Mál nr. 40/2026-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 40/2026

Miðvikudaginn 8. apríl 2026

A

gegn

Reykjavíkurborg

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 16. janúar 2026, kærði B lögmaður, f.h. A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 17. desember 2025, um að synja umsókn hennar um fjárhagsaðstoð.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með umsókn, dags. 27. nóvember 2025, sótti kærandi um fjárhagsaðstoð til framfærslu fyrir tímabilið 1. til 30. nóvember 2025. Umsókn kæranda var synjað og staðfesti áfrýjunarnefnd velferðarráðs þá niðurstöðu með ákvörðun, dags. 17. desember 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 16. janúar 2026 og fullgilt umboð barst 27. janúar 2026. Með bréfi, dags. 27. janúar 2026, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Reykjavíkurborgar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Reykjavíkurborgar barst 19. febrúar 2026 og var hún kynnt lögmanni kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 23. febrúar 2026. Athugasemdir bárust frá lögmanni kæranda 4. mars 2026 og voru þær kynntar Reykjavíkurborg með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 5. mars 2026. Frekari athugasemdir og gögn bárust frá kæranda 11. mars 2026 og voru kynnt Reykjavíkurborg með bréfi úrskurðarnefndar, dagsettu sama dag. Athugasemdir bárust frá Reykjavíkurborg 18. mars 2026 og voru þær kynntar lögmanni kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 19. mars 2026. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar velferðarmála kemur fram að kærandi hafi óskað eftir rökstuðningi frá áfrýjunarnefnd velferðarráðs sem hafi borist 2. janúar 2026. Í því bréfi hafi ekki komið fram neinn rökstuðningur fyrir því að heimildarákvæði 15. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga hafi ekki verið beitt, en sérstaklega hafi verið vísað til þess í tölvupósti til áfrýjunarnefndar. Eins og fram komi í bréfi til Útlendingastofnunar sé kærandi í biðstöðu vegna kærumáls hennar hjá áfrýjunarnefnd í kærumálum háskólanema og vegna dráttar á afgreiðslu fyrirliggjandi beiðnar um endurnýjað dvalarleyfi. Í því bréfi komi fram upplýsingar um hagi kæranda. Kærandi hafi leitað til sendiráðs C um aðstoð en eingöngu fengið þau svör að þar fáist engin fjárhagsaðstoð. Kærandi hafi einnig leitað til Hjálparstofnunar kirkjunnar en stofnunin veiti ekki fjárhagsaðstoð umfram lágar fjárhæðir fyrir jól sem nýtist eingöngu til matarinnkaupa. Kærandi hafi ekki lengur fjármuni til að standa straum af húsaleigu og sjái því ekki fram á annað en að þurfa að leita í gistiskýli borgarinnar. Reykjavíkurborg hljóti að þurfa að láta í té þá neyðaraðstoð sem fjárhagsaðstoð sveitarfélaga geri ráð fyrir að veitt sé í slíkum tilfellum, sbr. 15. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga.

Í athugasemdum lögmanns kæranda vegna greinargerðar Reykjavíkurborgar kemur fram að kærandi hafi verið við doktorsnám við D. Í júlí 2023 hafi af hálfu skólans verið bundinn endi, einhliða, á nám hennar vegna þeirrar afstöðu skólans að ósk hennar um að sótt yrði um einkaleyfi er tengdist verkefni hennar samrýmdist ekki afstöðu deildarinnar þrátt fyrir að kærandi hefði undirritað samning við hugverkanefnd skólans um nýtingu uppfinninga sem hún kynni að koma fram með og að sú nefnd hefði verið áhugasöm um uppfinningu hennar. Ákvörðun skólans sé ekki endanleg þar sem hún hafi um langt skeið verið í kæruferli innan skólans en málið hafi verið til meðferðar hjá áfrýjunarnefnd í kærumálum háskólanema frá því í lok nóvember 2024. Nefndin hafi móttekið síðustu gögn málsins í lok júlí 2025 en hafi enn ekki kveðið upp úrskurð þrátt fyrir ítrekaðan eftirrekstur af hálfu beggja málsaðila. Málavöxtum sé nánar lýst í meðfylgjandi bréfi til Útlendingastofnunar en aðgerðir háskólans hafi sett dvalarleyfi kæranda í uppnám og beiðni um framlengingu dvalarleyfis sé enn óafgreidd.

Kærandi hafi sótt um fjölda starfa en hafi hvergi fengið ráðningu þar sem víðast hvar sé gerð krafa um íslenskukunnáttu á þeim vinnustöðum sem hún hafi reynt að sækja um störf á.

Samkvæmt 15. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga skuli erlendum ríkisborgurum sem ekki eigi lögheimili í landinu í sérstökum tilvikum veitt fjárhagsaðstoð hér á landi. Áfrýjunarnefnd velferðarráðs hafi í bréfi sínu túlkað 3. mgr. 2. gr. reglna nr. 520/2021 um fjárhagsaðstoð sveitarfélaga, í sérstökum tilvikum, við erlenda ríkisborgara á þá lund að ef einstaklingur eigi möguleika á að fara úr landi sé ekki fyrir hendi réttur til aðstoðar jafnvel þó skilyrði 3. gr. um sérstök tilvik kunni að vera fyrir hendi. Kærandi geti ekki fallist á þessa skýringu. Sú fyrirgreiðsla sem reglugerðin mæli fyrir um væri ekki í boði nema fyrir örfáa einstaklinga, sennilega aðeins þá sem vegna sjúkleika gætu ekki ferðast frá landinu. Slíkt hafi vart verið tilgangur reglunnar.

Rétt sé að taka fram að kærandi telji að 7. tölul. 3. gr. eigi við um aðstæður hennar. Hún hafi óumdeilanlega orðið fyrir ófyrirsjáanlegum áföllum sem falli undir ákvæðið, fyrst þegar henni hafi verið vísað úr doktorsnámi sínu í júlí 2023 og svo þegar henni hafi verið sagt upp starfi sínu í C í febrúar 2025, skömmu eftir valdatöku núverandi forseta þar. Aðstæður kæranda séu mjög sérstakar. Einkum og sér í lagi vegna hins óvanalega langa málsmeðferðartíma við að fá leyst úr kröfu hennar um ógildingu brottvísunarinnar sé sparifé hennar nú uppurið. Ummæli í 7. tölul 3. gr. reglugerðarinnar um ómöguleika á að ferðast frá landinu eigi ekki við þar sem kærandi sé ekki með börn á framfæri. Bent sé á að fjárhagsaðstoð sveitarfélags virðist vera síðasta úrræðið sem einstaklingur geti sótt um til að leita aðstoðar við framfærslu. Ekki einu sinni hjálparstofnanir veiti slíka aðstoð umfram það að láta í té nauðsynjavörur að verðmæti nokkra tuga þúsunda um það bil tvisvar á ári. Þessar aðstæður hljóti að réttlæta að kæranda verði veitt fjárhagsaðstoð frá sveitarfélaginu. Því sé ítrekuð krafa um fjárhagsaðstoð fyrir það tímabil sem sótt hafi verið um.

III.  Sjónarmið Reykjavíkurborgar

Í greinargerð Reykjavíkurborgar kemur fram að kærandi sé X ára gömul kona frá C. Kærandi hafi stundað doktorsnám við D. Háskólinn hafi stöðvað nám hennar um mitt árið 2023 þar sem hún hafi óskað eftir því að fá einkaleyfi vegna verkefnis sem hún hefði unnið að. Xdeild hafi mótmælt því og í kjölfarið hafi hafist kæruferli sem enn sé ekki lokið. Kærandi sé ekki með gilt dvalarleyfi hér á landi en hún hafi lagt fram nýja umsókn um dvalarleyfi haustið 2025 sem sé til meðferðar hjá Útlendingastofnun. Kærandi leigi íbúð á almennum leigumarkaði. Hún hafi verið í atvinnuleit en hafi ekki fengið neitt starf þar sem hún tali ekki íslensku. Þegar kærandi hafi verið í doktorsnámi við D hafi hún fengið greidd laun þaðan að upphæð 220.000 kr. á mánuði og hafi hún framfleytt sér með uppsöfnuðum sparnaði sem sé ekki lengur til staðar og því geti hún ekki staðið undir mánaðarlegum útgjöldum. Kærandi hafi því sótt um fjárhagsaðstoð til framfærslu frá Reykjavíkurborg fyrir tímabilið 1. til 30. nóvember 2025 með umsókn, dags. 27. nóvember 2025. Umsókninni hafi verið synjað með bréfi, dags. 1. desember 2025. Kærandi hafi skotið þeirri synjun til áfrýjunarnefndar velferðarráðs sem hafi tekið málið fyrir á fundi sínum þann 17. desember 2025 og afgreitt það með eftirfarandi bókun:

„Áfrýjunarnefnd velferðarráðs staðfesti synjun starfsmanna á Austurmiðstöð Reykjavíkurborgar um fjárhagsaðstoð fyrir tímabilið 1. nóvember 2025 til 30. nóvember 2025, skv. 4. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg.“

Kærandi hafi óskað eftir rökstuðningi í málinu sem hafi verið sendur henni með bréfi þann 2. janúar 2026. Kærandi hafi skotið framangreindri ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar til úrskurðarnefndar velferðarmála.

Núgildandi reglur um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg með áorðnum breytingum hafi tekið gildi þann 1. apríl 2021 og verið samþykktar á fundi velferðarráðs Reykjavíkurborgar þann 24. febrúar 2021 og á fundi borgarráðs þann 4. mars 2021. Umræddar reglur hafi verið settar á grundvelli 21. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Litið sé svo á að fjárhagsaðstoð til framfærslu frá sveitarfélagi sé neyðaraðstoð sem ekki beri að veita nema engar aðrar bjargir séu fyrir hendi. Í 1. gr. reglnanna komi fram að skylt sé að veita fjárhagsaðstoð til framfærslu einstaklinga og fjölskyldna sem ekki geti séð sér og sínum farborða án aðstoðar, sbr. IV. og VI. kafla laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, með síðari breytingum, sbr. III. kafla reglnanna. Um fjárhagsaðstoð til framfærslu frá Reykjavíkurborg gildi sú meginregla að umsækjandi fái einungis greidda fjárhagsaðstoð til framfærslu ef hann geti ekki framfleytt sér. Umrædd meginregla eigi sér stoð í 2. gr. reglna um fjárhagsaðstoð, sbr. 19. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, sem kveði m.a. á um skyldu hvers og eins að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára.

Í 1. mgr. 12. gr. laga um félagsþjónustu sveitarfélaga komi fram að sveitarfélag skuli sjá um að veita íbúum þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og jafnframt tryggja að þeir geti séð fyrir sér og sínum. Þá komi fram í 1. mgr. 13. gr. framangreindra laga að með íbúa sveitarfélags sé í lögunum átt við hvern þann sem lögheimili eigi í viðkomandi sveitarfélagi.

Í I. kafla reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg sé að finna almenn ákvæði sem lúti að rétti til fjárhagsaðstoðar. Við mat á greiðslu fjárhagsaðstoðar samkvæmt reglunum skuli horfa til 4. gr. reglnanna sem kveði á um að réttur til aðstoðar fylgi lögheimili. Ákvæði 4. gr. reglna um fjárhagsaðstoð sé svohljóðandi:

„Umsókn um fjárhagsaðstoð skal leggja fram í lögheimilissveitarfélagi. Skal umsækjandi dvelja á Íslandi á því tímabili sem hann fær fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg. Þurfi einstaklingur á skyndilegri aðstoð að halda í dvalarsveitarfélagi vegna slysa, veikinda eða af öðrum brýnum orsökum er skylt að veita tímabundna aðstoð. Skal haft samráð við lögheimilissveitarfélag umsækjanda og aðstoð metin og veitt í samræmi við reglur þess. Lögheimilissveitarfélag endurgreiðir dvalarsveitarfélagi kostnaðinn að fullu, sbr. 14. gr. laga um félagsþjónustu sveitarfélaga nr. 40/1991.“

Samkvæmt framansögðu ákvæði beri umsækjanda að eiga lögheimili í Reykjavík á því tímabili sem hann fái greidda fjárhagaðstoð til framfærslu, sbr. einnig 12. og 13. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum sé lögheimili kæranda skráð í C og uppfylli hún því ekki framangreint skilyrði reglna. Þar að auki sé hún ekki með gilt dvalarleyfi hér á landi.

Í gögnum kæranda sé vísað til 15. gr. laga um félagsþjónustu sveitarfélaga þar sem fram komi að erlendum ríkisborgurum sem ekki eigi lögheimili í landinu skuli, í sérstökum tilvikum, veitt fjárhagsaðstoð hér á landi. Þá sé vísað til þess að tilvik kæranda sé sérstakt og ætti því að réttlæta að henni yrði veitt fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg. Ákvæði 15. gr. laga um félagsþjónustu sveitarfélaga sé eftirfarandi:

„Erlendum ríkisborgurum sem ekki eiga lögheimili í landinu skal í sérstökum tilvikum veitt  fjárhagsaðstoð  hér  á  landi.  Aðstoð  skal  veitt  af  dvalarsveitarfélagi  að  höfðu samráði  við  ráðuneytið,  enda  hafi  áður  verið  leitað  eftir  aðstoð  frá  heimalandi. Ráðherra er heimilt að setja nánari reglur um aðstoð samkvæmt ákvæði þessu.

Ríkissjóður skal endurgreiða sveitarfélagi veitta aðstoð vegna erlendra ríkisborgara í eftirfarandi tilvikum:

a. Aðstoð við erlenda ríkisborgara sem ekki eiga lögheimili í landinu, sbr. 1. mgr.

b. Aðstoð  við  erlenda  ríkisborgara  skv.  12.–13.  gr.  laganna  sem  átt  hafa lögheimili í landinu skemur en tvö ár.“

Þá komi fram að aðstoðin skuli veitt af dvalarsveitarfélagi að höfðu samráði við ráðuneytið, enda hafi áður verið leitað eftir aðstoð frá heimalandi. Ráðherra sé skv. framangreindu ákvæði heimilt að setja nánari reglur um aðstoð. Reglur um fjárhagsaðstoð sveitarfélaga, í sérstökum tilvikum, við erlenda ríkisborgara og endurgreiðslur fjárhagsaðstoðar úr ríkissjóði nr. 520/2021 sem hafi tekið gildi í maí 2021 hafi verið settar með stoð í 1. mgr. 15. gr. laga um félagsþjónustu sveitarfélaga. Í 2. gr. framangreindra reglna sé fjallað um rétt til aðstoðar. Í 1. mgr. 2. gr. komi fram að aðstoðin sé veitt erlendum ríkisborgurum [utan] Evrópska efnahagssvæðisins (EES) sem eigi ekki lögheimili í landinu. Þá segi í 2. mgr. 2. gr. að þrátt fyrir 1. mgr. sé unnt að veita EES- eða EFTA-borgara aðstoð í sérstökum tilvikum, sbr. 4., 5. og 7. tölul. 3. gr., enda sé viðkomandi talinn óvinnufær vegna heilsufarsástæðna eða annarra sérstakra aðstæðna sem hann sé í hér á landi. Þá segi í 3. mgr. 2. gr. að aðstoðin sé veitt í sérstökum tilvikum þegar fyrirsjáanlegt sé að einstaklingur hafi ekki möguleika á að fara úr landi eða framfleyta sér hér á landi án aðstoðar íslenskra stjórnvalda. Í 3. gr. reglnanna sé greint nánar frá þeim sérstöku tilvikum sem þurfi að vera til staðar til þess að aðstoð sé veitt til brottfarar frá landinu eða aðstoð til dvalar. Kærandi sé ekki með lögheimili hér á landi en ljóst sé að hún uppfylli ekki skilyrði 3. mgr. 2. gr. framangreindra reglna um að hafa ekki möguleika á að fara úr landi eða framfleyta sér hér á landi án aðstoðar íslenskra stjórnvalda. Með hliðsjón af framangreindu eigi 15. gr. laga um félagsþjónustu sveitarfélaga ekki við í tilviki kæranda.

Með vísan til framangreinds hafi áfrýjunarnefnd velferðarráðs því staðfest synjun starfsmanna velferðarsviðs Reykjavíkurborgar á fjárhagsaðstoð til framfærslu fyrir tímabilið 1. til 30. nóvember 2025, sbr. 4. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg.

Með vísan til alls framangreinds verði að telja að ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar hafi hvorki brotið gegn fyrrgreindum reglum um fjárhagsaðstoð, sbr. 21. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, né öðrum ákvæðum laga nr. 40/1991 eða ákvæðum stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Í athugasemdum Reykjavíkurborgar er vísað til þess að 7. tölul. 3. gr. reglna nr. 520/2021 eigi við í þeim tilvikum þegar einstaklingar geti ekki ferðast til síns heimaríkis af eigin rammleik og þurfi aðstoð við að komast úr landi. Þá hafi þolendur mansals fengið fjárhagsaðstoð til framfærslu á grundvelli 7. tölul. 3. gr. framangreindra reglna. Aðstoðin samkvæmt umræddum reglum sé ætluð sem tímabundin aðstoð, í sérstökum tilvikum, en ekki á meðan umsókn um nýtt dvalarleyfi sé til meðferðar hjá Útlendingastofnun. Ítrekuð sé afstaða velferðarsviðs Reykjavíkurborgar um að kærandi uppfylli ekki skilyrði 3. mgr. 2. gr. framangreindra reglna, þ.e. að vera í þeirri stöðu að hafa ekki möguleika á að fara úr landi eða framfleyta sér hér á landi án aðstoðar íslenskra stjórnvalda. Engar upplýsingar hafi borist sem ástæður fyrir því að kærandi geti ekki farið úr landi. Þá liggi ekki fyrir að kærandi hafi óskað eftir aðstoð á grundvelli framangreindra reglna við að komast heim til C en sé það raunin sé æskilegt að kærandi beini slíkri beiðni til Reykjavíkurborgar svo unnt sé að skoða það sérstaklega. Áfrýjunarnefnd velferðarráðs Reykjavíkurborgar ítreki þau sjónarmið sem fram komi í greinargerð til úrskurðarnefndar velferðarmála.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 17. desember 2025, um að synja umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð fyrir tímabilið 1. til 31. nóvember 2025. Umsókninni var synjað á þeim grundvelli að kærandi væri ekki með lögheimili í Reykjavík eða hún hefði ekki dvalið á Íslandi á því tímabili sem hún hafi sótt um fjárhagsaðstoð til framfærslu.

Markmið félagsþjónustu á vegum sveitarfélaga er að tryggja fjárhagslegt og félagslegt öryggi og stuðla að velferð íbúa á grundvelli samhjálpar, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laganna skal þess gætt við framkvæmd félagsþjónustunnar að hvetja einstaklinginn til ábyrgðar á sjálfum sér og öðrum, virða sjálfsákvörðunarrétt hans og styrkja hann til sjálfshjálpar. Um leið skulu við framkvæmd félagsþjónustunnar sköpuð skilyrði til að einstaklingurinn geti tekið virkan þátt í samfélaginu á eigin forsendum. Félagsleg þjónusta skuli í heild sinni miða að valdeflingu og miðast við einstaklingsbundnar þarfir og aðstæður. Með félagsþjónustu er átt við þjónustu, aðstoð og ráðgjöf, meðal annars í tengslum við fjárhagsaðstoð, sbr. 1. mgr. 2. gr. laganna.

Í 1. mgr. 12. gr. laganna kemur fram að sveitarfélag skuli sjá um að veita íbúum þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og jafnframt tryggja að þeir geti séð fyrir sér og sínum. Samkvæmt 2. mgr. 12. gr. skal aðstoð og þjónusta jöfnum höndum vera til þess fallin að bæta úr vanda og koma í veg fyrir að einstaklingar og fjölskyldur komist í þá aðstöðu að geta ekki ráðið fram úr málum sínum sjálf. Í athugasemdum með ákvæði 12. gr. í frumvarpi til laga nr. 40/1991 kemur fram að skyldur sveitarfélaga miðist annars vegar við að veita þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og hins vegar að tryggja að íbúar geti séð fyrir sér og fjölskyldum sínum. Þá er tekið fram í 1. mgr. 13. gr. laganna að með íbúa sveitarfélags sé átt við hvern þann sem eigi lögheimili í viðkomandi sveitarfélagi.

Í VI. kafla laga nr. 40/1991 er kveðið á um fjárhagsaðstoð en í 19. gr. laganna kemur fram sú grundvallarregla að hverjum manni sé skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára. Samkvæmt 21. gr. laganna skal sveitarstjórn setja reglur um framkvæmd fjárhagsaðstoðar að fengnum tillögum félagsmálanefndar er metur þörf og ákveður fjárhagsaðstoð til einstaklinga í samræmi við reglur sveitarstjórnar, sbr. 2. mgr. sömu greinar. Lög nr. 40/1991 veita þannig sveitarfélögum ákveðið svigrúm til útfærslu á fjárhagsaðstoð til einstaklinga. Í samræmi við það og ákvæði stjórnarskrárinnar um sjálfstjórn sveitarfélaga er mat á þeirri útfærslu að meginstefnu til lagt í hendur hverrar sveitarstjórnar er þjónustuna veitir. Verður ekki við því mati hróflað af hálfu úrskurðarnefndar velferðarmála, svo fremi það byggi á lögmætum sjónarmiðum og sé í samræmi við lög að öðru leyti.

Í 1. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg er kveðið á um lagagrundvöll fjárhagsaðstoðar. Þar kemur fram í 1. mgr. að skylt sé að veita fjárhagsaðstoð til framfærslu einstaklinga og fjölskyldna sem ekki geta séð sér og sínum farborða án aðstoðar. Í 2. gr. reglnanna kemur einnig fram sama grundvallarregla og í 19. gr. laga nr. 40/1991 um að hverjum manni sé skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára.

Samkvæmt 4. gr. framangreindra reglna skal leggja fram umsókn um fjárhagsaðstoð í lögheimilissveitarfélagi. Umsækjandi skal dvelja á Íslandi á því tímabili sem hann fær fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg. Þurfi einstaklingur á skyndilegri aðstoð að halda í dvalarsveitarfélagi vegna slysa, veikinda eða af öðrum brýnum orsökum sé skylt að veita tímabundna aðstoð. Samráð skuli haft við lögheimilissveitarfélag umsækjanda og aðstoð metin og veitt í samræmi við reglur þess. Lögheimilissveitarfélag skal endurgreiða dvalarsveitarfélagi kostnaðinn að fullu, sbr. 14. gr. laga um félagsþjónustu sveitarfélaga.

Af gögnum málsins verður ekki annað séð en að kærandi hafi lagt inn almenna umsókn um fjárhagsaðstoð til framfærslu byggða á 19. gr. laga nr. 40/1991. Kærandi vísaði þar til þess að hún væri með húsnæði á leigu í hverfi 112 og með þinglýstan leigusamning. Þá tilgreindi kærandi að hún væri atvinnulaus og í námi. Framangreind ákvæði 12. og 13. gr. laga nr. 40/1991 eru skýr hvað varðar skyldu sveitarfélaga til að veita íbúum sínum þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum. Líkt og áður segir er með íbúa sveitarfélags átt við hvern þann sem lögheimili á í viðkomandi sveitarfélagi. Óumdeilt er að kærandi er með lögheimili í C og var Reykjavíkurborg því rétt að synja umsókn hennar um fjárhagsaðstoð til framfærslu byggða á 19. gr. laga nr. 40/1991.

Í 1. mgr. 15. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga er að finna sérstaka reglu varðandi fjárhagsaðstoð til erlendra ríkisborgara sem ekki eiga lögheimili í landinu. Þar segir að þeim skuli í sérstökum tilvikum veitt fjárhagsaðstoð hér á landi. Aðstoðin skuli  veitt  af dvalarsveitarfélagi  að  höfðu  samráði  við ráðuneytið,  enda  hafi  áður  verið  leitað  eftir  aðstoð  frá  heimalandi. Þá segir að ráðherra sé heimilt að setja nánari reglur um aðstoð samkvæmt ákvæðinu.

Reglur nr. 520/2021 um fjárhagsaðstoð sveitarfélaga, í sérstökum tilvikum, við erlenda ríkisborgara og endurgreiðslur fjárhagsaðstoðar úr ríkissjóði voru settar með stoð í framangreindu ákvæði. Í 2. gr. reglnanna er fjallað um rétt til aðstoðar. Í 1. mgr. 2. gr. kemur fram að aðstoðin sé veitt erlendum ríkisborgurum utan Evrópska efnahagssvæðisins sem eiga ekki lögheimili í landinu. Óumdeilt er að kærandi fellur þar undir en líkt og að framan greinir er hún með lögheimili í C. Þá segir í 3. mgr. 2. gr. að aðstoðin sé veitt í sérstökum tilvikum þegar fyrirsjáanlegt er að einstaklingur hafi ekki möguleika á að fara úr landi eða framfleyta sér hér á landi án aðstoðar íslenskra stjórnvalda. Í 3. gr. reglna er greint nánar frá hvað telst til sérstakra tilvika en a.m.k. eitt af eftirfarandi atriðum skal eiga við:

1. Á tímabili frá því dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða eða alþjóðlegrar verndar hefur verið veitt þar til lögheimili hefur verið skráð og einstaklingur nýtur ekki lengur þjónustu á vegum Útlendingastofnunar.
2. Veitt hefur verið dvalar- og atvinnuleyfi til bráðabirgða og viðkomandi getur ekki framfleytt sér án aðstoðar. Leggja skal áherslu á að þetta tímabil vari sem styst og einstaklingur sé í virkri atvinnuleit.
3. Vegna fjölskyldusameiningar á tímabilinu frá því nánustu aðstandendur einstaklings, sem hefur dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða eða alþjóðlegrar verndar, koma til landsins uns lögheimili hefur verið skráð.
4. Beðið er eftir að ákvörðun stjórnvalda um að einstaklingur yfirgefi landið komi til framkvæmda. Getur einnig átt við í ákveðnum tilvikum þrátt fyrir að ákvörðun stjórnvalda um að einstaklingur eigi að yfirgefa landið liggi ekki fyrir, til dæmis þegar fangi hefur fengið reynslulausn.
5. Einstaklingur getur ekki yfirgefið landið vegna meðferðar sakamáls, svo sem ef í gildi er úrskurður um farbann skv. 100. gr. laga um meðferð sakamála, nr. 88/2008, eða honum er skylt að tilkynna sig til lögreglustjóra eða dveljast á tilteknum stað skv. 114. gr. laga um útlendinga, nr. 80/2016.
6. Umsókn einstaklings um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða eða alþjóðlegrar verndar hefur verið synjað og ákvörðun stjórnvalda um að hann skuli yfirgefa landið getur ekki komið til framkvæmda.
7. Ófyrirsjáanleg áföll í lífi einstaklings hafa átt sér stað meðan á dvöl hans stóð og/eða barn/börn eru með í för og fólkið getur ekki ferðast til heimaríkis af eigin rammleik.

Kærandi hefur vísað til þess að 7. tölul. eigi við um aðstæður hennar og telur úrskurðarnefndin ljóst að aðrir töluliðir geti ekki átt við.

Í II. kafla framangreindra reglna er fjallað um sérstök skilyrði fyrir aðstoð til farar úr landi eða vegna dvalar. Þar er í 5. gr. kveðið á um skilyrði fyrir fjárhagsaðstoð fram að brottför úr landi og til fararinnar og í 6. gr. um skilyrði fyrir fjárhagsaðstoð vegna dvalar í landi sé för úr landi ekki möguleg.

Af ákvæði 15. gr. laga nr. 40/1991 og reglum nr. 520/2021 telur úrskurðarnefndin ljóst að fjárhagsaðstoð sú sem þar er fjallað um sé ekki til framfærslu til handa einstaklingum sem kjósa að dvelja á Íslandi án þess að hafa lögheimili þar. Kærandi, sem er frá C, hefur dvalið á Íslandi um nokkurn tíma án atvinnu og gilds dvalarleyfis að því er virðist að eigin ósk en ekki vegna ómöguleika á að yfirgefa landið. Þá verður ekki séð að hún hafi í hyggju að fara af landi brott, þvert á móti virðist hún vilja dvelja áfram hér á landi. Að því virtu er það mat úrskurðarnefndar velferðarmála að forsendur fyrir fjárhagsaðstoð til handa kæranda á grundvelli 15. gr. laga nr. 40/1991, sbr. reglur nr. 520/2021, séu ekki til staðar.

Með vísan til alls framangreinds er ákvörðun Reykjavíkurborgar um að synja kæranda um fjárhagsaðstoð til framfærslu fyrir tímabilið 1. til 30. nóvember 2025, staðfest.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 17. desember 2025, um að synja umsókn A, um fjárhagsaðstoð fyrir tímabilið 1. til 30. nóvember 2025, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir