Mál nr. 754/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 754/2025

Föstudaginn 6. mars 2026

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 24. nóvember 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dagsett sama dag, um að setja greiðslur atvinnuleysisbóta til hennar á bið.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um greiðslur atvinnuleysisbóta hjá Vinnumálastofnun 12. október 2025. Með bréfi Vinnumálastofnunar, dags. 24. nóvember 2025, var kæranda tilkynnt að umsókn hennar hefði verið samþykkt en með vísan til þess að hún ætti ótekinn biðtíma frá fyrri umsókn yrðu bætur ekki greiddar fyrr en sá tími væri liðinn.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 24. nóvember 2025. Með bréfi, dags. 25. nóvember 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 22. janúar 2026 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 27. janúar 2026. Athugasemdir bárust frá kæranda 27. janúar 2026 og voru þær kynntar Vinnumálastofnun með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 28. janúar 2026. Þá bárust frekari athugasemdir frá kæranda 27. febrúar 2026.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar kemur fram að kærandi haldi því fram að ákvörðun Vinnumálastofnunar hafi verið byggð á röngum og mótsagnakenndum upplýsingum um stöðu hennar frá 1. nóvember til 3. desember 2024 og því beri að ógilda hana.

Í synjun um U2 vottorð hafi Vinnumálastofnun skilmerkilega staðfest að kærandi væri skráð í orlof frá 1. nóvember til 3 desember 2024. Á þessu tímabili hafi kærandi ekki verið í virkri atvinnuleit, hafi ekki borið neinar skyldur, hafi ekki þurft að staðfesta atvinnuleit og hafi ekki borið að mæta á fundi. Kærandi bendi á að ekki sé hægt að láta einstakling sæta viðurlögum á meðan hann sé skráður í orlof. Þrátt fyrir þetta hafi Vinnumálastofnun látið hana sæta tveggja mánaða biðtíma eftir greiðslum atvinnuleysisbóta sem hafi byrjað 1. nóvember 2024, en það hafi verið fyrsti skráði dagurinn hennar í orlofi. Þetta sé í andstöðu við löggjöf og verklagsreglur um skyldur einstaklinga í orlofi.

Þann 1. desember 2024 hafi Vinnumálastofnun afskráð kæranda af atvinnuleysisskrá fyrir að hafa ekki staðfest atvinnuleit, jafnvel þó að einstaklingur sem sé skráður í orlof beri enga skyldu til að staðfesta atvinnuleit. Að mati kæranda sé þetta formgalli á málsmeðferð.

Aðeins sex dögum eftir að orlofi kæranda hafi lokið, þann 10. desember 2024, hafi hún verið boðuð í viðtal. Fjarvera hennar hafi verið metin sem höfnun á þátttöku en það hafi haft í för með sér þriggja mánaða biðtíma eftir greiðslum atvinnuleysisbóta frá 13. desember 2024. Þessi síðari viðurlög hafi verið byggð á þeirri röngu forsendu að skylda kæranda til atvinnuleitar hafi verið orðin virk á ný, jafnvel þó að Vinnumálastofnun hefði sjálf leyst hana frá þessum skyldum allan nóvembermánuð. Vinnumálastofnun hafi í kjölfarið sameinað báða biðtímana í fimm mánuði jafnvel þó að kærandi hafi verið ólöglega beitt fyrri viðurlögunum og að seinni viðurlögin hafi verið byggð á rangri túlkun á stöðu hennar. Kærandi taki fram að það að hún hafi verið skráð í orlof hefði átt að koma í veg fyrir að viðurlögunum væri yfir höfuð beitt.

Til að draga þetta allt saman hafi fyrri viðurlögin frá 1. nóvember 2024 verið lögð á kæranda á meðan hún hafi verið skráð í orlof. Það sé ólöglegt þar sem einstaklingur sem sé skráður í orlof beri engar skyldur, þurfi ekki að staðfesta atvinnuleit og geti ekki verið löglega beittur viðurlögum á þeim tíma sem hann sé skráður í orlof. Sökum þessa hafi viðurlögin frá 1. nóvember 2024 ekki haft neinn lagalegan grundvöll.

Viðurlögin frá 1. desember 2024 hafi verið í mótsögn við skráningu kæranda í orlof. Vinnumálastofnun hafi afskráð kæranda af atvinnuleysisskrá fyrir að hafa ekki staðfest atvinnuleit en á sama tíma hafi stofnunin staðfest að hún væri í orlofi. Kærandi taki fram að einstaklingur sem sé í orlofi beri aldrei að staðfesta atvinnuleit og þetta sé því hreinn og beinn formgalli á málsmeðferð.

Viðurlögin frá 13. desember 2024 hafi verið byggð á rangri forsendu. Kærandi hafi verið boðuð í viðtal aðeins sex dögum eftir að orlofi hennar hafi lokið. Skylda hennar til atvinnuleitar hafi ekki verið löglega virk á ný á þeim tíma og því hafi ekki verið heimilt að beita hana viðurlögum fyrir að hafa misst af viðtali sem hafi verið boðað strax eftir orlofið.

Sameining fimm mánaða viðurlaganna eigi sér engan lagagrundvöll hafi fyrstu viðurlögin verið ógild en þá geti síðari viðurlögin ekki verið ítrekun á fyrra broti. Á þann hátt sé sameining biðtímanna án lagalegs gildis. Kærandi óski þess að ákvarðanir Vinnumálastofnunar verði ógildar og að staða hennar verði leiðrétt.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi fyrst sótt um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun þann 9. október 2024. Með erindi, dags. 13. nóvember 2024, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hennar hefði verið samþykkt með tveggja mánaða biðtíma eftir greiðslum á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar með vísan til starfsloka hennar. Þar sem kærandi hafi fengið greitt ótekið orlof við starfslok, samtals 23 daga, hafi kærandi verið skráð í orlof frá 1. nóvember til 3. desember 2024. Kærandi hafi verið upplýst í athugasemdum með bréfi, dags. 13. nóvember 2024, um skráningu á orlofi og henni jafnframt veitt tækifæri til að breyta þeirri tilhögun.

Með umsókn, dags. 19. nóvember 2024, hafi kærandi sótt um U2 vottorð til að sinna atvinnuleit í X frá 4. desember 2024. Umsókn kæranda hafi verið synjað á grundvelli þess að hún hefði ekki uppfyllt skilyrði b. liðar 1. mgr. 42. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Með erindi, dags. 10. desember 2024, hafi kærandi verið boðuð í viðtal hjá stofnuninni sem hafi átt að fara fram þann 13. desember 2024. Með tölvupósti, dags. 10. desember 2024, hafi kærandi óskað eftir skýringum á orlofsskráningu og sagt að hún gæti ekki sinnt viðtali „daginn eftir (e. tomorrow)“ án þess að veita nánari skýringar þar á. Kærandi hafi ekki mætt í umrætt viðtal og með ákvörðun, dags. 13. desember 2024, hafi henni verið gert að sæta viðurlögum á grundvelli 58. gr. laganna af þeim sökum.

Þann 12. desember 2024 hafi kærandi afskráð sig af atvinnuleysisskrá frá 1. desember 2024 á „Mínum síðum“. Þar sem kærandi hafi verið skráð í orlof frá 1. nóvember 2024 hafi engar greiðslur atvinnuleysisbóta verið inntar af hendi og kærandi ekki byrjað að taka út biðtíma samkvæmt viðurlagaákvörðunum Vinnumálastofnunar.

Kærandi hafi aftur sótt um greiðslu atvinnuleysisbóta með umsókn, dags. 12. október 2025. Með erindi, dags. 24. nóvember 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hennar hefði verið samþykkt. Kæranda hafi jafnframt verið tilkynnt að enn væru fimm mánuðir eftir af biðtíma eftir greiðslum atvinnuleysisbóta.

Ákvörðun stofnunarinnar hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála með kæru, dags. 24. nóvember 2025. Í kæru sé gerð krafa um niðurfellingu viðurlaga frá 13. nóvember og 13. desember 2024.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir.

Umsókn kæranda frá 12. október 2025 hafi verið samþykkt athugasemdalaust en kærandi hafi á umsóknardegi átt ótekin viðurlög vegna ákvörðunar stofnunarinnar frá 13. desember 2024.

Eins og rakið hafi verið hér að framan hafi kæranda verið gert að sæta tveggja mánaða biðtíma í nóvember 2024 á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar þar sem starfslok hennar hafi ekki verið metin gild. Þá hafi kæranda verið gert að sæta viðurlögum í desember 2024 á grundvelli 1. mgr. 58. gr. og 1. mgr. 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar í þrjá mánuði þar sem hún hefði ekki sinnt boðun í vinnumarkaðsúrræði. Þegar kærandi hafi afskráð sig af atvinnuleysisskrá frá 1. desember 2024 hafi enn verið fimm mánuðir útistandandi af biðtíma hennar. Kærufrestur vegna þeirra ákvarðana sé nú liðinn, sbr. 5. gr. laga nr. 85/2015 um úrskurðarnefnd velferðarmála.

Eftir standi þá ákvörðun Vinnumálastofnunar um að kærandi skuli sæta eftirstöðvum viðurlaga sinna þegar hún hafi sótt um greiðslu atvinnuleysisbóta þann 12. október 2025. Ranglega hafi verið hermt í bréfi til kæranda að enn væru óteknir fimm mánuðir af viðurlagatíma en kærandi hafi uppfyllt skilyrði 3. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sem hljóði svo:

„Taki hinn tryggði starfi sem ekki er hluti af vinnumarkaðsaðgerðum meðan á biðtíma skv. 1. mgr. stendur fellur biðtíminn niður eftir að hinn tryggði hefur starfað í a.m.k. hálfan mánuð áður en hann sækir aftur um atvinnuleysisbætur enda hafi hann sagt starfinu lausu eða misst það af gildum ástæðum. Vari starfið í skemmri tíma, hann hefur sagt starfi sínu lausu án gildra ástæðna eða misst það af ástæðum sem hann á sjálfur sök á heldur biðtíminn áfram að líða þegar hinn tryggði sækir aftur um atvinnuleysisbætur, sbr. einnig 56. gr.“

Í 1. mgr. 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé meðal annars kveðið á um að sá sem hafi sætt viðurlögum samkvæmt 57.-59. gr. eða biðtíma samkvæmt 54. og 55. gr. og eitthvert þeirra tilvika sem þar greini eigi sér stað að nýju á sama tímabili samkvæmt 29. gr. skuli ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta samkvæmt VII. kafla fyrr en að þremur mánuðum liðnum. Ákvörðun um viðurlög á grundvelli 1. mgr. 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar hafi því leitt til ítrekunaráhrifa fyrri viðurlaga kæranda samkvæmt 1. mgr. 61. gr. Heildarviðurlagatími kæranda hafi því verið fimm mánuðir.

Í lögum um atvinnuleysistryggingar sé kveðið á um hvernig ítrekuð viðurlög samkvæmt lögunum falli niður eða frestist. Í þeim sé ekki heimild til að fella niður ítrekuð viðurlög í þeim tilvikum sem hinn tryggði starfi á viðurlagatíma, líkt og eigi við um fyrstu viðurlög innan kerfisins. Þegar komi að ítrekuðum brotum sé í 5. mgr. 61. gr. aðeins kveðið á um að ítrekunaráhrif samkvæmt ákvæðinu falli niður þegar nýtt tímabil skv. 29. gr. hefjist, sbr. 30. eða 31. gr. laganna.

Þegar kærandi hafi verið afskráð af atvinnuleysisskrá í desember 2024 hafi hún ekki fullnýtt bótatímabil sitt. Því komi einungis til álita að kanna hvort hún hafi unnið sér inn nýtt tímabil áður en fyrra tímabili hafi lokið að fullu, sbr. 31. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Í ákvæðinu segi að nýtt tímabil skuli hefjast í slíkum tilfellum þegar atvinnuleitandi sæki að nýju um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar eftir að hafa starfað samfellt á innlendum vinnumarkaði í a.m.k. 24 mánuði frá því að hann hafi síðast fengið greiddar atvinnuleysisbætur.

Þegar kærandi hafi aftur sótt um atvinnuleysistryggingar þann 12. október 2025 hafi hún ekki uppfyllt skilyrði 31. gr. til ávinnslu á nýju bótatímabili. Þar sem kærandi hafi ekki unnið sér inn rétt til nýs bótatímabils sé ljóst að skilyrði þess að viðurlagatími vegna ákvörðunar frá 13. desember 2024 yrði felldur niður sé ekki uppfyllt í þessu máli. Þriggja mánaða biðtíminn hafi því haldið áfram að líða þegar kærandi hafi sótt um atvinnuleysisbætur í október 2025.

Líkt og áður segi hafi kæranda verið tilkynnt að hún ætti eftir að taka út fimm mánaða biðtíma eftir greiðslum atvinnuleysisbóta þegar hún hafi sótt um í október 2025. Hið rétta sé að eftirstöðvar biðtíma hennar hafi verið þrír mánuðir þegar hún hafi sótt um að nýju, enda hafi hún starfað í meira en hálfan mánuð frá því að ákvörðun um biðtíma hafi verið tekin.

Með vísan til alls framangreinds sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að kærandi skuli sæta eftirstöðvum viðurlaga í þrjá mánuði frá 12. október 2025.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 24. nóvember 2025, um að setja greiðslur atvinnuleysisbóta til kæranda á bið. Af kæru má ráða að kærandi óski einnig eftir endurskoðun á ákvörðunum Vinnumálastofnunar, dags. 13. nóvember 2024 og 13. desember 2024, þar sem réttur hennar til atvinnuleysisbóta var felldur niður í annars vegar tvo og hins vegar þrjá mánuði á grundvelli 1. mgr. 54. gr. og 58. gr., sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar. Með ákvörðun, dags. 13. nóvember 2024, var kæranda einnig tilkynnt að hún hefði fengið greidda 23 orlofsdaga við starfslok sem væru skráðir frá umsóknardegi en hægt væri að breyta því einu sinni.

Samkvæmt 5. gr. laga nr. 85/2015 um úrskurðarnefnd velferðarmála skal stjórnsýslukæra berast úrskurðarnefnd velferðarmála skriflega innan þriggja mánaða frá því að aðila máls var tilkynnt um ákvörðun, nema á annan veg sé mælt í lögum sem hin kærða ákvörðun byggist á. Ljóst er að sá frestur var liðinn hvað varðar ákvarðanir frá 13. nóvember og 13. desember 2024 þegar kærandi lagði fram kæru hjá nefndinni.

Í 5. mgr. 7. gr. laga nr. 85/2015 er vísað til þess að um málsmeðferð, sem ekki er kveðið á um í lögunum, fari samkvæmt ákvæðum stjórnsýslulaga og ákvæðum laga sem málskotsréttur til nefndarinnar byggist á hverju sinni. Í 28. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 segir:

„Hafi kæra borist að liðnum kærufresti skal vísa henni frá nema:

1. afsakanlegt verði talið að kæran hafi ekki borist fyrr, eða

2. veigamiklar ástæður mæla með því að kæran verði tekin til meðferðar.

Kæru skal þó ekki sinnt ef meira en ár er liðið frá því að ákvörðun var tilkynnt aðila.“

Þar sem kæra í máli þessu barst meira en ári eftir að viðurlagaákvörðun frá 13. nóvember 2024 var tilkynnt kæranda er þeim þætti málsins vísað frá úrskurðarnefnd velferðarmála, sbr. 2. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Með vísan til 1. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga er nauðsynlegt að taka til skoðunar hvort fyrir hendi séu atriði sem hafa þýðingu við mat á því hvort afsakanlegt verði talið að kæra vegna ákvörðunar Vinnumálastofnunar, dags. 13. desember 2024, hafi borist að liðnum kærufresti eða hvort veigamiklar ástæður mæli með því að kæran verði tekin til meðferðar, sbr. 1. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga, en ákvæðið mælir fyrir um skyldubundið mat stjórnvalds á því hvort atvik séu með þeim hætti að rétt sé að taka stjórnsýslukæru til efnislegrar meðferðar, þrátt fyrir að lögbundinn kærufrestur sé liðinn.

Fyrir liggur að kæranda var í þeirri ákvörðun leiðbeint um kæruheimild til úrskurðarnefndar velferðarmála og um tímalengd kærufrests. Að mati úrskurðarnefndar velferðarmála er ekkert í gögnum málsins sem bendir til þess að afsakanlegt verði talið að kæra hafi borist að liðnum kærufresti. Þá verður heldur ekki séð að veigamiklar ástæður mæli með því að kæran verði tekin til meðferðar. Í því sambandi er meðal annars haft í huga að gögn málsins benda ekki til þess að hin kærða ákvörðun hafi verið efnislega röng. Með hliðsjón af framangreindu er þeim þætti málsins er lýtur að ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 13. desember 2024, vísað frá úrskurðarnefnd velferðarmála, sbr. 1. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Kærandi sótti á ný um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 12. október 2025. Umsókn hennar var samþykkt 24. nóvember 2025 en tekið var fram að bætur yrðu ekki greiddar fyrr en ótekinn biðtími frá fyrri umsókn væri liðinn. Fyrir liggur að kæranda var í því bréfi ranglega greint frá því að enn væru fimm mánuðir eftir af óteknum biðtíma. Hið rétta er að þrír mánuðir voru eftir af óteknum biðtíma vegna framangreindrar ákvörðunar Vinnumálastofnunar frá 13. desember 2024.

Í 5. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 kemur fram að ítrekunaráhrif samkvæmt ákvæðinu falli niður þegar nýtt tímabil samkvæmt 29. gr. hefjist, sbr. 30. eða 31. gr. laganna. Í 29. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um að sá sem telst tryggður samkvæmt lögunum geti átt rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta samfellt í 30 mánuði frá þeim degi er Vinnumálastofnun tók við umsókn hans um atvinnuleysisbætur nema annað leiði af lögunum. Biðtími eftir greiðslu atvinnuleysisbóta samkvæmt X. kafla telst hluti tímabilsins sem og sá tími er viðurlög samkvæmt XI. kafla standi yfir. Í 4. mgr. 29. gr. laganna kemur fram að tímabilið samkvæmt 1. mgr. haldi áfram að líða þegar hinn tryggði sækir að nýju um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar eftir að hafa starfað í skemmri tíma en 24 mánuði á innlendum vinnumarkaði frá því að hann fékk síðast greiddar atvinnuleysisbætur. Þá segir í 31. gr. laga nr. 54/2006 að nýtt tímabil samkvæmt 29. gr. hefjist þegar hinn tryggði sæki að nýju um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar eftir að hafa starfað samfellt á innlendum vinnumarkaði í að minnsta kosti 24 mánuði frá því að hann fékk síðast greiddar atvinnuleysisbætur.   

Samkvæmt gögnum málsins hafði kærandi ekki, þegar umsókn hennar barst Vinnumálastofnun þann 12. október 2025, starfað í 24 mánuði á innlendum vinnumarkaði frá því að hún var síðast skráð atvinnulaus hjá Vinnumálastofnun. Kærandi hafði því ekki áunnið sér rétt til nýs bótatímabils samkvæmt 31. gr. laga nr. 54/2006 og því hélt allur ótekinn biðtími vegna eldri viðurlaga samkvæmt ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 13. desember 2024, áfram að líða þegar hún skráði sig atvinnulausa að nýju 12. október 2025.

Með vísan til framangreinds ákvörðun Vinnumálastofnunar um að kæranda beri að sæta þriggja mánaða biðtíma eftir greiðslum atvinnuleysisbóta staðfest.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar um að setja greiðslur atvinnuleysisbóta til A, á bið í þrjá mánuði, er staðfest. Þeim þætti málsins er snýr að ákvörðunum Vinnumálastofnunar, dags. 13. nóvember og 13. desember 2024, er vísað frá úrskurðarnefnd velferðarmála.

 

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

 

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir