Mál nr. 737/2026-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 737/2025

Miðvikudaginn 25. febrúar 2026

A

gegn

Tryggingastofnun ríkisins

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Rakel Þorsteinsdóttir lögfræðingur, Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur og Kristinn Tómasson læknir.

Með rafrænni kæru, móttekinni 12. nóvember 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins frá 13. ágúst 2025 um að synja kæranda um örorkulífeyri vegna tímabilsins 1. júní 2023 til 31. október 2024.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um örorkulífeyri og tengdar greiðslur frá 24. október 2024 frá Tryggingastofnun ríkisins með umsókn, dags. 24. október 2024. Með bréfi Tryggingastofnunar, dags. 18. desember 2024, var umsókn kæranda synjað á þeim forsendum að endurhæfing væri ekki fullreynd. Kærandi fór fram á rökstuðning fyrir ákvörðuninni sem var veittur með bréfi Tryggingstofnunar ríkisins, dags. 18. febrúar 2025. Sú ákvörðun var kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála 14. mars 2025. Í kjölfar framlagningar starfsgetumat VIRK, dags. 7. febrúar 2025, var kærandi sendur í örorkumat og samþykkti Tryggingastofnun með bréfi, dags. 3. júní 2025, varanlegan örorkulífeyrir frá 1. nóvember 2024. Kærandi sótti um örorkulífeyri frá 1. júní 2023 með umsókn, dags. 6. ágúst 2025. Með bréfi Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 13. ágúst 2025, var umsókn kæranda um greiðslur aftur í tímann synjað. Kærandi fór fram á rökstuðning fyrir ákvörðuninni með bréfi, dags. 14. ágúst 2025, sem var veittur með bréfi stofnunarinnar, dags. 19. ágúst 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 12. nóvember 2025. Með bréfi, dags. 13. nóvember 2025, óskaði úrskurðarnefnd eftir greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins ásamt gögnum málsins. Með bréfi, dags. 26. nóvember 2025, barst greinargerð stofnunarinnar og var hún send kæranda til kynningar með bréfi úrskurðarnefndar, dagsettu sama dag. Athugasemdir og viðbótargögn bárust frá kæranda 10. desember 2025 og voru þær sendar Tryggingastofnun til kynningar með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 11. desember 2025. Efnislegar athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru kemur fram að kærð sé ákvörðun um að synja kæranda um greiðslur aftur í tímann.

Í athugasemdum kæranda frá 10. desember 2025 er ítrekuð sú krafa að hann fái örorkulífeyri samþykktan aftur í tímann. Tryggingastofnun ríkisins sé í mótsögn við sjálfan sig, skilyrðið sé að kærandi verði að hafa verið óvinnufær í tvö ár en hann hafi verið óvinnufær í tíu ár.

III.  Sjónarmið Tryggingastofnunar ríkisins

Í greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins kemur fram að kærð sé ákvörðun, dags. 13. ágúst 2025, þar sem kæranda hafi verið synjað um örorkulífeyri afturvirkt. Synjunin sé byggð á því að endurhæfing hafi ekki verið fullreynd á umræddum tíma.

Ágreiningur málsins lúti að því hvort kærandi eigi rétt á örorkulífeyri samkvæmt 25. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar.

Ákvörðun í málinu hafi verið tekin á grundvelli laga nr. 99/2007 um félagslega aðstoð og laga um almannatryggingar, eins og þau hafi verið fyrir breytingar sem hafi tekið gildi 1. september 2025. Í kjölfarið verði vísað til laganna í þeirri mynd sem þau hafi verið fyrir breytingarnar. Þá sé einnig vísað til reglugerðar nr. 661/2020, þrátt fyrir að hún hafi verið felld úr gildi með reglugerð nr. 933/2025 þann 1. september 2025.

Örorkulífeyrir greiðist samkvæmt 1. mgr. 24. gr. og 1. mgr. 25. gr. laga um almannatryggingar, þeim sem metnir séu til a.m.k. 75% örorku til langframa vegna afleiðinga læknisfræðilega viðurkenndra sjúkdóma eða fötlunar. Tryggingastofnun ríkisins meti örorku þeirra sem sæki um örorkubætur samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laganna. Hins vegar sé heimilt að setja það skilyrði að umsækjandi gangist undir sérhæft mat á möguleikum til endurhæfingar og viðeigandi endurhæfingu áður en til örorkumats komi, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga um almannatryggingar, 7. gr. laga um félagslega aðstoð og 2. gr. reglugerðar nr. 379/1999 um örorkumat.

Um endurhæfingarlífeyri sé fjallað í 7. gr. laga um félagslega aðstoð. Í 1. mgr. segi að heimilt sé að greiða endurhæfingarlífeyri í allt að 36 mánuði þegar ekki verði séð hver starfshæfni einstaklings sem sé á aldrinum18-67 verði til frambúðar eftir slys eða sjúkdóma. Greiðslur skuli inntar af hendi á grundvelli endurhæfingaráætlunar. Skilyrði fyrir greiðslum sé að umsækjandi taki þátt í endurhæfingu með starfshæfni að markmiði sem teljist fullnægjandi að mati framkvæmdaraðila og eigi hvorki rétt til launa í veikindaleyfi né greiðslna frá sjúkrasjóðum eða teljist tryggður samkvæmt lögum um atvinnuleysistryggingar.

Heimilt sé að framlengja greiðslutímabil samkvæmt 1. mgr. 7. gr. laga um félagslega aðstoð um allt að 24 mánuði, enda sé starfsendurhæfing með það að markmiði að auka atvinnuþátttöku enn talin raunhæf að mati framkvæmdaraðila, sbr. 2. mgr. 7. gr. laga um félagslega aðstoð. Tryggingastofnun hafi eftirlit með því að endurhæfingaráætlun sé framfylgt og að skilyrði fyrir greiðslum séu að öðru leyti uppfyllt, t.d. að lögð sé fram endurhæfingaráætlun, lagðir fram endurhæfingarþættir og að umsækjandi taki þátt í endurhæfingunni með fullnægjandi hætti. Í áðurnefndri 7. gr. sé skýrt að skilyrði greiðslna sé endurhæfing með starfshæfni að markmiði, enda ekki álitið að sjúkdómsmeðferð eða óvinnufærni sem slík veiti rétt til greiðslu endurhæfingarlífeyris.

Um nánari skilyrði og framkvæmd endurhæfingarlífeyris sé fjallað í reglugerð nr. 661/2020 um framkvæmd endurhæfingarlífeyris samkvæmt lögum um félagslega aðstoð. Í 4. gr. reglugerðarinnar sé fjallað um upphaf, tímalengd og skilyrði greiðslna og í 5. gr. um sjálfa endurhæfingaráætlunina. Þá sé tiltekið í 6. gr. hverjir geti verið umsjónaraðilar endurhæfingaráætlunar.

Kærandi hafi sótt um örorkulífeyri með umsókn, dags. 24. október 2024. Umsóknin hafi verið samþykkt með ákvörðun Tryggingastofnunar, dags. 11. júní 2025, þar sem gildistími örorkumats hafi verið ákveðinn varanlegur frá 1. nóvember 2024.

Kærandi hafi sótt að nýju um örorkulífeyri með umsókn, dags. 6. ágúst 2025 og læknisvottorði 2. júlí 2025, og hafi óskað eftir greiðslum aftur til 1. júní 2023. Umsókninni hafi verið synjað á þeim grundvelli að endurhæfing hefði ekki verið fullreynd fyrr en í nóvember 2024. Kærandi hafi óskað eftir rökstuðningi 14. ágúst 2025, sem hafi verið veittur með bréfi, dags. 19. ágúst 2025. Ákvörðun Tryggingastofnunar hafi verið kærð 12. nóvember 2025.

Við mat á örorku hafi verið stuðst við umsókn, læknisvottorð, dags. 8. október 2024, spurningalista, dags. 24. október 2024, starfsgetumat VIRK, dags. 20. febrúar 2025, og skoðunarskýrslu, dags. 3. júní 2025.

Í greinargerð Tryggingastofnunar er greint frá sjúkdómsgreiningum sem tilgreindar eru í læknisvottorði, dags. 8. október 2024, ásamt upplýsingum um heilsuvanda og færniskerðingu. Í læknisvottorðinu komi fram að kærandi hafi verið óvinnufær frá 1. janúar 2016 og að ekki sé gert ráð fyrir því að færni muni aukast með tímanum. Þá komi fram að kærandi hafi fengið neitun við umsókn um örorkumat en hafi þá ekki svarað rétt til um getu sína. Hann geti ekki sinnt heimilisstörfum, eigi erfitt með að klæða sig, ráði illa við að elda sér mat o.s.frv. Auk þess fresti hann þrifum á sjálfum sér vegna einkenna.

Í starfsgetumati frá VIRK, dags. 20. febrúar 2025, komi fram að kærandi hafi verið óvinnufær um langt skeið og hafi ekki verið á vinnumarkaði frá X. Hann eigi langvarandi sögu um stoðkerfisverki og hreyfiskerðingu, einkum í öxlum, og hafi farið í aðgerðir árið 2017 án árangurs. Endurhæfingarúrræði, þar á meðal VIRK og Reykjalundur, hafi áður verið metin óraunhæf eða hafnað vegna skorts á úrræðum sem gætu bætt ástandið. Þrátt fyrir langa kannabisnotkun sé hann nú edrú og hafi sýnt hreint fíkniefnapróf. Ástand hans hafi versnað frá síðasta starfsendurhæfingarmati árið 2018 og læknir hafi áfram metið verki og skerta hreyfigetu sem útiloki atvinnuþátttöku á almennum vinnumarkaði. Niðurstaðan sé sú að starfsendurhæfing sé talin óraunhæf og lagt sé til að hafna beiðni um þjónustu hjá VIRK.

Í rökstuðningi Tryggingastofnunar, dags. 19. ágúst 2025, komi fram að með bréfi, dags. 18. febrúar 2025, hafi kæranda verið synjað um örorkumat á þeim forsendum að meðferð/endurhæfing væri ekki fullreynd. Þá hafi meðal annars legið fyrir upplýsingar frá VIRK frá janúar 2018 um að starfsendurhæfing hafi ekki verið raunhæf á þeim tíma en jafnframt hafi verið gefinn kostur á nýrri tilvísun síðar. Við örorkumat 30. júní 2025 hafi borist upplýsingar frá VIRK um að starfsendurhæfing væri óraunhæf og að ekki verði séð að frekari endurhæfing þar væri líkleg síðar og því hafi komið til örorkumats. Örorka hafi verið metin frá fyrsta degi næsta mánaðar eftir að umsókn hafi borist 1. nóvember 2024. Ekki hafi verið rök fyrir því að meta lengra aftur í tímann. Við endurskoðun málsins 13. ágúst 2025 hafi legið fyrir læknisvottorð, dags. 2. júlí 2025, þar sem hnykkt hafi verið á fyrri upplýsingum um óvinnufærni en það hafi ekki hnekkt þeirri niðurstöðu að endurhæfing væri fullreynd með mati VIRK í janúar 2025. Því hafi ekki verið ástæða til breytingar á fyrra mati. Í starfsgetumati VIRK, dags. 22. janúar 2018, komi eftirfarandi fram:

„Skv. mati B læknis er starfsendurhæfing óraunhæf, sjá meðf. rökstuðning: Ekki eru forsendur fyrir starfsendurhæfingu á núverandi tímapunkti þar sem hann er of langt frá vinnumarkaði og hér þarf heilbrigðiskerfið að gera betur áður en Virk getur tekið við keflinu og að auki er um að ræða aktífa neyslu ólöglegra vímuefna. Mælt með sem næstu skref: Áframhaldandi uppvinnsla og meðferð innan heilbrigðiskerfisins. Hætta kannabisneyslu. Etv ný tilvísun til Virk þegar hann er komin lengra í sínu bataferli.“

Tryggingastofnun ítreki að stofnuninni sé heimilt að setja það skilyrði að umsækjandi um örorkumat gangist undir sérhæft mat á möguleikum til endurhæfingar og viðeigandi endurhæfingu áður en til örorkumats komi, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga um almannatryggingar, 7. gr. laga um félagslega aðstoð og 2. gr. reglugerðar nr. 379/1999 um örorkumat.

Við mat á færniskerðingu leggi Tryggingastofnun sjálfstætt mat á framlagðar upplýsingar, þar sem m.a. sé horft til sjúkdómsgreininga, heilsufarssögu og upplýsinga um meðferðir og endurhæfingu sem kærandi hafi gengist undir. Tryggingastofnun sé því ekki bundin af ályktunum meðferðaraðila um meinta örorku eða óvinnufærni. Þá skipti máli hvort gögn séu rökstudd og frá hlutlausum aðilum, auk þess sem metið sé hvort lýst einkenni fái stoð í atvikum daglegs lífs og samrýmist því sem almennt gerist vegna sambærilegra áverka, sjúkdóma eða fötlunar.

Samkvæmt gögnum málsins glími kærandi m.a. við verki í öxlum og hnjám ásamt langvarandi sögu um kannabisneyslu og grun um ógreint ADHD. Í mati VIRK frá janúar 2018 hafi starfsendurhæfing verið talin óraunhæf á þeim tíma, en kæranda hafi jafnframt verið bent á að endurskoða mætti úrræðið síðar. Af gögnum málsins verði ekki ráðið að kærandi hafi síðar nýtt sér þá leið. Að mati Tryggingastofnunar hafi endurhæfing því ekki verið fullreynd fyrr en 1. nóvember 2024. Samkvæmt 1. gr. reglugerðar nr. 379/1999 eigi þeir rétt á örorkulífeyri sem metnir séu til a.m.k. 75% örorku til langframa vegna afleiðinga viðurkenndra sjúkdóma eða fötlunar. Það sé mat Tryggingastofnunar að kærandi hafi ekki uppfyllt þau skilyrði fyrr en frá og með 1. nóvember 2024, þar sem stofnunin telji að á tímabilinu 1. júní 2023 til 1. nóvember 2024 hafi enn verið fyrir hendi úrræði sem ætla mátti að gætu bætt heilsufar og vinnufærni kæranda. Því sé í samræmi við fyrirliggjandi gögn að hafna afturvirku örorkumati í tilviki kæranda.

Að öllu framangreindu virtu sé það niðurstaða Tryggingastofnunar að endurhæfing kæranda hafi ekki verið fullreynd á tímabilinu 1. júní 2023 til 1. nóvember 2024. Því hafi hann ekki uppfyllt skilyrði 2. mgr. 25. gr. laga um almannatryggingar á því tímabili. Mikilvægt sé að þeir einstaklingar sem mögulega geti endurheimt vinnuhæfni fullnýti þau endurhæfingarúrræði sem í boði séu áður en til örorkumats komi. Af gögnum málsins verði ekki ráðið að heilsufarsvandi kæranda hafi á þessu tiltekna tímabili verið þess eðlis að endurhæfing hefði ekki getað komið að gagni.

Með vísan til framangreinds hafi í samræmi við lög og fyrri úrskurði verið ákveðið að synja umsókn kæranda um afturvirkt örorkumat fyrir framangreint tímabil. Niðurstaðan sé byggð á málefnalegum og faglegum sjónarmiðum og í samræmi við fyrirliggjandi gögn. Tryggingastofnun fari því fram á að ákvörðun frá 13. ágúst 2025, verði staðfest.

IV.  Niðurstaða

Mál þetta varðar ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins frá 13. ágúst 2025 þar sem kæranda var synjað um greiðslur örorkulífeyris aftur í tímann en umsókn hans var samþykkt varanlega frá 1. nóvember 2024. Kærandi krefst þess að upphafstíminn verði ákvarðaður frá 1. júní 2023.

Samkvæmt þágildandi 1. mgr. 55. gr. laga um almannatryggingar skal sækja um allar greiðslur samkvæmt þeim lögum. Örorkulífeyrir reiknast frá fyrsta degi næsta mánaðar eftir að greiðsluréttur er fyrir hendi samkvæmt 1. mgr. 32. gr. laganna. Samkvæmt 4. mgr. 32. gr. skulu greiðslur aldrei ákvarðaðar lengra aftur í tímann en tvö ár frá því að umsókn og önnur gögn, sem nauðsynleg eru til að unnt sé að taka ákvörðun um rétt til greiðslna og fjárhæð þeirra, berst Tryggingastofnun.

Af framangreindu má ráða að örorkulífeyrir skal reiknaður frá fyrsta degi næsta mánaðar eftir að greiðsluréttur er fyrir hendi en þó aldrei lengra aftur í tímann en tvö ár frá því að umsókn og önnur nauðsynleg gögn berast Tryggingastofnun ríkisins. Við mat á upphafstíma örorkumats kæranda lítur úrskurðarnefnd velferðarmála til þess frá hvaða tíma kærandi uppfyllti skilyrði 75% örorku. Þegar úrskurðarnefndin metur hvort skilyrði örorku séu uppfyllt aftur í tímann horfir úrskurðarnefndin til þess hvers eðlis sjúkdómur eða fötlun viðkomandi er. Margs konar líkamleg fötlun er þess eðlis að hún kemur fram strax við fæðingu eða til dæmis við slys þannig að viðkomandi uppfyllir ótvírætt skilyrði örorku. Í öðrum tilvikum geta veikindi eða fötlun verið þess eðlis að hún sé hægt versnandi eða breytileg frá einum tíma til annars, svo sem ýmis andleg veikindi og hrörnunarsjúkdómar. Úrskurðarnefndin horfir einnig til þess hvort fyrir liggja samtímagögn, svo sem læknisvottorð eða mat annarra sambærilegra sérfræðinga, sem séu það ítarleg og skýr að byggja megi á þeim mat á örorku.

Samkvæmt þágildandi 2. málsl. 2. mgr. 25 gr. laga um almannatryggingar er heimilt að setja það skilyrði að viðkomandi gangist undir sérhæft mat á möguleikum til endurhæfingar og viðeigandi endurhæfingu áður en til örorkumats kemur, sbr. þágildandi 7. gr. laga nr. 99/2007 um félagslega aðstoð.

Eins og áður hefur komið fram var kærandi talinn uppfylla skilyrði varanlegs örorkulífeyris með örorkumati, dags. 3. júní 2025, frá 1. nóvember 2024. Örorkumatið er byggt á skoðunarskýrslu C, dags. 3. júní 2025, þar sem kærandi fékk 18 stig í líkamlega hluta staðalsins og eitt stig í andlega hluta staðalsins.

Geðheilsu er lýst svo í skoðunarskýrslu:

„Viðræðugóður maður, þokkalega snyrtilegur. Gefur nokkuð góða sögu en innsæi er frekar takmarkað. Rólegur. Myndar kontakt. Hlutlaust geðslag. Raunveruleikatengdur. Skýr. Tal eðlilegt. Stutt svör.“

Um líkamsskoðun segir:

„Fremur lágvaxinn, er í eðlilegum holdum. Ums fer úr peysu með nokkrum erfiðismunum og klæðir sig aftur eftir skoðun. Vöðvar eru ekki rýrnaðir á öxlum. Mikið tattoo á báðum handleggjum. Flexion hæ megin er um 120°og extension 90°. Vi megin er flexion um 100°og extension 80°. Verkjar talsvert við skoðun á öxlum. Ums stendur upp án vandkvæða, beygir sig fram og krýpur. Reisir sig aftur upp eðlilega. Göngulag eðlilegt. Hendur eðlilegar að sjá. Lyftir 2ja kg lóði með hvorri hendi f sig.“

Það er mat skoðunarlæknis að færni kæranda hafi verið svipuð og nú sennilega í eitt ár.

Fyrir liggur læknisvottorð D, dags. 2. júlí 2025, þar sem greint er frá eftirfarandi sjúkdómsgreiningum:

„SHOULDER SYNDROME

CHRONIC CANNABINOID ABUSE”

Um fyrra heilsufar segir:

„Löng saga um kannabisneyslu.

Hættur frá nóv. 2023.

Um heilsuvanda og færniskerðingu segir:

„Árið 2019 var ENDURHÆFING TALIN ÓRAUNHÆF OG ENGIN ENDURHÆFINGARÚRRÆÐI VIÐEIGANDI. Staðan er enn verri en var með auknum verkjum í öxlum..

Neitun frá verkjasviði Reykjalundar 2019.

Verkir báðum öxlum í mörg ár og fór loks í aðgerð 2017 á báðum öxlum, annarri í mars og hinni í maí. Verkir minnkuðu við aðgerðir en hreyfigeta er ennþá mjög skert og versnandi undanfarin ár. Læsingar í axlarliðum við hreyfingar.

E gerði aðgerðina.

Áverki á vöðva í olnboga f. nokkrum árum, aldrei náð sér almennilega.

A er sennilega með ógreint ADHD. Er á bið hjá ADHD teymi LSH eftir greiningarferli.

Saga um kannabisneyslu í um 20+ ár en verið edrú frá nóv. 2023.

Sótt hefur verið um endurhæfingu hjá VIRK og henni neitað, starfsendurhæfing ekki talin raunhæf.

A hitti E í jan. 2019 og er ekkert frekar hægt að gera fyrir A m.t.t. verkja og hreyfiskerðingar í öxlum.

Hann hefur nú þegar verið í sjúkraþjáfun í langan tíma án bata og að ráði bæklunarlæknis er ekki talin von á frekari bata þar. Neitun á endurhæfingu í verkjateymi Reykjalundar.

Auk ofangreinds verkir í hnjám. Læsingar frá unglingsaldri. Rtg. nýverið sýndi aðeins vægt slit. Getur ekki verið á hækjum sér. Þreytist í hnjánum og læstist.”

Í athugasemdum segir:

„A hefur verið með öllu óvinnufær frá 2016. Ástand hans hefur farið versnandi frá útgáfu síðasta vottorðs með auknum verkjum í öxlum. Getur ekki sinnt heimilisstörfum. Erfitt að klæða sig, ræður illa við að elda sér mat o.s.frv. Frestar einnig þrifum á sjálfum sér v. einkenna.“

Einnig liggur fyrir læknisvottorð F, dags. 8. október 2024, sem kærandi lagði fram með fyrri umsókn um örorkulífeyri og tengdar greiðslur. Vottorðin eru að mestu samhljóða ef frá eru taldar eftirfarandi athugasemdir í vottorði F:

„Hefur fengið neitun við umsókn um örorkumat en svaraði þá ekki rétt til um getu sína. Getur ekki sinnt heimilisstörfum. Erfitt að klæða sig, ræður illa við að elda sér mat o.s.frv. Frestar einnig þrifum á sjálfum sér v. einkenna.“

Í starfsgetumati VIRK, dags. 7. febrúar 2025, segir í samantekt og áliti:

„X ára gamall maður með sögu um langvinna versnandi verki í báðum öxlum og hamlandi kannabisfíkn á löngum tímabilum. Vann síðast sennilega árið '12 […] hefur ekki unnið við það síðan fyrst vegna kannabisneyslu og síðar vegna verkja frá öxlum. Langvinnir verkir í báðum öxlum sem A man ekki vel upphafið á. Aðspurður út í ástæðu aðgerðar árið '17 segir hann að hann hafi átt til að hafa eymsl í báðum öxlum síðan hann var 18 ára […]. Síðan hafi líðan í öxlum verið orðin þannig að hann gat illa skeint sér vegna eymsla frá öxl og hann því farið í aðgerð 2017 á báðum öxlum til þess að "víkka ganginn fyrir sinina". Verkir minnkuðu við aðgerðir en A segist hafa verið með frosnar axlir síðan. E gerði aðgerðirnar, A hitti E í jan. 2019 sem sagði ekki ábendingu fyrir neinum frekari inngripum og sagði A að hætta sjúkraþjálfun þar sem hún hafi ekki skilað árangri á um 6-8 mánuðum. […]. A segist hafa fengið æfingar sem hann hafi verið duglegur að gera í byrjun, svo nudd og teygjur á bekk. Sótt um endurhæfingu í verkjateymi Reykjalundar árið '19 sem Reykjalundur hafnaði.

[…]

A er sennilega með ógreint ADHD. […] Saga um kannabisneyslu í um 20+ ár en verið edrú frá nóv. 2023. Hætti sjálfur og stundar enga fundi. Drakk töluvert áfengi kvöldið fyrir matsviðtal, […] Skilaði hreinu fíkniefnaprófi 13.01.'25. […] Neitar því að áfengisneysla sé vandamál. Auk ofangreinds verkir í hnjám frá 16 ára aldri. […] Heimilislæknir sótti um örorku í október '24 fékk neitun og skv bréfi TR ráðl. endurhæfing á vegum VIRK. Í bréfi Tryggingastofnunar frá 18.12.'24 er A upplýstur um að umsókn um örorku hafi verið synjað "- Endurhæfing ekki fullreynd". Vísað er í starfsendurhæfingar mat Virk frá janúar 2018 en þá var starfsendurhæfing ekki metin raunhæf og venju samkvæmt boðið uppá nýja tilvísun við breyttar aðstæður. Í bréfinu frá 18.12.'24 er vísað til þessa og tekið fram: "Ekki verður séð að það úrræði hafi verið skoðað aftur."

Einstaklingur ekki verið í vinnu síðan X […] Löng saga um dagneyslu á kannabis, líklega um X ár, en að sögn verið edrú frá lok árs 2023. Hefur nú skilað inn hreinu fíkniefnaprófi. Miklir stoðkerfisverkir og hreyfiskerðing, að minnsta kosti frá árinu 2017. Fór í aðgerð á báðum öxlum það ár, send beiðni um þjónustu hjá Virk árið 2018 sem var hafnað og árið 2019 útskrifaður úr eftirliti bæklunarlæknis og sjúkraþjálfara án nokkurs árangurs. Beiðni um endurhæfingu hafnað af verkjateymi Reykjalundar árið 2019.

Fékk höfnun frá TR í okt '24 þar sem endurhæfing væri ekki fullreynd. Telur engar líkur að hann komist til vinnu á næstu 12 mánuðum skv svörum á spurningalista.

Fór í mat læknis í byrjun árs 2018 en var starfsendurhæfing þá metin óraunhæf og máli vísað í heilbrigðiskerfið.

Eins og fram kemur í beiðni heimilislæknis og frásögn A er verkjaástand og hreyfigeta í öxlum verri nú en þegar starfsendurhæfingarmatið fór fram í janúar 2018. Það er aftur niðurstaða starfsendurhæfingarmats að A sé að glíma við verki og hreyfigetuskerðingu í öxlum sem geri sjálfstæða atvinnuþátttöku á almennum vinnumarkaði óraunhæfa. Það er aftur niðurstaða matsins að ekki séu nein úrræði á vegum Virk sem raunhæft er að muni hafa marktæk áhrif á verki eða hreyfigetuskerðingu og þar með starfsendurhæfing talin óraunhæf. Lagt er til að hafna beiðni um þjónustu.

07.02.2025 14:18 - G

Niðurstaða: Heilsubrestur til staðar sem veldur óvinnufærni. Starfsendurhæfing hjá VIRK er talin óraunhæf.“

Einnig liggur fyrir bréf frá VIRK, dags. 22. janúar 2018, þar sem segir:

„skv. mati B læknis er starfsendurhæfing óraunhæf, sjá meðf. rökstuðning:

Ekki eru forsendur fyrir starfsendurhæfingu á núverandi tímapunkti þar sem hann er of langt frá vinnumarkaði og hér þarf heilbrigðiskerfið að gera betur áður en Virk getur tekið við keflinu og að auki er um að ræða aktífra neyslu ólöglegra vímuefna.

Mælt með sem næstu skref:

Áframhaldandi uppvinnsla og meðferð innan heilbrigðiskerfisins.

Hætta kannabisneyslu.

Etv ný tilvísun til Virk þegar hann er komin lengra í sínu bataferli.

H læknir hefur fengið skýrsluna senda og er þér bent á að leita til hans varðandi næstu skref.“

Mál þetta varðar kröfu um afturvirkar greiðslur örorkulífeyris. Með örorkumati Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 2. apríl 2025, var kæranda metinn örorkulífeyrir frá 1. nóvember 2024. Kærandi krefst þess að upphafstíminn verði ákvarðaður frá júní 2023.

Úrskurðarnefnd velferðarmála, sem meðal annars er skipuð lækni, leggur sjálfstætt mat á öll gögn málsins. Fyrir liggur að kærandi hefur ekki fengið greiddan endurhæfingarlífeyri og að hann uppfyllti læknisfræðileg skilyrði örorku þegar skoðun skoðunarlæknis fór fram þann 3. júní 2025. Tryggingastofnun miðaði upphafstíma varanlegs örorkumats kæranda við 1. nóvember 2024 á þeim forsendum að endurhæfing hafi ekki verið fullreynd fyrr en þá. Tryggingastofnun vísar til þess að á tímabilinu 1. júní 2023 til 1. nóvember 2024 hafi enn verið fyrir hendi úrræði sem ætla mætti að gætu bætt heilsufar og vinnufærni kæranda.

Samkvæmt gögnum málsins á hreyfiskerðing í öxlum stærstan þátt í því að kærandi var talinn uppfylla skilyrði staðals 3. júní 2025. Samkvæmt starfsgetumati VIRK, dags. 7. febrúar 2025, var kærandi útskrifaður úr eftirliti bæklunarlæknis og sjúkraþjálfara án nokkurs árangurs árið 2019. Ljóst er því að endurhæfing er löngu fullreynd vegna þess vanda kæranda. Aftur á móti glímdi kærandi einnig við alvarlegan fíknisjúkdóm í yfir X ár. Samkvæmt læknisvottorði D, dags. 2. júlí 2025, hætti kærandi kannabisneyslu í nóvember 2023. Úrskurðarnefndin telur því að endurhæfing hafi verið fullreynd í nóvember það ár. Að mati úrskurðarnefndar skal upphafstími örorkumats kæranda því vera 1. desember 2023, sbr. 1. mgr. 32. gr. laga um almannatryggingar.

Með vísan til þess, sem rakið hefur verið hér að framan, er ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins frá 13. ágúst 2025 um að synja kæranda um greiðslur örorkulífeyris aftur í tímann felld úr gildi. Upphafstími örorkumatsins skal vera 1. desember 2023.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins um að synja A, greiðslur örorkulífeyris aftur í tímann, er felld úr gildi. Upphafstími örorkumatsins skal vera 1. desember 2023.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Rakel Þorsteinsdóttir