Úrskurður nr. 117/2026

Hinn 5. mars 2026 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 117/2026

í stjórnsýslumálum nr. KNU24050082 og KNU24050083

Kæra [...] og barna þeirra

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 10. maí 2024 kærðu einstaklingar er kveðast heita [...], vera fæddur [...] (hér eftir M) og [...], vera fædd [...] (hér eftir K), og vera ríkisborgarar Írak, ákvarðanir Útlendingastofnunar, dags. 26. apríl 2024, um að synja þeim og börnum þeirra, er þau kveða heita [...], fædda [...] hér eftir A) og [...], fæddan [...] (hér eftir B), ríkisborgurum Írak, um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja þeim um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðunum Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærendur og börn þeirra eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu komu kærendur til landsins ásamt fjölskyldu systur K frá Grikklandi og lögðu fram umsóknir um alþjóðlega vernd fyrir sig og börn sín 13. desember 2022. Kváðust kærendur hafa farið frá Írak árið 2019 vegna mótmæla þar í landi og fengið alþjóðlega vernd á Grikklandi. Kærendur kváðu ástandið á Grikklandi ekki hafa verið gott, þau hafi dvalið þar í flóttamannabúðum og börn þeirra hafi ekki hlotið menntun þar í landi. Kærendur séu aðallega komin til Íslands vegna barna sinna í leit að betra lífi fyrir fjölskylduna.

Með ákvörðunum Útlendingastofnunar, dags. 19. apríl 2023, var umsóknum kærenda og barna þeirra synjað með vísan til 36. gr. laga um útlendinga og þeim gert að snúa aftur til Grikklands hvar þeim hafði verið veitt viðbótarvernd 27. ágúst 2020. Voru þær ákvarðanir staðfestar með úrskurði kærunefndar nr. 383/2023 frá 28. júní 2023. Hinn 24. júlí 2023 hafnaði kærunefnd beiðni kærenda um frestun réttaráhrifa á úrskurði nefndarinnar í málum kærenda. Kærendur og börn þeirra voru skráð horfin og eftirlýst frá 4. september 2023. Hinn 18. október 2023 voru mál kærenda og barna þeirra tekin til efnismeðferðar hjá Útlendingastofnun þar sem tíu mánaða frestur til endursendingar til Grikklands var útrunninn.

Kærendur komu til viðtals hjá Útlendingastofnun 15. nóvember 2023 ásamt löglærðum talsmanni sínum og greindu frá ástæðum flótta síns. Kváðust kærendur vera fædd og uppalin í Bagdad og vera súnní múslimar. Kærendur og börn þeirra hafi búið í einbýlishúsi í eigu M og verið ágætilega stödd fjárhagslega. M kvaðst vera járnsmiður og hafa átt járnsmiðju eða verkstæði með frænda sínum. Þá hafi M starfað sem leigubílstjóri inn á milli verkefna á verkstæðinu. K hafi verið heimavinnandi. Að sögn kærenda hafi A og B gengið í skóla og bæði verið í þriðja bekk þegar fjölskyldan hafi yfirgefið heimaríki. Aðspurð um heilsu sína kvaðst K vera með ofnæmi, glíma við verki í fótleggjum og bera ör eftir að hafa orðið fyrir ofbeldi. K kvað andlega heilsu sína og fjölskyldu sinnar slæma vegna atvika sem þau hafi orðið fyrir í heimaríki og á meðan þau hafi verið á flótta. M kvað líkamlega heilsu sína slæma vegna ýmissa áverka í kjölfar árásar sem hann hafi orðið fyrir í heimaríki og ekki geta hreyft aðra höndina. Aðspurður um andlega heilsu sína kvaðst M finna fyrir hræðslu og kvíða en reyna að vera jákvæður og halda áfram fyrir börn sín. Kærendur kváðu A vera við góða heilsu en B vera með hnút á hálsi eftir að hafa orðið fyrir árás hér á landi en að öðru leyti heilsuhraustan. Kærendur kváðust ekki vera aðilar að stjórnmálaflokki né virk í þágu tiltekins málstaðar í heimaríki en vera í minnihluta sem súnní múslimar. Aðspurð um ástæðu flótta frá heimaríki greindu kærendur frá því að M hafi tekið þátt í friðsælum mótmælum í heimaríki árið 2019 og m.a. hjálpað eldri bróður sínum og syni hans að sækja og dreifa matvörum og drykkjum til mótmælenda. Mótmælin hafi átt sér stað vikulega á föstudögum og byrjað með tiltölulega fámennum hópi mótmælenda í september 2019 en í október hafi fjöldi mótmælenda nálgast milljón manns. Mótmælin hafi ekki verið gegn stjórnvöldum eða á pólitískum grunni heldur hafi einstaklingar safnast saman og krafist réttinda sinna, m.a. til atvinnu, matar, vatns og nauðsynjavara. Að sögn kærenda hafi bróðursonur M verið myrtur úti á götu á leið sinni heim eftir mótmæli 8. október 2019. M og bróðir hans hafi leitað til höfðingja ættbálks þeirra vegna dauða bróðursonar M en sá hafi sagst ekkert geta gert og sagt þeim að hætta að mótmæla. Tíu dögum eftir morð bróðursonar M hafi faðir hans, bróðir M, verið myrtur fyrir utan heimili sitt. Þegar kærendur hafi leitað upplýsinga um hver hafi staðið að baki framangreindra morða hafi þau heyrt frá vitnum að vopnahópurinn Asa‘ib Ahl al-Haq hafi verið að verki í bæði skiptin. Kærendur hafi leitað til lögreglunnar þar sem kærendum hafi verið tjáð að lögreglan gæti ekkert gert án nafna gerendanna. Málinu hafi síðan verið lokað án niðurstöðu. Að sögn M hafi hann ekki tekið þátt í mótmælum eftir dauða bróður síns. Hinn 28. október 2019 hafi kærendum borist hótunarbréf frá Asa‘ib Ahl al-Haq. Kærendur kváðust hafa sætt hnífaárás á heimili sínu tveimur dögum síðar af hálfu ótilgreindra meðlima Asa‘ib Ahl al-Haq. M hafi verið að ganga inn um dyr heimilisins þegar hann hafi verið stunginn í bakið og ýtt inn um dyrnar af grímuklæddum aðilum í svörtum fötum merktum Asa‘ib Ahl al-Haq á barmi og öxlum. M kvaðst hafa verið stunginn víðsvegar á líkama og í hnakka. Nef hans hafi verið brotið og hann hafi misst fjölmargar tennur. Að sögn K hafi B staðið við útidyrahurðina að bíða eftir M og því orðið vitni að árásinni. Þegar K hafi farið í forstofuna til að kanna aðstæður hafi hún verið stungin í hökuna og fótlegginn ásamt því að framangreindir aðilar hafi rifið í hár hennar, lamið og sparkað í hana. Að sögn K hafi árásarmennirnir talið sig hafa drepið M og yfirgefið heimilið eftir að hafa veist að K. Í kjölfarið hafi nágrannar kærenda komið og keyrt kærendur á sjúkrahús. M kvaðst hafa misst meðvitund og vaknað upp á sjúkrahúsinu. Nokkrum klukkustundum síðar hafi eiginmaður systur M komið og sagst þurfa að fara með M af sjúkrahúsinu ellegar myndu árásarmennirnir mæta þangað og drepa kærendur. Í kjölfarið hafi kærendur yfirgefið sjúkrahúsið í leyni og farið heim til mágs M og dvalið þar í u.þ.b. mánuð þar til kærendur og börn þeirra hafi yfirgefið heimaríki og farið til Tyrklands. Þá greindi K frá því að árásarmennirnir hafi snúið aftur þegar kærendur hafi verið á sjúkrahúsinu og brennt hús þeirra. Aðspurð kváðust kærendur telja ástæðu árásarinnar hafa verið stuðningur M við mótmælin í heimaríki og staða kærenda sem súnní múslima. Kváðust kærendur óttast um líf sitt og öryggi barna sinna yrði þeim gert að snúa aftur til heimaríkis.

Börn kærenda mættu til viðtals hjá Útlendingastofnun 20. mars 2024 ásamt löglærðum talsmanni sínum og túlki. Hvorki A og B kváðust vita ástæðu þess að þau hafi yfirgefið heimaríki og ekki muna mikið eftir dvöl sinni þar í landi. A og B kváðust hafa gengið í skóla en aðstæður í skólanum hafi verið slæmar þar sem kennsla hafi farið fram í einhvers konar skítugu skýli eða gámi. Þeim hafi ekki liðið vel í heimaríki, kváðust vera heilbrigð og hafa haft aðgang að læknisþjónustu í Írak.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kærendum og börnum þeirra synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kærendum var brottvísað frá landinu og þeim ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Fram kom að yfirgæfu kærendur landið sjálfviljug innan frests sem þeim hefði verið veittur yrði endurkomubann þeirra fellt niður. Börnum kærenda var brottvísað frá landinu. Kærendur kærðu ákvarðanirnar til kærunefndar 10. maí 2024 og kærunefnd barst greinargerð kærenda ásamt fylgiskjölum 29. maí 2024. Með tölvubréfi kærunefndar til kærenda, dags. 18. febrúar 2026, var óskað eftir frekari upplýsingum frá kærendum og þeim boðið að gera athugasemdir við tiltekin atriði. Bárust svör kærenda 23. febrúar 2026.

3 Greinargerð til kærunefndar

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kærenda og fylgiskjöl og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Verða aðeins reifuð hér helstu atriði greinargerðarinnar.

Í greinargerð er aðstæðum kærenda lýst með sambærilegum hætti og í viðtali hjá Útlendingastofnun.

Í greinargerðum kærenda er vísað til landaskýrslna og er mati Útlendingastofnunar á aðstæðum í Írak mótmælt. Einnig er vísað til mats Útlendingastofnunar á trúverðugleika frásagna kærenda og því mati mótmælt sérstaklega með vísan til þess hvernig stofnunin hafi metið sönnunargildi á framlögðum gögnum. Vísa kærendur m.a. til mats á sönnunargildi hótunarbréfs frá vopnahópnum Asa‘ib Ahl al-Haq, dánarvottorðs bróður og bróðursonar M og mynda af grafreitum þeirra, gagna um áverka, mynda af heimili kærenda og mats á frásögnum kærenda. Þá telja kærendur hinar kærðu ákvarðanir vera haldnar ógildingarannmörkum, einkum í ljósi 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Kærendur krefjast þess aðallega að þeim og börnum þeirra verði veitt alþjóðleg vernd sem flóttamenn hér á landi samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Vísa kærendur til þess að þau óttist ofsóknir sem geti fallið undir a-, b- og d-lið 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga og byggja á þátttöku þeirra í mótmælum og því að óttast ofsóknir af hendi vopnahópsins Asa‘ib Ahl al-Haq sem geti fallið undir a- til c-lið 4. mgr. sama ákvæðis. Byggja kærendur á því að hafa ástæðuríkan ótta við ofsóknir á grundvelli þess að tilheyra þjóðfélagshópi sem þolendur ofbeldis af hálfu vopnaðs hóps, sem kona í tilviki K, á grundvelli þess að vera súnní múslimar og á grundvelli stjórnmálaskoðana sinna.

Verði ekki fallist á aðalkröfu krefjast kærendur þess til vara að þeim og börnum þeirra verði veitt viðbótarvernd hér á landi með vísan til 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Byggja kærendur á sömu ástæðum og fyrir aðalkröfu auk almennra aðstæðna í heimaríki. Þá vísa kærendur til þess að þau óttist ofsóknir af hálfu fulltrúa ríkisvaldsins og að sú hersveit sem þau óttist hafi ítök víðs vegar um Írak. Af greinargerð má ráða að með vísan til þessa sé flutningur innanlands ekki raunhæfur kostur fyrir kærendur og börn þeirra, sbr. 4. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

Verði ekki fallist á framangreindar kröfur krefjast kærendur þess að þeim og börnum þeirra verði veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Byggja kærendur á því að félagslegar aðstæður í Írak verði þeim og börnum þeirra verulega erfiðar þar sem þau eigi enga atvinnumöguleika og nær enga fjölskyldumeðlimi. Þá vísa kærendur til heilbrigðisástæðna þeirra og barna þeirra. Vísa kærendur til þess að grísk yfirvöld séu með sjúkragögn kærenda frá því að kærendur leituðu á spítala í heimaríki. Kærendur hafi beðið grísk yfirvöld um gögnin án árangurs. Kærendur vekja athygli á því að Útlendingastofnun hafi ekki brugðist við áskorun kærenda í greinargerð þeirra til stofnunarinnar um að íslensk stjórnvöld myndu beina beiðni um gögn kærenda til grískra stjórnvalda telji þau skorta á sönnunarfærslu fyrir frásögnum kærenda um flótta frá heimaríki. Með vísan til þessa telja kærendur mál þeirra og einkum heilbrigðisástæður þeirra vera órannsakaðar af hálfu Útlendingastofnunar, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga og 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga. Vísa kærendur í þessu samhengi sérstaklega til úrskurðar kærunefndar nr. 150/2023.

Til þrautaþrautavara krefjast kærendur þess að þeim og börnum þeirra verði veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Byggja kærendur á því að 13. apríl 2024 hafi 16 mánuðir verið liðnir frá því fjölskyldan hafi sótt um vernd. Þá uppfylli kærendur öll skilyrði 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga og í máli þeirra liggi fyrir ljósmynd af íröksku vegabréfi auk skilríkja útgefnum af grískum yfirvöldum. Telja kærendur engan vafa leika á auðkenni þeirra. Kærendur vísa til þess að Útlendingastofnun hafi ekki orðið við áskorun kærenda um að stofnunin myndi afla gagna frá grískum stjórnvöldum og vísa jafnframt til úrskurðar kærunefndar nr. 150/2023 máli sínu til stuðnings. Þá er byggt á því að börn kærenda verði ekki gerð ábyrg fyrir skilríkjastöðu eða athöfnum foreldra sinna og að synjun verði ekki byggð á því einu að ekki liggi fyrir frumrit írakskra vegabréfa þeirra.

Með endursendingu kærenda og barna þeirra til heimaríkis yrði brotið gegn meginreglunni um bann við endursendingu, sbr. 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga. Að auki brjóti slík ákvörðun í bága við 1. mgr. 68. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, 2. og 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, 6. og 7. gr. alþjóðasamnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og 33. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna.

4 Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga

Í greinargerð kærenda eru færð rök fyrir því að ekki hafi verið farið að málsmeðferðarreglum við málsmeðferð og ákvarðanatöku Útlendingastofnunar. Telja kærendur að málsmeðferð stofnunarinnar og hinar kærðu ákvarðanir brjóti gegn grundvallarreglum stjórnsýsluréttarins, m.a. rannsóknarreglunni.

Kærunefnd hefur farið yfir málsmeðferð Útlendingastofnunar og hinar kærðu ákvarðanir sem eru í samræmi við málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Er því ekki ástæða til að fella ákvarðanir Útlendingastofnunar úr gildi af þeim sökum.

5 Alþjóðleg vernd

5.1 Lagagrundvöllur

Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016, sem byggir á A-lið 1. gr. flóttamannasamningsins, segir:

Flóttamaður samkvæmt lögum þessum telst vera útlendingur sem er utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi eða vegna stjórnmálaskoðana og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands; eða sá sem er ríkisfangslaus og er utan þess lands þar sem hann áður hafði reglulegt aðsetur vegna slíkra atburða og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta hverfa aftur þangað, sbr. A-lið 1. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 28. júlí 1951 og bókun við samninginn frá 31. janúar 1967, sbr. einnig 38. gr. laga þessara.

Í 38. gr. laga um útlendinga eru sett fram viðmið um það hvað felist í hugtakinu ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr., á hvaða grundvelli ofsóknir geta byggst og hvaða aðilar geta verið valdir að þeim. Í 1. mgr. ákvæðisins segir:

Ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr. eru þær athafnir sem í eðli sínu eða vegna þess að þær eru endurteknar fela í sér alvarleg brot á grundvallarmannréttindum, einkum ófrávíkjanlegum grundvallarmannréttindum á borð við réttinn til lífs og bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, bann við þrældómi og þrælkun og bann við refsingum án laga. Sama á við um samsafn athafna, þ.m.t. ólögmæta mismunun, sem hafa eða geta haft sömu eða sambærileg áhrif á einstakling.

Í 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga er fjallað um í hverju ofsóknir geta falist. Þá eru þær ástæður sem ofsóknir þurfa að tengjast skilgreindar nánar í 3. mgr. 38. gr. laganna.

Í 4. mgr. 38. gr. kemur fram að þeir aðilar sem geta verið valdir að ofsóknum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð séu:

a. ríkið,

b. hópar eða samtök sem stjórna ríkinu eða verulegum hluta landsvæðis þess,

c. aðrir aðilar, sem ekki fara með ríkisvald, ef sýnt er fram á að ríkið eða hópar eða samtök samkvæmt b-lið, þ.m.t. alþjóðastofnanir, geti ekki eða vilji ekki veita vernd gegn ofsóknum eða meðferð sem fellur undir 2. mgr. 37. gr., m.a. með því að ákæra og refsa fyrir athafnir sem fela í sér ofsóknir.

Orðasambandið „ástæðuríkur ótti við að vera ofsóttur“ í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga inniheldur huglæga og hlutlæga þætti og þarf að taka tillit til hvors tveggja þegar mat er lagt á umsókn um alþjóðlega vernd. Mat á því hvort ótti umsækjanda sé ástæðuríkur getur verið byggt á persónulegri reynslu umsækjanda sem og á upplýsingum um ofsóknir sem aðrir í umhverfi hans eða þeir sem tilheyra sama hópi hafa orðið fyrir. Umsækjandi sem hefur sýnt fram á að hann hafi þegar orðið fyrir ofsóknum í heimaríki, sbr. 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga, eða beinum og marktækum hótunum um slíkar ofsóknir, yrði almennt talinn hafa sýnt fram á ástæðuríkan ótta við slíkar ofsóknir snúi hann aftur til heimaríkis nema talið verði að miklar líkur séu á því að slíkar ofsóknir yrðu ekki endurteknar, t.d. þar sem aðstæður í heimaríki hans hafi breyst. Þótt umsækjandi um alþjóðlega vernd skuli njóta vafa upp að ákveðnu marki verður umsækjandinn með rökstuddum hætti að leiða líkur að því að hans bíði ofsóknir í heimaríki. Frásögn umsækjanda og önnur gögn um einstaklingsbundnar aðstæður hans verða því almennt að fá stuðning í hlutlægum og áreiðanlegum upplýsingum um heimaríki umsækjanda, stjórnvöld, stjórnarfar og löggjöf þess. Þá er litið til sambærilegra upplýsinga um ástand, aðstöðu og verndarþörf þess hóps sem umsækjandi tilheyrir eða er talinn tilheyra.

Við mat á umsóknum um alþjóðlega vernd verða stjórnvöld því að leggja mat á auðkenni umsækjanda, landaupplýsingar um það heimaríki umsækjanda sem til meðferðar er og trúverðugleika frásagnar umsækjanda.

Við mat á trúverðugleika er höfð til hliðsjónar handbók Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um málsmeðferð og viðmið við mat á umsókn um alþjóðlega vernd (Handbook and Guidelines on Procedures and Criteria for Determining Refugee Status, Genf 2019). Þá er tekið mið af skýrslu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna og Flóttamannasjóðs Evrópusambandsins um trúverðugleikamat, eftir því sem við á (Beyond Proof: Credibility Assessment in EU Asylum Systems, Brussel 2013).

Samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga er útlendingur einnig flóttamaður ef, verði hann sendur aftur til heimaríkis síns, raunhæf ástæða er til að ætla að hann eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu eða hann verði fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Sama gildir um ríkisfangslausan einstakling.

Við mat á því hvort aðstæður kæranda séu slíkar að þær eigi undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga hefur kærunefnd talið rétt að líta til 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur fjallað um það mat sem þarf að fara fram á því hvort kærandi sé í raunverulegri hættu á að verða fyrir meðferð sem falli undir 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem bannar pyndingar og ómannlega eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Hefur dómstóllinn sagt að 3. gr. sáttmálans geti átt við þegar hættan stafar frá einstaklingum eða hópi fólks sem ekki séu fulltrúar stjórnvalda. Kærandi verður þó að geta sýnt fram á að gildar ástæður séu til að ætla að um raunverulega hættu sé að ræða og að stjórnvöld í ríkinu séu ekki í stakk búin til að veita viðeigandi vernd. Ekki er nóg að aðeins sé um að ræða möguleika á illri meðferð og verður frásögn kæranda að fá stuðning í öðrum gögnum (sjá t.d. dóma Mannréttindadómstóls Evrópu í máli NA gegn Bretlandi (mál nr. 25904/07) frá 7. júlí 2008 og H.L.R. gegn Frakklandi (mál nr. 24573/94) frá 29. apríl 1997).

5.2 Réttarstaða barna

Staða barna á flótta ræðst af viðeigandi reglum í þjóðarétti og landsrétti. Í 22. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, sbr. lög nr. 19/2013, segir í fyrsta lagi að aðildarríki skuli gera viðeigandi ráðstafanir til að tryggja að barn sem leiti eftir réttarstöðu sem flóttamaður, eða sem talið sé flóttamaður samkvæmt viðeigandi reglum eða starfsháttum þjóðaréttar eða landslaga, fái, hvort sem það sé í fylgd foreldra eða annarra eða ekki, viðeigandi vernd og mannúðlega aðstoð við að nýta sér þau réttindi sem við eigi og kveðið sé á um í samningnum.

Í 2. mgr. 10. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016 segir að ákvarðanir sem varði barn skuli teknar með hagsmuni þess að leiðarljósi, því tryggður réttur til að tjá skoðanir sínar í málum sem það varði og tekið tillit til skoðana barnsins í samræmi við aldur þess og þroska. Í 3. mgr. 25. gr. laga um útlendinga kemur fram að við ákvörðun sem sé háð mati stjórnvalds skuli huga að öryggi barns, velferð þess og félagslegum þroska og möguleika þess til að sameinast fjölskyldu sinni.

Sérstaklega er fjallað um mat stjórnvalda á umsóknum barna um alþjóðlega vernd í 5. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Þar segir að við mat á því hvort barn teljist flóttamaður samkvæmt lögunum skuli það sem barninu sé fyrir bestu haft að leiðarljósi. Við mat á því hvað barni sé fyrir bestu skuli stjórnvöld líta til möguleika barns á fjölskyldusameiningu, öryggis þess, velferðar og félagslegs þroska auk þess sem taka skuli tillit til skoðana barnsins í samræmi við aldur þess og þroska. Við ákvörðun í máli er varðar hagsmuni barns skuli stjórnvöld taka skriflega afstöðu til þessara atriða.

Almennt er viðurkennt að eðlilegur þroski barns sé best tryggður með því að vernda fjölskylduna. Sé ólögráða barn í fylgd annars eða beggja foreldra sinna eða annars úr fjölskyldunni sem hefur það á framfæri sínu og sá fer fram á réttarstöðu flóttamanns, ber að fara með málin í samræmi við meginregluna um einingu fjölskyldunnar. Ljóst er að börn þau sem hér um ræðir eru í fylgd foreldra sinna og haldast úrskurðir fjölskyldunnar því í hendur.

5.3 Auðkenni

Umsækjanda um alþjóðlega vernd er skylt að veita atbeina sinn til að upplýsa hver hann er, sbr. 1. mgr. 14. gr. laga um útlendinga. Í ákvörðunum Útlendingastofnunar kemur fram að til að sanna á sér deili hafi kærendur framvísað grískum flóttamannavegabréfum, grískum dvalarleyfisskírteinum, ljósmynd af íröksku vegabréfi K og ljósmynd af íröksku kennivottorði M. Hafi það verið mat Útlendingastofnunar að kærendur hafi ekki sannað auðkenni sín og barna sinna með fullnægjandi hætti en stofnunin taldi ekki ástæðu til að ætla annað en að kærendur og börn þeirra séu írakskir ríkisborgarar.

Samkvæmt gögnum málsins lagði tollgæslan á Keflavíkurflugvelli hald á íröksk kennivottorð kærenda og barna þeirra sem bárust til landsins með póstsendingu og voru afhent skjalarannsóknardeild lögreglunnar á Suðurnesjum til skoðunar. Samkvæmt mati lögreglunnar á Suðurnesjum, dags. 9. maí 2024, eru kennivottorð kærenda og barna þeirra að öllu leyti fölsuð. Tollgæslan lagði hald á vegabréf K, þjóðernisvottorð M og húsráðandakort ánafnað M sem bárust til landsins með annarri póstsendingu og voru afhent skjalarannsóknardeild til skoðunar. Samkvæmt mati lögreglunnar á Suðurnesjum, dags. 27. maí 2024, voru engin fölsunarmerki á framangreindum gögnum. Varðandi þjóðernisvottorð M og húsráðandakort ánafnað M þá er um að ræða skilríki sem ekki eru viðurkennd sem ferðaskilríki og teljast því ekki taka af allan vafa um auðkenni M. Hins vegar telst K hafa sannað auðkenni sitt með fullnægjandi hætti með vísan til framangreindrar niðurstöðu lögreglunnar um vegabréf hennar.

Þrátt fyrir að ekki liggja fyrir frumrit af vegabréfum M og barna kærenda frá heimaríki er að mati nefndarinnar ekki ástæða til að hnekkja framangreindu mati Útlendingastofnunar og verður því lagt til grundvallar að M og börn kærenda séu írakskir ríkisborgarar en auðkenni M og barna kærenda séu að öðru leyti óupplýst.

5.4 Landaupplýsingar

Kærunefnd útlendingamála hefur lagt mat á aðstæður í Írak, m.a. með hliðsjón af eftirfarandi skýrslum:

• 2022 Country Reports on Human Rights Practices: Iraq (U.S. Department of State, 20. mars 2023);
• 2023 Country Reports on Human Rights Practices: Iraq (U.S. Department of State, 22. apríl 2024);
• 2024 Country Reports on Human Rights Practices: Iraq (U.S. Department of State, 12. ágúst 2025);
• 2022 Report on International Religious Freedom: Iraq (U.S. Department of State, 15. maí 2023);
• Asaib Ahl al-Haq (Counter Extremism Project, Asaib Ahl al-Haq, sótt af vefsíðu 21. febrúar 2023);
• Country Guidance: Iraq (EUAA, nóvember 2024);
• Country of Origin Information Report – Iraq – Security situation (EUAA, janúar 2022);
• Country of Origin Information Query, Iraq, Asa‘ib Ahl al-Haq militia (EUAA, 30. september 2025);
• Country of Origin Information Query, Iraq, Activities of Asa‘ib Ahl al-Haq (AAH) in relation to coercion, extortion, and property-related practices (EUAA, 29. janúar 2026);
• Country Policy and Informatin Note: actors of protection, Iraq (UK Home Office, september 2025);
• Country Information Note – Iraq: Healthcare and medical treatment (UK Home Office, ágúst 2024);
• Country Policy and Information Note – Iraq: “Honour” crimes (UK Home Office, mars 2021);
• Country Policy and Information Note – Iraq: Humanitarian situation (UK Home Office, 23. maí 2023);
• Country Policy and Information Note – Iraq: Sunni Arabs (UK Home Office, janúar 2021);
• DFAT Country Information Report Iraq (Australian Government, Department of Foreign Affairs and Trade, 16. janúar 2023);
• International Protection Considerations with Regard to People fleeing the Republic of Iraq, Update I (UNHCR, 30. janúar 2024);
• Iraq: Arab tribes and customary law (European Union Agency for Asylum, 14. apríl 2023);
• Iraq - Country Focus (European Union Agency for Asylum, EUAA, október 2025);
• Irak: En kortfattet oppdatering om sikkerhetssituasjonen i Anbar og Mosul (Landinfo, 15. nóvember 2024);
• Iraq: How the world helped Mosul rise from the rubble of war (United Nations, 6. febrúar 2025);
• Iraq: New US$930 Million Project to Extend and Modernize Railways, Promote Regional Connectivity and Boost Growth (World Bank Group (worldbank.org), 25. júní 2025);
• Iraq – Security situation (European Union Agency for Asylum, EUAA, maí 2024);
• Irak – Situasjonen i Mosul (Landinfo, 23. desember 2022);
• Iraq Timeline: Since the 2003 War (United States Institute of Peace (usip.org), sótt 30. mars 2023);
• Operation Inherent Resolve and Other U.S. Government Activities Related to Iraq and Syria – October 1, 2023 – December 31, 2023 (Lead Inspector General Report to the United States Congress, Department of Defense, 9. febrúar 2024);
• Operation Inherent Resolve and Other U.S. Government Activities Related to Iraq and Syria – April 1, 2025 – June 30, 2025 (Lead Inspector General Report to the United States Congress, Department of Defense, 29. júlí 2025);
• Sixteenth report of the Security-General on the threat posed by ISIL (Da’esh) to international peace and security and the range of United Nations efforts in support of Member States in countering the threat (UN Security Council, 1. febrúar 2023);
• The World Factbook – Iraq (Central Intelligence Agency, uppfært 10. desember 2025);
• Unicef Iraq, Annual Report 2024 (Unicef, febrúar 2025);
• United Nations in Iraq – Annual Results Report 2023 (Sameinuðu þjóðirnar, 10. júlí 2024);
• World Report 2023 – Iraq (Human Rights Watch, 12. janúar 2023);
• World Report 2025 – Iraq (Human Rights Watch, janúar 2025) og
• Ære og æresrelatert vold (Landinfo, 10. mars 2022).

Írak er lýðræðisríki með tæplega 41 milljón íbúa. Árið 1945 gerðist Írak aðili að Sameinuðu þjóðunum og fullgilti ríkið bæði alþjóðasamning um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og alþjóðasamning um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi árið 1971. Ríkið fullgilti samning um afnám allrar mismununar gagnvart konum árið 1986, alþjóðsamning um vernd allra gegn mannshvörfum árið 2010 og samning Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu árið 2011.

Samkvæmt upplýsingasíðu leyniþjónustu Bandaríkjanna eru flestir Írakar arabar, n.t.t. 75-80%, og Kúrdar eru u.þ.b. 15-20%. Önnur þjóðarbrot séu til að mynda Túrkmenar, Yezidi, Shabak, Kaka´I og Bedouin.

Af skýrslu bandaríska utanríkisráðneytisins fyrir árið 2024 má ráða að stjórnvöld og vopnahópar eins og PMF (e. Popular Mobilizaton Forces) hafi beitt almenna borgara ofbeldi og pyntingum án afleiðinga.

Í skýrslum EUAA frá árinu 2025 og eldri skýrslu frá 2024 er fjallað um stöðu PMF hópa í Írak. PMF sé regnhlífarheiti yfir vopnahópa sem starfi í skjóli stjórnvalda og teljist hluti af öryggissveitum Írak. PMF sveitirnar samanstandi af meira en 60 vopnuðum hópum sem skiptist að meginstefnu í þrjár fylkingar. Stærsta og öflugustu fylkingin sé sú sem fylgi Íran að málum og samanstandi af vopnahópum eins og Badr og Asa´ib Ahl al-Haq en hinar tvær fylkingarnar fylgi mismunandi trúar- og stjórnmálaleiðtogum. Fjöldi liðsmanna PMF hópa sé á reiki en talinn vera um 200.000 og stærstur hluti séu sjía-múslimum en smærri hópar geti verið samsettir af súnní múslimum eða öðrum minnihlutahópum. Þá bendi upplýsingar til þess að sveitir stjórnvalda þ.m.t. PMF hafi sérstaklega beitt súnní múslima ofbeldi og pyntingum við handtöku og í varðhaldi.

Samkvæmt upplýsingum frá Hudson stofnuninni hafi vopnahópurinn Asa‘ib Ahl al-Haq (AAH) verið stofnaður árið 2006 í kjölfar klofnings Mahdi hersins. AAH leitist við að stuðla að pólitískum og trúarlegum áhrifum Írans í Írak og sýni hópurinn opinskátt hollustu sína við leiðtoga Írans. Markmið samtakanna sé að Írak verði stjórnað af sjía-múslimum. Árið 2014 hafi hópurinn boðið fram til þings undir nafni al-Sadiqoun og náð einu þingsæti. Í kosningum árið 2018 hafi hópurinn náð 15 sætum en misst fylgi í kosningum árið 2021 og aðeins náð fjórum þingsætum. Leiðtogi hópsins hafi brugðist ókvæða við og haft opinberlega í hótunum við stjórnvöld í Írak og skapað óstöðugleika í landinu. Í þingkosningum í nóvember 2025 hafi hópurinn fengið 27 sæti og þá eigi þeir ráðherra í ríkisstjórn landsins. Hópurinn var skráður sem hryðjuverkasamtök af Bandarískum stjórnvöldum árið 2020.

Þá er sérstaklega fjallað um öryggisástand í Bagdad í skýrslu EUAA frá 2025 og að hópar á vegum PMF hafi sterka viðveru í og í grennd við höfuðborgina. Hafi hópar á þeirra vegum meðal annars ráðist inn í landbúnaðarráðuneytið í júlí 2025 til að mótmæla skipun embættismanns og einn lögreglumaður látið lífið í þeim atburði. Þá kemur fram að frá 1. ágúst 2024 til 1. ágúst 2025 hafi verið 147 öryggisatvik í Bagdad þar sem einn almennur borgari hafi látið lífið og einn slasast. Af hinum 147 skráðu öryggisatvikum hafi 47 verið skilgreind sem bardagar eða átök, 26 sprengingar og 74 atvik ofbeldis gegn borgurum. Atvikin hafi átt sér stað í um helmingi umdæma sem tilheyri Bagdad.

Af skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins frá árinu 2023 má ráða að spilling sé mikið vandamál í Írak, þar á meðal í stjórnmálum, löggæslu- og réttarkerfinu. Á undanförnum árum hafi talsvert verið unnið að því að uppræta spillingu af hálfu embættismanna í landinu og eitthvað hafi miðað áfram í þeim málum. Í upplýsingaskýrslu EEAS frá árinu 2014 kemur fram að á tímabilinu 2005 til 2013 hafi íröksk stjórnvöld unnið í samstarfi við Evrópusambandið að umbótum á stofnunum ríkisins, svo sem lögreglu, dómstólum og fangelsum landsins. Áætlunin hafi verið nefnd The European Union Integrated Rule of Law Mission for Iraq (EUJUST-LEX-Iraq) og hafi m.a. 7.000 opinberir starfsmenn undirgengist þjálfun í því skyni að koma á skilvirkri laga- og mannréttindavernd í landinu.

Á vefsíðu Friðarstofnunar Bandaríkjanna (e. United States Institute of Peace) kemur fram að árið 2011 hafi Bandaríkin ákveðið að hverfa frá Írak með samkomulagi við stjórnvöld í Bagdad um að þau myndu innlima súnníta í íröksku öryggissveitirnar til að halda aftur af starfsemi öfgatrúarhópa. Íröksk stjórnvöld hafi hins vegar ekki fylgt því eftir að ráða minnihlutahópa súnníta í sína þjónustu og það hafi leitt til þess að öfgasamtökin Islamic State in Iraq (ISI) hafi endurskipulagt sig og fengið til liðs við sig þúsundir súnníta innan og utan Íraks, þar á meðal fyrrverandi stjórnarhermenn. Árið 2013 hafi hernaður samtakanna færst yfir til Sýrlands og samtökin endurnefnt sig sem Islamic State in Iraq and Syria (ISIS). Í júní 2014 hafi ISIS náð þriðjungi Íraks á sitt vald og hafi leiðtogi samtakanna, Abu Bakr al-Baghdadi, lýst yfir stofnun íslamsks ríkis í Mósúl, næststærstu borg landsins, og nefnt sig kalífa. Á árunum 2015 til 2017 hafi írakskar öryggissveitir, kúrdískar Peshmerga-sveitir og PMF sveitir, studdar af flugherjum frá bandalagi undir forystu Bandaríkjanna, smám saman náð landsvæðum frá ISIS. Í desember 2017 lýsti forsætisráðherra Íraks yfir sigri gegn ISIS. Í skýrslu EUAA frá 2022 kemur fram að ISIS hafi ekki náð yfirráðum yfir frekara landsvæði síðan en reyni að festa sig í sessi á óaðgengilegum svæðum svo sem í dölum, fjöllum, eyðimörkum og á norður og miðsvæði landsins. Í síðustu ársfjórðungsskýrslu varnarmálaráðuneytis Bandaríkjanna um stöðu hernaðaraðgerða Bandaríkjanna gegn ISIS í Írak og Sýrlandi fyrir árið 2023 kemur fram að ISIS standi höllum fæti og samtökin séu ekki fær um að efna til stærri flókinna árása. Af ársfjórðungsskýrslum ársins 2024 má ekki ráða að meiriháttar breytingar hafi átt sér stað hvað varðar getu og starfshæfi ISIS samtakanna. Samkvæmt annarri ársfjórðungsskýrslu ársins 2025 hefur árásartíðni ISIS haldið áfram að vera í sögulegu lágmarki frá upphafi árs 2025 og almennum borgurum og öryggissveitum í Írak stafi einungis lágmarkshætta af ISIS.

Í skýrslu flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna frá 2024 kemur fram að mikil mótmæli hafi brotist út í Bagdad og suður-Írak árið 2019 og þau orðið þekkt sem Tishreen (október mótmælin). Mótmælin hafi að stærstum hluta verið leidd af yngra fólki sem hafi kallað eftir stjórnmálalegum umbótum, mótmælt spillingu, atvinnuleysi og skorti á opinberri þjónustu. Áætlað sé að á milli 29. október og 4. nóvember árið 2019 hafi fjöldi mótmælanda náð einni milljón í Bagdad einni. Stjórnvöld, þ.m.t. vopnaðir hópar PMF, hafi brugðist við með miklu valdi auk áreitis, ólögmætum handtökum, varðhaldi, mannránum, pyntingum og drápum á mótmælendum, aðgerðarsinnum og öðrum sem hafi verið taldir styðja mótmælin. Talið er að a.m.k. 600 mótmælendur hafi látist og margir fleiri hafi særst á fyrstu mánuðum mótmælanna. Hafi mótmælin leitt til þess að þáverandi forsætisráðherra og stjórn hans hafi sagt af sér í nóvember 2019. Mótmælendur hafi einnig beitt valdi gegn öryggissveitum og vopnahópum og brennt og eyðilagt byggingar yfirvalda og stjórnmálaflokka. Mótmælin hafi haldið áfram fram í mars 2020 en þá hafi dregið úr þeim. Ofbeldi gegn mótmælendum og aðgerðarsinnum hafi þó haldið áfram og í október 2022 hafi mótmælum í tilefni þriggja ára frá Tishreen verið mætt af hörku þar sem margir mótmælendur hafi særst. Mustafa Al-Kadhimi sem skipaður var forsætisráðherra í maí 2020 hafi fyrirskipað lausn allra mótmælenda, greiðslur bóta til fjölskyldna þolenda og skipað nefnd til að yfirfara viðbrögð stjórnvalda. Þrátt fyrir það hafi takmarkaður árangur náðst við draga til ábyrgðar þá sem gerst hafi sekir um brot í mótmælunum en greiðslur til fjölskyldna þolenda hafi farið fram.

Í skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins frá 2023 um trúfrelsi kemur fram að Íslam sé hin opinbera trú í Írak. Um 97% íbúa Íraks séu múslimar og flestir þeirra séu sjíta-múslimar eða um 55-60% íbúa landsins. Þá séu um 40% íbúa landsins súnní múslimar en um 15% íbúa séu súnní múslimskir Kúrdar og 24% súnní múslimskir arabar. Sjíta-múslimar séu ráðandi í suður- og austurhlutum landsins auk þess sem flestir íbúar höfuðborgarinnar Bagdad séu sjíta-múslimar. Íbúar norður-og vesturhluta landsins séu flestir súnní múslimar sem og íbúar miðsvæðisins, þó að undanskilinni Bagdad. Íslam, kristni, Sabaean-mandaen og Jasíti séu einu trúarbrögðin sem geti verið tilgreind á írökskum skilríkjum, en skilríki útgefin árið 2016 og síðar beri ekki með sér hverrar trúar handhafi sé. Í skýrslu Landinfo frá 2018 kemur fram að í íröksku samfélagi séu einstaklingar skilgreindir út frá þeim trúarhópum sem þeir fæðist inn í og að litið sé með vanþóknun á trúleysi.

Í skýrslu breska innanríkisráðuneytisins frá 2021 um súnní múslima kemur fram að dæmi séu um að írakski stjórnarherinn hafi misþyrmt súnní múslimum, m.a. með beitingu gerræðislegra handtaka, varðhalds, pyndinga og annarrar vanvirðandi meðferðar vegna meintra tengsla þeirra eða stuðnings við Daesh. Þá séu dæmi um að sveitir PMF hafi tekið þátt í mannránum, fjárkúgunum, morðum, pyndingum súnní múslima og eyðileggingu eigna þeirra á grundvelli ásakana um tengsl þeirra við Daesh, einkum á þeim svæðum sem áður hafi verið undir stjórn samtakanna. Samskonar umfjöllun er einnig að finna í skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins um trúfrelsi. Samkvæmt framangreindri skýrslu breska innanríkisráðuneytisins er þó meðferð írakskra yfirvalda á súnní múslimum almennt ekki talin nægilega alvarleg í eðli sínu og endurtekningu til að hún geti talist ná þeim þröskuldi að teljast ofsóknir eða ómannúðleg eða vanvirðandi meðferð nema einstaklingur geti sýnt fram á að atvik sem tengist honum persónulega setji hann í aukna hættu, t.a.m. ætluð tengsl við Daesh.

Í skýrslu EUAA frá árinu 2023 kemur fram að um 150 ættbálkar séu í Írak. Allt að 80% íbúa í Írak séu meðlimir ættbálka eða hafi tengsl við ættbálk. Við fæðingu verði börn meðlimir ákveðins ættbálks og tilheyri þeir ættingjum föður síns, þar með talið við skilnað foreldra þeirra. Ættbálkar í Írak séu gjarnan þungvopnaðir og hafi tekið þátt í innanlandsátökum. Einstaklingar sem fari ekki að vilja ættbálka sinna geti átt það á hættu að vera vísað á brott úr ættbálknum, vera útskúfað eða jafnvel drepin. Þá geti einstaklingar sem fari ekki að menningarlegum, samfélags- eða trúarlegum venjum ættbálks átt refsiaðgerðir á hættu, s.s. fjárhagsþvinganir. Í sömu skýrslu kemur fram að einstaklingar sem fylgi ekki hefðum og venjum samfélagsins í Írak og hegði sér á „vestrænan” hátt kunni að verða fyrir ofbeldi og hótunum, þá einkum konur. Hver ætt, ættbálkur og ættbálkasamband hafi sinn leiðtoga, eða Sheikh. Á staðbundnum vettvangi séu ættbálkaleiðtogar „valdhafar“ og séu taldir ábyrgir fyrir verndun og efnahagslegum aðstæðum samfélaga sinna og þjóna sem staðbundnir dómarar og sáttasemjarar til að leysa ágreiningsmál, þar á meðal í eigna- og hjónabandsmálum. Hins vegar beri ættbálkurinn almennt ekki ábyrgð á efnahagsástandi meðlima sinna.

Í skýrslu utanríkisráðuneytis Bandaríkjanna fyrir árið 2023 kemur fram að stjórnarskrá Íraks kveði á um jafnrétti allra fyrir lögum. Þá skuli stjórnvöld tryggja fötluðu fólki og einstaklingum með sérþarfir þjónustu á sviði félags- og heilbrigðisþjónustu, vernd gegn mismunun, húsnæðisúrræði og aðgengi að umönnun og endurhæfingu. Þrátt fyrir ákvæði stjórnarskrár hafi fatlað fólk og einstaklingar með sérþarfir mætt margvíslegum hindrunum hvað varðar aðgengi þeirra að námi, atvinnu, heilbrigðisþjónustu, réttarkerfinu og annars konar opinberri þjónustu. Í leiðbeiningum EUAA frá 2024 kemur fram að íröksk stjórnvöld hafi fullgilt samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks og sett löggjöf um þjónustu við fatlað fólk og fólk með sérstakar þarfir. Á grundvelli þeirrar löggjafar hafi verið sett á fót nefnd um virðingu og vernd réttinda fatlaðs fólks. Fatlað fólk og einstaklingar með sérþarfir séu hins vegar enn meðal viðkvæmustu þjóðfélagshópa í Írak og fari réttindi þeirra oft forgörðum í almennri umræðu.

Í framangreindum skýrslum, m.a. skýrslu EUAA frá 2025, er fjallað um erfiða stöðu kvenna í Írak. Fram kemur að efnahagsþvinganir og langvarandi átök hafi leitt til þess að lífsgæði þeirra hafi farið versnandi. Karllæg gildi séu ríkjandi í Írak og skortur sé á umræðu um réttindi kvenna og getu þeirra til að taka frekar þátt í samfélaginu. Konur séu jaðarsettar á mörgum sviðum samfélagsins og hafi mætt margvíslegum hindrunum, þ. á m. hvað varðar aðgengi að vinnumarkaði og heilbrigðiskerfi. Þá hafi margvísleg mannréttindabrot beinst að konum, þ. á m. kynferðis- og heimilisofbeldi, kynfæralimlestingar, heiðursmorð og þvinguð hjónabönd. Konur hafi veigrað sér við að leita aðstoðar lögregluyfirvalda vegna þessa, m.a. vegna viðmóts yfirvalda í garð kvenna, og séu málin því oft leyst innan viðkomandi fjölskyldu eða ættbálks. Fram kemur að yfirvöld í Írak hafi gerst aðili að alþjóðlegum samningum um réttindi kvenna, s.s. samningi Sameinuðu þjóðanna frá 1986 um brottnám allrar mismunar gegn konum (CEDAW), en hafi gert fyrirvara við nokkur af helstu ákvæðum samningsins.

Í skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins frá árinu 2024 og EUAA frá 2025 fram að þrátt fyrir að stjórnarskrá Íraks banni allt ofbeldi og misnotkun innan fjölskyldunnar þá tilgreini refsilög landsins heimilisofbeldi ekki sérstaklega og lögin heimili eiginmönnum að aga eiginkonur sínar og börn innan ákveðinna marka sem séu nánar tilgreind í lögum og venjum. Innanríkisráðuneyti Íraks haldi úti 16 fjölskylduverndareiningum innan lögreglunnar, sem séu staðsettar í sérhúsnæði við lögreglustöðvar víðsvegar um landið. Þessum einingum sé ætlað að leysa úr deilum innan heimilisins og vera öruggur staður fyrir þolendur kynferðis- og kynbundins ofbeldis. Einingarnar hafi þó verið gagnrýndar fyrir að leggja áherslu á að slík mál séu leyst með sátt innan fjölskyldunnar. Þá hafi frjáls félagasamtök fullyrt að þolendur veigri sér við að leita aðstoðar innan þessara eininga af ótta við að lögreglan greini fjölskyldum þeirra frá. Enn fremur hafi sumir ættbálkar bannað sínum meðlimum að leita til þessara eininga eftir aðstoð þar sem að heimilisofbeldi sé einkamál fjölskyldunnar. Fá neyðarskýli séu í landinu sem konur geti leitað til neyðist þær til að yfirgefa heimili sitt vegna ofbeldis.

Í skýrslu EUAA frá 2025 kemur fram að í Írak séu ekki sérstök lög sem miði að því að vernda réttindi barna. Hegningarlög landsins heimili foreldrum að aga börn sín innan ákveðinna marka sem lög eða venja kveði á um. Hæstiréttur landsins hafi þó bannað ofbeldi gegn börnum í hvaða formi sem er og dómstólar landsins séu skyldugir að fylgja þessari túlkun laganna. Í kjölfar dómsins hafi lögregla brugðist við í um hundrað málum. Kynferðisofbeldi, kynferðisleg áreitni og misneyting barna í kynferðislegum tilgangi séu refsiverð skv. hegningarlögum landsins. Ofbeldi gegn börnum sé þó útbreitt í Írak og börn njóti ekki fullnægjandi réttarverndar. Í skýrslu Unicef frá árinu 2025 kemur fram að samtökin hafi unnið með stjórnvöldum að því að bæta barnaverndarkerfið í Írak m.a. með því að koma á fót 27 barnaverndarmiðstöðvum í KRI og 44 samskonar miðstöðvum í Írak í samstarfi við vinnumála- og félagsmálaráðuneytið (MoLSA). Miðstöðvarnar séu skipaðar félagsráðgjöfum sem veiti forvarnar- og viðbragðsþjónustu. Þar sé jafnframt veitt nauðsynleg þjónusta, m.a. málastjórnun, forvarnir gegn ofbeldi í garð kvenna og stúlkna og lagaleg vernd sem gagnist yfir 100.000 börnum í viðkvæmri stöðu sem hafi orðið fyrir áhrifum af flótta og átökum. Að auki hafi Unicef tekið höndum saman við heilbrigðisráðuneytið og þjóðarskrifstofu írakskra kvenna til að koma á fót miðstöðvum (e. One stop centres) fyrir ofbeldi gegn konum og stúlkum á sjúkrahúsum í Bagdad, Anbar, Muthanna og á spítölum í KRI. Þessar miðstöðvar veiti trúnaðar- og alhliða þjónustu varðandi aðhlynningu og vernd fyrir konur og stúlkur.

Í skýrslu Alþjóða fólksflutningsstofnunarinnar (IOM) frá árinu 2019 kemur fram að yfirvöld tryggi öllum börnum rétt á endurgjaldslausri menntun frá sex ára aldri. Fjölskyldur sem snúi aftur til Íraks eftir að hafa sótt um alþjóðlega vernd í öðrum löndum geti sótt um aðstoð hjá stofnuninni við enduraðlögun. Í skýrslu ástralska utanríkisráðuneytisins frá árinu 2023 kemur fram að opinber fræðsla sé gjaldfrjáls á öllum stigum en sé yfirleitt léleg. Menntun sé skylda til loka sjötta bekkjar í Írak. Þrátt fyrir að engir einkaskólar hafi verið starfandi fyrir árið 2003 séu nú um 1.200 starfandi einkaskólar með leyfi frá menntamálaráðuneytinu. Einkaskólar séu oft betri en opinberir skólar en hafi há skólagjöld og séu því aðeins á færi efnameiri einstaklinga. Innritunarhlutfall stúlkna hafi aukist á undanförnum áratugum en sé enn um það bil sex prósentum lægra en drengja í grunnskóla og 25 prósentum lægra í framhaldsskóla. Í ársskýrslu Unicef í Írak fyrir árið 2024 kemur fram að árið hafi markast af átökum í nærliggjandi löndum sem hafi haft áhrif á stöðu barna og barnafjölskyldna í Írak. Unicef hafi brugðist við með aðstoð til barna í viðkvæmum aðstæðum, s.s. vegna ofbeldis, nauðungarflutninga eða varðhalds. Aðlögun barna og fjölskyldna sem hafi orðið fyrir áhrifum vegna Daesh í landinu hafi haldið áfram undir áætlun stjórnvalda um sjálfviljuga heimför þar sem Unicef hafi gegnt lykilhlutverki til að tryggja barnamiðaða nálgun. Efnahagur Írak hafi batnað árið 2024 en verðbólga og rýrnun gjaldmiðils landsins, Dinars, hafi leitt til aukinnar fátæktar og versnandi fæðuöryggis. Vegna mikils atvinnuleysis og aukinnar fátæktar hafi stjórnvöld endurnýjað skuldbindingar sínar til þess að veita jafna félagslega vernd fyrir börn með því að auka félagslegar bætur og útvíkka gildissvið þeirra. Þá hafi stjórnvöld og Unicef unnið saman að því að bæta aðgengi að menntun og hafi mikið áunnist í þeim málum árið 2024 og fjöldi barna sem ekki hafi sótt skóla snúið til baka eða sest á skólabekk.

Í skýrslu breska innanríkisráðuneytisins frá 2024 um heilbrigðiskerfið í Írak kemur fram að stjórnarskrá landsins tryggi ríkisborgurum aðgang að heilbrigðiskerfi landsins. Heilbrigðiskerfið í Írak hafi sætt gagnrýni, m.a. fyrir skort á starfsfólki, lyfjum og almennu aðgengi. Þá sé aðgangur að heilbrigðisþjónustu takmarkaður og mismunandi eftir landsvæðum. Meirihluti heilsugæslustöðva og almennra sjúkrahúsa sé staðsettur í þéttbýli og geti ríkisborgarar þar sótt sér heilbrigðisþjónustu, m.a. geðheilbrigðisþjónustu, gegn vægu gjaldi. Flestar heilbrigðisstofnanir séu í Bagdad og þar á eftir komi héruðin Ninewa, Najaf og Basra. Þá sé einkarekin heilbrigðisþjónusta í vexti í landinu auk þess sem ýmis frjáls félagasamtök vinni með stjórnvöldum að því að tryggja aðgengi fyrir fólk á innri flótta sem og fólk sem snýr til baka til Íraks eftir að hafa flúið heimaríki sitt. Í skýrslu breska innanríkisráðuneytisins frá ágúst 2024 kemur fram að geðheilbrigðiskerfið sé ekki vel þróað og þrátt fyrir að lögfest hafi verið heildarlög um geðheilsu árið 2005 hafi þau enn ekki verið innleidd að fullu. Sex sérhæfð geðsjúkrahús séu starfrækt í Írak, tvö í Bagdad og fjögur í Kúrdistan. Aðgengi sé ekki nógu gott, skortur á sérhæfðu starfsfólki og lakir innviðir takmarki verulega aðgengi að umönnun. Þá sé ekki almannatryggingakerfi sem nái til allra ríkisborgara og þurfi Írakar að reiða sig á ríkisrekna opinbera heilbrigðiskerfið. Í skýrslunni segir að almennt fari fordómar gagnvart geðrænum veikindum minnkandi sem hafi leitt til þess að fleiri leiti sér aðstoðar vegna geðheilbrigðisvandamála. Þá starfi ýmis frjáls félagasamtök í Írak, bæði innlend og alþjóðleg, sem vinni að réttindum og aðgengismálum fatlaðra í Írak. Einkum hafi verið ráðist í verkefni og aðgerðir á svæðum sem hafi orðið verst úti í vopnuðum átökum í landinu síðustu áratugi, s.s. með aðstoð við að útvega stuðningstæki og bæta aðgengismál. Einnig hafi verið gripið til aðgerða í Bagdad og öðrum þéttbýlisstöðum til þess að efla þátttöku fatlaðra í samfélaginu og bæta félagslega og efnahagslega stöðu þeirra.

5.5 Niðurstaða um réttarstöðu flóttamanns samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Kærendur byggja kröfu sína á því að óttast ofsóknir af hálfu vopnahópsins Asa‘ib Ahl al-Haq vegna þátttöku M í mótmælum í heimaríki árið 2019 auk þess að tilheyra minnihlutahópi súnní múslima.

Mat á trúverðugleika frásagnar kærenda er byggt á endurritum af viðtölum þeirra hjá Útlendingastofnun, öðrum gögnum málsins og upplýsingum um heimaríki þeirra.

Í greinargerð er byggt á því að kærendur hafi ástæðuríkan ótta við ofsóknir á grundvelli stjórnmálaskoðana í ljósi þátttöku M í mótmælum. Í viðtölum hjá Útlendingastofnun kváðust kærendur hvorki vera aðilar að stjórnmálaflokki né vera virk í þágu tiltekins málsstaðar í heimaríki. Greindu kærendur bæði frá því að þau mótmæli er M hafi tekið þátt í hafi verið friðsamleg og ópólitísk í eðli sínu. Ekki hafi verið um að ræða mótmæli í garð stjórnvalda. Með vísan til frásagna kærenda í viðtölum sínum og eftirfarandi umfjöllunar um mótmælin og aðgerðir stjórnvalda í kjölfar þeirra er ljóst að kærendur eiga ekki á hættu að sæta ofsóknum af hálfu stjórnvalda á grundvelli raunverulegra eða ætlaðra stjórnmálaskoðana þeirra.

Í viðtölum hjá Útlendingastofnun greindu kærendur frá því að bróðursonur M hafi verið myrtur 8. október 2019 og að tíu dögum síðar hafi faðir hans, bróðir M, einnig verið myrtur. Að sögn kærenda hafi vopnahópurinn Asa‘ib Ahl al-Haq verið að verki í bæði skiptin. Kærendur hafi leitað til lögreglu en þar sem kærendur hafi ekki getað nafngreint gerendurna hafi lögreglan sagst ekkert geta gert og málunum hafi síðar verið lokað. Máli sínu til stuðnings lögðu kærendur fram fjórar ljósmyndir sem þau kveða annars vegar vera af dánarvottorðum bróður og bróðursonar M og hins vegar af grafreitum þeirra. Hvað framlagðar ljósmyndir af dánarvottorðum varðar er kærunefnd ekki fært að sannreyna hvað í þeim stendur vegna lélegra gæða ljósmyndanna né áreiðanleika þeirra þar sem um afrit er að ræða. Framlagðar ljósmyndir af legsteinum einstaklinga er kærendur kveða vera bróður og bróðurson M bera með sér að sýna grafreiti tveggja nafngreindra einstaklinga sem létust í október 2019. Ekki er hægt að útiloka að framlagðar ljósmyndir sýni grafreiti bróður og bróðursonar M. Hins vegar hafa kærendur ekki lagt fram nein gögn til staðfestingar á því að andlát umræddra fjölskyldumeðlima M hafi borið að með þeim hætti sem kærendur kveða. Hafa því framangreindar ljósmyndir takmarkað sönnunargildi í málinu.

Í viðtölum hjá Útlendingastofnun greindu kærendur frá því að hafa orðið fyrir hótun og árás af hálfu vopnahópsins Asa‘ib Ahl al-Haq vegna stuðnings M við og þátttöku hans í mótmælum árið 2019. Lögðu kærendur fram skriflega hótun sem þau kváðu hafa borist þeim hinn 28. október 2019 og greindu frá því að tveimur dögum eftir móttöku hótunarinnar hafi kærendur orðið fyrir árás á heimili sínu þar sem M hafi hlotið stungusár víðsvegar á líkamanum og misst fjölda tanna í árásinni. Þá hafi K verið stungin í hökuna og fótinn og lamin. Í kjölfarið hafi nágrannar kærenda komið þeim á sjúkrahús hvar þau hafi dvalið í um sjö klukkustundir. Þegar M hafi vaknað á sjúkrahúsinu hafi eiginmaður systur hans tjáð honum að umræddur vopnahópur gæti náð til kærenda þar og því hafi kærendur yfirgefið sjúkrahúsið í leyni og farið heim til mágs M hvar þau hafi dvalið í u.þ.b. mánuð þar til þau hafi yfirgefið heimaríki. Greindi K frá því að árásarmennirnir hafi snúið aftur og brennt hús kærenda til grunna, líklega á meðan kærendur hafi verið á sjúkrahúsinu. Síðar í viðtalinu kvað K kærendur hafa fengið myndir af brunarústum húss þeirra áður en þau hafi yfirgefið heimaríki í lok nóvember 2019.

Við meðferð málsins lögðu kærendur fram fjölda gagna, m.a. tvær ódagsettar ljósmyndir sem þau kveða vera af brunarústum húss þeirra í Írak. Rannsókn nefndarinnar á framangreindum ljósmyndum leiddi í ljós að báðar myndirnar hafi birst í fréttaumfjöllunum á vefnum, annars vegar í umfjöllun frá 3. febrúar 2023 um húsbruna í ísraelska þorpinu Kafr Yasif og hins vegar í umfjöllunum frá árinu 2014 um bruna í Kuwait. Með tölvubréfi, dags. 18. febrúar 2026, var kærendum veitt tækifæri til að bregðast við framangreindu. Samkvæmt svörum kærenda, dags. 23. febrúar 2026, hafi þeim borist hótanir ásamt framlögðum myndum á tilgreindu samskiptaforriti eftir að þau hafi yfirgefið heimaríki frá þeim hópi sem hafi áður verið að ógna kærendum. Kærendur hafi verið í góðri trú hvað umræddar myndir varðar.

Með vísan til þess er að framan segir um uppruna framlagðra mynda er ljóst að þær sýni ekki brunarústir húss kærenda og að mati nefndarinnar eru athugasemdir kærenda hvað myndirnar varðar ekki trúverðugar. Lítur kærunefnd m.a. til þess að í viðtali sínu hjá Útlendingastofnun kvað K kærendum hafa borist umræddar myndir áður en þau hafi yfirgefið heimaríki og eru athugasemdir kærenda ekki í samræmi við þá frásögn. Framangreindar myndir og frásagnir kærenda um bruna húss þeirra verða því ekki lagðar til grundvallar.

Af landaupplýsingum verður ráðið að í október mótmælunum árið 2019 í Írak og í kjölfar þeirra hafi mótmælendur orðið fyrir ýmis konar ofbeldi. Telur nefndin því ekki ástæðu til að draga í efa frásagnir kærenda um að þau hafi orðið fyrir hótun og ofbeldi í tengslum við umrædd mótmæli.

Við yfirferð á landaheimildum verður ekki ráðið að þeir sem tóku þátt í mótmælunum árið 2019 hafi þurft að sæta ofsóknum í kjölfar þeirra nema um hafi verið að ræða einstaklinga sem hafi verið áberandi í mótmælunum eða einstaklinga sem hafi haldið áfram mótmælum. Er litið til þess að langt er um liðið og ekkert bendir til þess að kærendur eigi á hættu að verða sérstakt skotmark vegna þátttöku M í mótmælunum og er þá jafnframt litið til þess að hlutverk M samkvæmt frásögn kærenda var takmarkað við að styðja við mótmælendur með því að færa þeim mat. Framlagt hótunarbréf frá vopnahópnum Asa‘ib Ahl al-Haq breytir ekki mati nefndarinnar enda verður ekki annað ráðið en að um hafi verið að ræða tilfallandi hótun í tengslum við mótmælin sem nú eru liðin hjá. Kærendur greindu auk þess frá því að fjöldi annarra aðila hafi fengið samskonar bréf og orðið fyrir árás af hálfu umrædds vopnahóps og er það í samræmi við heimildir. Einnig liggur fyrir að yfirvöld í Írak hafi gripið til aðgerða til að rétta hlut þeirra sem urðu fyrir ofbeldi í mótmælunum með bótum þrátt fyrir að erfitt hafi reynst að sækja gerendur til saka. Gefur það til kynna að kærendur og börn þeirra geti leitað verndar stjórnvalda í Írak telji þau þess þörf.

Hvað varðar þá málsástæðu kærenda að eiga á hættu ofsóknir sökum þess að vera súnní múslimar þá er rétt að þeir eiga frekar á hættu ýmis konar áreiti eða ofsóknir í Írak. Aðstæður eru þó ekki slíkar að það eitt og sér að vera súnní múslimi leiði til þess að einstaklingur eigi á hættu ofsóknir heldur þurfa að koma til einhverjar einstaklingsbundnar aðstæður. Kærendur greindu ekki frá sérstökum tilvikum þar sem þau eða börn þeirra hafi sætt sérstöku áreiti í heimaríki af þeim sökum heldur greindu kærendur frá almennri mismunun í garð súnní múslima. Af frásögnum kærenda verður ráðið að þau hafi átt húsnæði og að M hafi átt fyrirtæki og unnið sem leigubílstjóri í heimaríki. Er það niðurstaða nefndarinnar að ekkert bendi til þess að kærendur eða börn þeirra eigi á hættu að sæta mismunun eða ofbeldi á grundvelli trúar sinnar sem nái því marki að teljast ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, sbr. b-lið 2. mgr. 38. gr. laganna.

Í greinargerð kærenda er byggt á því að K tilheyri sérstökum þjóðfélagshópi í heimaríki sem kona. Þau gögn sem kærunefnd hefur kynnt sér gefa til kynna, líkt og að framan er rakið, að staða kvenna í Írak sé erfið. Konur eigi á hættu að verða fyrir áreiti, mismunun og ofbeldi vegna kyns síns, þ. á m. af hendi sambúðarmaka eða eiginmanns. Há tíðni heimilisofbeldis og heiðursglæpa sé áhyggjuefni og þolendur veigri sér við að leita aðstoðar yfirvalda, m.a. vegna viðmóts þeirra í garð kvenna. Þá standi konur í Írak frammi fyrir ýmsum hindrunum og áskorunum sem geti haft neikvæð áhrif á getu þeirra og möguleika til að taka fullan og jafnan þátt á við karlmenn í stjórnmálalegum, félagslegum og fjárhagslegum sviðum samfélagsins. Að mati kærunefndar benda gögnin hins vegar ekki til þess að konur í Írak eigi á hættu mismunun eða áreiti vegna kyns sem nái því alvarleikastigi að fela í sér ofsóknir eða ómannúðlega eða vanvirðandi meðferð í skilningi 1. mgr. 37. gr. , sbr. 1. og 3. mgr. 38. gr. laga um útlendinga.

Með vísan til framangreinds er það niðurstaða kærunefndar að gögn málsins beri ekki með sér að þær athafnir sem kærendur hafa lýst hafi eða geti náð því alvarleikastigi að teljast ofsóknir í skilningi 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga.

Samkvæmt 5. mgr. 37. gr. laga um útlendinga skal, við mat samkvæmt 1. og 2. mgr. 37. gr. í málum sem varða börn, fylgdarlaus sem önnur, hafa það sem er barninu fyrir bestu að leiðarljósi. Í ákvæðinu kemur fram að við það mat beri að líta til möguleika barns á fjölskyldusameiningu, öryggis barnsins, velferðar og félagslegs þroska auk þess sem taka skal tillit til skoðana barnsins í samræmi við aldur þess og þroska. Leggur kærunefnd mat á hagsmuni barna samkvæmt 5. mgr. 37. gr. laga um útlendinga með hliðsjón af upplýsingum úr fyrirliggjandi gögnum málsins og framangreindum aðstæðum í heimaríki þeirra. Sjónarmiðum barnanna var nægilega komið á framfæri með framburði kærenda, viðtölum við börnin og hagsmunagæslu talsmanns. Að teknu tilliti til ákvæða barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og íslenskrar löggjafar um barnavernd standa engin rök í vegi fyrir því að börnin fylgi foreldrum sínum aftur til heimaríkis. Börn þau sem um ræðir eru í fylgd foreldra sinna sem eru að mestu heilsuhraust og vinnufær og njóta börnin stuðnings þeirra. Eins og áður greinir stendur börnum kærenda til boða menntun í heimaríki. Þá bera gögn með sér að börnin muni jafnframt hafa aðgang að heilbrigðiskerfinu í heimaríki. Með vísan til framangreinds og að teknu tilliti til sjónarmiða um öryggi, velferð og félagslegan þroska barnanna er það börnunum fyrir bestu að fylgja foreldrum sínum til heimaríkis síns.

Þegar frásagnir kærenda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum þeirra og barna þeirra í heimaríki, teljast kærendur ekki hafi sýnt fram á með rökstuddum hætti að þau eigi á hættu ofsóknir í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Sama á við þegar litið er til samsafns athafna. Kærendur og börn þeirra uppfylla því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamenn hér á landi, sbr. 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

5.6 Niðurstaða um viðbótarvernd samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Kærendur byggja kröfu sína á sömu málsástæðum og fyrir aðalkröfu auk almennra aðstæðna í heimaríki.

Líkt og fjallað hefur verið um í úrskurðum kærunefndar síðustu ára vegna umsækjenda um alþjóðlega vernd frá Írak og nýlegra heimilda um aðstæður í Írak eru aðstæður þar í landi ekki slíkar að allir sem þar eru staddir eigi á hættu að sæta meðferð sem fellur undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Eftir sigur írakskra stjórnvalda á Daesh hefur hæg uppbygging átt sér stað í landinu og öryggisástand batnað til muna. Hafa þær aðstæður haldist nokkuð stöðugar í lengri tíma og þrátt fyrir að á síðustu árum hafi blossað upp deilur og átök á afmörkuðum svæðum eru ekki ríkjandi vopnuð átök í landinu þar sem ekki er greint á milli borgaralegra eða hernaðarlegra skotmarka. Þar sem það er niðurstaða kærunefndar að aðstæður á heimasvæði kærenda í Bagdad og almennt í Írak séu ekki með þeim hætti að þær nái því marki að hver sá einstaklingur sem þar er staddur eigi á hættu að sæta meðferð sem fellur undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga þurfa frekari persónubundnir þættir að koma til svo einstaklingur uppfylli skilyrði ákvæðisins og eigi rétt á viðbótarvernd.

Með vísan til umfjöllunar undir 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga um aðstæður kærenda og barna þeirra er ljóst að þau atvik sem kærendur hafa lýst ná ekki því marki að teljast ómannúðleg eða vanvirðandi meðferð í skilningi 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Þá er ekkert í gögnum málsins eða framburðum kærenda sem gefur tilefni til að ætla að einstaklingsbundnar aðstæður kærenda og barna þeirra leiði til þess að þau eigi á hættu að sæta ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu snúi þau til baka.

Þegar frásagnir kærenda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kærenda í heimaríki, er það niðurstaða kærunefndar að einstaklingsbundnar aðstæður kærenda og barna þeirra séu ekki þannig að þær falli undir ákvæði 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærendur og börn þeirra uppfylla því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamenn hér á landi, sbr. 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

5.7 Alþjóðleg vernd á grundvelli 40. gr. laga um útlendinga

Þar sem kærendur og börn þeirra eru ekki flóttamenn samkvæmt 37. gr. laga um útlendinga eiga þau ekki rétt á alþjóðlegri vernd hér á landi, sbr. 40. gr. laga um útlendinga.

6 Dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða

6.1 Lagagrundvöllur

Samkvæmt 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem staddur er hér á landi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, þrátt fyrir að skilyrði 37. gr. séu ekki uppfyllt, ef útlendingur getur sýnt fram á ríka þörf fyrir vernd, t.d. af heilbrigðisástæðum eða vegna erfiðra félagslegra aðstæðna viðkomandi eða erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki eða í landi sem honum yrði vísað til. Kærunefnd telur, með vísan til orðalags ákvæðisins um „ríka þörf fyrir vernd“ auk lögskýringargagna sem fylgdu greininni, að dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verði ekki veitt nema aðstæður, bæði almennar og sérstakar m.t.t. heilsufars og félagslegra þátta, auk atvika sem þar er vísað til, nái ákveðnu alvarleikastigi þegar málið er virt í heild.

Í athugasemdum við 74. gr. frumvarps til laga um útlendinga kemur fram að í samræmi við ákvæði alþjóðlegra skuldbindinga og almennra laga sé lagt til að tekið sé sérstakt tillit til barna, hvort sem um er að ræða fylgdarlaus börn eða önnur börn. Í því ljósi og með hliðsjón af meginreglunni um að það sem barni er fyrir bestu skuli hafa forgang þegar teknar eru ákvarðanir um málefni þess, sbr. jafnframt 2. mgr. 10. gr. og 3. mgr. 25. gr. laga nr. 80/2016, telur kærunefnd að við mat á því hvort skilyrði 1. mgr. 74. gr. laganna séu fyrir hendi skuli taka sérstakt tillit til þess ef um barn er að ræða og skuli það sem er barni fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðun.

Í athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að ákvæði 1. mgr. 74. gr. vísi m.a. til erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki og væri þar oft um að ræða viðvarandi mannréttindabrot í ríkinu og þá aðstöðu að yfirvöld veiti þegnum sínum ekki vernd gegn ofbeldisbrotum eða glæpum. Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga kemur m.a. fram að með erfiðum almennum aðstæðum sé vísað til alvarlegra aðstæðna í heimaríki sem ekki séu staðbundin, svo sem vegna langvarandi stríðsátaka. Þá kemur fram að erfiðar almennar aðstæður taki að jafnaði ekki til neyðar af efnahagslegum rótum eða náttúruhamfara, svo sem fátæktar, hungursneyðar eða húsnæðisskorts. Eigi það m.a. við þegar í heimaríki viðkomandi ríki óðaverðbólga, atvinnuleysi í ríkinu sé mikið eða lágmarkslaun dugi ekki fyrir framfærslu.

Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 með síðari breytingum og athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að með ríkri þörf á vernd af heilbrigðisástæðum sé m.a. miðað við að um skyndilegan og lífshættulegan sjúkdóm sé að ræða og meðferð við honum væri aðgengileg hér á landi en ekki í heimaríki viðkomandi. Í þessu sambandi kemur jafnframt fram að meðferð teljist ekki óaðgengileg þótt greiða þurfi fyrir hana heldur er hér átt við þau tilvik þar sem meðferð sé til í heimaríkinu en viðkomandi eigi ekki rétt á henni. Þá kunna að falla undir 1. mgr. 74. gr. mjög alvarlegir sjúkdómar sem ekki teljast lífshættulegir, svo sem ef sýnt þykir að þeir muni valda alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni. Ef um langvarandi sjúkdóm sé að ræða væru ríkari verndarsjónarmið fyrir hendi ef sjúkdómur væri á lokastigi. Jafnframt væri rétt að líta til þess hvort meðferð hafi hafist hér á landi og ekki væri læknisfræðilega forsvaranlegt að rjúfa meðferð, sem og til atriða sem varði félagslegar aðstæður útlendings og horfur hans.

Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga og athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga er jafnframt fjallað um erfiðar félagslegar aðstæður. Þar kemur fram að átt sé við að útlendingur hafi þörf á vernd vegna félagslegra aðstæðna í heimaríki og eru þar nefnd sem dæmi aðstæður kvenna sem hafa sætt kynferðislegu ofbeldi, sem leitt getur til erfiðrar stöðu þeirra í heimaríki, eða aðstæður kvenna sem ekki fella sig við kynhlutverk sem er hefðbundið í heimaríki þeirra og eiga á hættu útskúfun eða ofbeldi við heimkomu. Verndarþörf þjóðfélagshópa að öðru leyti myndi fara eftir aðstæðum í hverju máli.

Samkvæmt 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem sótt hefur um alþjóðlega vernd hér á landi og ekki fengið niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi innan 18 mánaða eftir að hann lagði inn umsókn sína dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða að uppfylltum skilyrðum 2. og 3. mgr. ákvæðisins. Ef um barn er að ræða skal miða við 16 mánuði.

6.2 Niðurstaða um 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga

Kærendur byggja á því að félagslegar aðstæður í Írak verði þeim og börnum þeirra verulega erfiðar þar sem þau hafi enga atvinnumöguleika og eigi nær enga fjölskyldumeðlimi. Þá vísa kærendur til heilbrigðisástæðna.

Af þeim gögnum og skýrslum sem kærunefnd hefur farið yfir má ráða að þrátt fyrir það ótrygga ástand sem ríki á ákveðnum svæðum í heimaríki kærenda verði ekki ráðið að almennar aðstæður sem bíði kærenda og barna þeirra í heimaríki nái því alvarleikastigi sem 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga kveði á um.

Í viðtölum hjá Útlendingastofnun greindu kærendur frá heilsufari sínu og barna sinna. M kvaðst ekki vera við góða líkamlega heilsu og hafa takmarkaða hreyfigetu í annarri hendi. K kvaðst vera með ofnæmi í augum og sjá illa þegar hún fái ofnæmiskast ásamt því að glíma við liðverki í fótleggjum. Kærendur kváðust vera við slæma andlega heilsu vegna reynslu sinnar í heimaríki og eftir að þau hafi lagt á flótta. M hitti sálfræðing hér á landi. Kærendur kváðu A og B vera heilsuhraust. Við meðferð málsins hafa kærendur lagt fram gögn frá Göngudeild sóttvarna vegna B frá tímabilinu 12. janúar til 12. febrúar 2023 þar sem fram kemur að B hafi leitað læknisaðstoðar vegna tannskemmda, ótilgreindra kviðverkja og kláða vegna kláðamaurs. Þá hafi B verið með verki í hálsi eftir að hafa verið tekinn hálstaki en rannsókn hafi ekki leitt í ljós áverka. Lögðu kærendur jafnframt fram gögn frá Göngudeild sóttvarna vegna M, annars vegar frá tímabilinu 24. febrúar til 12. júlí 2023 og hins vegar frá tímabilinu 18. janúar til 24. nóvember 2023. Af framangreindum gögnum má ráða að M hafi leitað læknisaðstoðar vegna ýmissa verkja víðsvegar um líkamann, nefstíflu eftir nefbrot, augnþurrks, sýkingar í munnvatnskirtlum og andlegra vandamála.

Af framburði kærenda og framlögðum heilsufarsgögnum verður ekki ráðið að þau eða börn þeirra glími við skyndilega, lífshættulega eða mjög alvarlega sjúkdóma sem fyrirséð er að muni valda þeim alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni. Að framangreindu virtu verður ekki talið að kærendur eða börn þeirra þarfnist meðferðar sem sé svo sérhæfð að þau geti einungis hlotið hana hérlendis né að rof á henni yrði til tjóns fyrir þau verði þeim gert að snúa aftur til heimaríkis. Verður ekki annað séð en að kærendur og börn þeirra hafi getað leitað sér heilbrigðisaðstoðar í heimaríki og fengið hana. Hefur jafnframt ekkert komið fram sem bendir til annars en að þau muni áfram geta fengið heilbrigðisaðstoð verði þeim gert að snúa aftur til heimaríkis. Hafa kærendur því ekki sýnt fram á að þau eða börn þeirra hafi þörf á vernd af heilbrigðisástæðum, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Í viðtölum hjá Útlendingastofnun greindu kærendur frá því að hafa átt fyrir mat og öðrum nauðsynjavörum, M sé járnsmiður og hafi átt járnsmíðaverkstæði ásamt frænda sínum ásamt því að hafa starfað sem leigubílstjóri.

Kærendur hafa greint frá því að eiga hvort um sig systur í heimaríki og af gögnum málsins verður talið að þau hafi getað framfleytt sér og börnum sínum í heimaríki. Hefur ekkert komið fram sem bendir til annars en að kærendur séu almennt heilsuhraust og vinnufær. Það er því niðurstaða kærunefndar að félagslegar aðstæður kærenda og barna þeirra við komu til heimaríkis séu ekki slíkar að þær geti talist erfiðar í skilningi 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Við þetta mat hefur kærunefnd litið til hagsmuna barna kærenda og aðstæðna barna almennt í Írak í samræmi við 2. mgr. 10. gr. laga um útlendinga og 3. mgr. 25. gr. sömu laga. Í Írak er gjaldfrjáls menntun til 12 ára aldurs, skólaskylda á grunnskólastigi, aðstoð er í boði fyrir efnaminni fjölskyldur af hálfu stjórnvalda auk þess sem innlend og alþjóðleg mannúðarsamtök styðja stjórnvöld í að veita menntun, heilbrigðisþjónustu og matvælaaðstoð til barna. Hvorki almennar aðstæður í Írak né einstaklingsbundnar aðstæður barnanna í máli þessu eru með þeim hætti að rétt sé að veita dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða.

Þegar frásagnir kærenda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kærenda og barna þeirra í heimaríki, er það niðurstaða kærunefndar að kærendur hafi ekki sýnt fram á aðstæður sem ná því alvarleikastigi að þau eða börn þeirra hafi ríka þörf fyrir vernd líkt og kveðið er á um í 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Það er því niðurstaða kærunefndar að aðstæður í heimaríki séu ekki með þeim hætti að veita beri kærendum og börnum þeirra dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

6.3 Niðurstaða um 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga

Kærendur sóttu um alþjóðlega vernd fyrir sig og börn sín hér á landi 13. desember 2022.

Í 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga kemur fram að heimilt sé að veita útlendingi sem sótt hefur um alþjóðlega vernd og ekki fengið niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi innan 18 mánaða eftir að hann sótti fyrst um alþjóðlega vernd hér á landi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt ákvæðinu að því tilskildu að skorið hafi verið úr um að hann uppfylli ekki skilyrði 37. og 39. gr. Frekari skilyrði fyrir veitingu dvalarleyfis í þeim tilvikum koma fram í a- til d-liðum 2. mgr. 74. gr. laganna en þau eru að tekin hafi verið skýrsla af umsækjanda um alþjóðlega vernd, ekki leiki vafi á því hver umsækjandi sé, ekki liggi fyrir ástæður sem geta leitt til brottvísunar umsækjanda og að útlendingur hafi veitt upplýsingar og aðstoð við úrlausn máls.

Líkt og að framan greinir hafa M og börn kærenda ekki sannað auðkenni sitt og uppfylla því ekki b-lið 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Líkt og rakið er að framan barst vegabréf K til landsins með bréfpósti í maí 2024 og var haldlagt af tollgæslunni. Samkvæmt mati lögreglunnar á Suðurnesjum, dags. 27. maí 2024, voru engin fölsunarmerki að sjá á vegabréfinu. Samkvæmt vegabréfinu er fæðingardagur K […]. Kærendur höfðu lagt fram ljósmynd af vegabréfi K við meðferð máls þeirra hjá Útlendingastofnun og ber sú ljósmynd með sér að reynt hafi verið að eiga við hana með þeim hætti að breyta fæðingarári K úr […] yfir í […]. Frá upphafi málsmeðferðar kærenda hjá íslenskum stjórnvöldum, þ. á m. í tveimur viðtölum K hjá Útlendingastofnun, hefur K sagst vera fædd […]. Þá kemur jafnframt fram í dvalarleyfiskorti og ferðaskilríki K frá Grikklandi, hvar kærendum og börnum þeirra var veitt viðbótarvernd, að K hafi fæðst […]. Var það ekki fyrr en í svörum kærenda, dags. 23. febrúar 2026, við athugasemdum nefndarinnar vegna framangreinds misræmis sem kærendur kváðu réttan fæðingardag K vera […]. Það að K hafi gefið upp fæðingardag sinn sem […]við meðferð máls kærenda sé að sögn kærenda byggt á misskilningi vegna erfiðleika við túlkun í viðtali K hjá Útlendingastofnun. Neituðu kærendur því alfarið að hafa átt við vegabréf K og telja mögulega skýringu á ummerkjum um breytingu á ártali fæðingar K í ljósmynd af vegabréfinu vera slæma upplausn ljósmyndarinnar.

Er það mat nefndarinnar að útskýringar kærenda hvað framangreind atriði varðar séu ekki trúverðugar. Lítur kærunefnd m.a. til þess að kærendur hafa dvalið hér á landi í rúmlega þrjú ár, sótt viðtöl hjá Útlendingastofnun og notið þjónustu, m.a. í heilbrigðiskerfinu, þar sem þau nutu liðsinnis arabískra túlka og því ljóst að kærendur hefur vísvitandi reynt að blekkja íslensk stjórnvöld. Með vísan til þessa og framangreindrar umfjöllunar um uppruna framlagðra ljósmynda sem kærendur kváðu sýna brunarústir húss þeirra er það niðurstaða nefndarinnar að kærendur hafi ekki aðstoðað við úrlausn málsins í skilningi d-liðar 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Þar sem skilyrði 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga eru ekki uppfyllt kemur ekki til skoðunar hvort ákvæði 3. mgr. sömu greinar eigi við í málinu. Þá eru atvik ekki þannig að rétt sé að víkja frá ofangreindu skilyrði sbr. 4. mgr. 74. gr. laganna.

Er því ekki heimilt að veita kærendum og börnum þeirra dvalarleyfi á grundvelli ákvæðisins.

7 Bann við endursendingu samkvæmt 42. gr. laga um útlendinga

7.1 Lagagrundvöllur

Samkvæmt 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga er ekki heimilt að senda útlending eða ríkisfangslausan einstakling til svæðis þar sem hann hefur ástæðu til að óttast ofsóknir, sbr. 37. og 38. gr., eða vegna svipaðra aðstæðna og greinir í flóttamannahugtakinu er í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar er einnig óheimilt að senda útlending til svæðis þar sem ekki er tryggt að hann verði ekki sendur áfram til slíks svæðis sem greinir í 1. mgr.

7.2 Niðurstaða um bann við endursendingu

Með vísan til umfjöllunar að framan um heimaríki kærenda er það niðurstaða kærunefndar að þær aðstæður sem ákvæðið tekur til eigi ekki við í máli kærenda og barna þeirra. Stendur ákvæði 42. gr. laga um útlendinga því ekki í vegi fyrir endursendingu kærenda og barna þeirra þangað.

8 Brottvísun og endurkomubann

8.1 Lagagrundvöllur

Í 3. mgr. 43. gr. reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 kemur fram að verði umsækjanda um alþjóðlega vernd ekki veitt dvalarleyfi skuli Útlendingastofnun taka ákvörðun um frávísun eða brottvísun eftir ákvæðum laga um útlendinga og að útlendingur sem sótt hafi um alþjóðlega vernd teljist hafa áform um að dveljast á landinu lengur en 90 daga. Samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga skal vísa útlendingi úr landi sem dvelst ólöglega í landinu eða þegar tekin hefur verið ákvörðun sem bindur enda á heimild útlendings til dvalar í landinu svo framarlega sem ákvæði 102. gr. laganna eigi ekki við. Í 102. gr. laganna er kveðið á um vernd og takmarkanir við ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. laganna skal brottvísun ekki ákveðin ef hún, með hliðsjón af atvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Sérstaklega skal taka tillit til þess ef um barn eða nánasta aðstandanda barns er að ræða og skal það sem barni er fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðun. Við mat á því hvort brottvísun feli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart kæranda verður að hafa ákvæði 71. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. nr. 33/1944 og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um friðhelgi einkalífs og fjölskyldu til hliðsjónar. Þegar útlendingur á hagsmuna að gæta í skilningi 8. gr. sáttmálans verður ákvörðun um brottvísun að vera í samræmi við það sem lög mæla fyrir um og nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi, sbr. 2. mgr. 8. gr. sáttmálans.

Samkvæmt 1. mgr. 101. gr. laganna felst í endanlegri ákvörðun um brottvísun skylda útlendings til þess að yfirgefa Schengen-svæðið nema viðkomandi hafi heimild til dvalar í öðru ríki sem er þátttakandi í Schengen-samstarfinu. Með lögum um landamæri nr. 136/2022 voru gerðar breytingar á 98. gr. laga um útlendinga sem leiða til þess að brottvísun og endurkomubann er nú beitt þar sem áður var beitt frávísun en veita skal frest til sjálfviljugrar heimfarar, sbr. 104. gr. laga um útlendinga. Sá sem sætir slíkri ákvörðun getur komist hjá endurkomubanni með því að yfirgefa landið sjálfviljugur innan frestsins sbr. 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga.

8.2 Niðurstaða um brottvísun og endurkomubann

Eins og að framan greinir hefur umsóknum kærenda og barna þeirra um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verið synjað. Hafa þau því ekki frekari heimild til dvalar hér á landi. Af framangreindu leiðir að með hinni kærðu ákvörðun var réttilega bundinn endir á heimild kærenda og barna þeirra til dvalar hér á landi og ber því samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga að vísa þeim úr landi nema 102. gr. laganna standi því í vegi. Það athugast að kæra til kærunefndar útlendingamála frestaði réttaráhrifum hinna kærðu ákvarðana.

Kærendum var í viðtali hjá Útlendingastofnun leiðbeint um að til skoðunar væri að brottvísa þeim og börnum þeirra frá Íslandi og ákvarða kærendum endurkomubann hingað til lands. Var kærendum gefið færi á að koma að andmælum hvað það varðar. Kváðu kærendur systur K dvelja hér á landi og telja ákvörðun um brottvísun og endurkomubann vera ósanngjarna ráðstöfun.

Með vísan til framangreindrar umfjöllunar og af þeim svörum sem kærendur gáfu um tengsl sín við Ísland og önnur Schengen-ríki verður ekki séð að brottvísun kærenda og barna þeirra og endurkomubann kærenda verði talin ósanngjörn ráðstöfun í garð þeirra eða nánustu aðstandenda þeirra, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga. Þá horfir kærunefnd jafnframt til þess að kærendur geta komist hjá endurkomubanni og afleiðingum þess yfirgefi þau Ísland innan þess frest sem þeim er gefinn.

Með ákvörðunum Útlendingastofnunar var kærendum veittur 15 daga frestur til að yfirgefa landið með sjálfviljugri heimför og þannig fá endurkomubannið fellt niður.

Með vísan til 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga teljast 15 dagar hæfilegur frestur í tilviki kærenda og barna þeirra til að yfirgefa landið. Endurkomubann kærenda fellur niður yfirgefi þau landið innan framangreinds frests.

9 Athugasemdir, samantekt og leiðbeiningar

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið og forsendna hinna kærðu ákvarðana eru þær staðfestar.

Athygli kærenda er vakin á því að samkvæmt 6. mgr. 104. gr. laga um útlendinga frestar málshöfðun fyrir dómstólum til ógildingar á endanlegri ákvörðun um að útlendingur skuli yfirgefa landið ekki framkvæmd hennar. Að kröfu útlendings getur kærunefnd útlendingamála þó ákveðið að fresta réttaráhrifum endanlegrar ákvörðunar sé talin ástæða til þess. Krafa þess efnis skal gerð ekki síðar en sjö dögum eftir birtingu endanlegrar ákvörðunar. Skal frestun bundin því skilyrði að útlendingur beri málið undir dómstóla innan fimm daga frá birtingu ákvörðunar um frestun réttaráhrifa úrskurðar og óski eftir því að það hljóti flýtimeðferð. Nú er beiðni um flýtimeðferð synjað og skal þá mál höfðað innan sjö daga frá þeirri synjun. Þó getur kærunefnd útlendingamála tekið ákvörðun um að fresta framkvæmd ákvörðunarinnar ef sýnt er fram á að verulega breyttar aðstæður hafi skapast frá því að endanleg ákvörðun var tekin.

Úrskurðarorð:

Ákvarðanir Útlendingastofnunar er staðfestar. Endurkomubann kærenda verður fellt úr gildi fari þau frá Íslandi innan 15 daga.

The decisions of the Directorate of Immigration are affirmed. If the appellants leave Iceland voluntarily within 15 days, their re-entry ban will be revoked.

Valgerður María Sigurðardóttir

Vera Dögg Guðmundsdóttir