Mál nr. 786/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 786/2025

Fimmtudagurinn 26. febrúar 2026

A

gegn

Kópavogsbæ

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 3. desember 2025, kærði B, f.h. A, til úrskurðarnefndar velferðarmála afgreiðslu Kópavogsbæjar á umsókn hans um aukningu á tímafjölda í samningi um notendastýrða persónulega aðstoð.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi hefur verið með samning við Kópavogsbæ í formi notendastýrðra persónulegrar aðstoðar frá 1. janúar 2025. Núgildandi samningur kveður á um sólarhringsþjónustu eða 730 klukkustunda aðstoð á mánuði. Með umsókn, dags. 10. júní 2025, var óskað eftir aukningu á tímafjölda í samningi, auk þess sem framlög sveitarfélagsins þyrftu að taka breytingu úr framlögum vegna hvíldarvakta og yfir í framlög vegna hefðbundinna vakta. Umsókn kæranda var samþykkt að hluta með ákvörðun velferðarsviðs Kópavogsbæjar, dags. 19. júní 2025. Umsókn var samþykkt að því leyti er sneri að breytingum á framlögum vegna hefðbundinna vakta en ekki að þeim hluta er sneri að afgreiðslu um fjölgun tíma.

Kærandi lagði fram kæru hjá úrskurðarnefnd velferðarmála 3. desember 2025 vegna ólögmætra ástæðna Kópavogsbæjar fyrir því að tefja afgreiðslu málsins og óhæfilegum drætti á málsmeðferðinni. Með bréfi, dags. 4. desember 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Kópavogsbæjar vegna kærunnar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Kópavogsbæjar barst úrskurðarnefndinni 22. desember 2025 þar sem meðal annars kom fram að umsókn kæranda hefði verið tekin fyrir og afgreidd á fundi 17. desember 2025. Greinargerð Kópavogsbæjar var kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 6. janúar 2026. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar velferðarmála kemur fram að kæran lúti fyrst og fremst að ólögmætum ástæðum Kópavogsbæjar fyrir því að tefja afgreiðslu málsins og óhæfilegum drætti á málsmeðferðinni. Þess sé krafist að úrskurðarnefnd velferðarmála úrskurði að mál kæranda hjá Kópavogsbæ hafi dregist óhæfilega í skilningi 9. gr. stjórnsýslulaga og að nefndin leggi fyrir Kópavogsbæ að ljúka efnislegri ákvörðun um umsókn á fjölgun NPA tíma innan stutts og ákveðins frests, t.d. 10 virkra daga frá birtingu úrskurðar. Þess sé jafnframt krafist að úrskurðarnefnd velferðarmála leggi fyrir Kópavogsbæ að haga frekari álitsöflun, ef hennar sé enn talin þörf, í samræmi við 2. mgr. 9. gr., þ.e. með samhliða álitsumleitun eftir því sem við eigi og með tilgreindum skilafrestum til umsagnaraðila. Einnig að kæranda verði veittar án tafar þær upplýsingar sem 3. mgr. 9. gr. mæli fyrir um, þ.m.t. hvenær ákvörðunar sé að vænta.

Tekið er fram að kærandi hafi verið með gildan samning um NPA þjónustu frá 1. janúar 2025 sem kveði á um aðstoð sem nemi 730 klst. á sólarhring, þ.e. aðstoð allan sólarhringinn. Framlög vegna samningsins byggi á taxta sem grundvallist á svokölluðum hvíldarvöktum, þ.e. að aðstoðarfólk kæranda geti hvílst á meðan vakt standi og þar með nýtt undanþáguákvæði 53. gr. b. í lögum nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum sem eigi sérstaklega við um starfsfólk í NPA að ákveðnum ströngum skilyrðum uppfylltum.

Kærandi sé með hrörnunarsjúkdóminn MND og hafi þörf hans fyrir aðstoð því aukist og breyst talsvert á skömmum tíma. Þann 5. júní 2025 hafi ráðgjafi NPA miðstöðvarinnar hringt í fulltrúa Kópavogsbæjar og upplýst hann um stöðuna. Jafnframt hafi verið óskað eftir fundi til að fara yfir málið. Þann 10. júní 2025 hafi á fundi með kæranda og Kópavogsbæ verið farið yfir að kærandi hefði þörf fyrir aukningu á tímafjölda í aðstoð, auk þess sem framlög sveitarfélagsins þyrftu að taka breytingu úr framlögum vegna hvíldarvakta og yfir í framlög vegna hefðbundinna vakta. Þannig hafi verið sótt um fjölgun á tímum vegna tvímönnunar á álagstíma og breytingu á taxta NPA samningsins vegna hefðbundinna næturvakta. Félagsráðgjafar hafi tekið niður punkta sem ætlunin hafi verið að bera undir fund velferðarráðs mánudaginn 16. júní 2025. Kópavogsbær hafi óskað eftir því að ráðgjafi NPA miðstöðvarinnar myndi útbúa greinargerð svo þau gætu lagt eitthvað fram á fundinum, auk þess sem óskað hafi verið eftir að sjúkraþjálfari kæranda myndi útbúa greinagóða skýrslu um þjónustustörf kæranda og hvers vegna fjölgun á tímum væri mikilvæg.

Þann 12. júní 2025 hafi ítarleg greinargerð verið send á Kópavogsbæ að hálfu ráðgjafa NPA miðstöðvarinnar sem hafi fært enn frekari rök fyrir breytingunum. Í greinargerðinni hafi verið gerð skil á þörfinni fyrir hefðbundnum næturvöktum og fjölgun tíma í aðstoð. Þann 19. júní 2025 hafi breyting á taxta NPA samningsins verið samþykkt, frá hvíldarvöktum yfir í vakandi næturvaktir, og hafi hún tekið gildi frá og með 1. júlí 2025. Kópavogsbær hafi þá tilkynnt að ákvörðun um fjölgun tíma vegna tvímönnunar hefði verið frestað. Þann 19. júní 2025 hafi sjúkraþjálfari sent ítarlega greinargerð og þjónustumat á Kópavogsbæ.

Þann 20. júní 2025 hafi Kópavogsbær stungið upp á því að fá heimahjúkrun inn í stað þess að fjölga tímum í samningnum. Ákveðið hafi verið að ráðgjafi NPA miðstöðvarinnar og kærandi myndu skoða það nánar og athuga hvort og hvernig það gæti virkað. Þann 24. júlí 2025 hafi verið send ítarleg greinargerð á Kópavogsbæ sem hafi fært rök fyrir því hvers vegna heimahjúkrun myndi ekki henta kæranda.

Þann 29. ágúst 2025 hafi ítrekun verið send á Kópavogsbæ þar sem engar uppfærslur hefðu átt sér stað í aukningu á tímafjölda. Einnig hafi aftur verið ítrekað að heimahjúkrun væri ekki rétta lausnin. Þann 1. september 2025 hafi fyrrum ítrekanir og greinargerðir verið staðfestar hjá Kópavogsbæ sem hafi tilkynnt að málið væri í vinnslu og skyldi vera tekið fyrir á fundi.

Þann 15. september 2025 hafi Kópavogsbær sent póst þar sem tilkynnt hafi verið að málið skyldi vera tekið fyrir á fundi næsta dag. Bærinn hafi þá óskað eftir því að fá nákvæmar upplýsingar um hve mörgum tímum aukalega væri verið að óska eftir. Kópavogsbær hafi tekið fram að kærandi hefði tilkynnt þeim um tvo tíma á dag, t.d. vegna böðunar og klósettferða.

Þann 16. september 2025 hafi kærandi tilgreint að óskað væri eftir 186 tíma aukningu til að byrja með, eða sex tímum aukalega á dag. Það væri gert svo hægt væri að greiða fyrir útkall þar sem oft væri ekki hægt að áætla tvímönnun fram í tímann. Einnig hafi verið bent á að með því að samþykkja þessa aukningu væri einnig verið að tryggja að miklu leyti hæfilega þjónustu fyrir nánustu framtíð þar sem um hrörnunarsjúkdóm væri að ræða, þó með þeim fyrirvara að kærandi myndi þurfa enn frekari þjónustu.

Þann 22. september 2025 hafi borist póstur frá Kópavogsbæ þar sem fram komi að málinu hafi enn og aftur verið frestað en það ætti að vera tekið upp fimmtudaginn 25. september 2025. Engar skýringar hafi fengist fyrir því hvers vegna málinu hefði verið frestað þrátt fyrir ítrekaðar fyrirspurnir af hálfu ráðgjafa NPA miðstöðvarinnar.

Þann 26. september 2025 hafi borist annar póstur frá Kópavogsbæ þar sem tilkynnt hafi verið að málið væri til skoðunar innan Velferðarsviðs. Í póstinum hafi verið talað um að vinnsla mála tæki mislangan tíma og því væri ekki hægt að áætla hvenær mætti vænta svara. Yfirleitt tæki málið nokkrar vikur. Þann 27. október 2025 hafi verið send fyrirspurn á Kópavogsbæ þar sem engar uppfærslur hefðu átt sér stað í máli kæranda. Einnig hafi verið tekið fram að tvímönnun hefði nú þegar staðið yfir síðastliðna mánuði þar sem aðstoðarfólk/aðstandendur hefðu verið að taka að sér launalausa vinnu til að aðstoða við tvímönnun. Þann 31. október 2025 hafi önnur ítrekun verið send á Kópavogsbæ þar sem engin svör hafa verið gefin af þeirra hálfu. Kópavogsbær hafi þá greint frá því að málið væri enn í vinnslu og það yrði látið vita um leið og niðurstaða væri komin. Aftur hafi engar upplýsingar verið gefnar um það hvenær mætti vænta svara.

Þann 27. nóvember 2025 hafi fundur með Kópavogsbæ farið fram heima hjá kæranda. Ætlunin hjá Kópavogsbæ hafi verið að taka út aðstöðuna á heimili kæranda og afla frekari upplýsinga fyrir umsóknina. Á fundinum hafi borist þær fréttir að málinu hefði enn og aftur verið frestað og að það væri ekki í vinnslu líkt og tilkynnt hafi verið þann 26. september 2025. Málið ætti að fara aftur fyrir fund þriðjudaginn 2. desember 2025. Ráðgjafi NPA miðstöðvarinnar hafi undirstrikað mikilvægi þess að svör skyldu berast frá Kópavogsbæ samdægurs og ef um aðra frestun væri að ræða skyldi henni fylgja greinargóður rökstuðningur.

Með pósti Kópavogsbæjar, dags. 2. desember 2025, hafi verið tilkynnt að enn væri beðið eftir að mat á stuðningsþörfum færi fram á vegum heimahjúkrunar og að ekki væri unnt að taka afstöðu um beiðni um fjölgun á tímum hjá NPA þjónustunni fyrr en þær upplýsingar lægju fyrir.

Kærandi telji að málsmeðferð og málsmeðferðartími Kópavogsbæjar sé óásættanleg og hafi dregist óhæfilega. Bærinn hafi ítrekið frestað afgreiðslu málsins án skýringa eða rökstuðnings og hafi ekki veitt upplýsingar um hvenær ákvörðunar sé að vænta. Kæranda sé því þeim eina kosti búinn að kæra þennan óhóflega drátt til úrskurðarnefndar velferðarmála.

Kærandi vísi í meginreglu 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 en í ljósi þess að Kópavogsbær hafi beðið bæði um greinargerð ráðgjafa og skýrslu sjúkraþjálfara, sem hafi borist í júní, og hafi síðar vísað til mats heimahjúkrunar, hafi bænum borið að afla slíkra álita „við fyrsta hentugleika“, gera það „samtímis þar sem því verður við komið“ og tilgreina tiltekinn tímafrest til umsagnaraðila. Engu slíku hafi verið sinnt gagnvart kæranda. Bænum hafi einnig borið að upplýsa kæranda um „ástæður tafanna og hvenær ákvörðunar væri að vænta“. Þess hafi ekki verið gætt þrátt fyrir ítrekaðar frestanir og óljósar tilkynningar um að „málið væri í vinnslu“ eins og rakið sé í málsatvikalýsingu.

Rannsóknarregla 10. gr. stjórnsýslulaga leggi skyldu á stjórnvald að tryggja fullnægjandi upplýsingar áður en ákvörðun sé tekin. Þannig skuli stjórnvald sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun sé tekin í því. Kærandi taki fram að sú skylda réttlæti þó ekki endurteknar, óútskýrðar tafir eða að ekki sé útvegað samhliða og innan tilgreindra fresta það sem vanti. Í máli kæranda hafi ítarleg gögn legið fyrir allt frá miðjum júní og þrátt fyrir að Kópavogsbær hafi talið ástæðu til að afla viðbótarmats heimahjúkrunar hafi bænum borið að óska þess strax, tilgreina afgreiðslufrest fyrir umsögnina og upplýsa kæranda skýrt um hvenær ákvörðunar væri að vænta. Í stað þess hafi málinu verið ítrekað frestað án efnislegra skýringa og án þess að tilgreint væri hvenær niðurstöðu væri að vænta.

Í þessu sambandi telji kærandi þó rétt að nefna að skv. 3. mgr. 31. gr. laga nr. 38/2018 um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir sé það á forræði sveitarfélaga að framkvæma mat á þjónustu samkvæmt lögunum, sbr. einnig 6. gr. laganna. Þar segi að mat á þjónustuþörf og ákvörðun um þjónustu skuli „alltaf vera á hendi sveitarfélagsins eða byggðasamlags“. Ekki verði séð að þörf kæranda fyrir heilbrigðisþjónustu, svo sem heimahjúkrun, hafi nokkur áhrif á þörf hans fyrir félagsþjónustu eða að afstaða heimahjúkrunar eða heilbrigðisþjónustunnar sé nauðsynleg til þess að Kópavogsbær geti tekið ákvörðun um umsókn kæranda um þá þjónustu sem sótt sé um. Í það minnsta hafi bærinn ekki rökstutt þá afstöðu sína.

Markmið stjórnsýslulaga um réttaröryggi og skilvirkni styðji að gripið sé inn við töfum. Allsherjarnefnd Alþingis hafi lagt áherslu á að stjórnsýslulög séu „nauðsynleg til þess að treysta réttaröryggi borgaranna í viðskiptum sínum við hið opinbera“ og að leitast væri við að tryggja réttaröryggi „en þó þannig að stjórnsýslan geti verið hagkvæm og skilvirk.“ Langvarandi óútskýrður dráttur og endurteknar frestanir án tilgreininga á þeim og án upplýsinga um væntanlegan ákvörðunartíma gangi þvert gegn þessum markmiðum.

Í máli þessu liggi fyrir að umsókn kæranda um fjölgun á tímum í NPA hafi verið komin til Kópavogsbæjar eigi síðar en 10. júní 2025, studd ítarlegum gögnum sem hafi borist bænum þann 12. og 19. júní 2025. Þrátt fyrir það hafi málinu ítrekað verið frestað fram yfir 2. desember 2025 án efnislegra skýringa um ástæður tafa og án tilgreinds tíma hvenær ákvörðunar væri að vænta. Þá hafi ekki verið sýnt fram á að bærinn hefði, í samræmi við 2. mgr. 9. gr. stjórnsýslulaga, leitað allra umsagna „samtímis þar sem því verður við komið“ eða tiltekið „fyrir hvaða tíma“ umsögn skyldi berast þegar hann hafi vísað til mats heimahjúkrunar. Að vísa almennt til þess, mánuðum saman, að „beðið“ sé eftir mati heimahjúkrunar eða öðrum tilteknum upplýsingum sé ekki fullnægjandi þegar um viðkvæma og nauðsynlega þjónustu sé að ræða og þegar fyrir liggi að tvímönnun hafi í framkvæmd verið tryggð af aðstandendum og aðstoðarfólki án greiðslu. Í þessu samhengi vegi einnig þungt að bærinn hafi þegar samþykkt í júní 2025 breytingu á taxta vegna vakandi næturvakta sem undirstriki að atvik máls hafi verið upplýst að verulegu leyti þegar á þeim tímapunkti. Bærinn hafi þó látið úrlausn um fjölgun tíma dragast án þess að sinnt væri skyldum 9. gr. stjórnsýslulaga um málshraða eins og að framan sé rakið.

Umboðsmaður Alþingis hafi talið að tæplega fimm mánaða afgreiðslutími á erindi án þess að sérstakar skýringar komi til samrýmist ekki málshraðareglu stjórnsýslulaga, sbr. álit nr. 3479/2002. Þá hafi umboðsmaður lagt áherslu á að stjórnvöldum beri að leggja ríka áherslu á að afgreiða mál sem varði brýna hagsmuni einstaklinga, svo sem atvinnuréttindi eða lífsviðurværi, eins fljótt og verða megi, sbr. álit nr. 2289/1997. Í tilviki kæranda sé um að ræða lífsnauðsynlega þjónustu vegna alvarlegs og ágengs sjúkdóms sem geri kröfuna um málshraða enn ríkari. Þá hafi umboðsmaður einnig komist að þeirri niðurstöðu að frestun mála vegna gagnaöflunar sem hafi dregist fram úr hófi án sýnilegrar framvindu, líkt og málum hátti hér, samræmist ekki málshraðareglu. Í áliti umboðsmanns nr. 5932/2010 sé bent á að stjórnvaldi beri að fylgja málum eftir og tryggja að nauðsynlegar umsagnir berist innan eðlilegra tímamarka. Að mati kæranda hafi Kópavogsbær algjörlega brugðist því.

Að öllu framangreindu virtu sé ljóst að Kópavogsbær hafi brotið gegn 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 með því að draga afgreiðslu málsins í tæpa sex mánuði án lögmætra skýringa. Hagsmunir kæranda séu verulegir og aðkallandi. Því sé þess krafist að úrskurðarnefndin staðfesti að drátturinn sé óhæfilegur og leggi fyrir sveitarfélagið að ljúka málinu.

III.  Sjónarmið Kópavogsbæjar

Í greinargerð Kópavogsbæjar til úrskurðarnefndarinnar kemur fram að Kópavogsbær hafni því að um óhóflegan drátt hafi verið að ræða í skilningi 9. gr. stjórnsýslulaga og byggi á því að málsmeðferðin hafi verið í samræmi við rannsóknarskyldu stjórnvalda og aðstæður í málinu, þar með talið fjarvera kæranda sjálfs.

Greint er frá því að í kæru sé að finna góða reifun á málsatvikum og lítill ágreiningur sé um málsatvik að öðru leiti að Kópavogsbær sé ósammála því að málið hafi á einhverjum tímapunkti verið „ekki til vinnslu“ líkt og fram komi í kæru. Umsókn kæranda hafi verið í vinnslu frá því í júní 2025 og hafi vinnsla þess tafist af mörgum ástæðum. Til að mynda hafi umsóknin tekið breytingum á tímabilinu, kæranda og starfsmanni NPA miðstöðvarinnar hafi á tímabilinu ekki komið saman um innihald umsóknarinnar en fram hafi komið í máli kæranda við ráðgjafa á vegum Kópavogsbæjar að hann hafi ekki orku til að fara t.d. oft í bað en í máli ráðgjafa NPA miðstöðvarinnar komi fram að það séu hans mannréttindi að baðast daglega. Mat á þjónustuþörf hafi dregist sökum þess að erfiðlega hafi fengist að fá svör frá heimahjúkrun að hvaða leiti sú þjónusta muni koma að umönnun kæranda en ljóst sé að þörf sé á þeirra aðkomu að umönnun. Þá hafi ráðgjafar átt í erfiðleikum með að meta aðstæður sökum þess að aðbúnaður á heimili kæranda sé að þeirra mati óviðunandi.

Samkvæmt 34. gr. laga nr. 38/2018 skuli taka ákvörðun um þjónustu „svo fljótt sem kostur er“. Þessi regla sé í samræmi við málshraðareglu 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 27/1993. Hins vegar verði að túlka kröfu um málshraða í samhengi við rannsóknarreglu 10. gr. sömu laga og sérákvæði laga nr. 38/2018. Í 33. gr. laga nr. 38/2018 sé kveðið á um að stjórnvald sem taki ákvörðun um þjónustu skuli tryggja að hún sé studd nægjanlegum gögnum. Enn fremur segi í 31. gr. laganna að sveitarfélög skuli starfrækja teymi fagfólks sem meti heildstætt þörf fatlaðs einstaklings fyrir þjónustu og skuli það mat byggjast á viðurkenndum og samræmdum matsaðferðum. Í 30. gr. laganna komi fram að ákvörðun skuli byggð á heildarsýn og einstaklingsbundnu mati.

Af framangreindu leiði að Kópavogsbæ beri lagaskylda til að framkvæma ítarlegt stuðningsmat og afla nauðsynlegra gagna áður en ákvörðun sé tekin. Slík gagnaöflun og matsvinna sé tímafrek eðli málsins samkvæmt en nauðsynleg forsenda þess að hægt sé að taka efnislega rétta ákvörðun sem tryggi réttindi umsækjanda.

Á umsóknartíma hafi verið tekin fyrir umsókn kæranda um breytingu á hvíldarvaktar fyrirkomulagi yfir í vakandi næturvaktir í ljósi aukinna stuðningsþarfa. Þá hafi spilað inn í sumarfrí starfsmanna, ferðalög kæranda og áðurnefnd gagnaöflun. Þrátt fyrir að sumarleyfi réttlæti ekki ein og sér óhæfilegan drátt verði að líta á málið í heild að samanlagt hafi aðstæður leitt til þess að málsmeðferðin hafi tekið þann tíma sem raun hafi borið vitni. Í málinu séu skráðir yfir 150 tölvupóstar, flestir á milli ráðgjafa málsins og NPA miðstöðvarinnar. Sökum fjölda fylgi þeir ekki allir greinargerð sveitarfélagsins en verði sendir úrskurðarnefndinni án tafar óski nefndin þess.

Umsókn umsækjanda hafi verið afgreidd á teymisfundi þann 17. desember 2025.

Með vísan til framangreinds sé það afstaða Kópavogsbæjar að málsmeðferðin hafi verið í samræmi við 34. gr. laga nr. 38/2018 og 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Tafirnar hafi verið réttlætanlegar vegna nauðsynlegrar rannsóknar málsins og aðstæðna sem meðal annars megi rekja til kæranda sjálfs. Því sé þess krafist að kröfum kæranda um að fundið verði að málsmeðferðinni verði hafnað.

IV.  Niðurstaða

Kærandi lagði fram kæru hjá úrskurðarnefnd velferðarmála vegna afgreiðslu Kópavogsbæjar á umsókn hans um aukningu á tímafjölda í samningi um notendastýrða persónulega aðstoð. Kæran var lögð fram á grundvelli 4. mgr. 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 en samkvæmt ákvæðinu er heimilt að kæra til æðra stjórnvalds óhæfilegan drátt á afgreiðslu máls. Umsókn kæranda er frá 10. júní 2025 og hafði enn ekki verið afgreidd þegar kæra barst úrskurðarnefndinni 3. desember 2025. Fyrir liggur að umsóknin var tekin fyrir og afgreidd á fundi 17. desember 2025.

Markmið laga nr. 38/2018 er að fatlað fólk eigi kost á bestu þjónustu sem unnt er að veita á hverjum tíma til að koma til móts við sértækar stuðningsþarfir þess. Þjónustan skal miða að því að fatlað fólk fái nauðsynlegan stuðning til þess að það geti notið fullra mannréttinda til jafns við aðra og skapa því skilyrði til sjálfstæðs lífs á eigin forsendum. Við framkvæmd þjónustu við fatlað fólk skal virðing borin fyrir mannlegri reisn þess, sjálfræði og sjálfstæði, sbr. 1. mgr. 1. gr. laganna. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. skal þjónusta samkvæmt lögunum miðast við einstaklingsbundnar þarfir og aðstæður viðkomandi, óskir og önnur atriði sem skipta máli, svo sem kyn, kynferði, aldur, þjóðernisuppruna, trúarbrögð og fleira.

Í 11. gr. laga nr. 38/2018 er fjallað um notendastýrða persónulega aðstoð en þar segir í 1. mgr. að einstaklingur eigi rétt á slíkri aðstoð hafi hann mikla og viðvarandi þörf fyrir aðstoð og þjónustu, svo sem við athafnir daglegs lífs, heimilishald og þátttöku í félagslífi, námi og atvinnulífi. Samkvæmt 2. mgr. skal aðstoðin vera skipulögð á forsendum notandans og undir verkstýringu og verkstjórn hans. Ef notandinn á erfitt með að annast verkstjórn vegna fötlunar sinnar á hann rétt á aðstoð við hana, sbr. þó ákvæði 6. gr.

Í 30. gr. laga nr. 38/2018 er kveðið á um almennar reglur um málsmeðferð. Þar segir í 1. mgr. að farið skuli að almennum reglum stjórnsýsluréttar við alla málsmeðferð samkvæmt lögunum nema ríkari kröfur séu gerðar í þeim. Samkvæmt 2. mgr. ákvæðisins skal ákvörðun um þjónustu byggð á heildarsýn og einstaklingsbundnu mati á þörfum þess sem um hana sækir og ákvörðun skal tekin í samráði við umsækjanda. Sveitarfélög skulu tryggja að verklag og leiðbeiningar til starfsfólks miði að því að tryggja jafnræði í þjónustunni og að þjónustan sem veitt er sé nægjanleg miðað við þarfir umsækjanda. Þá skal hún veitt á því formi sem hann óskar, sé þess kostur. Í 3. mgr. 31. gr. laganna kemur fram að sveitarfélög skuli starfrækja teymi fagfólks sem meti heildstætt þörf fatlaðs einstaklings fyrir þjónustu og hvernig veita megi þjónustu í samræmi við óskir hans. Teymið skuli hafa samráð við einstaklinginn við matið og það skuli byggjast á viðurkenndum og samræmdum matsaðferðum. Þegar við eigi skuli teymið einnig greina hvort fötlun sé til komin vegna aldurstengdra ástæðna, eftir atvikum í samvinnu við færni- og heilsumatsnefndir.

Það stjórnvald sem tekur ákvörðun um þjónustu við fatlaðan einstakling skal tryggja að hún sé studd nægjanlegum gögnum áður en ákvörðunin er tekin. Í því skyni skal sveitarfélag leiðbeina umsækjendum um hvaða gögn skuli leggja fram eða, eftir atvikum, afla sjálft gagna hjá öðrum opinberum aðilum að fenginni heimild umsækjanda, sbr. 33. gr. laga nr. 38/2018. Samkvæmt 33. gr. laga nr. 38/2018 og 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 er Kópavogsbæ skylt að upplýsa mál með fullnægjandi hætti áður en ákvörðun er tekin í því. Markmið rannsóknarreglunnar er að tryggja að stjórnvaldsákvarðanir verði bæði löglegar og réttar. Í greinargerð með frumvarpi því er varð að lögum nr. 38/2018 segir meðal annars um mat á áhrifum að almennt sé miðað við að sveitarfélög veiti þjónustu samkvæmt ákvæðum frumvarpsins á grundvelli samræmds mats á stuðnings- eða þjónustuþörfum. Í athugasemdum við 31. gr. í frumvarpi til laga nr. 38/2018 kemur fram að teymið sem metur heildstætt þörf fatlaðs einstaklings fyrir þjónustu skuli byggja það mat á samræmdum matsaðferðum, svo sem SIS-mati sem hafi verið notað til að meta stuðningsþarfir fatlaðs fólks. Það útiloki þó ekki að önnur matstæki verði nýtt, reynist þau betur.

Kópavogsbær hefur sett reglur um NPA á grundvelli laga nr. 38/2018 og reglugerðar nr. 1250/2018. Samkvæmt 7. gr. reglnanna er umsókn um NPA þjónustu lögð fyrir deildarfund þjónustu- og ráðgjafardeildar fatlaðra að loknu mati. Afgreiðsla umsóknar skal byggja á fyrirliggjandi mati, SIS mati, öðrum gögnum og fjárhagsáætlun sveitarfélagsins.

Hvorki í lögum nr. 38/2018 né framangreindum reglum Kópavogsbæjar er kveðið á um lögbundinn frest til að afgreiða umsókn um notendastýrða persónulega aðstoð eða aukningu á tímafjölda vegna slíks samnings. Að mati úrskurðarnefndarinnar ber því að líta til málshraðareglu 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 við mat á því hvort afgreiðsla á máli kæranda hefur dregist. Þar kemur fram sú meginregla að ákvarðanir í málum innan stjórnsýslunnar skuli teknar eins fljótt og auðið er. Í ákvæðinu kemur ekki fram hvaða tímafrest stjórnvöld hafa til afgreiðslu mála en af því leiðir að aldrei má vera um ónauðsynlegan drátt á afgreiðslu máls að ræða. Með hliðsjón af þessari meginreglu verður að telja að stjórnvöldum sé skylt að haga afgreiðslu þeirra mála sem þau fjalla um í samræmi við þessa meginreglu og gera eðlilegar ráðstafanir til þess að þau séu til lykta leidd af þeirra hálfu eins fljótt og unnt er. Hvað talist getur eðlilegur afgreiðslutími verður að meta í hverju tilviki fyrir sig. Þannig verður að líta til umfangs máls og atvika hverju sinni, auk þess sem mikilvægi ákvörðunar fyrir aðila getur einnig haft þýðingu í þessu sambandi.

Líkt og að framan greinir sótti kærandi um aukningu á tímafjölda vegna samnings um notendastýrða persónulega aðstoð þann 10. júní 2025 og var umsóknin enn óafgreidd þegar hann lagði fram kæru hjá úrskurðarnefnd velferðarmála 3. desember 2025. Umsóknin var svo afgreidd 17. desember 2025, eða rúmum sjö mánuðum eftir að hún barst Kópavogsbæ. Kópavogsbær hefur vísað til þess að vinnsla umsóknarinnar hafi tafist af mörgum ástæðum. Umsóknin hafi t.a.m. tekið breytingum á tímabilinu, erfiðlega hafi gengið að fá svör frá heimahjúkrun og því hafi mat á þjónustuþörf dregist. Ráðgjafar hafi átt í erfiðleikum með að meta aðstæður sökum þess að aðbúnaður á heimili kæranda sé að þeirra mati óviðunandi. Þá hafi spilað inn í sumarfrí starfsmanna, ferðalög kæranda og áðurnefnd gagnaöflun. Kópavogsbær tók fram að þrátt fyrir að sumarleyfi réttlæti ekki ein og sér óhæfilegan drátt verði að líta á málið í heild að samanlagt hafi aðstæður leitt til þess að málsmeðferðin hafi tekið þann tíma sem raun bar vitni.

Að virtum framangreindum upplýsingum og fyrirliggjandi gögnum málsins er það mat úrskurðarnefndarinnar að afgreiðsla máls kæranda hafi ekki dregist óhæfilega í skilningi 4. mgr. 9. gr. stjórnsýslulaga. Í ljósi þess að Kópavogsbær hefur þegar afgreitt umsókn kæranda er ekki ástæða til að beina því til sveitarfélagsins að hraða afgreiðslu málsins.

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ekki er fallist á að afgreiðsla Kópavogsbæjar í máli A, hafi dregist óhæfilega í skilningi 4. mgr. 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir