Úrskurður nr. 111/2026

Hinn 26. febrúar 2026 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 111/2026

í stjórnsýslumáli nr. KNU25100115

Kæra [...]

 

I.             Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 22. október 2025 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Bretlands (hér eftir kærandi) ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 6. október 2025, um brottvísun og endurkomubann til Íslands í þrjú ár.

Kærandi krefst þess aðallega að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi og endurkomubann verði afturkallað þar sem kærandi hefur þegar lokið máli hjá lögreglu, sbr. 148. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008. Til vara er þess krafist að hin kærða ákvörðun um þriggja ára endurkomubann verði felld úr gildi með vísan til 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Til þrautavara er þess krafist að endurkomubanninu verði markaður skemmri tími.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017, ásamt síðari breytingum, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II.            Málsatvik og málsmeðferð

Samkvæmt gögnum málsins var lögreglan á Selfossi við almennt umferðareftirlit 29. september 2025 þegar bifreið kæranda var stöðvuð en hann reyndist aka fimm ferðamönnum á hópbifreið. Kærandi hafi verið færður á lögreglustöð og í framburðarskýrslu, dags. sama dag, kvaðst hann hafa komið hingað til lands til að aka ferðamönnum. Hann hafi komið til landsins 24. september 2025 og hygðist fara úr landi eftir einn eða tvo daga en hefði ekki bókað farmiða úr landi. Kærandi kvaðst ekki þekkja neinn á Íslandi og hafi aldrei haft atvinnu- eða dvalarleyfi hér á landi eða annars staðar í Evrópu en hann hafi verið búsettur í Bretlandi í 19 ár. Kærandi kvað atvinnuveitanda sinn vera nafngreinda ferðaskrifstofu sem væri breskt fyrirtæki og að hann væri eigandi þess. Bifreiðina hafi hann leigt á sínu nafni en fyrirtæki hans greitt fyrir. Kærandi var spurður hvort hann hafi oft komið til Íslands og greindi kærandi frá því að hafa einu sinni komið til Íslands. Af stimplum í vegabréfi kæranda mátti sjá að hann hafi komið hingað til lands í sjö skipti árið 2023 og í fjögur skipti árið 2024 auk þess sem einn innstimpill hafi verið frá árinu 2025. Var misræmið borið undir kæranda og kvaðst hann hafa gleymt umræddum ferðum. Aðspurður um tilgang þessara ferða greindi kærandi frá því að hann hefði komið hingað sem ferðamaður til að mynda norðurljós. Grunur hafi verið um að kærandi hafi stundað atvinnustarfsemi hér á landi ítrekað yfir nokkra ára tímabil en vegabréf hans var gefið út árið 2023. Í framburði farþega kom fram að um væri að ræða þriggja daga ferð og að farþegarnir væru vinahópur frá Kína. Kærandi væri leiðsögumaður og bílstjóri fyrir hópinn og að hann hefði auglýst þjónustu á kínverskum samfélagsmiðli. Farþegar greindu þá frá því að hafa fyrst hitt kæranda í persónu á hóteli í Reykjavík. Á kínverskum samfélagsmiðli, sem farþegar bentu lögreglu á, kom fram auglýsing frá fyrirtæki kæranda um sex daga ferð til Ísland frá 10. til 16. október 2025. Í auglýsingunni kom fram að allt væri innifalið í uppsettu verði og þar kom fram ferðaáætlun fyrir hvern dag, ásamt lýsingu á þeim stöðum sem heimsóttir yrðu. Við skýrslutöku játaði kærandi að hafa ekið ferðamönnum án rekstrarleyfis til farþegaflutninga.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 6. október 2025, var kæranda brottvísað á grundvelli b-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga og ákveðið endurkomubann til þriggja ára, sbr. 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Með ákvörðuninni var frestur kæranda til sjálfviljugrar heimfarar felldur niður með vísan til e-liðar 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga. Ákvörðun Útlendingastofnunar var birt fyrir kæranda 7. október 2025 og kærð til kærunefndar 22. október 2025. Hinn 28. október 2025 var kæranda skipaður talsmaður í samræmi við 3. mgr. 13. gr. laga um útlendinga. Hinn 11. nóvember 2025 barst greinargerð kæranda. Kæranda var fylgt úr landi með heimferða- og fylgdadeild Ríkislögreglustjóra 10. október 2025.

III.          Málsástæður og rök kæranda

Í greinargerð kæranda eru málsatvik rakin í samræmi við framangreinda yfirferð. Kærandi vísar til 1. mgr. 148. gr. laga um meðferð sakamála. Lögregla á staðnum hafi ekki verið viss hvort málinu skyldi ljúka með greiðslu sektar svo haft hafi verið samráð við löglærðan fulltrúa ákærusviðs og ákveðið að refsing kæranda gegn skýlausri játningu skyldi vera sekt, sem kærandi hafi greitt á staðnum og máli þar með lokið samkvæmt lögunum. Í 3. mgr. sömu greinar kemur fram að lögreglustjóri eða héraðssaksóknari geti innan tiltekinna tímamarka fellt gerðina úr gildi teljist málalok fjarstæð. Kærandi gerir athugasemd við að hvergi í gögnum málsins sé minnst á að málinu hafi verið lokið með sektargerð á vettvangi. Kærandi vísar til reglunnar um að engin megi sæta tvöfaldri refsingu fyrir sama brot (l. ne bis in idem), sbr. 4. gr. 7. viðauka mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Kærandi telji að með ákvörðun Útlendingastofnunar sé honum refsað aftur í sama máli. Sektargerðin og málalokin með greiðslu sektarinnar hafi ekki verið felld úr gildi, hvorki af lögreglustjóra né héraðssaksóknara.

Kærandi byggir aðallega á því að honum hafi þegar verið gerð refsing fyrir brot sitt, sbr. vettvangsskýrsla og greiðslukvittun sem heftuð hafi verið við skýrsluna. Hvergi í gögnum málsins, hvorki hjá lögreglu né Útlendingastofnun, sé minnst á vettvangsskýrslu lögreglu og þau málalok sem þar hafi átt sér stað. Kærandi vísar til þess að sama málsnúmer sé á vettvangsskýrslunni og öllum öðrum skjölum og skýrslum lögreglu. Því beri að fella framangreinda ákvörðun Útlendingastofnun úr gildi enda sé stjórnarskrárvarinn réttur kæranda að þurfa ekki að þola tvöfalda refsingu fyrir sama brot.

Til vara krefst kærandi þess að ákvörðun um þriggja ára endurkomubann verði felld úr gildi með vísan til 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Kærandi hafi heimsótt landið margsinnis en hann hafi aðeins í eitt skipti brotið reglur og gengist skýlaust við því broti. Kærandi telji að ekkert í málinu réttlæti að honum sé ákvarðað þriggja ára endurkomubann en ekki sé um endurtekin brot að ræða. Þá vísar kærandi til þess að hann hafi verið yfirheyrður án lögmanns og án túlks sem kunni að hafa áhrif á skýrslutöku hans hjá lögreglunni. Að mati kæranda sé skýrslutöku lögreglu verulega ábótavant, ómarktæk og ekki til þess fallin að leggja fram sem grundvöll ályktunar um atvik máls hvað þá að hægt sé að byggja ákvörðun stjórnvalds á henni. Þá vísar kærandi til þess að rökstuðningur fyrir þriggja ára endurkomubanni sé byggður á getgátum um meint endurtekin brot hans. Vísað sé til þess að brot hans feli í sér ójafnræði gagnvart þeim sem sæki um dvalarleyfi með lögmætum hætti. Kærandi hafi sótt um tímabundið atvinnuleyfi 30. júní 2025 og hann hafi því verið í ferli til að afla sér heimildar til þess að sinna fararstjórn. Kærandi hafi ekki áttað sig á því að hann mætti ekki stunda fararstjórn áður en leyfið hafi verið fengið. Kærandi telji þriggja ára endurkomubann ekki vera í samræmi við meðalhóf. Kærandi hafi jafnframt ekki fengið upplýsingar frá Útlendingastofnun um að hægt væri að kæra ákvörðunina og að hann ætti rétt á talsmanni. Kærandi telji að honum hafi ekki verið birt ákvörðunin með fullnægjandi hætti enda komi ekki fram undirritun túlks á birtingarvottorðinu. Kærandi vísar þá til þess að í framburðarskýrslu lögreglu komi fram að samskipti hafi farið fram á ensku. Ekki sé tekið fram hvort kærandi hafi samþykkt það og ekki nefnt að honum hafi verið boðið túlkur á móðurmáli. Þá sé skýrslan óundirrituð af skýrsluritara og kæranda sjálfum. Kærandi gerir jafnframt athugasemd við að notast hafi verið við þýðingarforrit þegar rætt hafi verið við vitni og einstaklinga á vettvangi.

Til þrautavara krefst kærandi þess að ákvörðun um þriggja ára endurkomubann verði stytt og vísar kærandi til röksemda í aðal- og varakröfu hvað hana varðar.

IV.          Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Á grundvelli b-liðar 1. mgr. 98. gr. er heimilt að vísa útlendingi úr landi sem er án dvalarleyfis ef hann hefur brotið alvarlega eða margsinnis gegn einu eða fleiri ákvæðum laganna, hefur af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi gefið efnislega rangar eða augljóslega villandi upplýsingar í máli samkvæmt lögunum eða kemur sér hjá því að hlíta ákvörðun sem felur í sér að hann skuli yfirgefa landið. Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi til laga um útlendinga kemur fram að í b-lið felist heimild til að vísa útlendingi brott ef hann hefur brotið alvarlega eða margsinnis gegn einu eða fleiri ákvæðum laganna. Hér undir myndu sem fyrr geta fallið fleiri en eitt brot gegn lögunum sem hvert fyrir sig teldist ekki alvarlegt.

Útlendingastofnun lagði til grundvallar að kærandi hafi starfað ólöglega hér á landi án tilskilinna atvinnu- og dvalarleyfa, sbr. 2. mgr. 50. gr. laga um útlendinga. Samkvæmt gögnum málsins hafi kærandi verið stöðvaður með hóp ferðamanna í skipulagðri ferð sem hann hafi staðið að hér á landi í atvinnuskyni. Að mati stofnunarinnar hafi það verið hafið yfir allan vafa að kærandi hafi starfað hér ólöglega án þess að afla sér tilskilins atvinnu- og dvalarleyfis og að um alvarlegt brot sé að ræða gegn ákvæðum laga um útlendinga. Kærandi hafi gefið lögreglu rangar og villandi upplýsingar en hann hafi gefið í skyn að farþegar rútunnar væru starfsmenn bresks fyrirtækis en síðar viðurkennt að hafa komið hingað til lands til að aka ferðamönnum. Þá kvaðst kærandi ekki hafa verið meðvitaður um að hann þyrfti atvinnuleyfi til að starfa hér á landi né að hann þyrfti rekstrarleyfi til farþegaflutninga til að aka ferðamönnum um Íslands. Kærandi hafi þó lagt fram umsókn um tímabundið atvinnuleyfi hér á landi 30. júní 2025. Kærandi kvaðst þá aðeins hafa heimsótt Ísland einu sinni en samkvæmt stimplum í vegabréfi hafi hann komið hingað til lands í a.m.k. ellefu skipti frá árinu 2023, en vegabréf hans var útgefið það ár. Frásögn kæranda hafi verið verið talin ótrúverðug að mati Útlendingastofnunar. Að framangreindu virtu var það mat Útlendingastofnunar að heimilt væri að brottvísa kæranda á grundvelli b-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga þar sem hann hefði brotið alvarlega gegn ákvæðum laga um útlendinga og af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi gefið efnislega rangar eða augljóslega villandi upplýsingar í máli samkvæmt lögum um útlendinga.

Samkvæmt 2. mgr. 50. gr. laga um útlendinga þarf útlendingur sem hyggst ráða sig til starfa hér á landi að hafa dvalarleyfi auk atvinnuleyfis þar sem það er áskilið í lögum um atvinnuréttindi útlendinga. Kærandi er ekki með atvinnu- og dvalarleyfi samkvæmt 2. mgr. 50. gr. laga um útlendinga. Samkvæmt meginreglum laga um atvinnuréttindi útlendinga ber erlendum ríkisborgurum almennt að hafa atvinnuleyfi til starfa hér á landi en frá því eru undanþágur sem mælt er fyrir um í III. kafla laganna. Ekkert í gögnum málsins bendir til þess að kærandi sé undanþeginn því að hafa dvalar- og atvinnuleyfi til þess að starfa á Íslandi. Þá gilda undanþágur VI. ákvæðis til bráðabirgða í lögum um atvinnuréttindi útlendinga, sbr. ákvæði III.-XI. í lögum um útlendinga, er varða ríkisborgara Bretlands, ekki um mál kæranda. Atvinnustarfsemi án viðhlítandi heimildar hefur neikvæð áhrif á aðilann sjálfan, þá sem kaupa af honum þjónustu, og íslenskt samfélag í heild. Slík háttsemi er til þess fallin að grafa undan íslenskum vinnumarkaði með hliðsjón af réttindum og réttaröryggi launþega. Þar að auki eru þjónustukaupendur í ótryggri stöðu og grafið er undan greiðslu skatta og annarra opinberra gjalda til ríkissjóðs. Að teknu tilliti til framangreinds teljast brot kæranda gegn lögum um útlendinga alvarleg og eru skilyrði til brottvísunar samkvæmt b-lið 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga uppfyllt. Fyrirætlanir kæranda um að afla sér dvalar- og atvinnuleyfis hér á landi breyta ekki því mati. Að virtum forsendum Útlendingastofnunar og gögnum málsins að öðru leyti er lagt til grundvallar að tilgangur með dvöl kæranda hér á landi hafi verið að stunda atvinnustarfsemi án þess að hafa atvinnuleyfi.

Í 102. gr. laga um útlendinga er kveðið á um vernd gegn frávísun og brottvísun og takmarkanir á ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. skal brottvísun ekki ákveða ef hún, með hliðsjón af málsatvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Ekkert í gögnum málsins bendir til þess að kærandi eigi nánasta aðstandanda hér á landi í skilningi 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga, sbr. 17. tölul. 3. gr. laganna. Þá eru tengsl kæranda að öðru leyti ekki slík að brottvísun og endurkomubann feli í sér ósanngjarna ráðstöfun í skilningi ákvæðisins. Ákvörðun um brottvísun og endurkomubann kæranda er í samræmi við lög og tilgangur hennar er að framfylgja lögmætum markmiðum laga um útlendinga. Stendur 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga ekki í vegi fyrir brottvísun kæranda.

Með lögum um landamæri nr. 136/2022 voru gerðar breytingar á 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Í ákvæðinu kemur fram að endurkomubann skuli að jafnaði ekki vara lengur en fimm ár og eigi skemur en tvö ár. Þó geti endurkomubann varað lengur en fimm ár þegar útlendingur telst ógn við öryggi ríkisins, almannaöryggi eða allsherjarreglu. Við ákvörðun um lengd endurkomubanns skuli litið til einstaklingsbundinna aðstæðna hverju sinni. Í hinni kærðu ákvörðun var kæranda gert að sæta endurkomubanni til þriggja ára. Kærandi hefur með framburði sínum sagt lögreglu ósatt, bæði um fyrri komur til landsins og tilgang ferðar sinnar. Ekkert liggur þó fyrir í gögnum málsins að rannsakað hafi verið hvort kærandi hafi í fyrri ferðum hingað til lands stundað ólögmæta atvinnustarfsemi. Þrátt fyrir að fallast megi á með Útlendingastofnun að líkur séu á því að kærandi hafi áður komið hingað til lands í því skyni að stunda ólögmæta atvinnustarfsemi þá er ekkert í gögnum málsins sem rennir frekari stoðum undir þá niðurstöðu. Umsókn kæranda um dvalarleyfi ber þá með sér að hann hygðist hefja lögmæta starfsemi hér á landi en hún bendir jafnframt til þess að kærandi hafi haft vitneskju um að háttsemi hans væri ólögmæt fram að útgáfu atvinnuleyfisins. Þrautavarakrafa kæranda lýtur að styttingu endurkomubanns. Samkvæmt framangreindu og að virtum málsatvikum og úrskurðaframkvæmd kærunefndar er fallist á þrautavarakröfu kæranda og endurkomubann hans stytt í tvö ár.

Samkvæmt 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga skal að jafnaði veita útlendingi frest í 7-30 daga til að yfirgefa landið sjálfviljugur. Samkvæmt e-lið ákvæðisins er m.a. heimilt að veita styttri frest eða fella hann niður í tilvikum þegar útlendingi er vísað úr landi á grundvelli b-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Að teknu tilliti til málsatvika er rétt að fella frest kæranda til sjálfviljugrar heimfarar niður með vísan til e-liðar 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga. Er einnig litið til þess að endurkomubanni er m.a. bæði ætlað að hafa almenn og sérstök varnaðaráhrif gagnvart brotum á ákvæðum laga um útlendinga.

Að teknu tilliti til 4. mgr. 101. gr. laga um útlendinga hófst endurkomubann kæranda þegar hann var færður úr landi 10. október 2025. Athygli kæranda er jafnframt vakin á því að samkvæmt 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga er heimilt, samkvæmt umsókn þar um, að fella endurkomubann úr gildi hafi aðstæður breyst frá því ákvörðun um brottvísun var tekin.

Í greinargerð byggir kærandi á því að brottvísun hans frá landinu feli í sér tvöfalda refsingu sem fari í bága við 4. gr. samningsviðauka 7 við mannréttindasáttmála Evrópu. Samkvæmt ákvæðinu skal enginn sæta lögsókn né refsingu að nýju í sakamáli innan lögsögu sama ríkis fyrir brot sem hann hefur þegar verið sýknaður af eða sakfelldur fyrir með lokadómi samkvæmt lögum og sakamálaréttarfari viðkomandi ríkis. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur í dómaframkvæmd sinni vísað til þess að brottvísun einstaklings frá ríki í kjölfar afbrots brjóti ekki gegn banni við tvöfaldri refsingu, hvorki almennt né í skilningi síðastnefnds ákvæðis. Hafi samningsríkin rétt til að gera ráðstafanir þegar einstaklingur hefur verið dæmdur fyrir hegningarlagabrot til þess að vernda samfélagið, að því gefnu að slíkt fari ekki í bága við 1. mgr. 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, nauðsyn beri til þess í lýðræðislegu samfélagi og það sé samræmi við það markmið sem stefnt sé að. Þá séu slíkar stjórnsýsluráðstafanir í eðli sínu fremur fyrirbyggjandi aðgerð frekar en refsing, sbr. mál Üner gegn Hollandi (46410/99) frá 18. október 2006. Tekið skal fram að hin kærða ákvörðun er ekki sakamál í skilningi laga um meðferð sakamála heldur stjórnsýslumál. Með vísan til framangreinds verður ekki fallist á með kæranda að ákvörðun um brottvísun og endurkomubann í kjölfar sektargreiðslu feli í sér tvöfalda refsingu.

Í greinargerð kæranda er gerð athugasemd við að hann hafi ekki fengið upplýsingar frá Útlendingastofnun um að hægt væri að kæra ákvörðun Útlendingastofnunar til kærunefndar og að hann ætti rétt á talsmanni. Kærandi telji að honum hafi ekki verið birt ákvörðunin með fullnægjandi hætti enda komi ekki fram undirritun túlks á birtingarvottorðinu.

Af birtingarvottorði, dags. 7. október 2025, má sjá að notast hafi verið við kínverskan túlk við birtingu ákvörðunarinnar. Á birtingarvottorði kemur fram réttur kæranda til að kæra ákvörðunina til kærunefndar og að hann eigi rétt á talsmanni á kostnað ríkissjóðs. Birtingarvottorðið er þá undirritað af kæranda sjálfum í viðurvist tveggja votta. Á birtingarvottorðinu er þó ekki merkt í reit hvort túlkun hafi farið fram símleiðis eða túlkað hafi verið á staðnum auk þess sem túlkur hefur ekki undirritað vottorðið. Framangreindur annmarki hefur þó ekki áhrif á niðurstöðu málsins. Í samræmi við vandaða stjórnsýsluhætti er því beint til Útlendingastofnunar að gæta að þessu við birtingu ákvarðana framvegis.

Í greinargerð kæranda er vísað til þess að í framburðarskýrslu lögreglu komi fram að samskipti hafi farið fram á ensku. Ekki sé tekið fram hvort kærandi hafi samþykkt það og ekki nefnt að honum hafi verið boðið túlkur á móðurmáli sínu. Þá sé skýrslan óundirrituð af skýrsluritara og kæranda sjálfum. Kærandi gerir jafnframt athugasemd við að notast hafi verið við þýðingarforrit þegar rætt hafi verið við vitni og einstaklinga á vettvangi.

Ekki liggur fyrir í gögnum málsins hvort lögregla hafi boðið kæranda túlk á móðurmáli sínu. Er gerð athugasemd við skort á upplýsingum um framangreint í gögnum lögreglu. Samkvæmt gögnum málsins er kærandi ríkisborgari Bretlands og hefur verið búsettur í Bretlandi síðastliðin 19 ár, eða frá því að hann var 20 ára gamall. Af þeim sökum verður ekki gerð athugasemd við að framburðarskýrsla hafi farið fram á ensku. Auk þess er ekki gerð athugasemd við að lögregla nýti sér rafræn þýðingarforrit við að upplýsa mál.

Samantekt

Að öllu framangreindu virtu verður hin kærða ákvörðun hvað varðar brottvísun kæranda frá landinu á grundvelli b-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga og niðurfellingu frests til þess að yfirgefa landið sjálfviljugur staðfest. Endurkomubann kæranda skal vera tvö ár.

 

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest. Endurkomubann kæranda skal vera tvö ár.

 

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed. The appellant‘s re-entry ban shall be two years.

 

 

 

Þorsteinn Gunnarsson                                  Vera Dögg Guðmundsdóttir