Mál nr. 11/2026-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 11/2026

Miðvikudaginn 1. apríl 2026

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 6. janúar 2026, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 30. október 2025, um að fella niður rétt hans til atvinnuleysisbóta í þrjá mánuði.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 27. september 2025 og var umsóknin samþykkt 30. október 2025. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 30. október 2025, var kæranda tilkynnt að réttur hans til atvinnuleysisbóta hefði verið felldur niður í þrjá mánuði á grundvelli 1. mgr. 58. gr., sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar með vísan til þess að hann hefði hafnað þátttöku í vinnumarkaðsúrræði.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 6. janúar 2026. Með bréfi, dags. 7. janúar 2026, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 16. febrúar 2026 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 18. febrúar 2026. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar greinir kærandi frá því að hann […] hafi valið Ísland sem framtíðarheimili sitt og meti til mikils íslenska stjórnsýsluhefð og gagnsæi reglna. Kærandi stefni að því að setjast hér að til frambúðar, stofna fjölskyldu og aðlagast íslensku samfélagi að fullu. Kærandi sé menntaður og metnaðarfullur einstaklingur sem stundi nú nám til að auka hæfni sína á sviði gervigreindar á námskeiði hjá B til að verða sem fyrst verðmætur starfskraftur á íslenskum vinnumarkaði.

Kærandi skilji vel nauðsyn þess að fylgja reglum Vinnumálastofnunar. Hann telji þó að viðurlögin sem honum hafi verið gert að sæta séu úr hófi miðað við aðstæður og að ákvörðun hafi verið tekin án tillits til mikilvægra reglna stjórnsýsluréttar. Kærandi taki jafnframt fram að hann hafi samið kæruna sjálfur og biðjist velvirðingar ef einhverjir formgallar séu á henni. Túlkun á þeim lagaákvæðum sem kærandi vísi til sé hans eigin túlkun.

Fjarvera kæranda á fundinum þann 8. október hafi hvorki stafað af virðingarleysi gagnvart skyldum hans né viljaleysi til að taka þátt. Að sögn kæranda hafi verið um að ræða skipulagsmistök og óheppilega röð atvika tengt síðbúinni tilkynningu um orlof. Kærandi telji að ekki hafi verið tekið tillit til þess við ákvörðunartökuna að hann hafi tafarlaust beðist afsökunar, tilkynnt forföll sín og sjálfur óskað eftir nýjum fundartíma. Sá sem vilji komast hjá vinnu biðji ekki um nýjan fund. Hegðun kærandi sýni að hann uppfylli skilyrði um virka atvinnuleit. Kærandi telji óréttlátt að leggja þessi mistök að jöfnu við synjun á vinnu.

Samkvæmt 12. gr. stjórnsýslulaga beri stjórnvöldum að velja vægari úrræði ef það nægi til að ná því markmiði sem stefnt sé að. Markmið Vinnumálastofnunar sé að tryggja mætingu kæranda á fundi. Því markmiði hafi mátt ná með því að fresta fundinum eða veita áminningu. Niðurfelling atvinnuleysisbóta í þrjá mánuði sé fjárhagslega íþyngjandi refsing og óhóflegt úrræði miðað við það brot sem hafi falist í því að hann hafi tilkynnt fjarveru of seint. Kærandi telji viðurlög brjóta í bága við meðalhófsreglu í ljósi virkni hans á námskeiði um gervigreind og fyrri samstarfsvilja hans.

Kærandi vísi til leiðbeiningarskyldu stjórnvalda samkvæmt 7. gr. stjórnsýslulaga og telji að verulegur galli hafi verið á málsmeðferð. Ítarlegar reglur um viðurlög og alvarleika þeirra hafi fyrst verið kynntar kæranda á fjarfundi þann 24. nóvember 2025, þ.e. tæpum mánuði eftir að viðurlög hafi verið ákveðin. Kærandi geri sér grein fyrir því að fjarvera eða frestun gæti haft afleiðingar en hann hafi ekki vitað að minnstu skipulagsmistök gætu sjálfkrafa leitt til þriggja mánaða niðurfellingu bótaréttar. Kærandi hafi því verið beittur viðurlögum á grundvelli reglna sem hafi verið útskýrðar fyrir honum eftir á.

Í ljósi framangreinds, þar á meðal einlægrar iðrunar kæranda, tafarlausrar afsökunarbeiðni hans og skorti á illum ásetningi óski kærandi eftir því að ákvörðun um niðurfellingu bóta í þrjá mánuði verði felld úr gildi. Til vara að viðurlagatími verði styttur verulega í samræmi við að um formleg mistök hafi verið að ræða en ekki ásetningsbrot. Kærandi sé staðráðinn í að fylgja reglum Vinnumálastofnunar í hvívetna og hefja störf á Íslandi eins fljótt og auðið sé.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi þegið greiðslur atvinnuleysistrygginga frá lok árs 2024 til byrjun maí 2025. Þann 28. febrúar 2025 hafi kærandi sætt tveggja mánaða viðurlögum vegna höfnunar á þátttöku í vinnumarkaðsúrræði. Kærandi hafi skráð sig af atvinnuleysisskrá frá og með 4. maí þar sem hann hafi byrjað störf á nýjum vinnustað.

Kærandi hafi aftur sótt um greiðslu atvinnuleysistrygginga með umsókn, dags. 27. september 2025. Með erindi, dags. 30. október 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hans um greiðslu atvinnuleysistrygginga hefði verið samþykkt og að bótaréttur hans væri 100%.

Þann 7. október 2025 hafi kærandi verið boðaður á fund á vegum þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar á Höfn þann [8.] október 2025, klukkan 14:00. Kærandi hafi verið upplýstur að um skyldumætingu væri að ræða og að öll forföll bæri að tilkynna án ástæðulausrar tafar á tilgreindri vefslóð. Sömuleiðis hafi kæranda verið tjáð að ótilkynnt forföll og forföll án gildrar ástæðu kynnu að leiða til þess að greiðslur atvinnuleysisbóta til hans yrðu stöðvaðar. Boðun þessi hafi verið birt á „Mínum síðum“ atvinnuleitanda. Ásamt því hafi athygli kæranda verið vakin á nýjum samskiptum með tölvupósti á netfang kæranda og með smáskilaboðum í skráð símanúmer hans, X. Samkvæmt skráningu Vinnumálastofnunar hafi smáskilaboðin borist í símtæki kæranda þann 7. október 2025, klukkan 10:46. Kærandi hafi brugðist við með því að skrá sig í orlof frá 7. október til 30. október 2025. Þá hafi kærandi sent eftirfarandi tölvupóst:

„I would like to inform you of my absence from today's meeting. I am on leave in C from October 7th to October 31st. (I have submitted this information on the office's website, stating that I would be on leave during these dates).

Would it be possible to meet with you right after my return to Iceland?

Thank you in advance for your response.“

Með erindi, dags. 13. október 2025, hafi kæranda verið tilkynnt um frestun frekari greiðslna þar sem óljóst hafi verið hvort hann gæti talist í virkri atvinnuleit þar sem upplýsingar hefðu verið fram komnar um dvöl hans erlendis. Kæranda hafi verið veittur sjö virkra daga frestur til að koma að afstöðu sinni. Kærandi hafi framvísað brottfararspjaldi þann 14. október 2025 sem hafi átt að sýna að hann hefði farið erlendis þann 5. október 2025 og skjáskoti sem hafi ekki verið hægt að lesa úr að væri honum tengt að nokkru leyti en hafi veitt upplýsingar um flug frá D til Reykjavíkur þann 1. nóvember, án ártals.

Þann 15. október 2025 hafi Vinnumálastofnun aftur sent kæranda bréf og tilkynnt um að stofnunin óski eftir skýringum á því að kærandi hefði hafnað boðun á upplýsingafund á Höfn í Hornafirði ásamt því að hafa upplýsingar um að hann hafi verið staddur erlendis samhliða því að þiggja atvinnuleysisbætur og án þess að hafa tilkynnt það til stofnunarinnar.

Bréf frá kæranda hafi borist Vinnumálastofnun þann 16. október 2025 þar sem hann hafi beðist velvirðingar á því að hafa ekki mætt á umræddan fund og hafa ekki skráð orlof sitt fyrir fram. Kærandi hafi veitt eftirfarandi skýringar:

„Ég hugsaði um þetta nokkrum dögum fyrir fríið, en gleymdi því síðan. Um leið og ég fékk skilaboð um fundinn rifjaðist þetta upp fyrir mér, og ég skráði orlofið strax á vef Vinnumálastofnunar og sendi skilaboð um að ég gæti ekki mætt.“

Þá hafi fylgt þessu önnur skjáskot sem hafi átt að sýna að kærandi hafi átt bókað flug frá D til Reykjavíkur þann 1. nóvember, án ártals.

Með erindi, dags. 30. október 2025, hafi kæranda verið tilkynnt um ákvörðun Vinnumálastofnunar að stöðva greiðslur atvinnuleysisbóta til hans sökum þess að hann hefði ekki sinnt boðun á upplýsingafund þann [8.] október 2025. Ákvörðun þessi hafi verið tekin á grundvelli 1. mgr. 58. gr. og 1 mgr. 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Ákvörðun Vinnumálastofnunar hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála þann 6. janúar 2026. Kærandi fari fram á að „…ákvörðun um niðurfellingu bóta í 3 mánuði verði felld úr gildi [og] til vara, að refsitíminn verði styttur verulega, í samræmi við það að um formleg mistök hafi verið að ræða en ekki ásetningsbrot.“

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Eitt af almennum skilyrðum greiðslu atvinnuleysisbóta samkvæmt 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé að vera í virkri atvinnuleit, sbr. a. lið 1. mgr. 13. gr. Í 14. gr. laganna sé kveðið á um hvað felist í virkri atvinnuleit en samkvæmt [h.] lið 1. mgr. 14. gr. felist virk atvinnuleit meðal annars í því að hafa vilja og getu til að taka þátt í þeim vinnumarkaðsaðgerðum er standi til boða. Í 13. gr. laga nr. 55/2006 um vinnumarkaðsaðgerðir komi einnig fram skylda þess sem teljist tryggður samkvæmt lögum um atvinnuleysistryggingar til að taka þátt í vinnumarkaðsúrræðum sem Vinnumálastofnun ákveði.

Ákvæði 13. gr. sé svohljóðandi:

„Atvinnuleitandi skal fylgja eftir áætlun um atvinnuleit og þátttöku í viðeigandi vinnumarkaðsúrræðum skv. 11. gr. og gera það sem í hans valdi stendur til að bæta vinnufærni sína til þess að verða virkur þátttakandi á vinnumarkaði. Þar á meðal skal atvinnuleitandi ávallt mæta í viðtöl til ráðgjafa Vinnumálastofnunar skv. 14. gr. og taka þátt í þeim vinnumarkaðsúrræðum er standa honum til boða. Atvinnuleitandi skal jafnframt tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunna að verða á vinnufærni hans eða aðstæðum að öðru leyti án ástæðulausrar tafar.“

Þá sé í 1. mgr. 14. gr. laga um vinnumarkaðsaðgerðir kveðið á um að ráðgjafar Vinnumálastofnunar skuli hafa eftirlit með því að atvinnuleitendur fylgi eftir áætlun um atvinnuleit og þátttöku í viðeigandi vinnumarkaðsúrræðum.

Af framangreindum lagaákvæðum sé ljóst að heimildir Vinnumálastofnunar til að boða til sín atvinnuleitendur, og sömuleiðis skyldur atvinnuleitanda til að verða við slíkri boðun, séu ríkar. Þá sé það fortakslaust skilyrði svo unnt sé að aðstoða atvinnuleitendur við að fá starf við hæfi og gefa þeim kost á þátttöku í viðeigandi vinnumarkaðsaðgerðum að atvinnuleitendur sinni þeim boðunum sem þeim séu send. Í skilmálum sem umsækjendur samþykki þegar þeir sæki um atvinnuleysisbætur komi fram að viðkomandi sé upplýstur um að honum sé skylt að mæta í þau viðtöl, þá fundi, námskeið og önnur úrræði sem Vinnumálastofnun boði hann til.

Fyrir liggi að kærandi hafi ekki mætt á kynningarfund þann [8.] október 2025. Áður hafi kærandi fengið senda tilkynningu í tölvupósti, með smáskilaboðum í farsíma og á „Mínum síðum“ þar sem tilgreind hafi verið tímasetning og staðsetning fundarins. Kæranda hafi sömuleiðis verið greint frá því að öll forföll þyrfti að tilkynna til stofnunarinnar án ástæðulausrar tafar. Á grundvelli 1. mgr. 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar hafi kæranda verið gert að sæta viðurlögum vegna þessa. Í 1. mgr. 58. gr. segi:

„Sá sem hafnar þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum, sbr. lög um vinnumarkaðsaðgerðir, samkvæmt ákvörðun Vinnumálastofnunar eftir að hafa verið í atvinnuleit í a.m.k. fjórar vikur frá móttöku Vinnumálastofnunar á umsókn um atvinnuleysisbætur skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila, sbr. þó 4. mgr. Hið sama gildir þegar hinn tryggði mætir ekki til Vinnumálastofnunar á áður boðuðum tíma skv. 6. mgr. 9. gr., 3. mgr. 13. gr. eða 3. mgr. 18. gr.“

Í 1. mgr. 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar komi skýrt fram að hafni einstaklingur þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum skuli hann sæta tveggja mánaða biðtíma eftir atvinnuleysisbótum. Hið sama gildi þegar hinn tryggði mæti ekki til Vinnumálastofnunar á áður boðuðum tíma. Í greinargerð með frumvarpi því er hafi orðið að lögum um atvinnuleysistryggingar sé efni 58. gr. laganna nánar skýrt. Þar segi að Vinnumálastofnun annist skipulag vinnumarkaðsaðgerða og að litið sé svo á að þeim sem tryggðir séu innan atvinnuleysistryggingakerfisins sé skylt að taka þátt í vinnumarkaðsúrræðum. Þá sé jafnframt tekið fram í greinargerðinni að bregðist hinn tryggði þeirri skyldu leiði það til viðurlaga í formi biðtíma eftir atvinnuleysisbótum.

Þær skýringar sem kærandi hafi veitt fyrir fjarveru á fund Vinnumálastofnunar séu að honum hafi láðst að tilkynna um orlof sitt og ferð erlendis. Í ljósi þeirrar ríku skyldu sem hvíli á atvinnuleitendum til þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum sé það mat Vinnumálastofnunar að kærandi hafi brugðist skyldum sínum samkvæmt 13. gr. laga um vinnumarkaðsúrræði, 7. mgr. 9. gr. laga um atvinnuleysistryggingar og 3. mgr. 13. gr. sömu laga. Það sé því mat Vinnumálastofnunar að kærandi hafi ekki fært fram gildar ástæður fyrir fjarveru í boðað vinnumarkaðsúrræði í skilningi 1. mgr. 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Í ljós þess að kærandi hafi ekki mætt á boðað vinnumarkaðsúrræði án gildra skýringa í skilningi 1. mgr. 58. gr. beri honum að sæta viðurlögum á grundvelli sama ákvæðis.

Í ljósi þess að rík skylda hvíli á umsækjendum um atvinnuleysisbætur til þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum og að tilkynna Vinnumálastofnun um allar þær breytingar sem verði á högum sínum sé það mat Vinnumálastofnunar að skýringar þær sem kærandi hafi fært fram teljist ekki gildar í skilningi laga um atvinnuleysistryggingar og með því að uppfylla ekki skilyrði um mætingu né tilkynna um forföll hafi hann brugðist skyldum sínum samkvæmt 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Þar sem kærandi hafi sætt viðurlögum í [apríl] 2025 vegna höfnunar á þátttöku í vinnumarkaðsúrræði komi til beitingar 1. mgr. 61. gr. laganna en þar segi að sá sem hafi sætt niðurfellingu bótaréttar áður á sama bótatímabili skuli ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en að þremur mánuðum liðnum. Kæranda beri því að sæta þriggja mánaða bið eftir greiðslum atvinnuleysistrygginga.

Með vísan til alls framangreinds sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að kærandi skuli sæta þriggja mánaða biðtíma eftir greiðslum atvinnuleysisbóta á grundvelli 1. mgr. [58.] gr. og 1. mgr. 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í þrjá mánuði á grundvelli 1. mgr. 58. gr., sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Í 58. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um viðurlög við því ef þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum er hafnað. Segir þar í 1. mgr. að sá sem hafni þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum, sbr. lög um vinnumarkaðsaðgerðir, samkvæmt ákvörðun Vinnumálastofnunar eftir að hafa verið í atvinnuleit í að minnsta kosti fjórar vikur frá móttöku Vinnumálastofnunar á umsókn um atvinnuleysisbætur, skuli ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta samkvæmt VII. kafla laganna fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila. Hið sama gildi þegar hinn tryggði mæti ekki til Vinnumálastofnunar á áður boðuðum tíma samkvæmt 6. mgr. 9. gr., nú 7. mgr. 9. gr., 3. mgr. 13. gr. eða 3. mgr. 18. gr. laganna.

Í athugasemdum greinargerðar við frumvarp það er varð að lögum nr. 54/2006 segir meðal annars um 1. mgr. 58. gr. að ekki séu tilgreindar sérstakar vinnumarkaðsaðgerðir sem geti valdið því að hinn tryggði þurfi að sæta viðurlögum samkvæmt ákvæðinu heldur eigi það við um allar aðgerðir sem hinum tryggða sé boðið að taka þátt í til að auka líkur sínar á að fá vinnu við hæfi. Gert sé ráð fyrir að Vinnumálastofnun annist skipulag vinnumarkaðsaðgerða og að hinir tryggðu njóti faglegrar ráðgjafar sérfræðinga stofnunarinnar. Þannig megi ætla að þeim sem eru tryggðir innan atvinnuleysistryggingakerfisins verði boðin þátttaka í vinnumarkaðsúrræðum við hæfi en litið sé svo á að þeim sé skylt að taka þátt í slíkum úrræðum. Bregðist hinn tryggði þessum skyldum sínum leiði það til viðurlaga í formi biðtíma eftir atvinnuleysisbótum.

Í gögnum málsins liggur fyrir að kærandi sótti um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 13. september 2025 og tilgreindi að hann gæti hafið störf 27. september 2025. Kærandi var þann 7. október 2025 boðaður á fund á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar á Höfn í Hornafirði sem fara átti fram daginn eftir. Tekið var fram að um skyldumætingu væri að ræða og að ótilkynnt forföll, að mæta seint á fundinn og forföll án gildrar ástæðu gætu valdið stöðvun greiðslna atvinnuleysisbóta. Fyrir liggur að kærandi tilkynnti Vinnumálastofnun strax þann 7. október 2025 að hann gæti ekki mætt á fundinn vegna þess að hann væri staddur erlendis. Í kjölfarið var kærandi beittur viðurlögum á grundvelli 58. gr. laga nr. 54/2006 vegna höfnunar á þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum.

Ljóst er að kærandi hafði ekki verið í atvinnuleit í að minnsta kosti fjórar vikur þegar hann mætti ekki á framangreindan fund hjá Vinnumálastofnun. Að því virtu var Vinnumálastofnun ekki heimilt að beita hann viðurlögum á grundvelli 58. gr. laga nr. 54/2006. Með vísan til þess er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í þrjá mánuði því felld úr gildi.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 30. október 2025, um að fella niður rétt A, til atvinnuleysisbóta í þrjá mánuði, er felld úr gildi.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

 

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir