Úrskurður nr. 125/2026

Hinn 12. mars 2026 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 125/2026

í stjórnsýslumáli nr. KNU25110012

Kæra [...]

I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 4. nóvember 2025 kærði karlmaður að nafni [...], fd. [...], ríkisborgari Georgíu (hér eftir kærandi), ákvörðun Lögreglustjórans á Suðurnesjum, dags. 26. október 2025, um brottvísun og endurkomubann til Íslands í fjögur ár á grundvelli 2. mgr. 98. gr., sbr. 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Kærandi krefst þess aðallega að hin kærða ákvörðun um brottvísun og endurkomubann til fjögurra ára verði felld úr gildi. Til vara krefst kærandi þess að tímalengd endurkomubanns verði stytt verulega.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017, ásamt síðari breytingum, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II. Málsatvik og málsmeðferð

Hinn 26. október 2025 gaf lögregla sig á tal við kæranda við almennt eftirlit í Flugstöð Leifs Eiríkssonar er hann var á leið í flug til Mílanó. Kærandi framvísaði georgísku vegabréfi og við skoðun kom í ljós að kærandi hafi verið stimplaður inn á Schengen-svæðið 23. mars 2024 og hafði því verið í 582 daga á Schengen-svæðinu. Kærandi kvaðst hvorki vera með atvinnu- og dvalarleyfi í Schengen-ríki né hafi hann lagt fram umsókn um slíkt. Kæranda var birt upplýsingablað á georgísku þar sem fram kom réttur hans til að hafa samband við lögmann á eigin kostnað, yfirvöld í heimaríki og mannúðarsamtök sem hann kvaðst skilja. Samkvæmt kerfum lögreglu hafði kærandi dvalið á Íslandi áður í ólögmætri dvöl frá 6. mars til 22. nóvember 2023, þ.e. 262 daga samfleytt. Kærandi hafi komið til Íslands 24. mars 2024 og verið á Íslandi þar til lögregla hafði afskipti af honum. Kærandi hafi ekki viljað tjá sig um hvernig uppihaldi hans á meðan dvöl hans stóð hér á landi hafi verið háttað. Þá hafi kærandi ekki viljað gefa upp dvalarstað sinn og greindi frá því að vita ekki hvar á höfuðborgarsvæðinu hann hefði dvalið en hafi viljað sýna staðsetningu í farsíma sínum. Kærandi kvaðst ætla sér að giftast nafngreindri konu í heimaríki en hún væri búsett á Íslandi. Við skoðun kom í ljós að unnusta kæranda var með ótímabundið dvalarleyfi á Íslandi sem hún hafi fengið eftir að hafa verið gift íslenskum ríkisborgara. Við skoðun á flugferðum hennar kom í ljós að hún hafi ekki verið á Íslandi meirihluta tímans sem kærandi hafi dvalið á Íslandi. Með ákvörðun Lögreglustjórans á Suðurnesjum, dags. 26. október 2025, var kæranda brottvísað og ákveðið endurkomubann til Íslands og Schengen-svæðisins í fjögur ár, sbr. 2. mgr. 98. gr. og 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Með ákvörðuninni var skorað á kæranda að yfirgefa landið án tafar til þess ríkis sem hann hefur löglega heimild til dvalar, sbr. 3. mgr. 98. gr. laga um útlendinga.

Ákvörðunin var birt fyrir kæranda 26. október 2025 með aðstoð georgísks túlks og kærð til kærunefndar útlendingamála 4. nóvember 2025. Hinn 21. nóvember 2025 barst greinargerð kæranda ásamt fylgigögnum. Kæranda fór til Ítalíu 26. október 2025 þar sem hann átti áfram flug til heimaríkis.

III. Málsástæður og rök kæranda

Í greinargerð kæranda kemur fram að hann hafi komið hingað til lands 23. mars 2024 en fyrir komuna til Íslands hafi hann kynnst nafngreindri unnustu sinni á stefnumótasíðu á netinu. Náin kynni þeirra hafi verið helsta ástæða þess að kærandi hafi ákveðið að ferðast hingað til lands. Fljótlega eftir komu kæranda til landsins hafi samband þeirra orðið alvarlegt og innan tveggja mánaða hafi þau flutt inn saman. Unnusta kæranda sé íslenskur ríkisborgari og hafi verið búsett hér á landi til lengri tíma en hún eigi ungan dreng og náin tengsl hafi myndast milli hans og kæranda. Í september árið 2024 hafi kærandi og unnusta hans tekið ákvörðun um að ganga í hjúskap og könnunarvottorð verið gefið út 7. október 2024, en þar komi fram að enginn lagatálmi sé á fyrirhuguðum hjúskap með vísan til 1. mgr. 15. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1991. Kærandi og unnusta hans hafi haft væntingar um fyrirhugað brúðkaup enda væri það mikilvægt til að tryggja veru kæranda hér á landi til lengri tíma. Erfiðlega hafi gengið fyrir fjölskyldu unnustu kæranda að koma hingað til lands og vera viðstödd athöfnina vegna kostnaðar og ferðaheimildar og þau hafi því tekið ákvörðun um að brúðkaupið skyldi fara fram í heimabæ kæranda í Georgíu. Með þeirri tilhögun gætu fjölskyldur þeirra beggja verið viðstaddar athöfnina og því hafi brúðkaupinu verið frestað til haustsins 2025. Í því skyni að undirbúa brúðkaupið hafi kærandi ákveðið að ferðast til Georgíu í október og bókað sér flugmiða þangað með millilendingu í Mílanó á Ítalíu. Unnusta kæranda hafi ætlað að koma seinna vegna anna í vinnu.

Kærandi krefst þess aðallega að hin kærða ákvörðun um brottvísun og endurkomubann til fjögurra ára verði felld úr gildi. Ákvörðunin feli í sér ósanngjarna ráðstöfun gegn honum, unnustu hans og stjúpsyni, með hliðsjón af málsatvikum. Hin kærða ákvörðun leiði til þess að kæranda sé ómögulegt að koma til landsins í heimsókn til þess að hitta unnustu sína og stjúpson enda óheimilt að ferðast inn á Schengen-svæðið til fjögurra ára. Um sé að ræða íþyngjandi ákvörðun og verði ekki séð hvort önnur og vægari úrræði hafi verið könnuð til hlítar. Kærandi vísar til 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem og meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga. Kærandi hafi aldrei gerst brotlegur við íslensk lög að öðru leyti en í sambandi við hina kærðu ákvörðun, því komi sjónarmið varðandi almannahagsmuni eða allsherjarreglu ekki til skoðunar. Kærandi ætti óhjákvæmilega síðar meir rétt til að sækja um dvalarheimild hér á landi byggt á réttarstöðu unnustu sinnar auk þess sem hann hafi farið sjálfviljugur af landi brott og bókað flugmiða að eigin frumkvæði til heimaríkis. Kærandi telji að við töku hinnar kærðu ákvörðunar hafi verið brotið gegn grundvallarreglum stjórnsýsluréttar, þ. á m. rannsóknarreglu, andmælarétti, meðalhófsreglu og rökstuðningi. Kærandi telji að ekki hafi farið fram fullnægjandi rannsókn á því hvort markmiði ákvörðunarinnar yrði náð með vægari úrræðum. Kæranda hafi ekki verið veittur kostur á að koma á framfæri andmælum, sbr. 1. mgr. 13. gr. stjórnsýslulaga. Kærandi hafi verið hvattur til að undirrita ákvörðunina og hann upplýstur um að hann gæti kært hana síðar án þess að fá tækifæri til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri, sem brjóti jafnframt gegn 10. gr. stjórnsýslulaga. Kærandi vísar til 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga þar sem kveðið sé á um að endurkomubann skuli ekki ákveðið ef það feli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Við slíkt beri að líta til tengsla viðkomandi við Ísland. Þá sé hin kærða ákvörðun ekki rökstudd með fullnægjandi hætti en ekki sé gerð grein fyrir þeim meginsjónarmiðum eða efnislegu mati sem hafi legið til grundvallar niðurstöðunni.

Til vara krefst kærandi þess að endurkomubanni hans verði markaður styttri tíma. Fjögur ár sé verulega íþyngjandi í ljósi aðstæðna kæranda. Endurkomubann af þessari lengd hafi í för með sér röskun á réttindum kæranda, unnustu hans og stjúpsonar til þess að njóta fjölskyldulífs, sbr. 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Kærandi telji að stjórnvöld hafi ekki metið hvort að vægari úrræði, s.s. styttra endurkomubann myndi ná sama markmiði en það feli í sér brot á meðalhófsreglu. Í hinni kærðu ákvörðun komi fram að kæranda hafi verið veittur kostur á að skýra mál sitt en ekkert í ákvörðuninni beri með sér að slíkur kostur hafi í raun verið veittur. Kærandi hafi ekki fengið raunverulegan möguleika til að tjá sig eða leggja fram nauðsynlegar upplýsingar. Kærandi hafi verið í miklu uppnámi og ekki í stakk búinn til að koma á framfæri nauðsynlegum sjónarmiðum með skömmum fyrirvara sérstaklega þegar ákvörðun hafi verið tekin svo stuttu fyrir brottför hans. Kærandi telji að endurkomubann hans gangi lengra en nauðsyn beri til með hliðsjón af framangreindu.

IV. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Samkvæmt 1. mgr. 49. gr. laga um útlendinga er útlendingi, sem ekki þarf vegabréfsáritun til landgöngu, heimilt að dveljast hér á landi í 90 daga frá komu til landsins. Dvöl í öðru ríki sem tekur þátt í Schengen-samstarfinu telst jafngilda dvöl hér á landi. Þá segir í 1. mgr. 50. gr. laganna að útlendingur sem hyggist dvelja hér á landi lengur en honum sé heimilt samkvæmt 49. gr. þurfi að hafa dvalarleyfi.

Með hinni kærðu ákvörðun var kæranda ákveðin brottvísun og endurkomubann á grundvelli 3. mgr. 14. gr. laga um landamæri og 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga, sbr. 2. mgr. 101. gr. laganna. Í samræmi við 1. mgr. 49. gr. laga um útlendinga og 8. gr. reglugerðar um útlendinga skal dvöl kæranda reiknuð út frá 180 daga tímabili hvers lokadagur var 26. október 2025 í tilviki kæranda er hann var stöðvaður af lögreglunni á Suðurnesjum á leið sinni úr landi. Kærandi dvaldi innan Schengen-svæðisins, n.t.t. á Íslandi, í 582 daga á framangreindu tímabili, þ.e. frá 24. mars 2024 til 26. október 2025, eða 492 daga fram yfir þá 90 daga sem honum er heimilt sem ríkisborgari Georgíu. Samkvæmt framangreindu hafði kærandi dvalið umfram leyfilegan dvalartíma á Schengen-svæðinu þegar lögregla hafði afskipti af honum í umrætt sinn 26. október 2025. Þá hafði kærandi áður dvalið í ólögmætri dvöl hér á landi frá 6. mars til 22. nóvember 2023 eða samtals 262 daga í samfelldri dvöl.

Samkvæmt framangreindri ákvörðun er grundvöllur ákvarðanatöku Lögreglustjórans á Suðurnesjum í máli kæranda ákvæði 3. mgr. 14. gr. laga um landamæri og 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga, sbr. 2. mgr. 101. gr., sbr. f-lið 2. mgr. 104. gr. laganna. Líkt og greinir í skýrslu Lögreglustjórans á Suðurnesjum var kærandi stöðvaður af lögreglu á Keflavíkurflugvelli á leið sinni til Mílanó, Ítalíu, þaðan sem kærandi átti svo flug til heimaríkis. Kærandi var því stöðvaður á Keflavíkurflugvelli á för sinni um innri landamæri Schengen-svæðisins.

Heimild Útlendingastofnunar og lögreglunnar til brottvísunar útlendings sem ekki er með dvalarleyfi hér á landi er að finna í 98. gr. laga um útlendinga. Í 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga kemur fram að svo framarlega sem 102. gr. eigi ekki við skuli vísa útlendingi úr landi sem dvelst ólöglega í landinu eða þegar tekin hefur verið ákvörðun sem bindur enda á heimild útlendings til dvalar í landinu. Í 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga kemur m.a. fram að brottvísun feli í sér bann við komu til landsins síðar. Endurkomubann skuli að jafnaði ekki vara lengur en fimm ár og eigi skemur en tvö ár. Í f-lið 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga kemur fram að að jafnaði skuli lögregla eða Útlendingastofnun veita útlendingi sjö til 30 daga frest til að yfirgefa landið sjálfviljugur. Heimilt sé að veita styttri frest eða fella hann niður ef útlendingi er vísað frá eða brott á ytri landamærum Schengen-svæðisins. Í 3. mgr. 14. gr. laga um landamæri er kveðið á um heimild lögreglu til brottvísunar við eftirlit með för fólks úr landi. Í ákvæðinu kemur fram að við eftirlit með för fólks úr landi er lögreglu heimilt að vísa ríkisborgara þriðja ríkis úr landi og banna honum endurkomu samkvæmt skilyrðum laga um útlendinga, dvelji hann ólöglega á Schengen-svæðinu. Í 1. mgr. 106. gr. a kemur fram að lögreglustjóri taki ákvörðun um frávísun við komu til landsins en Útlendingastofnun taki ákvörðun um frávísun eftir komu til landsins og aðrar ákvarðanir samkvæmt XII. kafla laganna. Í 2. mgr. ákvæðisins kemur fram að lögregla undirbúi mál sem Útlendingastofnun taki ákvörðun um. Telji lögregla skilyrði vera til að vísa útlendingi frá landi eða úr landi sendi hún þá Útlendingastofnun gögn málsins til ákvörðunar.

Í 1. mgr. 18. gr. laga um útlendinga kemur fram að hver sá útlendingur sem kemur til landsins skal þegar í stað gefa sig fram á landamærastöð eða við næsta lögregluyfirvald. Sama gildi um þann sem fari af landi brott og skuli hann sæta brottfarareftirliti. Undanskilin sé för yfir innri landamæri Schengen-svæðisins. Að því leyti sem ekki sé mælt fyrir um annað í lögunum fari um för yfir landamæri og landamæraeftirlit samkvæmt lögum um landamæri, sbr. 3. mgr. ákvæðisins. Í athugasemdum við 18. gr. í frumvarpi til laga um útlendinga kemur m.a. fram að í greininni sé fjallað um landamæraeftirlit og gert sé ráð fyrir að slíku eftirliti verði hagað í samræmi við þær reglur sem gilda innan Schengen-samstarfsins. Einnig kemur fram að eftirlit samkvæmt ákvæðinu eigi við um ytri landamæri Schengen-svæðisins og gildi því gagnvart þeim sem komi frá ríkjum sem ekki taki þátt í því samstarfi. Eftirlitið eigi ekki við um þá sem fari yfir innri landamæri Schengen-svæðisins og sé fylgt ákvæðum 1. mgr. 2. gr. Schengen-samningsins um að persónueftirliti skuli ekki framfylgt við för yfir innri landamæri. Auk þess kemur fram að með Schengen-samningnum hafi eftirlit með ferðum manna yfir innri landamæri samningsríkjanna verið fellt niður en eftirlitið á ytri landamærum ríkjanna styrkt.

Lög um landamæri kveða á um reglur er varða landamærastjórn og landamæravörslu. Lögin gilda jafnframt um heimild einstaklinga til farar yfir innri eða ytri landamæri Schengen-svæðisins við komu til landsins og brottför frá landinu. Í 12. gr. laga um landamæri kemur fram að einstaklingi sé heimilt að fara yfir innri landamæri Schengen-svæðisins án þess að landamæraeftirlit fari fram, án tillits til ríkisfangs. Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi til laganna kemur m.a. fram að með afnámi persónubundins eftirlits á innri landamærum Schengen-ríkjanna geti einstaklingar ferðast frá einu Schengen-ríki til annars án þess að sæta eftirliti landamæravarða. Þá er einnig fjallað um för yfir innri landamæri í IV. kafla reglugerðar um för yfir landamæri. Í 27. gr. reglugerðarinnar er að finna ákvæði sem er samhljóða 12. gr. laga um landamæri. Líkt og áður greinir er kveðið á um heimild lögreglu til að taka ákvörðun um brottvísun í 3. mgr. 14. gr. laga um landamæri en þar kemur fram að við eftirlit með för fólks úr landi sé lögreglu heimilt að vísa ríkisborgara þriðja ríkis úr landi og banna honum endurkomu samkvæmt skilyrðum laga um útlendinga, dvelji hann ólöglega á Schengen-svæðinu.

Samkvæmt framangreindu ber að túlka ákvæði 3. mgr. 14. gr. laga um landamæri til samræmis við framangreind ákvæði um landamæraeftirlit í lögum um útlendinga og lögum um landamæri auk reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) 2016/399 um för yfir landamæri (Schengen Borders Code), sbr. reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) 2017/458 um breytingu á reglugerð (ESB) 2016/399. Ákvæði 3. mgr. 14. gr. laga um útlendinga felur í sér heimild lögreglu til að taka ákvörðun um brottvísun við eftirlit för fólks á ytri landamærum Schengen-svæðisins. Samkvæmt gögnum málsins var kærandi á ferð um innri landamæri þegar lögregla hafði afskipti af honum við hefðbundið eftirlit en ekki landamæraeftirlit enda var kærandi ekki á ferð yfir ytri landamæri. Með réttu hefði lögreglu borið að fela Útlendingastofnun að taka ákvörðun um brottvísun og endurkomubann í máli kæranda þar sem ákvörðunin var ekki tekin við för um ytri landamæri Schengen-svæðisins. Var Lögreglustjórinn á Suðurnesjum því ekki bær að lögum til að taka hina kærðu ákvörðun og verður hún því felld úr gildi.

Í ljósi framangreindrar niðurstöðu er ekki ástæða til að fjalla um aðrar málsástæður kæranda.

Að framangreindu virtu er ákvörðun Lögreglustjórans á Suðurnesjum um brottvísun og endurkomubann kæranda á grundvelli 3. mgr. 14. gr. laga um landamæri og 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga, sbr. 2. mgr. 101. gr. laganna, felld úr gildi.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Lögreglustjórans á Suðurnesjum er felld úr gildi.

The decision of the Police Commissioner of Suðurnes District is vacated.

Valgerður María Sigurðardóttir

Vera Dögg Guðmundsdóttir