Úrskurður nr. 177/2026

Hinn 9. apríl 2026 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 177/2026

í stjórnsýslumáli nr. KNU25110090

Kæra [...]

I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 15. nóvember 2025 kærði karlmaður að nafni [...], fd. [...], ríkisborgari Bahamaeyja (hér eftir kærandi), ákvörðun Lögreglustjórans á Suðurnesjum, dags. 31. október 2025, um brottvísun frá landinu og endurkomubann til tveggja ára, sbr. 3. mgr. 14. gr. laga um landamæri nr. 136/2022 og 2. mgr. 98. gr., sbr. 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Kærandi krefst þess að hin kærða ákvörðun um brottvísun og endurkomubann á grundvelli 2. mgr. 98. gr., sbr. 101. gr. laga um útlendinga verði felld úr gildi.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017, ásamt síðari breytingum, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II. Málsatvik og málsmeðferð

Hinn 31. október 2025 óskaði landamæravörður eftir aðstoð í landamærahliði í brottfararsal Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar vegna kæranda sem hafði verið í of langri dvöl á Schengen-svæðinu. Kærandi hafi verið nýkominn til landsins með flugi frá München, Þýskalandi og á leið til Toronto, Kanada. Kæranda hafi verið birtur réttur samkvæmt 11. gr. laga um útlendinga. Kærandi kvaðst hafa verið að ferðast um Evrópu frá lok apríl og hafi ekki áttað sig á því að hann mætti einungis dvelja á Schengen-svæðinu í 90 daga á 180 daga tímabili og taldi að hann mætti vera í 90 daga í hverju landi fyrir sig. Kærandi hafi ekki haft áform um að dvelja of lengi og lenda í vandræðum við landamærayfirvöld þar sem hann hafi lent í sambærilegu í Bandaríkjunum þegar hann var yngri og mætti því ekki ferðast þangað lengur. Kærandi kvaðst gæta sín sérstaklega í Kanada eftir þá reynslu og að hann væri miður sín yfir að hafa farið yfir leyfilegan tíma innan Schengen-svæðisins. Kærandi hafi ekki getað gefið frekari skýringar, eða fært fram gögn, um dvöl sína á Schengen-svæðinu aðrar en að hann hafi verið að ferðast. Við upplýsingatöku lögreglu hafi komið í ljós að kærandi hafi ferðast um Evrópu frá lok apríl 2025 og að í vegabréfi hans hafi mátt sjá innstimpil í Frankfurt, Þýskalandi frá 28. apríl 2025. Kærandi hafi því dvalið í 187 daga á Schengen-svæðinu sem sé 97 daga umfram heimila dvöl. Kærandi hafi ekki sýnt fram á dvalarleyfi eða áritun inn á Schengen-svæðið auk þess sem hann hafi ekki getað gefið trúverðugar skýringar á því hvers vegna hann hafi dvalið of lengi á svæðinu. Með ákvörðun Lögreglustjórans á Suðurnesjum, dags. 31. október 2025, var kæranda brottvísað og ákveðið endurkomubann til Íslands og Schengen-svæðisins í tvö ár, sbr. 3. mgr. 14. gr. laga um landamæri og 2. mgr. 98. gr., sbr. og 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga.

Ákvörðunin var birt fyrir kæranda 31. október 2025 og kærð til kærunefndar útlendingamála 15. nóvember 2025. Hinn 15. desember 2025 barst greinargerð kæranda. Frekari gögn bárust frá kæranda 10. og 19. mars 2026. Kærandi fór til Lundúna 1. nóvember 2025.

III. Málsástæður og rök kæranda

Í greinargerð kæranda eru málavextir raktir í samræmi við framangreint. Kærandi byggir á því að málsmeðferðarreglum stjórnsýsluréttar hafi ekki verið fylgt við töku ákvörðunarinnar hjá Lögreglustjóranum á Suðurnesjum og því sé ákvörðunin ógildanleg. Lögreglustjórinn á Suðurnesjum hafi ekki kannað aðstæður hans við mat á tímalengd dvalar innan Schengen-svæðisins. Kærandi vísar til þess að í íslenskum stjórnsýslurétti gildi sú meginregla að ákvarðanir stjórnvalda verði að vera efnislega svo skýrar að aðilar máls geti skilið þær og metið réttarstöðu sína. Með vísan til þess að í hinni kærðu ákvörðun hafi ekki verið veittar nægilegar leiðbeiningar um heimild til að fá ákvörðunina rökstudda, sbr. 22. gr. stjórnsýslulaga. Ekki sé hægt að sjá með ótvíræðum hætti af hvaða ástæðum kærandi hafi dvalið hérlendis í meira en 90 daga en liggja þurfi fyrir í gögnum málsins af hvaða ástæðum kærandi fór fram yfir dvöl sína hérlendis. Kærandi vísar til þess að mögulega kunni veikindi að skýra það að hann fór fram yfir 90 daga tímamörkin og hafi því vegna læknisfræðilegra ástæðna ekki getað ferðast úr landi. Ekki liggi fyrir í gögnum málsins hvort kærandi hafi getað lagt fram frekari gögn sem gætu leitt til þess að skilyrði lögmætrar dvalar eða ferða hingað til lands væru uppfyllt. Brottvísun hafi því ekki verið uppfyllt og mati lögreglunnar andmælt. Kærandi telji að ákvörðunin hafi ekki verið nægjanlega skýr til að hann gæti metið réttarstöðu sína sem sé ekki í samræmi við skýrleikareglu stjórnsýsluréttar. Hin kærða ákvörðun sé ólögmæt og því beri að fella hana úr gildi.

Kærandi vísar til þess að hann hafi verið látinn undirrita yfirlýsingu um að hann samþykkti ákvörðun um brottvísun frá landinu og Schengen-svæðinu og að hann fengið leiðbeiningar á tungumáli sem hann hafi skilið, m.a. um réttinn til að leita sér aðstoðar lögmanns á eigin kostnað, réttinn til að fá skipaðan talsmann á kærustigi og réttinn til að hafa samband við mannréttindasamtök. Þrátt fyrir að kærandi hafi undirritað skjalið sé ekki unnt að sjá hvernig kærandi hafi átt að verða sér úti um lögfræðiþjónustu hérlendis hafi honum ekki verið leiðbeint um það. Kærandi vísar til þess að lögreglan geti ekki fullyrt að þeir hafi aðstoðað hann við að skoða lista af hugsanlegum lögmönnum, hvort honum hafi verið mögulegt að hringja í lögmann, hvort honum hafi verið leiðbeint um aðstoð túlks eða hvort hann hafi haft möguleika á að finna túlk til að túlka samskiptin, hafi lögmaður verið honum til aðstoðar hvort hann hafi haft rétt á að hitta kæranda eða haft aðstöðu til að veita honum lagalega aðstoð. Kærandi vísar til a-liðar 1. mgr. 11. gr. laga um útlendinga um rétt aðila máls til að leita sér aðstoðar lögmanns í þessu samhengi. Ekki liggi fyrir hvort kærandi hafi gert tilraunir til þess að leita sér aðstoðar lögmanns og ekki liggi fyrir hvort lögmanni kæranda hafi verið gefinn kostur á að gæta hagsmuna hans. Því liggi ekki fyrir hvort reglur um leiðbeiningarskyldu og andmælarétt hafi verið uppfylltar, sbr. 7.,11. og 13. gr. stjórnsýslulaga.

Í bréfi frá kæranda til kærunefndar, dags. 14. nóvember 2025, fjallar hann m.a. um reynslu sína af því að spila amerískan fótbolta í Evrópu. Hann hafi spilað í Frakklandi árið 2024 en ári síðar hafi hann reynt að halda áfram ferlinum, fyrst í Þýskalandi og síðan í Svíþjóð, en mætt hindrunum m.a. vegna dvalarleyfis. Eftir það hafi kærandi ferðast um Evrópu og sótt æfingabúðir í Sviss. Þegar hann hafi verið á leið heim í gegnum Ísland hafi hann komist að því að hann hafi óafvitandi dvalið of lengi innan Schengen-svæðisins. Kærandi kvaðst ekki hafa haft vitneskju um reglurnar og að hann hefði aldrei brotið þær viljandi. Kærandi vonist til að endurkomubanni verði aflétt svo hann geti snúið aftur til Evrópu og haldið áfram ferli sínum í fótbolta. Þá kemur m.a. fram í tölvubréfi kæranda, dags. 10. mars 2026, að hann hafi verið í sambandi við þjálfara í Þýskalandi sem hafi áhuga á að ráða hann í fótboltalið þar í landi fyrir næsta tímabil. Mikilvægt sé því fyrir kæranda að hann geti ferðast innan Evrópu.

IV. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Samkvæmt 1. mgr. 49. gr. laga um útlendinga er útlendingi, sem ekki þarf vegabréfsáritun til landgöngu, heimilt að dveljast hér á landi í 90 daga frá komu til landsins. Dvöl í öðru ríki sem tekur þátt í Schengen-samstarfinu telst jafngilda dvöl hér á landi. Þá segir í 1. mgr. 50. gr. laganna að útlendingur sem hyggist dvelja hér á landi lengur en honum sé heimilt samkvæmt 49. gr. þurfi að hafa dvalarleyfi.

Í 8. gr. reglugerðar um útlendinga, með síðari breytingum, er nánar fjallað um dvöl án dvalarleyfis. Þar segir í 1. mgr. að útlendingur sem þurfi vegabréfsáritun til landgöngu megi ekki dveljast hér á landi lengur en áritunin segir til um nema sérstakt leyfi komi til. Öðrum útlendingum sé óheimilt án sérstaks leyfis að dveljast hér lengur en 90 daga frá komu til landsins. Dvöl í öðru ríki sem tekur þátt í Schengen-samstarfinu teljist jafngilda dvöl hér á landi. Samanlögð dvöl á Schengen-svæðinu megi ekki fara yfir 90 daga á 180 daga tímabili. Þá segir í 2. mgr. 8. gr. að dvalartími útlendings sem sé undanþeginn áritunarskyldu reiknist frá þeim degi er hann kom inn á Schengen-svæðið. Ef útlendingur hefur dvalarleyfi í öðru ríki sem tekur þátt í Schengen-samstarfinu reiknast dvalartíminn frá þeim degi er hann fór yfir innri landamæri Schengen-svæðisins. Samkvæmt 13. gr. reglugerðar um för yfir landamæri nr. 866/2017 skal miða við dagsetningu er fram kemur á komustimpli í ferðaskilríkjum við mat á lengd dvalar útlendings, sem hvorki er EES- eða EFTA-borgari, á Schengen-svæðinu. Nú hafa ferðaskilríki hans ekki að geyma komustimpil og skal þá miðað við að handhafi þeirra hafi ekki gætt skilyrða um lengd dvalar og er heimilt að vísa honum brott í samræmi við ákvæði laga um útlendinga og reglugerðar um útlendinga. Ákvæði 1. mgr. gildir þó ekki ef útlendingur leggur fram gögn sem með trúverðugum hætti sýna fram á að hann hafi virt skilyrði um lengd dvalar.

Í 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga kemur fram að svo framarlega sem 102. gr. eigi ekki við skuli vísa útlendingi úr landi sem dvelst ólöglega í landinu eða þegar tekin hefur verið ákvörðun sem bindur enda á heimild útlendings til dvalar í landinu. Í 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga kemur m.a. fram að brottvísun feli í sér bann við komu til landsins síðar. Endurkomubann skuli að jafnaði ekki vara lengur en fimm ár og eigi skemur en tvö ár. Í f-lið 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga kemur fram að jafnaði skuli lögregla eða Útlendingastofnun veita útlendingi sjö til 30 daga frest til að yfirgefa landið sjálfviljugur. Heimilt sé að veita styttri frest eða fella hann niður ef útlendingi er vísað frá eða brott á ytri landamærum Schengen-svæðisins. Í athugasemdum við ákvæði 2. mgr. 104. gr. í frumvarpi því er varð að lögum um útlendinga kemur m.a. fram að jafnaði sé gefinn frestur til að yfirgefa landið að eigin frumkvæði. Í ákveðnum tilvikum sé ekki veittur slíkur frestur, svo sem hafi útlendingur gefið mjög rangar upplýsingar, hætta sé á að hann reyni að fara í felur eða viðkomandi teljist hættulegur.

Lög um landamæri kveða á um reglur er varða landamærastjórn og landamæravörslu. Lögin gilda jafnframt um heimild einstaklinga til farar yfir innri eða ytri landamæri Schengen-svæðisins við komu til landsins og brottför frá landinu. Í 3. mgr. 14. gr. laganna kemur fram að við eftirlit með för fólks úr landi er lögreglu heimilt að vísa ríkisborgara þriðja ríkis úr landi og banna honum endurkomu samkvæmt skilyrðum laga um útlendinga, dvelji hann ólöglega á Schengen-svæðinu.

Í athugasemdum við 3. mgr. 14. gr. í frumvarpi því er varð að lögum um landamæri kemur fram að við töku ákvörðunar um brottvísun skuli fylgja málsmeðferð laga um útlendinga og stjórnsýslulaga. Viðkomandi eigi til að mynda rétt á því að andmæla ákvörðun og leita sér aðstoðar lögmanns á eigin kostnað. Réttur til að tjá sig skriflega er þó ekki fyrir hendi þegar útlendingi ber að tjá sig munnlega við starfsmenn landamæraeftirlits eða lögreglu, sbr. 2. málsl. 1. mgr. 12. gr. laga um útlendinga. Viðkomandi skuli einnig almennt veittur frestur til að yfirgefa landið sjálfviljugur og skuli þá að jafnaði miða við 7 daga frest nema ákvæði a-, til f-liðar 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga eigi við. Þá falli endurkomubann úr gildi fari viðkomandi innan veitts frests. Leitast skuli við að einstaklingur nái bókaðri för sinni af landinu en til að koma í veg fyrir þær aðstæður að ríkisborgari þriðja ríkis missi mögulega af bókaðri brottför sinni, t.d. flugi, er lögreglu heimilt að taka ákvörðun um brottvísun í fjarveru hans. Skal þá tilkynna viðkomandi um hugsanlega brottvísun hans með endurkomubanni en veita honum samfara þeirri tilkynningu frest til að andmæla. Einnig skal óska eftir því að einstaklingur gefi upp heimilisfang, dvalarstað og/eða aðrar upplýsingar sem eru nauðsynlegar til að geta náð í viðkomandi eftir brottför hans af landinu og til að geta birt honum niðurstöðu þess brottvísunarmáls sem hafið er. Gæta þurfi að málsmeðferðarreglum sem um brottvísanir gilda í þessum tilvikum líkt og þegar ákvörðun um brottvísun er tekin á staðnum. Tilgangur með ákvörðun um brottvísun á landamærum er að binda enda á dvöl viðkomandi. Þó að ríkisborgari þriðja ríkis sé á leið úr landi getur hin ólögmæta dvöl og brottvísunarákvörðun haft þýðingu fyrir viðkomandi, jafnvel þótt endurkomubann taki ekki gildi gagnvart honum, enda kann hann að verða skráður í viðeigandi upplýsingakerfi eins og Schengen-upplýsingakerfið (SIS), sbr. III. kafla laga um Schengen-upplýsingakerfið á Íslandi, nr. 51/2021.

Með hinni kærðu ákvörðun var kæranda ákveðin brottvísun og endurkomubann á grundvelli 3. mgr. 14. gr. laga um landamæri og 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga, sbr. 2. mgr. 101. gr. laganna. Meðal gagna málsins er vegabréf kæranda, nr. [...], útgefið 21. september 2020 með gildistíma til 21. september 2030. Kærandi er ríkisborgari Bahamaeyja og er því undanþeginn áritunarskyldu. Ber kærandi ábyrgð á lögmæti eigin dvalar hér á landi. Kærandi var stimplaður inn á Schengen-svæðið á alþjóðaflugvellinum í Frankfurt 28. apríl 2025 og yfirgaf svæðið 31. október 2025 frá Keflavíkurflugvelli eftir afskipti lögreglu af honum. Kærandi hafði því dvalið 187 daga inn á Schengen-svæðinu eða 97 dögum lengur en honum var heimilt.

Samkvæmt gögnum málsins var kæranda gefinn kostur á því að afla sér lögfræðiaðstoðar, auk þess sem honum var veitt færi á að tjá sig munnlega um málið fyrir töku ákvörðunar, sbr. 12. gr. laga um útlendinga og 13. gr. stjórnsýslulaga. Samkvæmt skýrslu lögreglu greindi kærandi frá misskilningi á lögum og hvernig dvalarheimild hans yrði reiknuð en hann hafi talið að hann mætti dvelja í 90 daga í hverju landi fyrir sig. Verður því ekki talið að kærandi hafi sýnt fram á með haldbærum gögnum að dvöl hans á Schengen-svæðinu hafi verið lögmæt þegar lögregla hafði afskipti af honum á Keflavíkurflugvelli. Þá ber framburður kæranda ekki með sér að hann hafi þurft að dvelja lengur en honum var heimilt innan Schengen-svæðisins sökum læknisfræðilegra ástæðna. Að virtum ákvæðum laga um útlendinga er ljóst að kærandi ber ábyrgð á lögmæti eigin dvalar og ber honum að geta sýnt fram á lögmæti eigin dvalar, sbr. 14. gr. laga um útlendinga.

Samkvæmt ákvörðun lögreglunnar var kæranda gert að sæta tveggja ára endurkomubanni til landsins samkvæmt 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga og honum ekki veittur frestur til að yfirgefa landið, sbr. f-lið 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga. Í athugasemdum við 3. mgr. 14. gr. í frumvarpi því er varð að lögum um landamæri kemur fram að almennt skuli veita frest til sjálfviljugrar brottfarar og skuli þá að jafnaði miða við sjö daga frest nema ákvæði a-, til f-liðar 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga eigi við. Lögreglu er heimilt að fella niður frest til sjálfviljugrar heimfarar á grundvelli f-liðar 2. mgr. 104. gr. laganna ef útlendingi er vísað frá eða brott á ytri landamærum Schengen-svæðisins. Í frumvarpi því er varð að lögum um útlendinga er ekki fjallað sérstaklega um beitingu f-liðar 2. mgr. 104. gr. laganna. Ákvæðið er afdráttarlaust og með vísan til framangreinds verður talið að það eigi við um tilvik kæranda. Tekið skal fram að íslensk stjórnvöld eru bundin af jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga og skulu gæta samræmis við ákvarðanatöku.

Í 102. gr. laga um útlendinga er kveðið á um vernd gegn frávísun og brottvísun og takmarkanir á ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. skal brottvísun ekki ákveðin ef hún, með hliðsjón af málsatvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Ekkert í gögnum málsins eða málatilbúnaði kæranda bendir til þess að ákvæðið standi í vegi fyrir brottvísun hans. Að auki áréttast að einstök aðildarríki að Schengen-samstarfinu, t.a.m. Þýskaland, geta sérstaklega heimilað komu og dvöl í viðkomandi ríki þrátt fyrir endurkomubann á Schengen-svæðinu.

Meginregla íslensks stjórnsýsluréttar er sú að stjórnvaldsákvarðanir skuli rökstuddar eftir á, sbr. 1. mgr. 21. gr. stjórnsýslulaga. Í samræmi við það skal stjórnvald leiðbeina um rétt til rökstuðnings við birtingu ákvörðunar, sbr. 1. tölul. 2. mgr. 20. gr. stjórnsýslulaga. Þegar ákvörðun stjórnvalds er rökstudd, hvort sem er samhliða eða eftir á, skal efni rökstuðnings vera í samræmi við fyrirmæli 22. gr. stjórnsýslulaga. Þar kemur fram að í rökstuðningi ákvörðunar skuli vísa til þeirra réttarreglna sem ákvörðun stjórnvalds sé byggð á. Að því marki, sem ákvörðun byggist á mati, skal í rökstuðningnum greina frá þeim meginsjónarmiðum sem ráðandi voru við matið. Þar sem ekki er rökstutt í hinni kærðu ákvörðun hvernig mat var lagt á 3. mgr. 102. gr., hvers vegna frestur til að yfirgefa landið hafi verið felldur niður ásamt tilvísun til viðeigandi lagaákvæðis var rökstuðningur samhliða ákvörðun ekki í samræmi við 22. gr. stjórnsýslulaga. Bar Lögreglustjóranum á Suðurnesjum því að leiðbeina kæranda um rétt hans til eftirfarandi rökstuðnings.

Framangreindur skortur á leiðbeiningum um rétt til eftirfarandi rökstuðnings skv. 2. mgr. 20. gr. stjórnsýslulaga leiðir ekki einn og sér til ógildingar á hinni kærðu ákvörðun þar sem hann hefur hvorki áhrif á lögmæti né réttmæti ákvörðunarinnar. Líkt og framan hefur verið rakið var málsmeðferð og ákvörðun Lögreglustjórans á Suðurnesjum að öðru leyti í samræmi við lög um útlendinga, lög um landamæri og stjórnsýslulög.

Að framangreindu virtu er ákvörðun Lögreglustjórans á Suðurnesjum um brottvísun og endurkomubann kæranda á grundvelli 3. mgr. 14. gr. laga um landamæri og 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga, sbr. 2. mgr. 101. gr. laganna staðfest.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Lögreglustjórans á Suðurnesjum er staðfest.

The decision of the Police Commissioner of Suðurnes District is affirmed.

Þorsteinn Gunnarsson

Valgerður María Sigurðardóttir