryggingum Íslands 23. apríl 2025. Sótt hafi verið um bætur vegna afleiðinga meðferðar sem hafi farið fram á Landspítala á árunum X-X. Umsóknin hafi verið til skoðunar hjá stofnuninni og hafi málið verið að fullu talið upplýst. Með ákvörðun, dags. 29. september 2025, hafi Sjúkratryggingar Íslands synjað bótaskyldu á þeim grundvelli að bótakrafa væri fyrnd samkvæmt 2. mgr. 2. gr. þágildandi laga nr. 14/1905 um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda. Synjun á bótaskyldu sé nú kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála.
Að mati Sjúkratrygginga Íslands komi afstaða stofnunarinnar til kæruefnisins fram með fullnægjandi hætti í ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands, dags. 29. september 2025. Að mati Sjúkratrygginga Íslands sé því ekki þörf á að svara kæru efnislega með frekari hætti. Stofnunin vísi því til þeirrar umfjöllunar sem fram komi í framangreindri ákvörðun og öðrum gögnum málsins. Engin ný gögn hafi verið lögð fram sem taka þurfi afstöðu til.
Með vísan til framangreinds ber að staðfesta hina kærðu ákvörðun. Í hinni kærðu ákvörðun segir:
„Vísað er til umsóknar umsækjanda um bætur úr sjúklingatryggingu samkvæmt lögum nr. 111/2000 sem barst Sjúkratryggingum (SÍ) þann 23.11.2022. Sótt er um bætur vegna afleiðinga meðferðar sem fór fram á B þann X. Umsóknin hefur verið til skoðunar hjá stofnuninni og tilkynnist hér með að ekki er heimilt að verða við beiðni umsækjanda um greiðslu bóta úr sjúklingatryggingu.
HEIMILDIR
Eftirfarandi heimildir lágu fyrir í málinu:
- Umsókn um bætur úr sjúklingatryggingu, mótt. 23.4.2025.
- Fylgigögn með umsókn, mótt. 13.5.2025.
- Sjúkraskrárgögn frá LSH, tímabilið X – X.
- Sjúkraskrárgögn frá LSH, tímabilið X – X.
UMSÓKN
Samkvæmt umsókn um bætur úr sjúklingatryggingu, mótt. 23.4.2025, var umsækjandi með þrálátar þvagfærasýkingar alla barnæsku til um það bil X ára aldurs. Telur umsækjandi að meðferð við þeim hafi líklega skemmt þvagblöðru auk þess sem einhverjar taugaskemmdir séu í grindarbotni sem valda miklum sársauka. Umsækjandi fór reglulega í speglun og einnig var settur vökvi með þvaglegg í þvagblöðru sem var látinn vera í nokkrar klukkustundir sem var svo tappað af. Andleg upplifun umsækjanda af þessu er enn mjög skýr.
Samkvæmt umsókn var speglað aftur á þessu ári sem leiddi í ljós að þvagblaðra umsækjanda væri illa farin og tæmist ekki þar sem taugar/vöðvi virka ekki sem skyldi og verða 500 ml. ávallt eftir í blöðru. Umsækjandi þarf því að tappa af þvagblöðru sjálf, tvisvar til þrisvar á dag. Þegar byrjað var að tappa af í X byrjuðu miklir verkir að fylgja, taugaverkir frá lífbeini aftur í rófubein, niður í fætur og mikill sviði oft. Umsækjandi lýsir því að hún verið greind með neurogen blöðru og alvarlega þvagteppu.
FORSENDUR NIÐURSTÖÐU
Ákvæði g liðar 29. gr laga nr. 67/1971 um almannatryggingar, síðar f liður 24. gr. laga nr. 117/1993 um almannatryggingar, voru í gildi þegar umrædd meðferð umsækjanda lauk, árið 1991. Umrætt ákvæði tók gildi árið 1989. Samkvæmt ákvæðinu eru sjúklingar slysatryggðir sem eru til meðferðar á sjúkrastofnunum sem starfa samkvæmt lögum um heilbrigðisþjónustu, og heilsutjónið eða örorkan er vegna læknisaðgerða eða mistaka starfsfólks sem starfar á þessum stofnunum.
Í 28. gr. þágildandi laga nr. 67/1971 um almannatryggingar kemur fram að verði slys (sjúklingatryggingaratburður) sem ætla megi að sé bótaskylt samkvæmt lögunum skuli tilkynna slysið tafarlaust, innan árs frá því slysið bar að höndum. Í þágildandi lögum nr. 67/1971 er ekki til staðar ákvæði er kveður á um fyrningu krafna um bætur skv. 29. gr. þágildandi laganna og er því litið til þágildandi laga nr. 14/1905 um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda. Samkvæmt 2. mgr. 2. gr. þágildandi laga nr. 14/1905, fyrnist krafa um lífeyri og aðrar slíkar kröfur, sem eru fólgnar í rétti til þess með vissu millibili að krefjast fjárframlags, er ekki getur talist afborgun af skuld, á 20 árum.
Samkvæmt tilkynningu varð sjúklingatryggingaratburðurinn í meðferð umsækjanda á LSH á árunum X – X, eða þar til umsækjandi var á X. aldursári, en það var ekki tilkynnt til Sjúkratrygginga fyrr en þann X. Í ljósi þess að umsækjandi var barn þegar sjúklingatryggingaratburðurinn átti sér stað byrjar tilkynningar- og fyrningarfrestur að líða þegar umsækjandi náði átján ára aldri eða þann X. Þegar tilkynning umsækjanda barst Sjúkratryggingum þann 23.4.2025 voru tæplega X ár liðin frá því að umsækjandi náði 18 ára aldri. Það er því ljóst að eins árs tilkynningarfrestur 28. gr. þágildandi laga nr. 67/1971, var því liðinn. Þar að auki er ljóst að 20 ára fyrningarfrestur 2. mgr. 2. gr. þágildandi laga nr. 14/1905, var einnig liðinn. Í ljósi framangreinds, verður málið ekki skoðað frekar efnislega.“
IV. Niðurstaða
Mál þetta varðar synjun Sjúkratrygginga Íslands um bætur á grundvelli þágildandi laga nr. 67/1971 um almannatryggingar, með síðari breytingum.
Til álita kemur í máli þessu hvort kærandi geti átt rétt til bóta vegna meðferðar sem fór fram á árunum 1984-1991. Með hinni kærðu ákvörðun var umsókn kæranda synjað með vísan til g-liðar 29. gr. laga nr. 67/1971 um almannatryggingar og 2. tölul. 2. gr. þágildandi laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda.
Samkvæmt g-lið 29. gr. laga nr. 67/1971 eru slysatryggðir:
„Sjúklingar sem eru til meðferðar á sjúkrastofnunum, sem starfa samkvæmt lögum um heilbrigðisþjónustu, og heilsutjónið eða örorkan er vegna læknisaðgerða eða mistaka starfsfólks sem starfar á þessum stofnunum.“
Í þágildandi 1. mgr. 28. gr. laga nr. 67/1971 kemur fram að þegar slys beri að höndum, sem ætla megi að sé bótaskylt skuli tafarlaust senda tilkynningu um slysið til lögreglustjóra eða umboðsmanns hans (í Reykjavík til Tryggingastofnunar). Þá segir í 2. mgr. 28. gr. að sé vanrækt að tilkynna slys sé hægt að gera kröfu til bóta, sé það gert áður en ár sé liðið frá því að slysið bar að höndum. Heimilt sé þó að greiða bætur þótt ár sé liðið frá því að slys bar að höndum, séu atvik svo ljós að drátturinn torveldi ekki gagnaöflun um atriði er máli skipta.
Sjúkratryggingum Íslands barst umsókn kæranda um bætur 23. apríl 2025 vegna tjóns sem hún telur að hafi orðið á árunum X-X. Kærandi var þá barn en tilkynningarfrestur byrjaði að líða þegar hún varð 18 ára eða þann X.
Þá voru í gildi lög nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda, með síðari breytingum. Í 2. tölul. 2. gr. laganna segir:
„Þessar kröfur fyrnast á 20 árum:
1. Krafa á hendur landssjóði, banka eða sparisjóði um endurgjald á fé, er lagt hefir verið í sjóðinn til ávöxtunar eða geymslu. Banki telst hver sá, sem samkvæmt tilkynningu til verslunarskránna rekur bankaatvinnu.
2. Krafa um lífeyri og aðrar slíkar kröfur, sem eru fólgnar í rétti til þess með vissu millibili að krefjast fjárframlags, er ekki getur talist afborgun af skuld.“
Fyrir liggur að 20 ára fyrningarfrestur vegna kröfu kæranda um bætur vegna sjúklingatryggingaratviks byrjaði að líða X. Forsenda þess að fyrningu sé slitið er sú að sjúklingur beini kröfu sinni um bætur á grundvelli laga að bótaskyldum aðila samkvæmt lögunum, samanber almennar réttarreglur um fyrningu kröfuréttinda. Kærandi tilkynnti ekki umrætt atvik fyrr en 23. apríl 2025 þegar liðin voru tæplega X ár frá því að fresturinn byrjaði að líða.
Niðurstaða úrskurðarnefndar er því sú að krafa kæranda um bætur samkvæmt þágildandi g-lið 29. gr. laga nr. 67/1971 um almannatryggingar hafi ekki verið sett fram innan ársfrests í 2. mgr. 28. gr. laganna og heldur ekki innan þess fyrningarfrests sem 2. tölul. 2. gr. laga nr. 14/1905 kveður á um. Úrskurðarnefnd velferðarmála telur því að krafa kæranda um bætur sé fyrnd.
Með hliðsjón af framangreindu er synjun Sjúkratrygginga Íslands á umsókn kæranda um bætur úr slysatryggingum almannatrygginga staðfest.
Ú R S K U R Ð A R O R Ð
Ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands um að synja A, um bætur samkvæmt lögum nr. 67/1971 um almannatryggingar, er staðfest.
F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála
Kári Gunndórsson