Mál nr. 50/2026-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 50/2026

Fimmtudaginn 26. mars 2026

A

gegn

Reykjanesbæ

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 20. janúar 2026, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjanesbæjar, dags. 17. desember 2025, um að synja beiðni hennar um áframhaldandi þjónustu í formi stuðningsfjölskyldu.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi hefur um árabil þegið þjónustu frá Reykjanesbæ í formi stuðningsfjölskyldu fyrir dóttur sína. Í nóvember 2025 óskaði kærandi eftir áframhaldandi þjónustu frá Reykjanesbæ. Barna- og fjölskylduteymi synjaði þeirri beiðni 24. nóvember 2025 og staðfesti áfrýjunarnefnd velferðarráðs Reykjanesbæjar þá afgreiðslu 12. desember 2025. Kæranda var kynnt ákvörðun áfrýjunarnefndar með bréfi, dags. 17. desember 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 20. janúar 2026. Með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 22. janúar 2026, var óskað eftir greinargerð Reykjanesbæjar ásamt gögnum málsins. Greinargerð barst úrskurðarnefndinni 5. febrúar 2026 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dagsettu sama dag. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar velferðarmála greinir kærandi frá því að hún myndi gjarnan vilja að þjónusta við dóttur hennar yrði óbreytt þar til hún næði 15-16 ára aldri. Hún sé nú á viðkvæmum aldri og oft erfiðum aldri þegar komi að breytingum. Kærandi telji mikilvægt að dóttir hennar finni ekki fyrir óstöðugleika á þessu stigi.

Kærandi tekur fram að hún hafi takmarkað bakland innan fjölskyldu sinnar. Móðir kæranda sé á áttræðisaldri og systir kæranda hafi í fullu fangi með eigin aðstæður. Sjálf sé kærandi öryrki eftir að hafa lent í bílslysi og hafi því takmarkað fjármagn til að standa straum af stuðningi á eigin kostnað. Reykjanesbær hafi boðið dóttur kæranda á námskeið og sálfræðiaðstoð en eftir að umsókn hafi verið synjað hafi hún ekki heyrt frekar frá bænum varðandi framhald málsins. Kærandi óttist því að dóttir hennar muni ekki fá þá aðstoð sem henni hafi verið lofað. Ef sú aðstoð færi af stað sé það einlæg ósk kæranda að dóttir hennar fái að halda stuðningsfjölskyldu sinni á meðan ferlið sé að komast í fastar skorður og að breytingar, ef til þeirra komi, verði gerðar síðar þegar meiri ró og stöðugleiki sé kominn á málin.

III.  Sjónarmið Reykjanesbæjar

Í greinargerð Reykjanesbæjar kemur fram að kærandi hafi í mars 2019 sótt um stuðningsfjölskyldu fyrir dóttur sína. Ástæða umsóknarinnar hafi verið sú að kærandi hefði ekki sterkt bakland. Barnsfaðir kæranda hafi búið í B og dóttir hennar hafi verið í greiningarferli fyrir ADHD. Kærandi hafi verið C og foreldrar vinkonu hennar hafi boðist til að gerast stuðningsfjölskylda. Umsókninni hafi verið synjað samkvæmt þágildandi reglum vegna þess að dóttir kæranda hafi ekki verið með umönnunarmat frá Tryggingastofnun ríkisins. Kærandi hafi áfrýjaði umsókninni til áfrýjunarnefndar sem hafi samþykkt að gera undanþágu frá reglunum. Stuðningsfjölskyldusamningur hafi verið gerður sem hafi verið í gildi frá 27. júní 2019 til 31. desember 2019. Í janúar 2020 hafi kærandi óskað eftir endurnýjun á samþykki fyrir stuðningsfjölskyldu. Erindið hafi farið fyrir áfrýjunarnefnd 17. janúar 2020. Erindinu hafi verið synjað á grundvelli þess að dóttir kæranda uppfyllti ekki skilyrði fyrir þjónustu skv. lögum um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir. Kærandi hafi kært þá ákvörðun til úrskurðarnefndar velferðarmála. Það hafi verið mat úrskurðarnefndar velferðarmála að Reykjanesbæ bæri að leggja mat á umsókn kæranda á grundvelli laga nr. 40/1991 í ljósi þess að dóttir kæranda hafi verið í greiningarferli og fjölskylduaðstæður með þeim hætti að lög um félagsþjónustu sveitarfélaga ættu að koma til skoðunar. Þá hafi verið samþykkt að gera nýjan samning um stuðningsfjölskyldu, tvo sólarhringa á mánuði. Tveir samningar hafi verið gerðir og sá seinni hafi gilt til 31. desember 2022.

Þann 10. júní 2020 hafi verið sótt um liðveislu fyrir dóttur kæranda þar sem hún hafi verið félagslega einangruð. Samningur hafi verið gerður en þar sem þær mæðgur hefðu flutt úr sveitarfélaginu hafi honum verið rift. Í desember 2021 hafi mæðgurnar aftur flutt til Reykjanesbæjar og aftur sótt um liðveislu en kærandi hafi sjálf fundið liðveitanda. Nýr samningur hafi verið gerður sem hafi gilt frá 6. apríl 2022 til 31. desember 2022. Markmið samningsins hafi verið að rjúfa félagslega einangrun, efla sjálfsmynd og félagatengsl og að stúlkan hefði fyrirmynd í samskiptum.

Kærandi hafi verið í ráðgjöf hjá ráðgjafa barna- og fjölskylduteymis á tímabilinu júní til ágúst 2022. Þann 16. júní 2022 hafi kærandi komið í viðtal til teymisstjóra barna- og fjölskylduteymis þar sem skýrt hafi komið fram að stuðningsfjölskylda og liðveisla yrði samþykkt út árið vegna breytinga hjá dóttur kæranda við flutninga á milli sveitarfélaga en svo myndi þjónustan hætta. Teymisstjórinn hafi farið vel yfir með kæranda að stuðningsfjölskyldan og liðveislan væri ekki langtímaúrræði og mikilvægt að huga að því að draga úr þjónustunni og finna aðrar leiðir til þess að styðja við þær mæðgur. Ákveðið hafi verið að hittast í lok þess árs og fara yfir stöðuna. Það hafi aldrei verið gert.

Á árunum 2023 til 2025 hafi reglulega verið hringt í kæranda til þess að ræða við hana um áframhaldandi stuðning en hún hafi ekki svarað í síma. Samningur um stuðningsfjölskyldu og liðveislu hafi verið runninn úr gildi en þjónustan hafi samt haldið áfram á þessum tíma þrátt fyrir að engin samskipti væru við barna- og fjölskylduteymi. Frá september til nóvember hafi reglulega verið hringt og að lokum hafi verið sendur póstur til að láta vita að ef kærandi kæmi ekki í viðtal myndi öll þjónusta stöðvast.

Kærandi hafi komið í viðtal 10. nóvember 2025 þar sem stuðningsþarfir hafi verið metnar. Niðurstaða matsins hafi verið að ekki væri þörf á stuðningsfjölskyldu vegna álags, veikinda eða fötlunar. Lagt hafi verið til að veita kæranda félagslega ráðgjöf og leiðsögn í heilbrigðiskerfi til þess að fá aðstoð við að vinna úr áföllum sem þær mæðgur hefðu orðið fyrir samkvæmt matinu. Kærandi hafi afþakkað þá aðstoð.

Samkvæmt mati á stuðningsþörfum hafi ekki verið talin þörf á einstaklingsstarfi. Dóttir kæranda sé í skipulögðu íþrótta- og tómstundarstarfi. Barna- og fjölskylduteymi telji stuðningsfjölskyldu og liðveislu ekki vera langtímaúrræði fyrir stúlkuna. Skilningur sé fyrir því að erfitt sé að taka út slíka þjónustu, enda séu bæði stuðningsfjölskylda og liðveitandi orðin náin stúlkunni, en ekki sé tilefni til þess að halda þjónustu áfram. Þetta hafi verið rætt við kæranda í viðtali 16. júní 2022 en engin samskipti hafi verið við hana eftir það viðtal fyrr en í nóvember 2025.

IV.  Niðurstaða

Kærð er synjun Reykjanesbæjar á beiðni kæranda um áframhaldandi þjónustu í formi stuðningsfjölskyldu fyrir dóttur hennar. Beiðninni var synjað á þeirri forsendu að mat á stuðningsþörfum gæfi ekki til kynna þörf á stuðningi, sbr. 6. gr. reglna Reykjanesbæjar um stuðningsþjónustu við börn og fjölskyldur.

Í IV. kafla laga nr. 38/2018 um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir er fjallað um þjónustu við fötluð börn og fjölskyldur þeirra. Þar segir í 1. mgr. 13. gr. að tryggja skuli að fötluð börn fái nauðsynlega þjónustu svo að þau geti notið mannréttinda og mannhelgi til jafns við önnur börn, lifað sjálfstæðu lífi og tekið þátt í samfélaginu án aðgreiningar. Þá skuli fötluð börn hafa raunverulegan aðgang að og njóta menntunar, þjálfunar, starfsundirbúnings og tómstunda. Í öllum aðgerðum sem snerti fötluð börn skuli fyrst og fremst hafa það að leiðarljósi sem sé viðkomandi barni fyrir bestu og stuðla að félagslegri aðlögun og þroska þess. Fötluð börn hafi rétt til að láta skoðanir sínar óhindrað í ljós með tilliti til aldurs þeirra og þroska. Þá segir í 2. mgr. 13. gr. að fjölskyldur fatlaðra barna skuli fá nægilega þjónustu til þess að fötluð börn þeirra geti notið réttinda sinna til fulls og jafns við aðra.

Samkvæmt 1. mgr. 15. gr. laga nr. 38/2018 eiga fjölskyldur fatlaðra barna rétt á stuðningsfjölskyldu eftir því sem þörf krefji. Dvöl fatlaðs barns hjá stuðningsfjölskyldu skuli bundin í samningi og miðast við ákveðið tímabil. Þá segir í 2. mgr. að ráðherra sé heimilt að setja reglugerð um framkvæmd þjónustunnar og að sveitarstjórnum sé jafnframt heimilt að setja reglur um þjónustuna.

Lög um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir veita þannig sveitarfélögum að útfæra nánar framkvæmd vegna þess þjónustuforms. Í samræmi við það og ákvæði stjórnarskrárinnar um sjálfstjórn sveitarfélaga er mat á þeirri útfærslu að meginstefnu til lagt í hendur hverrar sveitarstjórnar. Verður ekki við því mati hróflað af hálfu úrskurðarnefndar velferðarmála, svo fremi það byggi á lögmætum sjónarmiðum og sé í samræmi við lög að öðru leyti.

Í grein 3.3. í reglum Reykjanesbæjar um stuðningsþjónustu við börn og fjölskyldur er fjallað um stuðningsfjölskyldur. Þar segir að markmið með stuðningsfjölskyldu sé að styðja foreldra í foreldrahlutverki sínu, veita þeim hvíld og/eða styrkja stuðningsnet barns eftir því sem við eigi og auka möguleika barnsins á félagslegri þátttöku. Dvöl hjá stuðningsfjölskyldu geti að hámarki verið tveir sólarhringar á mánuði.

Í 4. gr. reglnanna er kveðið á um skilyrði fyrir því að umsókn um stuðning við börn og fjölskyldur verði samþykkt. Þar segir að umsækjandi skuli uppfylla öll eftirtalin skilyrði til að fá stuðning samkvæmt reglunum:

1. Umsækjandi og barn/börn hans sem umsókn lýtur að skulu eiga lögheimili í Reykjanesbæ þegar sótt er um.
2. Umsækjandi skal hafa forsjá barns/barna sem umsókn lýtur að.
3. Umsækjandi og barn/börn hans skulu vera metin í þörf fyrir stuðning samkvæmt matsviðmiðum á fylgiskjali 1 með reglum þessum. Fatlað fólk sem er með lögheimili utan Reykjanesbæjar getur sótt um stuðning samkvæmt reglum þessum en skilyrði er að umsækjendur skrái lögheimili sitt í Reykjanesbæ þegar stuðningur hefst.

Í 5. gr. framangreindra reglna er fjallað um umsóknir og mat. Þar segir að óski foreldri barns eftir ráðgjöf og stuðningi skuli panta viðtal við ráðgjafa á velferðarsviði. Leiði viðtöl í ljós að þörf sé á stuðningi samkvæmt reglunum skuli framkvæmt mat á stuðningsþörfum samkvæmt matsviðmiðum á fylgiskjali 1. Stuðningur skuli nánar útfærður í samvinnu við ráðgjafa. Þá segir að mat á stuðningsþörfum verði ígildi umsóknar samkvæmt reglunum.

Samkvæmt 6. gr. reglnanna skal við mat á stuðningsþörf horft til heildaraðstæðna fjölskyldunnar og skipulags daglegs lífs. Markmiðið sé ætíð að styðja fjölskylduna til að leita sem bestu mögulegu lausna hverju sinni. Við mat á þörf og forgangsröðun skuli líta til eftirfarandi atriða þegar metið sé hversu brýn þörf sé fyrir stuðning:

1. Færni/getu og styrkleika.
2. Félagslegra aðstæðna og félagslegs tengslanets.
3. Samfélagsþátttöku, valdeflingar og virkni.
4. Hvaða afleiðingar töf á veitingu stuðnings hafi fyrir umsækjanda.
5. Annars veitts stuðnings.

Í 6. gr. reglnanna er einnig vísað til matsviðmiða á fylgiskjali 1 með reglunum. Sé niðurstaða mats sú að aðstæður barns og fjölskyldu séu með þeim hætti að ekki sé þörf á stuðningi samkvæmt reglunum, samkvæmt matsviðmiðum á fylgiskjali 1 með reglunum, beri að synja umsókninni.

Í fylgiskjali 1 með reglum Reykjanesbæjar um stuðningsþjónustu við börn og fjölskyldur kemur fram að eftirfarandi þættir séu skoðaðir við mat á stuðningsþörf:

1. Færni, geta og styrkleikar
2. Félagslegar aðstæður og tengslanet
3. Samfélagsleg þátttaka, valdefling og virkni
4. Önnur atriði

Í fyrirliggjandi mati á stuðningsþörf dóttur kæranda er farið yfir framangreinda fjóra þætti. Í liðnum færni, geta og styrkleikar kemur meðal annars fram að stúlkan sé mjög sterk í íþróttum en ekki sterk félagslega. Hún sé sterkur námsmaður og gangi vel í skóla en sé að lenda í einelti í skólanum. Stúlkan hafi mikinn áhuga á [...]. Þá hafi stúlkan mikinn áhuga á [...]. Í liðnum félagslegar aðstæður og tengslanet kemur meðal annars fram að kærandi sé öryrki og sé ein með dóttur sína. Kærandi hafi glímt við veikindi og hafi þurft að fara í aðgerðir. Þær mæðgur hafi lent í D árið X og séu að vinna í áföllum sem þær hafi lent í það ár. Stuðningsfjölskylda stúlkunnar sé þeirra eina tengslanet. Dóttur kæranda líði almennt vel en sé þó oft mjög kvíðin. Undir liðnum önnur atriði kemur fram að dóttir kæranda sé greind með ADHD og mótþróaþrjóskuröskun. Læknir hafi ekki viljað láta hana fá lyf þar sem hún hafi ekki mælst nógu hátt í ADHD greiningunni. Í niðurstöðu matsins kemur fram að matið gefi ekki til kynna þörf á stuðning skv. 6. gr. reglna Reykjanesbæjar um stuðningsþjónustu við börn og fjölskyldur. Stúlkan sé félagslega virk og sé í skipulögðu íþrótta- og tómstundstarfi. Stúlkan sé ekki talin í þörf fyrir stuðningsfjölskyldu vegna skertrar getu, álags, veikinda eða fötlunar. Í niðurstöðunni er lagt til að veita kæranda félagslega ráðgjöf og leiðsögn í heilbrigðiskerfinu til að vinna úr áföllum sem þær mæðgur hafi orðið fyrir.

Úrskurðarnefnd velferðarmála hefur yfirfarið gögn málsins og telur ekki ástæðu til að gera athugasemd við framangreint mat Reykjanesbæjar. Ekki verður annað ráðið en að sveitarfélagið hafi lagt fullnægjandi mat á aðstæður kæranda og er niðurstaða þess mats í samræmi við reglur sveitarfélagsins. Með vísan til framangreinds er hin kærða ákvörðun staðfest.

 

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Synjun Reykjanesbæjar, dags. 17. desember 2025, á beiðni A, um stuðningsfjölskyldu fyrir dóttur hennar er, staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

 

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir