Úrskurður nr. 148/2026

Hinn 17. mars 2026 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 148/2026

í stjórnsýslumáli nr. KNU24120081

Kæra [...]

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 18. desember 2024 kærði einstaklingur sem kveðst heita [...], vera fæddur [...] og vera ríkisborgari Sómalíu (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 4. desember 2024, um að synja honum um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðun Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu kom kærandi til landsins frá Hollandi án skilríkja og lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd 12. mars 2023. Kvaðst kærandi sækja um alþjóðlega vernd hér á landi vegna viðveru skæruliðahreyfingar í heimahéraði hans í Sómalíu sem þvingi karlmenn til að ganga til liðs við hreyfinguna. Bræður kæranda hafi verið þvingaðir til að ganga til liðs við hreyfinguna en annar þeirra hafi látist og hinn horfið og því hafi fjölskylda kæranda ákveðið að koma honum í burtu frá Sómalíu. Foreldrar kæranda hafi selt landskika til að fjármagna ferð kæranda. Kærandi sé heilsuhraustur.

Kærandi kom til viðtala hjá Útlendingastofnun 14. mars 2024 og 26. nóvember 2024 ásamt löglærðum talsmanni sínum. Kvaðst kærandi vera fæddur og uppalinn í þorpinu Xaramka í Jilib umdæmi í mið Júbalandi í Sómalíu. Kærandi þekki ekki föður sinn og tilheyri því ekki ættbálki í heimaríki þar sem einstaklingar tilheyri ættbálki feðra sinna. Að sögn kæranda hafi hann orðið fyrir mismunun og upplifað fordóma í heimaríki sökum þessa frá unga aldri. Móðir kæranda hafi gifst frænda sínum að skipan fjölskyldu sinnar og kvað kærandi umræddan mann hafa starfað fyrir hryðjuverkasamtökin Al-Shabaab við að breiða út boðskap samtakanna. Aðspurður um hvaða atvik í lífi hans gerðu það að verkum að hann hafi yfirgefið Sómalíu kvaðst kærandi hafa aðstoðað tvo vini sína (hér eftir A og B) við að smygla varningi frá Mógadisjú í gegnum vegatálma Al-Shabaab í Xaramka yfir tæplega hálfs árs tímabil árið 2022. Hinn 16. ágúst 2022 hafi ótilgreindir meðlimir Al-Shabaab gómað B að smygli og reynt að stöðva kæranda en honum hafi tekist að flýja undan þeim. Skömmu síðar hafi kæranda borist símtal frá móður sinni sem hafi tjáð honum að aðilar á vegum Al-Shabaab hafi komið á heimili fjölskyldunnar. Kærandi hafi í kjölfarið haft samband við A sem hafi sótt kæranda á ótilgreindan stað hinn næsta dag og þeir hafi í kjölfarið ekið til Mógadisjú. Að sögn kæranda hafi hann fengið fregnir af því að Al-Shabaab hafi tekið B af lífi fyrir njósnir ásamt öðrum einstaklingum og grunað kæranda um sams konar háttsemi vegna smyglsins. Kærandi hafi dvalið í felum á heimili A í Mógadisjú í nokkra mánuði í kjölfar framangreinds atviks og A hafi útvegað kæranda vegabréfsáritun til Tyrklands. Kærandi hafi síðan yfirgefið Sómalíu 5. október 2022. Af frásögn kæranda má jafnframt ráða að hann hafi yfirgefið heimaríki af ótta við stjúpföður sinn og þvingaða nýliðun í Al-Shabaab. Heimaþorp kæranda sé undir stjórn Al-Shabaab og að sögn kæranda hafi tveir bræður hans verið þvingaðir til að ganga til liðs við samtökin, annars vegar árið 2014 og hins vegar árið 2019. Kærandi kvað Al-Shabaab hafa drepið annan bróður hans þegar hann hafi reynt að flýja úr æfingabúðum samtakanna. Fjölskylda kæranda hafi engar fregnir af hinum bróður kæranda og viti ekki hvort hann sé lífs eða liðinn. Kærandi kvað stjúpföður sinn hafa krafist þess að kærandi myndi ganga til liðs við Al-Shabaab í upphafi árs 2022. Þegar kærandi hafi neitað að verða við framangreindu hafi stjúpfaðir hans gert kæranda að yfirgefa heimili fjölskyldunnar. Í kjölfarið hafi kærandi flutt í herbergi í eigu móður hans í ótilgreindu húsnæði nálægt heimili fjölskyldunnar. Greindi kærandi jafnframt frá því að stjúpfaðir hans hafi frelsissvipt kæranda á heimili fjölskyldunnar í um hálft ár árið 2020.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kæranda var jafnframt brottvísað frá landinu og ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar 18. desember 2024. Greinargerð barst kærunefnd 6. janúar 2025 ásamt fylgiskjölum. Kærunefnd bárust viðbótargögn kæranda 24. febrúar, 17. mars, 4. júní og 1. ágúst 2025.

3 Greinargerð til kærunefndar

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kæranda og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Í ljósi niðurstöðu kærunefndar er ekki ástæða til þess að reifa greinargerðina frekar.

4 Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Lagagrundvöllur

Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Í 40. gr. laga um útlendinga kemur fram að flóttamaður skv. 37. gr. sömu laga sem er hér á landi eða kemur hér að landi, hafi samkvæmt umsókn rétt á að fá hér alþjóðlega vernd. Þá kemur fram í 1. mgr. 74. gr. laganna að heimilt sé að veita útlendingi sem staddur er hér á landi dvalarleyfi á grundvelli ákvæðisins. Af athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga verður jafnframt ráðið að rétturinn til alþjóðlegrar verndar nái ekki til flóttamanna sem eru utan marka landsins. Verða ákvæðin ekki skilin öðruvísi en svo að réttur umsækjenda til alþjóðlegrar verndar og dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða sé háður því ófrávíkjanlega skilyrði að umsækjandi sé utan heimaríkis og staddur hér á landi eða komi hér að landi.

Í ákvörðun Útlendingastofnunar í máli kæranda kom fram að kæra frestaði réttaráhrifum ákvörðunarinnar. Ljóst er því að kæranda var heimilt að dvelja á landinu á meðan mál hans var til meðferðar hjá kærunefnd.

Með tölvubréfi, dags. 12. nóvember 2025, barst kærunefnd tilkynning Útlendingastofnunar þess efnis að kærandi væri skráður horfinn og eftirlýstur.

Með tölvubréfi, dags. 3. febrúar 2026, veitti kærunefnd kæranda frest til og með 6. febrúar 2026 til gefa sig fram hjá lögreglu væri hann staddur á landinu. Var athygli vakin á því að gæfi kærandi sig ekki fram innan frestsins yrði málið afgreitt á þeim grundvelli að hann hefði yfirgefið landið. Kærandi hefur ekki gefið sig fram hjá lögreglu og verður mál hans afgreitt á þeim grundvelli að hann sé ekki lengur staddur á landinu.

Það er því niðurstaða kærunefndar að vísa beri kæru kæranda frá nefndinni þar sem ekki hefur verið staðfest að hann sé staddur innan marka landsins.

Samantekt

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið er kæru kæranda vísað frá.

Úrskurðarorð:

Kæru kæranda er vísað frá.

The appeal is dismissed.

F.h. kærunefndar útlendingamála, skv. 3. mgr. 8. gr. laga um útlendinga,

Þorsteinn Gunnarsson