Mál nr. 34/2026-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 34/2026

Miðvikudaginn 1. apríl 2026

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 14. janúar 2026, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 12. janúar 2026, um að fella niður rétt hennar til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði og að innheimta ofgreiddar atvinnuleysisbætur.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 22. október 2025 og var umsóknin samþykkt 21. nóvember 2025. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 12. janúar 2026, var kæranda tilkynnt að bótaréttur hennar væri felldur niður í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 59. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar með vísan til þess að hún hefði látið hjá líða að tilkynna Vinnumálastofnun um nauðsynlegar upplýsingar sem hefðu áhrif á rétt hennar til atvinnuleysisbóta. Kæranda var jafnframt tilkynnt að hún hefði fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur að fjárhæð 241.909 kr., án álags.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 14. janúar 2026. Með bréfi, dags. 22. janúar 2026, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 12. febrúar 2026 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 16. febrúar 2026. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar greinir kærandi frá því að tafir á tilkynningu um veikindaleyfi hennar hafi ekki verið af ásetningi. Kærandi hafi glímt við þunglyndi í yfir tvö ár sem hafi haft veruleg áhrif á getu hennar til að sinna stjórnsýslulegum erindum sérstaklega á tímabilum þegar andleg heilsa hennar versni. Í desember 2025 hafi ástand kæranda versnað enn frekar og hún jafnframt þjáðst af alvarlegum flensu einkennum. Kærandi hafi í góðri trú talið að unnt hafi verið að tilkynna veikindi formlega þegar heilsufar hennar hefði orðið betra og hún betur fær um að sinna slíkum málum. Að sögn kæranda hafi hún vegna andlegrar heilsu ekki verið í stakk búin til að meta hversu mikilvægt það hafi verið að tilkynna veikindi strax. Kærandi hafi lagt fram læknisvottorð um leið og henni hafi orðið ljóst að upplýsingum þyrfti að skila án tafar. Kærandi hafi lagt fram læknisvottorð fyrir tímabilið 1. til 22. desember 2025, viðbótarvottorð vegna veikinda, dags. 15. desember 2025, lyfseðil vegna þunglyndislyfja frá árinu 2025 og gögn frá B sem staðfesti langtímameðferð við þunglyndi. Kærandi óski eftir því að þessi gögn verði tekin til greina þrátt fyrir að hluti þeirra sé ekki á íslensku eða ensku.

Kærandi hafi haft fasta búsetu í Reykjavík eftir að hún hafi snúið aftur eftir U2 stöðu. Kærandi geti lagt fram frekari gögn því til staðfestingar svo sem bankayfirlit og vitnisburði ef þess sé óskað. Kærandi bendi á að um sé að ræða fyrsta tilvik af þessu tagi frá því að hún hafi skráð sig hjá Vinnumálastofnun og harmi þær aðstæður sem hafi leitt til þess. Að lokum byggi kærandi á því að hvorki hafi verið um að ræða vísvitandi brot á skyldum né tilraun til misnotkunar á kerfinu. Kærandi vilji framvegis uppfylla allar skyldur sínar með réttum hætti. Kærandi fari fram á að úrskurðarnefnd velferðarmála endurskoði málið með hliðsjón af heilsufari hennar, framlögðum læknisfræðilegum gögnum og skorti á ásetningi.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi síðast sótt um greiðslur atvinnuleysisbóta með umsókn, dags. 22. október 2025. Með erindi, dags. 21. nóvember 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hennar hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 100%.

Með erindi, dags. 15. desember 2025, hafi kærandi verið boðuð á kynningarfund sem hafi átt að fara fram á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar að Grensásvegi 9 í Reykjavík þann 17. desember 2025, klukkan 09:00. Athygli kæranda hafi verið vakin á því að um skyldumætingu væri að ræða og að ótilkynnt forföll og forföll án gildra ástæðna kynnu að leiða til þess að greiðslur atvinnuleysisbóta til hennar yrðu stöðvaðar. Boðunin hafi verið send þann 15. desember 2025 á „Mínar síður“ kæranda, með tilkynningu á uppgefið netfang X og með smáskilaboðum í farsímanúmerið X. Samkvæmt skráningu Vinnumálastofnunar hafi smáskilaboðin borist í símtæki kæranda þann 15. desember 2025, klukkan 12:54.

Kærandi hafi ekki mætt á boðaðan kynningarfund. Þá hafi engar tilkynningar borist af hálfu kæranda um forföll né skráning um veikindi í desember 2025. Fyrir liggi að kærandi hafi ekki heldur mætt á boðaðan kynningarfund sem kærandi hafi áður verið boðuð á sem hafi átt að fara fram þann 3. desember 2025.

Þann 30. desember 2025 hafi borist læknisvottorð frá kæranda sem staðfesti að hún hafi verið óvinnufær með öllu vegna sjúkdóms á tímabilinu 1. til 22. desember 2025. Læknisvottorðið hafi verið dagsett 23. desember 2025.

Með erindi, dags. 2. janúar 2026, hafi verið óskað eftir skriflegum skýringum á fjarveru kæranda á boðaðan kynningarfund. Einnig hafi verið óskað eftir flugfarseðlum ef kærandi hefði verið erlendis. Áréttað hafi verið að ef kærandi hefði hafnað þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum án gildra ástæðna gæti hún þurft að sæta biðtíma eftir greiðslu atvinnuleysisbóta. Jafnframt hafi athygli verið vakin á að ef kærandi hefði látið hjá líða að tilkynna Vinnumálastofnun um breytingar á högum gæti það leitt til viðurlaga í formi biðtíma á greiðslu atvinnuleysisbóta. Kæranda hafi verið veittur sjö virkra daga frestur til að koma að skýringum sínum.

Í kjölfar erindis Vinnumálastofnunar hafi kærandi sent skriflegar skýringar og flugfarseðla sem staðfesti að kærandi hafi farið til B þann 26. apríl 2025 og komið aftur til Íslands þann 7. ágúst 2025. Jafnframt hafi aftur borist sama læknisvottorð sem kærandi hafi þegar sent þann 30. desember 2025. Kærandi hafi jafnframt sagt að sökum veikinda hafi hún ekki getað mætt á boðaðan kynningarfund þann 17. desember 2025.

Með erindi, dags. 12. janúar 2026, hafi kæranda verið tilkynnt að í ljósi þess að hún hafi ekki tilkynnt Vinnumálastofnun tafarlaust um veikindi sín á tímabilinu 1. til 22. desember 2025 væri það niðurstaða stofnunarinnar að bótaréttur kæranda skyldi vera felldur niður í tvo mánuði. Jafnframt hafi kæranda verið tilkynnt að hún hefði fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur, samtals að fjárhæð 241.909 kr., í desember 2025 sem innheimtar yrðu með 25% skuldajöfnuði af síðar tilkomnum atvinnuleysisbótum. Ákvörðun þessi hafi verið tekin á grundvelli 3. mgr. 39. gr. og 1. mgr. 59. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Í kæru greini kærandi frá því að hún hafi ekki getað mætt á boðaðan kynningarfund hjá Vinnumálastofnun sökum veikinda. Kærandi bendi á að hún hafi glímt við þunglyndi síðastliðin tvö ár sem hafi veruleg áhrif á hæfni hennar til að sinna verkefnum. Samhliða kæru hafi kærandi skilað lyfseðli vegna þunglyndislyfja, auk gagna frá B þar sem fram komi að hún hafi sótt læknisaðstoð þar vegna þunglyndis. Kærandi hafi sagst hafa verið ófær um að tilkynna um veikindi sín vegna andlegra veikinda. Kærandi telji að hún hafi verið í góðri trú og hafi talið sig geta tilkynnt um veikindi sín eftir að þeim hafi lokið.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Fyrir liggi að kærandi hafi ekki mætt á boðaðan kynningarfund sem hún hafi verið boðuð til. Kærandi hafi veitt skýringar á fjarveru sinni sem lúti að því að hún hafi ekki mætt sökum veikinda. Meðal gagna í þessu máli sé læknisvottorð, dags. 23. desember 2025, þar sem fram komi að kærandi hafi verið með öllu óvinnufær vegna sjúkdóms á tímabilinu 1. til 22. desember 2025. Læknisvottorðið hafi ekki borist Vinnumálastofnun fyrr en þann 30. desember 2025.

Í ljósi þess að kærandi hafi ekki tilkynnt Vinnumálastofnun um veikindi sín án ástæðulausrar tafar hafi henni með ákvörðun stofnunarinnar, dags. 12. janúar 2026, verið gert að sæta viðurlögum á grundvelli 1. mgr. 59. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Ákvæði 1. mgr. 59. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé svohljóðandi:

„Sá sem lætur hjá líða að veita nauðsynlegar upplýsingar skv. 14. gr. eða um annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögum þessum skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila, sbr. þó 4. mgr. og 59. gr. a. Hið sama á við þegar hinn tryggði hefur látið hjá líða að tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunna að verða á högum hans á því tímabili sem hann fær greiddar atvinnuleysisbætur eða sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögum þessum eða annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögum þessum, sbr. 3. mgr. 9. gr. og 2. mgr. 14. gr. Skal honum jafnframt verða gert að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur skv. 39. gr.“

Í lögum um atvinnuleysistryggingar sé rík áhersla lögð á upplýsingaskyldu atvinnuleitanda gagnvart Vinnumálastofnun. Þannig sé meðal annars í 3. mgr. 9. gr. laganna kveðið á um að sá sem teljist tryggður á grundvelli laganna skuli upplýsa Vinnumálastofnun um allar breytingar sem kunni að verða á högum hans á þeim tíma er hann fær greiddar atvinnuleysisbætur eða sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögunum. Upplýsingaskylda atvinnuleitanda sé ítrekuð á öllum stigum umsóknarferlis um atvinnuleysisbætur. Við upphaf umsóknar sé atvinnuleitendum kynnt margvísleg atriði er varði réttindi og skyldur, þar á meðal um upplýsingaskyldu. Í lok umsóknar staðfesti allir atvinnuleitendur að þeir hafi kynnt sér þau atriði.

Samkvæmt 2. mgr. 14. gr. laga um atvinnuleysistryggingar beri atvinnuleitendum að tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunni að vera á vinnufærni eða aðstæðum þeirra að öðru leyti samkvæmt 1. mgr. 14. gr., þar á meðal um tilfallandi veikindi, án tafar. Þá segi í 5. mgr. 14. gr. laganna að hinn tryggði skuli tilkynna um upphaf og lok veikinda til Vinnumálastofnunar án ástæðulausrar tafar. Kærandi hafi ekki tilkynnt stofnuninni um veikindi sín fyrr en eftir að Vinnumálastofnun hafi óskað eftir skýringum á fjarveru hennar á boðaðan kynningarfund sem haldinn hafi verið á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar. Í skýringum beri kærandi við ómöguleika að tilkynna Vinnumálastofnun um veikindi sín sökum andlegra veikinda. Það sé afstaða Vinnumálastofnunar að kærandi hafi látið hjá líða að tilkynna um veikindi sín sem hefðu byrjað þann 1. desember 2025. Ekki verði séð á innsendum gögnum að kærandi hafi verið ófær um að tilkynna Vinnumálastofnun um veikindi sín sökum alvarleika veikinda. Vinnumálastofnun telji að kærandi hafi ekki uppfyllt áskilnað 2. og 5. mgr. 14. gr. laga um atvinnuleysistryggingar um að tilkynna veikindi sín án ástæðulausrar tafar. Kæranda beri því að sæta viðurlögum á grundvelli 1. mgr. 59. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Af framangreindu leiði að kærandi hafi ekki verið í virkri atvinnuleit í skilningi 14. gr. laga um atvinnuleysistryggingar á tímabilinu 1. til 22. desember 2025. Henni beri því að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur fyrir umrætt tímabil.

Í 2. mgr. 39. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé fjallað um að Vinnumálastofnun beri að innheimta ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Ákvæðið sé svohljóðandi:

„Hafi hinn tryggði fengið hærri atvinnuleysisbætur skv. 32. eða 33. gr. en hann átti rétt á samkvæmt álagningu skattyfirvalda eða öðrum ástæðum ber honum að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd var að viðbættu 15% álagi. Hið sama gildir um atvinnuleysisbætur sem hinn tryggði hefur fengið greiddar fyrir tímabil er hann uppfyllti ekki skilyrði laganna. Fella skal niður álagið samkvæmt þessari málsgrein færi hinn tryggði rök fyrir því að honum verði ekki kennt um þá annmarka er leiddu til ákvörðunar Vinnumálastofnunar.“

Í framangreindu ákvæði sé mælt fyrir um heimild Vinnumálastofnunar til að innheimta ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Í athugasemdum með 39. gr. í frumvarpi til laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar sé sérstaklega áréttað að leiðrétting eigi við í öllum tilvikum sem kunni að valda því að atvinnuleitandi hafi fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Ástæða ofgreiðslu hafi m.ö.o. ekki áhrif á skyldu viðkomandi til að endurgreiða þá fjárhæð sem hafi verið ofgreidd. Ákvæði 2. mgr. 39. gr. sé því fortakslaust að því er varði skyldu til þess að endurgreiða ofgreiddar bætur. Í ljósi þess að kærandi sé enn skráð atvinnulaus hjá stofnuninni séu ofgreiddar atvinnuleysisbætur innheimtar með skuldajöfnuði við síðar greiddar atvinnuleysisbætur í samræmi við ákvæði 3. mgr. 39. gr. laganna.

Heildarskuld kæranda hafi verið 241.909 kr., án álags, sem hafi að hluta verið skuldajafnað við síðari tilkomnar atvinnuleysisbætur í samræmi við 3. mgr. 39. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Skuld kæranda nemi nú 212.809 kr.

Með vísan til alls framangreinds sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að kæranda beri að sæta viðurlögum á grundvelli 1. mgr. 59. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar og að henni beri að endurgreiða atvinnuleysisbætur fyrir tímabilið 1. desember til og með 22. desember 2025.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 59. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar og að innheimta ofgreiddar atvinnuleysisbætur.

Í 59. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um viðurlög við því að láta hjá líða að veita upplýsingar eða láta hjá líða að tilkynna um breytingar á högum. Ákvæði 1. mgr. 59. gr. er svohljóðandi:

„Sá sem lætur hjá líða að veita nauðsynlegar upplýsingar skv. 14. gr. eða um annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögum þessum skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila, sbr. þó 4. mgr. og 59. gr. a. Hið sama á við þegar hinn tryggði hefur látið hjá líða að tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunna að verða á högum hans á því tímabili sem hann fær greiddar atvinnuleysisbætur eða sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögum þessum eða annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögum þessum, sbr. 3. mgr. 9. gr. og 2. mgr. 14. gr. Skal honum jafnframt verða gert að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur skv. 39. gr.“

Samkvæmt 3. mgr. 9. gr. laga nr. 54/2006 skal sá sem telst tryggður á grundvelli laganna upplýsa Vinnumálastofnun um allar breytingar sem kunna að verða á högum hans á þeim tíma er hann fær greiddar atvinnuleysisbætur eða sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögunum eða annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögunum, svo sem um námsþátttöku, tekjur sem hann fær fyrir tilfallandi vinnu og hversu lengi vinnan stendur yfir. Í 2. mgr. 14. gr. laganna kemur einnig fram að hinn tryggði skuli tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunna að verða á vinnufærni hans eða aðstæðum að öðru leyti samkvæmt 1. mgr., þar á meðal um tilfallandi veikindi, án ástæðulausrar tafar. Þá segir meðal annars í 5. mgr. 14. gr. laganna að hinn tryggði skuli tilkynna um upphaf og lok veikinda til Vinnumálastofnunar án ástæðulausrar tafar. Jafnframt skuli hann skila inn læknisvottorði innan viku frá lokum veikindanna óski Vinnumálastofnun eftir því.

Samkvæmt gögnum málsins var kærandi þann 15. desember 2025 boðuð á kynningarfund hjá Vinnumálastofnun sem var haldinn 17. desember 2025. Kæranda var greint frá því að það væri skyldumæting og að öll forföll bæri að tilkynna án ástæðulausrar tafar inn á „Mínum síðum“. Kærandi var jafnframt upplýst um að ekki væri hægt að fá nýjan fund en að skýringar vegna fjarveru yrðu sendar til Greiðslustofu til yfirferðar. Jafnframt var athygli kæranda vakin á því að ótilkynnt forföll og forföll án gildra ástæðna gætu valdið stöðvun greiðslna eftir viðeigandi ákvæðum laganna. Að endingu var kærandi hvött til að hafa samband ef eitthvað væri óljóst eða hún óskaði frekari upplýsinga.

Í máli þessu liggur fyrir að kærandi mætti ekki á boðaðan kynningarfund hjá Vinnumálastofnun þann 17. desember 2025 vegna heilsufarsvandamála. Kærandi hefur vísað til þess að hún sé með þunglyndi og hafi einnig verið með flensueinkenni. Fyrir liggur að kærandi hvorki boðaði forföll á fundinn né upplýsti Vinnumálastofnun um veikindi sín. Kærandi skilaði inn læknisvottorði, dags. 23. desember 2025, þar sem fram kemur að kærandi hafi verið með öllu óvinnufær dagana 1. til 22. desember 2025.

Í ljósi upplýsingaskyldu 3. mgr. 9. gr., 2. og 5. mgr. 14. gr. laga nr. 54/2006 verður fallist á það með Vinnumálastofnun að kærandi hafi brotið gegn skyldum sínum er hún tilkynnti stofnuninni ekki strax um upphaf veikinda sinna. Í 1. mgr. 59. gr. laga nr. 54/2006 er skýrt kveðið á um beitingu viðurlaga við slíku broti.

Með hinni kærðu ákvörðun Vinnumálastofnunar voru einnig innheimtar ofgreiddar atvinnuleysisbætur, samtals að fjárhæð 241.909 kr., án álags.

Í 39. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um leiðréttingu á atvinnuleysisbótum. Þar segir í 2. mgr. að hafi hinn tryggði fengið hærri atvinnuleysisbætur samkvæmt 32. eða 33. gr. laganna en hann hafi átt rétt á samkvæmt álagningu skattyfirvalda eða af öðrum ástæðum beri honum að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd hafi verið, að viðbættu 15% álagi. Hið sama gildi um atvinnuleysisbætur sem hinn tryggði hafi fengið greiddar fyrir tímabil er hann uppfyllti ekki skilyrði laganna. Í sömu málsgrein segir einnig að fella skuli niður álagið samkvæmt málsgreininni færi hinn tryggði rök fyrir því að honum verði ekki kennt um þá annmarka er leitt hafi til ákvörðunar Vinnumálastofnunar. Í 1. málsl. 3. mgr. 39. gr. laga nr. 54/2006 kemur fram að heimilt sé að skuldajafna ofgreiddum atvinnuleysisbótum á móti síðar tilkomnum atvinnuleysisbótum sama einstaklings en þó aldrei hærri fjárhæð en sem nemi 25% af síðarnefndu atvinnuleysisbótunum í hverjum mánuði.

Samkvæmt framangreindu er ljóst að endurkröfuheimild Vinnumálastofnunar er meðal annars bundin við það að einstaklingur hafi fengið greiddar atvinnuleysisbætur fyrir tímabil er hann uppfyllti ekki skilyrði laganna. Á því tímabili sem kærandi var óvinnufær uppfyllti hún ekki skilyrði 14. gr. laga nr. 54/2006 um virka atvinnuleit. Ákvæði 2. mgr. 39. gr. laganna er fortakslaust að því er varðar skyldu til þess að endurgreiða ofgreiddar bætur. Kæranda ber samkvæmt skýru ákvæði 2. mgr. 39. gr. laganna að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur fyrir tímabilið 1. til 22. desember 2025. Í máli þessu hefur ekkert álag verið lagt á skuld kæranda og er því ekki ágreiningur um það atriði.

Með vísan til framangreinds er ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 12. janúar 2026, um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 59. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar og að innheimta ofgreiddar atvinnuleysisbætur, staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 12. janúar 2026, um að fella niður rétt A, til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði og að innheimta ofgreiddar bætur, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

 

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir