Ný skýrsla UNESCO um aðgengi og jöfnuð í menntun – Global Education Monitoring Report 2026

Ný skýrsla mennta-, vísinda- og menningarmálastofnunar Sameinuðu þjóðanna (UNESCO), Global Education Monitoring Report, sem kynnt var í vikunni fjallar um aðgengi og jöfnuð í menntakerfum heimsins. Niðurstöðurnar sýna að enn er langt í land að ná fram heimsmarkmiði um menntun fyrir alla. Ísland er meðal þeirra ríkja sem standa vel þegar kemur að aðgengi og jöfnuði í menntun.

Meðal heimsmarkmiða Sameinuðu þjóðanna er menntun fyrir alla. Samkvæmt skýrslunni í ár eru yfir 272 milljónir barna og ungmenna utan skólakerfis á heimsvísu. Þótt enn sé langt í að markmiðið sé uppfyllt, þá er raunveruleg framþróun á ýmsum sviðum. Meðal annars er bent á jákvæða þróun varðandi aðgengi yngstu barna að leikskólamenntun frá því að markmiðin voru sett.

Hvað varðar stöðu Íslands kemur meðal annars fram víðtæk þátttaka barna í leikskólamenntun, að nánast öll börn ljúki grunnskólastigi og að árangur hafi náðst við að draga úr brotthvarfi úr framhaldsskóla. Jafnframt er bent á að Ísland hafi sterka stöðu hvað varðar jafnt aðgengi að menntun, þótt áfram sé mikilvægt að tryggja að menntakerfið nái með fullnægjandi hætti til allra barna og ungmenna, þar á meðal nemenda með fjölbreyttan bakgrunn.

Skýrslan, sem ber heitið Access and equity: Countdown to 2030, er sú fyrsta í þriggja rita röð UNESCO sem ætlað er að meta stöðu og framvindu heimsmarkmiðs Sameinuðu þjóðanna um menntun fyrir alla í aðdraganda ársins 2030. Að þessu sinni er viðfangsefnið aðgengi og jöfnuður (e. access and equity), en á næstu tveimur árum verður sjónum beint að annars vegar að gæðum náms og kennslu (e. learning and quality) og hins vegar þýðingu menntunar fyrir sjálfbæra samfélagsþróun (e. relevance of education).

Nú þegar styttist í lok gildistíma heimsmarkmiða Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun árið 2030 hefur aukin áhersla verið lögð á að meta stöðu mála og móta áherslur til framtíðar. Ritröð UNESCO er liður í þeirri vinnu og varpar ljósi á framvindu og helstu áskoranir í menntakerfum heimsins.

UNESCO fer með leiðandi alþjóðlegt hlutverk við eftirfylgni heimsmarkmiðs 4 um menntun og gegnir þessi skýrsla lykilhlutverki sem sjálfstæð og reglubundin stöðutaka á framvindu markmiðanna.

Mennta- og barnamálaráðuneytið vekur jafnframt athygli á þremur landsskýrslum sem komu út fyrr í þessum mánuði á vegum UNESCO og styðja við umfjöllun Global Education Monitoring Report. Þær fjalla um stöðu og framvindu Íslands í átt að settum markmiðum á þremur undirsviðum:

• Fjármögnun í þágu jöfnuðar á leikskólastigi á Íslandi (Financing for equity in pre-primary education – Iceland)
• Fjármögnun í þágu jöfnuðar á grunn- og framhaldsskólastigi á Íslandi (Financing for equity in primary and secondary education – Iceland)
• Fjármögnun í þágu jöfnuðar á háskólastigi á Íslandi (Financing for equity in higher education – Iceland)

Skýrslurnar veita mikilvæga innsýn í hvernig efla megi jöfnuð í menntun á öllum skólastigum.