Mál nr. 4/2024 - Úrskurður

Mál nr. 4/2024

 

Úrskurður kærunefndar jafnréttismála

 

 

A

gegn

Vinnumálastofnun

 

Mismunun á grundvelli þjóðernisuppruna. Ráðning í starf. Stjórnvald. Hæfnismat. Fallist á brot. Málskostnaður.

A sem var af erlendum þjóðernisuppruna kærði ákvörðun V um ráðningu íslenskrar konu í starf verkefnastjóra. Kærandi byggði á því að sér hefði verið mismunað í ráðningarferli á grundvelli þjóðernisuppruna, sbr. 1. mgr. 8. gr., sbr. 1. mgr. 1. gr., laga nr. 86/2018, um jafna meðferð á vinnumarkaði. Að mati kærunefndar hafði A leitt líkur að því að ákvörðun V um það hvaða umsækjendur ætti að boða til viðtals hefði ekki verið forsvaranleg eða byggð á málefnalegum sjónarmiðum og því hefði henni verið mismunað á grundvelli þjóðernisuppruna. Þar sem V tókst ekki að sýna fram á að ákvörðun hefði verið reist á öðrum sjónarmiðum var V talin hafa brotið gegn ákvæðum 1. mgr. 8. gr., 1. mgr. 1. gr. laga nr. 86/2018. Þá var V gert að greiða A málskostnað.

1. Á fundi kærunefndar jafnréttismála hinn 3. mars 2026 er tekið fyrir mál nr. 4/2024 og kveðinn upp svohljóðandi úrskurður:
2. Með kæru, dags. 24. janúar 2024, kærði A ákvörðun Vinnumálastofnunar um að ráða konu í starf verkefnastjóra í málefnum innflytjenda á fjölmenningarsviði kærða. Kærandi telur að kærði hafi með ráðningunni mismunað henni á grundvelli þjóðernisuppruna og þar með brotið gegn lögum nr. 86/2018, um jafna meðferð á vinnumarkaði. Þá krefst kærandi málskostnaðar úr hendi kærða við að hafa uppi kæruna fyrir nefndinni samkvæmt 4. mgr. 8. gr. laga nr. 151/2020, um stjórnsýslu jafnréttismála.
3. Kæran ásamt fylgigögnum var kynnt kærða með bréfi, dags. 21. febrúar 2024, og óskað var eftir afstöðu kærða til kærunnar. Greinargerð kærða, dags. 14. mars s.á., var send kæranda til athugasemda í framhaldinu. Athugasemdir kæranda eru dags. 4. apríl 2024 og 3. maí 2024 og athugasemdir kærða dags. 18. apríl sama ár.
4. Með bréfi, dags. 19. ágúst 2025, óskaði kærunefndin frekari upplýsinga og skýringa frá kærða auk nánar tilgreindra gagna 14 umsækjenda um starfið. Svar kærða ásamt þeim gögnum, sem kærði hafði undir höndum, bárust með bréfi, dags. 20. janúar 2026. Í svari kærða var tekið fram að sökum mistaka við málaskráningu hefðu umsóknir og fylgigögn allra umsækjenda ekki verið færðar úr starfsumsóknarkerfi því sem notað var í ráðningarferlinu í skjalakerfi kærða. Hefði umsóknum því sjálfkrafa verið eytt af starfsumsóknarkerfi og hefði kærði því ekki afrit þeirra.

   MÁLAVEXTIR

    

5. Kærði auglýsti starf verkefnastjóra í málefnum innflytjenda laust til umsóknar 2. nóvember 2023 með umsóknarfresti til 16. nóvember 2023. Í auglýsingu um starfið kom meðal annars fram að starfið fæli í sér umsjón með upplýsingagjöf og ráðgjöf vegna málefna innflytjenda, eftirfylgni með verkefnum í samræmi við framkvæmdaáætlun í innflytjendamálum, skýrslugerð og önnur fjölbreytt verkefni á fjölmenningarsviði kærða. Um væri að ræða krefjandi og spennandi starf fyrir metnaðarfullan einstakling með möguleika á að hafa áhrif á og móta þjónustu við innflytjendur á landsvísu. Gerð var krafa um háskólapróf, sem nýttist í starfi, en meistarapróf væri kostur. Gerð var krafa um góða þekkingu á málefnum innflytjenda og reynslu af starfi með þeim. Þá var gerð krafa um góða íslensku- og enskukunnáttu, en önnur tungumál, sem nýttust í starfi, væru kostur. Krafist var þekkingar og reynslu af verkefnastjórnun, hæfni í mannlegum samskiptum og getu til að vinna sjálfstætt ásamt skipulögðum vinnubrögðum. Tekið var fram að starfsreynsla á sviði félagsþjónustu væri kostur.
6. Alls bárust 94 umsóknir um starfið. Kærði lýsir því svo að ákvörðun hafi verið tekin eftir umsóknarfrest, þegar fjöldi umsækjenda varð ljós, að miðað skyldi við að boða sex hæfustu einstaklingana til starfsviðtals. Við það mat var stuðst við umsóknargögn og voru 14 umsækjendum gefin stig á sérstöku matsblaði, sem útbúið var vegna ráðningarinnar. Voru hverjum umsækjanda gefin 1-5 stig fyrir hverja hæfniskröfu samkvæmt auglýsingu um starfið að undanskildum kröfum um hæfni í mannlegum samskiptum og góða skipulagshæfni. Hæfniskröfurnar fengu mismunandi vægi á matsblaðinu. Hæfniskrafa um háskólamenntun, sem nýttist í starfi, hafði 25% vægi. Hæfniskröfur um þekkingu á málefnum innflytjenda og reynslu af störfum með innflytjendum hafði 15% vægi. Aðrar hæfniskröfur höfðu 10% vægi. Voru síðan vegin stig lögð saman á matsblaðinu fyrir hvern umsækjanda.
7. Á grundvelli niðurstöðu samkvæmt matsblaðinu fengu þeir sex hæstu umsækjendur, sem voru með 3,2−3,8 stig, boð um að koma til viðtals. Kærandi, sem hlaut 2,9 stig, fékk ekki slíkt boð. Að loknum viðtölum var konu af íslenskum uppruna boðið starfið, sem hún þáði, og var kæranda tilkynnt um ráðninguna 22. desember 2023.
8. Kærandi óskaði eftir rökstuðningi og gögnum málsins með erindi sem kærði móttók 4. janúar 2024. Kærði veitti rökstuðning fyrir ákvörðuninni um ráðningu með bréfi, dags. 15. janúar sama ár.

   SJÓNARMIÐ KÆRANDA

    

9. Kærandi telur að kærði hafi brotið gegn lögum nr. 86/2018, um jafna meðferð á vinnumarkaði, í ráðningarferli um starfið. Þá telur kærandi að hún eigi rétt á skaðabótum samkvæmt 16. gr. laganna. Kærandi byggir á því að sér hafi verið mismunað á grundvelli þjóðernisuppruna, sbr.1. mgr. 1 gr. laganna sem sé óheimilt samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laganna. Kærandi bendir á að hún sé fædd erlendis og að umsóknargögn hennar hafi verið á ensku. Kærandi hafi verið búsett á Íslandi í 17 ár og hafi verið íslenskur ríkisborgari frá árinu 2010.
10. Kærandi byggir á því að hæfni hennar til starfsins hafi verið ótvíræð, hún hafi uppfyllt allar hæfnis- og menntunarkröfur og hefði því að minnsta kosti átt að vera boðið í viðtal um starfið. Starfsreynsla, þekking og hæfni kæranda hafi fallið vel að lýsingu starfs samkvæmt auglýsingu og hún hafi verið mjög fær um að sinna þeim verkefnum og bera þá ábyrgð sem fram kom í auglýsingu. Kærandi byggir á því að hún hafi verið hæfasti umsækjandinn um starfið eða að minnsta kosti hæfari en sá umsækjandi sem ráðinn var. Engar málefnalegar, hlutlægar eða rökréttar ástæður hafi verið fyrir hendi til réttlætingar því að útiloka kæranda frá umsóknarferlinu með því að boða hana ekki til viðtals sem hafi verið niðurlægjandi og meiðandi fyrir kæranda. Kærandi telur að mat kærða á hæfni og getu umsækjenda við ákvörðun um hvaða umsækjendur ætti að boða til viðtals hafi ekki verið forsvaranlegt.
11. Kærandi bendir á að hún hafi tvær meistaragráður á háskólastigi, þ.e. annars vegar í arabískum bókmenntum og hins vegar hagnýtum Ameríkufræðum. Þá hafi hún lokið doktorsnámi í bókmenntafræði, viðbótardiplómu í menntun framhaldsskólakennara og frekari starfsmenntun í mannauðsstjórnun. Kærandi bendir á að allar háskólagráður hennar nýtist í starfi og þá sérstaklega meistaragráður í hagnýtri Ameríkufræði og arabískum bókmenntum. Þá hafi lokaverkefni kæranda í doktorsnámi varðað stöðu kvenna og beinst að félagslegu tabúi, fjötrum feðraveldisins, sem stýri hegðun kvenna, svipti þær réttindum til menntunar og takmarki aðgengi þeirra að vinnumarkaði og þá sérstaklega kvenna frá Mið-Austurlöndum. Kærandi bendir á að við rannsóknina hafi hún ekki einungis öðlast akademíska þekkingu heldur einnig innsýn í viðkvæma menningarheima. Kærandi bendir á að þekking hennar á málefnum innflytjenda sé staðfest með því að hún hafi verið valin í norrænan sérfræðingahóp í innflytjendamálum á vettvangi Norrænu ráðherranefndarinnar (Nordisk Migrant Ekspert Forum). Þá hafi kærandi verið skráður utanaðkomandi sérfræðingur á lista stofnunar Evrópusambandsins um stuðning í hælisleitendamálum (EASO).
12. Kærandi bendir á að hún hafi margra ára reynslu af starfi með innflytjendum og verkefnastjórn auk reynslu af störfum í félagsþjónustu. Hún hafi verið verkefnastjóri og menntunar- og menningarráðgjafi hjá velferðarráðuneytinu á árunum 2008 til 2015. Hún hafi verið undirverktaki í samræmdri móttöku flóttafólks frá Afganistan, sem staðfest sé með umsögn ráðuneytisins. Þá hafi hún starfað sem túlkur, ráðgjafi og stuðningskennari í grunnskóla og leikskólum. Hún hafi kennt ólæsum konum á flótta í þremur móttökuáætlunum flóttafólks frá árinu 2008, fyrir tvö sveitarfélög og ráðuneyti. Kærandi bendir á að hún hafi starfað við umsjón og verkefnastjórn á þessu sviði auk þess að hafa stofnað og starfað í eigin félagasamtökum sem hafa að markmiði að stuðla að þroska og málfærni einstaklinga og innflytjenda og menntun barna og kvenna. Samtökin hafi hlotið styrki úr samkeppnis- og rannsóknarsjóðum, þ.m.t. Rannís og Citizens of the World verkefni ERASMUS-áætlunar Evrópusambandsins. Þá bendir kærandi á að hún hafi starfað sem ráðgjafi í teymi [...] um samræmda móttöku flóttafólks um eins árs skeið á árabilinu 2021-2022, en árin 2020-2021 hafi hún starfað hjá stoðdeild borgarinnar, BIRTU, sem var sérstakt skólaúrræði fyrir menntun hælisleitenda árin 2020-2021. Kærandi hafi starfað frá árinu 2022 sem ráðgjafi hjá [sveitarfélagi] þar sem hún hafi meðal annars sinnt ráðgjöf við innflytjendur.
13. Kærandi bendir á að gögn málsins sýni að hún hafi reynslu af verkefnastjórn og skipulagningu verkefna eins og starfsferilskrá hennar sýni. Kærandi sé reiprennandi í ensku, persnesku, darí og arabísku og sé mjög fær í íslensku. Samkvæmt auglýsingu var þekking á öðrum tungumálum talin kostur og hefði kærandi, sem hlaut 4 stig fyrir þennan þátt, átt að njóta góðs af því.
14. Kærandi bendir á að hún hafi fengið 4 stig fyrir hæfniskröfu um háskólamenntun sem nýttist í starfi. Kærandi bendir á að samkvæmt skýringu á stigagjöf á matsblaði hafi 5 stig verið gefin fyrir meistarapróf eða starfsréttindapróf á sviði sem nýtist. Kærandi telur að meistarapróf hennar og doktorspróf hefðu átt að leiða til þess að hún hefði með réttu átt að fá 5 stig í þessum þætti. Kærandi bendir á að nafngreindir umsækjendur sem hefðu fengið 5 stig í þessum þætti hefðu einungis lokið meistaraprófum frá Háskóla Íslands.
15. Kærandi hlaut 3 stig fyrir hæfniskröfurnar reynslu af starfi með innflytjendum og góða þekkingu á málefnum innflytjenda. Kærandi bendir á að samkvæmt skýringu á stigablaði hafi 3 stig verið gefin fyrir viðunandi hæfni og einhverja reynslu. Reynsla og þekking hennar hafi verið verulega vanmetin í báðum þessum þáttum. Kærandi bendir hér á að annar umsækjandi, sem var í fimmta sæti í mati kærða, hafi jafnframt fengið 3 stig. Samkvæmt ferilskrá hafi eina reynsla viðkomandi umsækjanda á þessu sviði verið ritarastörf fyrir [...] um tíu mánaða skeið. Þá bendir kærandi á að annar umsækjandi, sem raðaðist í þriðja sæti í matinu, hafi hlotið 4 stig fyrir fyrrnefnda hæfniskröfu. Samkvæmt ferilskrá hafi umsækjandinn einungis starfað á sviði innflytjendamála frá árinu 2021 sem starfsmaður í félagsþjónustu og barnavernd sveitarfélags, auk þess að hafa starfað sem verkefnastjóri við móttöku flóttafólks frá Úkraínu um 18 mánaða skeið. Kærandi bendir á að sá umsækjandi sem hafi fengið starfið hafi jafnframt hlotið 4 stig fyrir þessar hæfniskröfur án þess að sjá megi af gögnum að reynsla viðkomandi réttlæti það að hann hlyti stig umfram kæranda.
16. Kærandi gerir athugasemdir við mat á liðunum þekking og reynsla af verkefnastjórnun og tungumálakunnátta þar sem hún telur að þekking og hæfni hennar hafi verið verulega vanmetin.
17. Kærandi hafnar því að kærði hafi í greinargerð eða svörum sínum við meðferð málsins hnekkt því að kæranda hafi verið mismunað í ráðningarferli á grundvelli þjóðernisuppruna. Kærandi mótmælir öllum sjónarmiðum og röksemdum kærða um annað.

    SJÓNARMIÐ KÆRÐA

     

18. Kærði telur að ekki hafi verið leiddar að því líkur að kæranda hafi verið mismunað á grundvelli þjóðernisuppruna eða að brotið hafi verið gegn 8. gr. laga nr. 86/2018, um jafna meðferð á vinnumarkaði. Sé ekkert í gögnum málsins sem leiði líkur að því að kærði hafi farið á svig við lög nr. 86/2018 eða að undirbúningur ákvörðunar um ráðningu í starfið hafi grundvallast á óforsvaranlegum ástæðum. Kærði fellst ekki á órökstuddar fullyrðingar kæranda að hæfni hennar til starfsins hafi verið svo ótvíræð að einungis komi til álita að þjóðernisuppruni hafi ráðið afgreiðslu umsóknar hennar. Kærði telur fullyrðingar kæranda gera lítið úr því vandaða ráðningaferli sem hann viðhefur við ráðningar.
19. Ráðning í starfið hafi byggt á hlutlægum og málefnalegum sjónarmiðum. Umsóknir og umsóknargögn hafi verið metin með hliðsjón af þeim menntunar- og hæfniskröfum sem gerðar voru til umsækjenda og matsviðmið byggð á þeim kröfum. Frummat á umsækjendum hafi byggt á framlögðum gögnum umsækjenda, ferilskrám og öðrum fylgigögnum. Kærandi hafi uppfyllt menntunar- og hæfniskröfur starfsins og hafi verið meðal 14 hæfustu umsækjenda. Að frummati loknu hafi sex hæfustu umsækjendur verið boðaðir í starfsviðtal. Kærandi hafi ekki verið meðal þeirra og því ekki boðuð í viðtal. Að loknum viðtölum hafi verið ákveðið að bjóða einum umsækjanda starfið sem hann þáði.
20. Kærði tekur fram að niðurstaða sín um ráðningu hafi byggt á heildstæðu mati á hæfi umsækjenda, persónubundnum eiginleikum, starfsreynslu og frammistöðu í viðtali. Ákvörðun um ráðningu sé í eðli sínu matskennd og ákvörðun kærða hafi byggt á sérstöku mati á hæfni umsækjenda.
21. Kærði tekur fram að við mat á hæfniskröfu um háskólamenntun sem nýttist í starfi hafi verið byggt á því hvort að menntun umsækjenda samræmdist starfslýsingu og menntunarkröfum starfsins. Kærandi og sá umsækjandi sem var ráðinn hefðu báðir fengið 4 stig í þessum þætti þar sem þeir hefðu lokið a.m.k. BA-gráðu og hefðu viðbótarmenntun sem nýttist í starfi. Hafi nám þeirra verið talið nýtast í starfinu en þó ekki alfarið á því sviði sem mestan þunga bar við mat á menntun umsækjenda. Þeir umsækjendur sem hefðu fengið 5 stig fyrir þennan þátt hefðu lokið meistaraprófi eða hefðu haft starfsréttindi á því sviði sem kærði hefði talið að nýttist í starfi svo sem á sviði félagsráðgjafar, alþjóðlegrar þróunarsamvinnu, lögfræði og alþjóðastjórn- og öryggismálum.
22. Kærði tekur fram að við mat á starfsreynslu eða færni verði ekki alfarið byggt á lengd starfstíma heldur verði einnig að meta hvort líklegt sé að reynsla umsækjenda af þeim verkefnum sem hann hefur fengist við nýtist í starfi. Umsóknargögn kæranda hafi borið það með sér að hún hefði reynslu af störfum með innflytjendum og viðunandi hæfni í þeim þætti.
23. Kærði bendir á að hæfnikvarðar í mati séu ekki fullkomið tæki til flokkunar á umsækjendum. Vissulega komi upp tilfelli þar sem umsækjandi raðar sér í efsta lag kvarða á meðan annar nær lágmarki kvarðans. Kærði bendir hér á að enda þótt kærandi og sá umsækjandi sem var í fimmta sæti í frummati hefði fengið 3 stig í hæfniþáttunum reynsla af starfi og þekking á málefnum innflytjenda sé ljóst að kærandi hafi staðið þeim umsækjanda skör framar. Kæranda hafi verið skipað í sama flokk og umsækjandanum af ofangreindum ástæðum.
24. Kærði tekur fram að góð kunnátta í ensku og íslensku hafi verið nauðsynleg krafa samkvæmt auglýsingu um starfið. Ekki hafi verið gerð krafa um að umsóknargögn væru á tilteknu tungumáli. Þá hafi íslenskukunnáttu kæranda verið veitt sama vægi á matsblaði og kærandi hafi gefið upp á ferilskrá sinni.

    NIÐURSTAÐA

25. Mál þetta snýr að því hvort kærði hafi mismunað kæranda á grundvelli þjóðernisuppruna og með því brotið gegn 1. mgr. 8. gr. laga nr. 86/2018, um jafna meðferð á vinnumarkaði, við ráðningu í starf verkefnastjóra. Nánar tiltekið snýr málið að því hvort að sú ákvörðun kærða að gefa kæranda ekki kost á því að koma til viðtals um starfið hafi falið í sér slíka mismunun.
26. Í 1. mgr. 1. gr. laga nr. 86/2018 kemur fram að lögin gildi um jafna meðferð einstaklinga á vinnumarkaði óháð kynþætti, þjóðernisuppruna, trú, lífsskoðun, fötlun, skertri starfsgetu, aldri, kynhneigð, kynvitund, kyneinkennum eða kyntjáningu, meðal annars við ráðningar, sbr. a-lið sömu málsgreinar. Í 2. gr. er tekið fram að markmið laganna sé að vinna gegn mismunun og koma á og viðhalda jafnri meðferð einstaklinga á vinnumarkaði óháð þeim þáttum sem um getur í 1. mgr. 1. gr.
27. Samkvæmt 1. gr. laga nr. 151/2020, um stjórnsýslu jafnréttismála, gilda lögin um stjórnsýslu á sviði jafnréttismála á því sviði sem löggjöf um jafnréttismál tekur til, meðal annars lög um jafna meðferð á vinnumarkaði, og um störf kærunefndar jafnréttismála. Verkefni kærunefndar jafnréttismála er að taka erindi til meðferðar og kveða upp skriflegan úrskurð um hvort ákvæði laga nr. 86/2018 hafi verið brotin, sbr. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 151/2020.
28. Í 1. mgr. 7. gr. laga nr. 86/2018 er tekið fram að hvers kyns mismunun á vinnumarkaði, hvort heldur bein eða óbein, vegna einhverra þeirra þátta sem um getur í 1. mgr. 1. gr. laganna sé óheimil. Jafnframt er tekið fram að fjölþætt mismunun sé óheimil. Samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 86/2018 er atvinnurekendum óheimilt að mismuna umsækjendum um starf vegna einhverra þeirra þátta sem um getur í 1. mgr. 1. gr., sbr. þó 2. mgr. 1. gr., 10., 11. og 12. gr. Samkvæmt sönnunarreglu í 15. gr. laganna kemur það í hlut umsækjanda um starf sem telur á sér brotið að leiða líkur að því að honum hafi verið mismunað á grundvelli þjóðernisuppruna. Takist sú sönnun ber atvinnurekandanum að sýna fram á að aðrar ástæður en þjóðernisuppruni hafi legið til grundvallar ákvörðun hans. Af framangreindu er ljóst að það kemur í hlut kæranda að færa fram staðreyndir eða önnur gögn og upplýsingar sem leiða líkur að því að þjóðernisuppruni hafi haft áhrif á ráðningu í starf það sem um ræðir í máli þessu.
29. Við mat á því hvort að kæranda hafi við ráðningarferli verið mismunað á grundvelli einhverra þeirra þátta sem raktir eru í 1. mgr. 1. gr. laga nr. 86/2018, lítur nefndin til samsvarandi sjónarmiða og lögfest eru í 5. mgr. 19. gr. laga nr. 150/2020, um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna. Við það mat er því tekið mið af menntun, starfsreynslu, sérþekkingu eða öðrum sérstökum hæfileikum sem krafa er gerð um í viðkomandi starfi samkvæmt lögum eða reglugerðum eða telja verður annars að komi að gagni í starfinu. Árétta ber að framangreint verður ekki talið fela í sér sjálfstæða heimild fyrir nefndina til að byggja á öðrum sjónarmiðum en kærði hefur sjálfur lagt til grundvallar og ekki heldur heimild til að endurmeta innbyrðis vægi þessara sjónarmiða með sjálfstæðum hætti, svo lengi sem þau voru málefnaleg og innan þess svigrúms sem kærði hefur, sbr. athugasemdir við 19. gr. frumvarps þess sem varð að lögum nr. 150/2020. Þá fellur það ekki undir valdsvið kærunefndarinnar að endurskoða mat kærða á því hvaða umsækjandi fellur best að þeim sjónarmiðum sem lögð var áhersla á við ráðninguna nema draga megi þá ályktun af gögnum málsins að matið hafi ekki verið forsvaranlegt eða byggt á málefnalegum sjónarmiðum.
30. Í auglýsingu um starf verkefnastjóra kom fram að leitað væri eftir einstaklingi sem ætti auðvelt með að tileinka sér gildi kærða um fyrirmyndarþjónustu, virðingu og áreiðanleika. Fram kom að starfið fæli meðal annars í sér umsjón með upplýsingagjöf og ráðgjöf vegna málefna innflytjenda, samráð við þá aðila sem kæmu að málefnum innflytjenda, eftirfylgni með verkefnum í samræmi við framkvæmdaáætlun í innflytjendamálum, skýrslugerð og önnur fjölbreytt verkefni á fjölmenningarsviði kærða. Í auglýsingu voru gerðar sjö ófrávíkjanlegar hæfnis- og menntunarkröfur, en starfsreynsla á sviði félagsþjónustu og kunnátta í öðrum tungumálum en ensku og íslensku var kostur.
31. Rakið hefur verið í málavöxtum að kærði hafi í upphafi ráðningarferlis tekið ákvörðun um að boða sex hæfustu umsækjendurna til viðtals. Af svörum kærða við spurningum nefndarinnar undir meðferð málsins verður ráðið að sú ákvörðun hafi verið með þeim fyrirvara að ef fleiri umsækjendur fengju jöfn stig í samanburðarmati yrði umsækjendum sem boðið væri til viðtals fjölgað til samræmis.
32. Fyrir liggur í gögnum málsins matsblað sem kærði útbjó vegna ráðningarinnar. Eins og er rakið að framan voru í frummati metnar sex af átta hæfniskröfum samkvæmt umsóknargögnum. Voru 14 umsækjendum sem komu til frummats gefin 1−5 stig fyrir hverja hæfniskröfu sem margfaldað var með vægi viðkomandi kröfu og að því búnu var niðurstaða lögð saman fyrir hvern umsækjanda. Var á matsblaðinu að finna almennar útskýringar á þeim viðmiðum sem lágu til grundvallar stigagjöf.
33. Samkvæmt niðurstöðu frummatsins voru tveir umsækjendur hæstir, hvor með 3,8 stig. Sjötti umsækjandinn í frummatinu fékk 3,2 stig. Að fenginni skýringu kærða við spurningu nefndarinnar að tiltekinn umsækjandi hefði fengið 3,4 stig í matinu sökum margföldunarvillu fengu þrír næstu umsækjendur 3,1 stig en einn umsækjandi 3,0 stig. Kærandi sem hlaut ásamt tveimur öðrum umsækjendum 2,9 stig var því í 11.-13. sæti á matsblaðinu. Þannig var munur á margfölduðum stigafjölda þess sem var í 6. sæti og boðaður til viðtals og þeirra sem voru í 7.-9 sæti 0,1 og 0,3 stiga munur milli 6. sætis og 11.-13. sætis. Af gögnum málsins, ákvörðun um fjölda umsækjenda sem boðaðir skyldu til viðtals, og matsblaði verður ekki annað ráðið að niðurstaða kærða í frummati hafi byggst á samanlögðum stigafjölda umsækjenda einum saman.
34. Kærandi hefur gert margvíslegar athugasemdir við mat kærða í einstaka hæfniskröfum í frummati. Telur kærandi að reynsla, þekking og/eða hæfni hennar hafi verið verulega vanmetin í samanburði við aðra umsækjendur og mat kærða hafi ekki verið forsvaranlegt hvað það varðar.
35. Meðal gagna málsins eru ferilskrár þeirra umsækjenda sem boðaðir voru til viðtals auk umsóknargagna kæranda. Þá eru skráningar viðtala við umsækjendur um starfið meðal gagnanna. Ekki liggja hins vegar fyrir umsóknir annarra umsækjenda eða ferilskrár hinna sjö umsækjendanna sem komu til frummats. Kærði upplýsti nefndina vegna beiðni hennar um að þessi gögn yrðu látin í té að fyrir mistök við yfirfærslu gagna úr ráðningarkerfi hefðu fyrrnefndar umsóknir og umsóknargögn ekki verið varðveitt. Í því sambandi tekur nefndin fram að kærða bar sem stjórnvaldi að tryggja að þessi gögn yrðu varðveitt, sbr. IV. kafla laga nr. 77/2014, um opinber skjalasöfn. Kærandi ber því halla af því að þessi gögn séu ekki fyrirliggjandi í málinu.
36. Enda þótt það falli ekki undir valdsvið kærunefndar jafnréttismála að endurskoða mat kærða á umsóknargögnum ber nefndinni að taka til skoðunar hvort að matið hafi verið forsvaranlegt og byggt á málefnalegum sjónarmiðum. Eftir yfirferð gagna málsins og samanburð niðurstöðu frummats á matsblaði kærða við tiltæk umsóknargögn þykir að mati nefndarinnar skorta á að fyrir liggi með skýrum og glöggum hætti hvaða forsendur kærði lagði til grundvallar stigagjöf kæranda fyrir hæfnisþættina: háskólamenntun sem nýtist í starfi, reynsla af starfi með innflytjendum og góð þekking á málefnum innflytjenda.
37. Í gögnum málsins er ekki að finna upplýsingar eða samtímaskráningar umfram það sem ráða má af stigagjöf á matsblaðinu. Kærði takmarkaði viðtalshóp fyrirfram við sex umsækjendur án þess að leggja mat á umsóknir og þar með hvort málefnalegt væri að útiloka aðra frá umsóknarferlinu á því stigi. Fyrir liggur að við val á umsækjendum í viðtal var byggt á stigagjöf sem vart verður séð að hafi sýnt tölfræðilega marktækan mun. Þá hafði kærði ljáð matsþáttum um menntun, reynslu af störfum og þekkingu á málefnum innflytjenda aukið vægi í frummatinu umfram aðra hæfnisþætti. Að öllu þessu virtu var sérstaklega mikilvægt að kærði héldi til haga þeim forsendum sem hann lagði til grundvallar niðurstöðu sinni um þessa hæfnisþætti. Af því verður kærði að bera halla.
38. Að þessu athuguðu verður fallist á með kæranda að hún hafi leitt líkur að því að þjóðernisuppruni hafi haft áhrif á þá ákvörðun að bjóða henni ekki til viðtals um starfið og þar með hafi hún verið útilokuð frá umsóknarferlinu, sbr. 15. gr. laga nr. 86/2018. Kemur því í hlut kærða að sýna fram á að aðrar ástæður en þjóðernisuppruni hafi legið til grundvallar þeirri ákvörðun hans.
39. Kærði byggir á því að ráðning í starfið hafi verið byggð á hlutlægum og málefnalegum sjónarmiðum. Umsóknir og umsóknargögn hafi verið metin með hliðsjón af þeim menntunar- og hæfniskröfum sem gerðar voru til umsækjenda og matsviðmið byggð á þeim kröfum. Frummat á umsækjendum byggði á framlögðum gögnum umsækjenda, ferilskrám og öðrum fylgigögnum. Þá telur kærði að kærandi hafi ekki sýnt fram á að hæfni hennar til starfsins hafi verið svo ótvíræð að þjóðernisuppruni hafi einn ráðið afgreiðslu umsóknar hennar.
40. Eins og áður er rakið hlaut kærandi 4 stig fyrir hæfnisþáttinn háskólapróf sem nýtist í starfi. Hafði sá hæfnisþáttur mest vægi eða 25% af heildarmati. Sá umsækjandi sem ráðinn var í starfið hlaut jafnframt 4 stig í matinu en samkvæmt ferilskrá hafði hún lokið meistaranámi í [erlendu tungumáli] og diplómugráðu í Evrópufræðum. Af matsblaði verður ráðið að eftir viðtal hafi stigagjöf umsækjandans í þessum þætti verið hækkuð í 5 stig. Við meðferð málsins óskaði nefndin eftir því að kærði skýrði nánar forsendur fyrir mati sínu á þessum þætti og þá sérstaklega ástæður fyrir því að breyta mati fyrrnefnds umsækjanda eftir viðtal. Kærði tók fram að við stigagjöf hefði verið miðað við að báðir umsækjendur hefðu lokið BA-námi auk viðbótarmenntunar sem nýttist að ákveðnu leyti í starfi en þó ekki eins og nám eða starfsréttindi á sviði félagsráðgjafar, alþjóðlegrar þróunarsamvinnu, lögfræði og alþjóðastjórn- og öryggismála.
41. Í svörum kærða kom fram að ekki lægi ótvírætt fyrir hvers vegna stigagjöf umsækjandans í fyrrnefndum þætti hefði verið breytt eftir viðtal. Almennt væru slíkar breytingar gerðar sökum þess að hæfniskrafa væri vanmetin í upphafi ráðningarferils eða óvissa væri um hvort nám nýttist í upphafi ráðningarferils sem frekar væri skýrt í viðtali. Þá bendir kærði á að ákvörðun um það að breyta einum matsþætti umsækjandans eftir viðtal hefði engin áhrif haft á það hvort að kærandi skyldi boðaður til viðtals.
42. Meðal gagna málsins er skráning viðtals við fyrrnefndan umsækjanda. Af henni verður ekki ráðið hvað hafi komið fram í viðtalinu sem kallaði á fyrrnefnda breytingu á stigagjöf. Í því sambandi verður ekki litið framhjá því að um er að ræða hæfnisþátt sem byggir að meginstefnu til á hlutlægum viðmiðum sem metin eru á grundvelli skriflegra upplýsinga. Af frummati verður enn fremur ráðið að sá umsækjandi sem raðaðist í 5. sæti hafi hlotið 5 stig fyrir menntunarþátt. Sá umsækjandi hafði lokið BA-gráðu í mannfræði og diplómu í þróunarfræði frá [...]. Af matsblaði verður ráðið að einkunn viðkomandi hafi verið lækkuð í 4 stig eftir viðtal. Hins vegar verður ekki ráðið af fyrirliggjandi skráningu hvaða forsendur voru fyrir lækkuninni. Að mati nefndarinnar verður ekki fram hjá því litið að ef umsækjandinn hefði fengið 4 stig í frummati hér hefðu heildarstig hans lækkað um 0,3 stig. Hefði það riðlað röð og fjölda umsækjenda sem boðið hefði verið til viðtals.
43. Að öllu framangreindu athuguðu telur nefndin leitt í ljós að slíks ósamræmis hafi gætt í mati kærða á þessum hæfnisþætti milli umsækjenda að hvorki teljist hafa verið sýnt fram á að það hafi verið forsvaranlegt né byggt á málefnalegum sjónarmiðum gagnvart kæranda. Í því sambandi tekur nefndin fram að það hefur ekki áhrif á þessa niðurstöðu þótt fyrrnefndar breytingar á stigagjöf hafi verið gerðar að loknum viðtölum. Verður kærði að bera halla af því að ekki liggi fyrir skýringar um ástæður þessa.
44. Rakið hefur verið að framan að kærandi hlaut 3 stig fyrir hæfnisþættina góð þekkingá málefnum innflytjenda og reynsla af starfi með innflytjendum. Samkvæmt viðmiði á matsblaði voru 3 stig veitt fyrir viðunandi hæfni og einhverja reynslu. Af umsóknargögnum kæranda má ráða að hún hafði meðal annars um árabil starfað við móttökuáætlanir ríkis og sveitarfélaga vegna innflytjenda og flóttafólks, þar með talið við samræmda móttöku flóttafólks hjá [sveitarfélagi] á árabilinu 2020-2021, í velferðarþjónustu [...], auk þess að hafa starfað sem túlkur og við kennslu barna flóttafólks um árabil. Þá tilgreindi kærandi meðal annars að hún væri meðlimur í norrænum sérfræðingahópi í innflytjendamálum á vettvangi Norrænu ráðherranefndarinnar sem og að hún hefði verið skráð sem utanaðkomandi sérfræðingur á lista stofnunar Evrópusambandsins um stuðning í hælisleitendamálum (EASO).
45. Samkvæmt matsblaði hlaut sá umsækjandi sem raðaðist í fimmta sæti jafnframt 3 stig fyrir áðurnefndar hæfniskröfur. Af ferilskrá umsækjandans verður ráðið að hann hafi starfað um tæplega eins árs skeið sem ritari hjá [...] á árabilinu 2020-2021. Af ferilskránni verður hins vegar ekki séð að tilgreind hafi verið önnur þekking eða reynsla sem féll að framangreindum hæfnisþáttum.
46. Undir rekstri málsins óskaði nefndin eftir því að kærði skýrði nánar forsendur fyrir mati á framangreindum þáttum og jafnri stigagjöf fyrrnefnds umsækjanda og kæranda í frummati. Kærði veitti þær skýringar að hæfnikvarðar í mati séu ekki fullkomið tæki til flokkunar á umsækjendum sem gætu raðast mismunandi á kvarða þótt þeir fengju sömu stig. Kærandi hefði staðið umsækjandanum skör framar undir þessum liðum. Af svörum kærða verður ekki annað ráðið en að hann hafi talið að kærandi hafi raðað sér í efsta lag stigakvarða en umsækjandinn í fimmta sæti í lágmark hans. Þá sagði kærði almennt um forsendur samkvæmt þessum lið að mat á starfsreynslu eða færni yrði ekki alfarið byggt á lengd starfstíma heldur þyrfti einnig að meta hvort líklegt væri að reynsla umsækjandans af þeim verkefnum sem hann hefði fengist við myndi nýtast í auglýstu starfi. Kærði mat það svo að umsóknargögn kæranda hefðu borið með sér að hún hefði reynslu af störfum með innflytjendum og viðunandi hæfni í þeim þætti.
47. Fyrir liggur jafnframt að sá umsækjandi sem var í öðru sæti í frummati hlaut 4 stig fyrir fyrrnefnda matsþætti. Samkvæmt skýringum á matsblaði fengust 4 stig fyrir góða hæfni/mikla reynslu og einhverja menntun (ef við ætti). Af skoðun ferilskrár umsækjandans verður ráðið að reynsla og þekking hans af starfi með innflytjendum hafi samanstaðið öðru fremur af rúmlega 18 mánaða starfsreynslu við móttökuáætlun flóttafólks á vegum sveitarfélags. Áður hafði viðkomandi starfað í félagsþjónustu sama sveitarfélags um tæplega eins árs skeið. Auk þess var tekið fram í ferilskrá að umsækjandinn hefði starfað sem sjálfboðaliði hjá alþjóðlegum hjálparsamtökum hér á landi og erlendis meðal annars að málefnum flóttafólks.
48. Hvorki af gögnum málsins né skýringum kærða, sem áður eru raktar, verður þannig séð hvaða málefnalegu forsendur bjuggu að baki mun á stigafjölda kæranda og fyrrnefndra umsækjenda. Að öllu framangreindu athuguðu telur nefndin leitt í ljós að svo verulegs ósamræmis hafi gætt í mati kærða á þessum hæfnisþáttum milli umsækjenda að hvorki teljist hafa verið sýnt fram á að það hafi verið forsvaranlegt né byggt á málefnalegum sjónarmiðum gagnvart kæranda.
49. Að öllu framangreindu virtu verður ekki séð að hlutlæg og málefnaleg sjónarmið hafi legið til grundvallar ákvörðun kærða að boða kæranda ekki í viðtal um starf verkefnastjóra og þar með útiloka hana frá umsóknarferlinu. Samkvæmt framansögðu er það niðurstaða kærunefndar jafnréttismála að kærði hafi mismunað kæranda á grundvelli þjóðernisuppruna, sbr. 1. mgr. 8 gr., sbr. 1. mgr. 1. gr., laga nr. 86/2018. Í samræmi við þá niðurstöðu og 4. mgr. 8. gr. laga nr. 151/2020 verður fallist á kröfu kæranda um að kærði greiði kæranda málskostnað við að hafa kæruna uppi að fjárhæð 400.000 kr.
50. Uppkvaðning úrskurðar í málinu hefur tafist umfram þann tveggja mánaða frest, sem nefndin hefur til að úrskurða í máli eftir að gagnaöflun í því er lokið, samkvæmt 5. mgr. 9. gr. laga nr. 151/2020, um stjórnsýslu jafnréttismála. Er ástæða þess mikill fjöldi mála sem er til meðferðar hjá nefndinni og breytingar á skipan og starfsmannahaldi hennar.

 

 

Ú r s k u r ð a r o r ð

Kærði, Vinnumálastofnun, braut gegn lögum nr. 86/2018, um jafna meðferð á vinnumarkaði, við ráðningu í starf verkefnastjóra í málefnum innflytjenda á Fjölmenningarsviði.

Kærði greiði kæranda 400.000 kr. í málskostnað.

 

Ari Karlsson

Andri Árnason

Maren Albertsdóttir